# قرر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: قرر

القاف مع الراء
ق ر، ر ق مستعملان قر: القُرُّ: البرد، وليلة قَرَّةٌ ويومٌ قَرٌّ وطعام قارٌّ.
وفي الحديث: "ول حارها من تولي قارَّها".
والقِرَّةُ: ماتصيبه من القُّر.
ورجل مَقْرورٌ. وهو أقر من القُرِّ أي أبرد من الكافور ويكون بارداً، قال امرؤ القيس:
على حرج كالقُرِّ تخفق أكفاني
والقُرَّةُ كل شيء قَرَّتْ به عينك، وَقَرَّتِ العَيْن تَقَرُّ قَرَّةً نقيض سخنت.
والقَرارُ: المستقر من الأرض.
وأقرَرتُه في مَقَرِّه ليَقَرَّ، وفلان قَارٌّ أي ساكن.
وما يَتَقارُّ في مكانه وَيَقُّر أي ما يَسْتَقِرّ.
والإِقْرار: الاعتِرافُ بالشيء.
والقرارةُ: القاع المُستَديرُ.
والقَرْقَرةُ: الأرض الملساء ليست بجد واسعةٍ، فإذا اتسعت غلب عليها اسم التذكير فقالوا: قَرْقَرٌ، قال ابن الأبرص:
تزجي يرابيعها في قَرْقَرٍ ضاحي
ويجوز في الشعر "قَرْق" بحذف الراء، قال:
كأن ايديهن بالقاع القَرَقْ
وقُرَّةُ وقُرّانٌ من أسماء الرجال.
وقول الله: "فَمُستَقَرٌّ ومسْتَودَعُ"، أي ما ولد من الخلق على ظهر الأرض والمُسْتَوْدَع: ما في الأرحام.
والقَرْقَرَةُ في الضحك، ومن أصوات الحمام، قال:
وما ذاتُ طَوْقٍ فوقَ خـوط أراكةٍ		إذا قَرْقَرَتْ هاج الهوى قَرْقَريرُها
والعرب تخرج من آخر حروف الكلمة حرفاً مثله، كما قالوا: رَمادٌ رِمْدَدٌ، ورجل رَعِشٌ رِعْشيشٌ، وفلان دخيلٌ فلان ودُخْلُلُهُ، "والياء في رِعْشيش مَدَّةْ، فإن جعلت مكانها ألفاً أو واواً، جاز وأنشد:
كأنَّ صَوتَ جَرْعِهِنَّ الْمنحِدرْ		صَوتُ شِقِرّاقٍ إِذَا قالَ قِرَرْ
يصف إِبلاً وشربها. فأظهر حرفي التضعيف، فإذا صوفوا ذلك في الفعل، قالوا: قرقر فيظهرون حروف المضاعف لظهور الراءين في قَرْقَر، ولو حكى صوته وقال: قرَّ، ومَدَّ الراء لكان تصريفه: قَرَّ يَقِرُّ قَريراً، كما يقال: صَرَّ يصِرُّ صَريراً، وإذا خفف واظهر الحرفين جميعاً، تحول الصوت من المد إلى الترجيع فضوعف لأن الترجيع يضاعف كله في تصريف الفعل إذا رجع الصائت، قالوا: صَرْصَرَ وصَلْصَلَ، على توهم المد في حال، والترجيع في حالٍ.
والقرقارة سميت لقَرْقَرَتِها، والقُرْقُورُ: من أطول السفن، وجمعه قراقيرُ، قال النابغة:
قَراقيرَ النبيطِ على التلال
وقُراقِرٌ وقَرْقَرَى وقَرَوْرَى وقُرّانٌ. وقُراقِريٌّ: مواضع كلها بأعيانها، وقُرّان: قرية باليمامة ذات نخل وسيوح جارية، وقال علقمة بن عبدة يصف فرساً:
سُلاءَة لعصا النَّهْريِّ غُلَّ لهـا		ذو فَيْئَةٍ من نَوَى قُرّانَ مَعْجُومُ
وفي حديث ابن مسعود: "قاروا الصلاة".
ويوم القَرِّ اليوم الثاني من يوم النحر، قرَّ الناس فيه بمنى. وفُسِّرَ: أنهم قَرّوا بعد التَّعَبِ أي سكنوا.
والقُرقُورُ: ودع للنساء.
رق: الرِّقُّ: الصحيفة البيضاء لقوله تعالى: "في رَقٍّ منشُورٍ".
والرِّقُّ: العبودة. ورق فلان: صار عبداً، وعن علي أنه قال: "يُحَطُّ عنه بقَدْر ما عَتَقَ ويسعى فيما رَقَّ منه".
والرَّقُّ: من دواب الماء شبه التمساح، والتمسح أعرف.
والرِّقَّةُ: مصدر الرَّقيقِ في كل شيء، يقال: فلان رَقيقٌ في الدين.
والرَّقاقُ: أرض لينة يشبه ترابها الرَّمْل اللَّيِّنةَ، قال:
ذاري الرقاق واثب الجرائم
والرَّقَّةُ: كل أرض إلى جنب وادٍ ينبسط عليها الماء أيام المد ثم ينحسر عنها فتكون مكرمة للنبات، والجميع الرِّقاقُ.
والرُّقاقُ: الخبز الرَّقيقُ.
والرَّقَقُ: ضعف العظام، ورقت عظامه إذا كبر، قال:
لم تَلقَ في عظمها وَهْناً ولا رَقَقا
وأَرَقَّ فلانٌ، في رِقَّةِ المال والحال.
والرَّقْراقُ والرَّقْرَقَةُ والتَّرقْرُقُ: بَصيصُ الشَّرابِ وتَلأَلؤُهُ، وَما أَشْبَهَ ذلكَ وجاريةٌ رَقراقَةُ البَشَر.
ورَقْرَقْتُ الثَّوبَ بالطِّيبِ، ورَقْرَقْتُ الثَّريدُ بالسَّمْنِ والدَّسَمِ.

