# قرر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قرر

القر، بالضم: البرد عامة، أو يخص القر بالشتاء، والبرد في الشتاء والصيف. والقول الأخير نقله صاحب المعالم، وهو في المحكم. قال شيخنا: وحكى ابن قتيبة فيه التثليث. والفتح حكاه اللحياني في نوادره، ومع الحر أو جبوه لأجل المشاركة. قلت: يعني به ما وقع في حديث أم زرع: لا حر ولا قر أرادت أنه معتدل، وكنت بالحر والقر عن الأذى، قليله وكثيره. والقرة، بالكسر: ما أصابك من القر وليلة ذات قرة، أي برد. والقرة، بالضم: الضفدع وقال ابن الكلبي: عيرت هوازن وبنو أسد بأكل القرة، وذلك أن أهل اليمن كانوا إذا حلقوا رؤوسهم بمنى وضع كل رجل على رأسه قبضة دقيق. فإذا حلقوا رؤوسهم سقط الشعر مع ذلك الدقيق، ويجعلون ذلك الدقيق صدقة. فكان ناس من أسد وقيس يأخذون ذلك الشعر بدقيقه فيرمون بالشعر، وينتفعون بالدقيق. وأنشد لمعاوية بن أبي معاوية الجرمي:

  ألم تر جرما أنـجـدت وأبـوكـم                      مع الشعر في قص الملبد شـارع
  إذا قرة جاءت تقول أصـب بـهـا                      سوى القمل إني من هوازن ضارع ويثلث، الفتح والكسر نقلهما الصاغاني عن أبي عمرو. والقرة: ة قرب القادسية، نقله الصاغاني. والقرة. الدفعة، وجمعها قرر، ومنه قررت الناقة تقريرا: رمت ببولها قرة بعد قرة، أي دفعة بعد دفعة، خاثرا من أكل الحبة، قال الراجز:
  ينشقنه فضفاض بول كالصبر                      في منخريه قررا بعد قرر

  وقرة العين: من الأدوية، ويقال لها جرجير الماء، تكون في المياه القائمة، وفيها عطرية، تنفع من الحصاة، وتدر البول والطمث. وقر الرجل، بالضم: أصابه القر: البرد. وأقره الله تعالى: من القر، وهو مقرور، على غير قياس، كأنه بني على قر، ولا تقل: قره الله تعالى. وأقر: دخل فيه، أي القر. ويوم مقرور، وقر، بالفتح، وكذا قار، أي بارد. وليلة قرة وقارة: باردة. والقر: اليوم البارد. وكل بارد: قر. وقد قر يومنا يقر، مثلثة القاف، ذكر اللحياني الضم والكسر في نوادره. وحكى ابن القطاع فيه التثليث؛ كما قاله المصنف، وكذا ابن سيده وصاحب كتاب المعالم؛ كما نقله شيخنا. قلت: الذي قاله ابن القطاع في تهذيب الأبنية له: واليوم يقر ويقر قرا: برد، أي بالفتح والكسر؛ هكذا رأيته مجودا مصححا. ولعله ذكر التثليث في كتاب آخر له. ولكن من مجموع قوله وقول اللحياني يحصل التثليث، فإن الذي لم يذكره ذكره اللحياني، وهو الضم. وقال شيخنا: والفتح المفهوم من التثليث لا يظهر له وجه، فإن سمع في الماضي الكسر فهو ذك أو من تداخل اللغات، على ما قاله غير واحد. أما إطلاق التثليث مع فتح الماضي فلا يظهر له وجه. انتهى. ولكن تعيين شيخنا الضم والكسر عن اللحياني محل تأمل، وذلك فإن سياق عبارته في النوادر على ما نقله عنه صاحب اللسان هكذا: وقال اللحياني قر يومنا يقر، ويقر لغة قليلة. وقد ضبطه مجودا بالقلم بالضم والفتح، وهذا يخالف ما نص عليه شيخنا، فتأمل. والقرارة، بالضم: ما بقي في القدر بعد الغرف منها، أو القرارة: ما لزق بأسفلها من مرق يابس أو حطام تابل محترق أو سمن أو غيره، كالقرورة، والقرة- بضمهما- والقروة- بضمتين- والقررة، كهمزة. وقد قر القدر يقرها قرا: فرغ ما فيها من الطبيخ، وصب فيها ماء باردا كي لا تحترق. والقرورة- بالضم- والقررة- محركة- والقرارة، مثلثة وكهمزة أيضا كله: اسم ذلك الماء. ويقال: أقبل الصبيان على القدر يتقررونها، إذا أكلوا القرة. وقررت القدر تقريرا، إذا طبخت فيها حتى يلتصق بأسفلها؛ كذا في التكملة. وعبارة اللسان هكذا: وتقررها واقترها: أخذها وائتدم بها. يقال قد اقترت القدر. وقد قررتها، إذا طبخت فيها حتى يلتصق بأسفلها. وأقررتها، إذا نزعت ما فيها مما لصق بها؛ عن أبي زيد. والقر: صب الماء دفعة واحدة. وتقررت الإبل: صبت بولها على أرجلها. وتقررت: أكلت اليبيس فتخثرت أبوالها. والاقترار: أن تأكل الناقة اليبيس والحبة فينعقد عليها الشحم فتبول في رجليها من خثورة بولها. وقرت تقر، بالكسر: نهلت ولم تعل، عن ابن الأعرابي، وأنسد:
  حتى إذا قرت ولما تقرر                      وجهرت آجنة لم تجهر