### Türkçe

**القاف** ile **الراء**

**ق ر** ve **ر ق** kullanımdadır. **قر**: **القُرُّ**: soğuk; **ليلة قَرَّةٌ** ve **يومٌ قَرٌّ** ve **طعام قارٌّ**.

Hadiste: “ول حارها من تولي قارَّها”.

**القِرَّةُ**: **القُّر**’dan sana isabet eden şey.

Ve **رجل مَقْرورٌ**. Ve o, **القُرِّ**’dan daha **أقر**’dır; yani kâfurdan daha soğuktur; ve soğuk olur. İmru’ul-Kays dedi ki:
على حرج كالقُرِّ تخفق أكفاني

Ve **القُرَّةُ**: gözünün onunla karar kıldığı her şey. Ve **وَقَرَّتِ العَيْن تَقَرُّ قَرَّةً**: **سخنت**’in zıddıdır.

Ve **القَرارُ**: yerden yerleşik olan (istikrar edilen yer).

Ve onu, karar kılsın diye, kendi **مَقَرِّه**’inde **أقرَرتُه**; ve falan **قَارٌّ**dur; yani sakin.

Ve onun yerinde **يَتَقارُّ** ve **يَقُّر** etmediği şey; yani yerleşip karar kılmadığı şey.

Ve **الإِقْرار**: bir şeyi itiraf etmektir.

Ve **القرارةُ**: yuvarlak dip (çukur taban).

Ve **القَرْقَرةُ**: düz, pek geniş olmayan arazi; genişlediğinde ona müzekker ismi galip gelir de **قَرْقَرٌ** derler. İbnü’l-Ebras dedi ki:
تزجي يرابيعها في قَرْقَرٍ ضاحي

Şiirde **الراء**’yı hazfederek “**قَرْق**” caizdir. Dedi ki:
كأن ايديهن بالقاع القَرَقْ

Ve **قُرَّةُ** ve **قُرّانٌ** erkek adlarındandır.

Allah’ın sözü: “فَمُستَقَرٌّ ومسْتَودَعُ”; yani mahlûkattan yerin sırtı üzerinde doğan şey; ve **المُسْتَوْدَع**: rahimlerde olan şey.

Ve **القَرْقَرَةُ** gülmede; ve güvercinin seslerindendir. Dedi ki:
وما ذاتُ طَوْقٍ فوقَ خـوط أراكةٍ		إذا قَرْقَرَتْ هاج الهوى قَرْقَريرُها

Araplar kelimenin son harflerinden onun benzeri bir harfi çıkarırlar; **رَمادٌ رِمْدَدٌ** dedikleri gibi; ve **رجل رَعِشٌ رِعْشيشٌ**; ve falan, falanın **دخيلٌ**’idir ve onun **دُخْلُلُهُ**’dur. “Ve **رِعْشيش**’teki **الياء** bir uzatmadır; onun yerine bir **ألف** veya bir **واو** yaparsan caiz olur.” Ve şu beyti okudu:
كأنَّ صَوتَ جَرْعِهِنَّ الْمنحِدرْ		صَوتُ شِقِرّاقٍ إِذَا قالَ قِرَرْ

Develeri ve onların içişini vasfeder. Böylece iki şeddeli harfi açıkladı. Bunu fiilde tasrif ettiklerinde **قرقر** derler; **قَرْقَر**’de iki **الراء**’ın görünmesinden dolayı muzâafın harflerini izhar ederler. Eğer onun sesini taklit edip **قرَّ** dese ve **الراء**’yı uzatsa, onun tasrifi: **قَرَّ يَقِرُّ قَريراً** olur; **صَرَّ يصِرُّ صَريراً** denildiği gibi. Hafifletip iki harfin hepsini izhar ettiğinde, ses medden tercî‘e döner; böylece iki katlanır; çünkü tercî‘, sesli harf geri döndüğünde fiilin tasrifinde bütünüyle iki katlanır. **صَرْصَرَ** ve **صَلْصَلَ** dediler; bir hâlde med, bir hâlde tercî‘ vehmi üzere.

Ve **القرقارة** onun **قَرْقَرَتِها**’sından dolayı isimlendirildi. Ve **القُرْقُورُ**: gemilerin en uzunu; cem‘i **قراقيرُ**’dir. Nâbiga dedi ki:
قَراقيرَ النبيطِ على التلال

Ve **قُراقِرٌ** ve **قَرْقَرَى** ve **قَرَوْرَى** ve **قُرّانٌ**. Ve **قُراقِريٌّ**: hepsi bizzat kendileriyle (bilinen) yerlerdir. Ve **قُرّان**: Yemâme’de hurmalıklı ve akıcı su yolları olan bir köydür. Alkame b. Abede bir atı vasfederek dedi ki:
سُلاءَة لعصا النَّهْريِّ غُلَّ لهـا		ذو فَيْئَةٍ من نَوَى قُرّانَ مَعْجُومُ

İbn Mes‘ûd’un hadisinde: “**قاروا الصلاة**”.

Ve **يوم القَرِّ**: kurban gününün ikinci günü; insanlar onda Minâ’da **قرَّ** ettiler. Şöyle tefsir edildi: yorgunluktan sonra **قَرّوا** ettiler; yani sakinleştiler.

Ve **القُرقُورُ**: kadınlar için bir **ودع**.

**رق**: **الرِّقُّ**: beyaz sahife; Yüce Allah’ın sözü sebebiyle: “في **رَقٍّ** منشُورٍ”.

Ve **الرِّقُّ**: kulluk. Falan **رق** etti: köle oldu. Ali’den rivayetle o dedi ki: “Ondan, **عَتَقَ** ettiği miktar kadar indirilir ve ondan **رَقَّ** kalan şeyde çalışır.”

Ve **الرَّقُّ**: su hayvanlarından, timsaha benzer; **التمسح** daha bilinir.

Ve **الرِّقَّةُ**: her şeyde **الرَّقيقِ**’in masdarıdır. Denir ki: falan dinde **رَقيقٌ**tur.

Ve **الرَّقاقُ**: toprağı yumuşak kuma benzeyen yumuşak arazi. Dedi ki:
ذاري الرقاق واثب الجرائم

Ve **الرَّقَّةُ**: bir vadinin yanında olup suyun med günlerinde üzerine yayıldığı, sonra ondan çekildiği her yer; böylece bitki için verimli olur. Hepsi **الرِّقاقُ**tur.

Ve **الرُّقاقُ**: ince ekmek.

Ve **الرَّقَقُ**: kemiklerin zayıflığı. Yaşlandığında **رقت** kemikleri. Dedi ki:
لم تَلقَ في عظمها وَهْناً ولا رَقَقا

Ve falan **أَرَقَّ** etti; malın ve hâlin **رِقَّة**’sinde.

Ve **الرَّقْراقُ** ve **الرَّقْرَقَةُ** ve **التَّرقْرُقُ**: içeceğin parıltısı ve ışıldaması ve buna benzer şeyler. Ve **جاريةٌ رَقراقَةُ البَشَر**.

Ve elbiseyi güzel koku ile **رَقْرَقْتُ**; ve tiridi sadeyağ ve yağ ile **رَقْرَقْتُ**.