  جهرت: كسحت. وآجنة: متغيرة. ويروى: أجنة أي أمواها مندفنة، على التشبيه بأجنة الحوامل. وقرت الحية قريرا: صوتت، وكذا الطائر، وعليه اقتصر ابن القطاع. ومن المجاز: قرت عينه تقر، بالكسر والفتح، نقلهما ابن القطاع، والأخير أعلى؛ عن ثعلب، قرة، بالفتح وتضم وهذه عن ثعلب، قال: هي مصدر، وقرورا كقعود: ضد سخنت، ولذلك اختار بعضهم أن يكون قرت فعلت ليجئ بها على بناء ضدها. واختلفوا في اشتقاق ذلك: قال بعضهم: معناه بردت وانقطع بكاؤها واستحرارها بالدمع، فإن للسرور دمعة باردة، وللحزن دمعة حارة. أو قرت: من القرار، أي رأت ما كانت متشوفة إليه فقرت ونامت. وأنشد الزمخشري في الأساس:
  بها قرت لبون الناس عينا                      وحل بها عزاليه الغمام وقال بعضهم: قرت عينه. من القرور، وهو الدمع البارد يخرج مع الفرح. وقال الأصمعي: دمعة السرور باردة. وقوله تعالى فكلي واشربي وقري عينا. قال الفراء: جاء في التفسير: أي طيبي نفسا. وفي حديث الاستسقاء: لو رآك لقرت عيناه، أي لسر بذلك وفرح. ورجل قرير العين. وقررت به عينا فأنا أقر. وقرت الدجاجة تقر، بالكسر، قرا، بالفتح، وقريرا، كأمير: قطعت صوتها. وقرقرت: رددت صوتها؛ حكاه ابن سيده عن الهروي في الغريبين. ومن المجاز: قر الكلام في أذنه وكذا في الحديث، يقره قرا: أودعه؛ قاله ابن القطاع. وقيل: فرغه وصبه فيها، أو ساره بأن وضع فاه على أذنه فأسمعه، وهو من قر الماء في الإناء، إذا صبه فيه؛ قاله الزمخشري. وقال ابن الأعرابي: القر: ترديدك الكلام في أذن الأبكم حتى يفهمه. وقال شمر: قررت الكلام في أذنه أقره قرا: وهو أن تضع فاك على أذنه فتجهر بكلامك كما يفعل بالأصم، والأمر قثر. وقر عليه الماء يقره قرا: صبه عليه وفيه. وقال ابن القطاع: وقرت المرأة على رأسها دلوا من ماء: صبتها. وقر بالمكان يقر بالكسر وبالفتح، أي من حد ضرب وعلم، ذكرهما ابن القطاع. وقال ابن سيده: والأولى أعلى، أي أكثر استعمالا، قرارا، كسحاب، وقرورا، كقعود، وقرا، بالفتح، وتقرارة وتقرة، الأخيرة شاذة: ثبت وسكن، فهو قار، كاستقر، وتقار، وهو مستقر. ويقال: فلان ما يتقار في مكانه، أي ما يستقر. وأصل تقار تقارر، أدغمت الراء. وفي حديث أبي ذر: فلم أتقار أن قمت أي لم ألبث. وأقره فيه وعليه إقرارا فاستقر وقرره فتقرر. والقرور، كصبور: الماء البارد يغتسل به، كالبرود؛ قال ابن السكيت، والمرأة قرور: لا تمنع يد لامس كأنها تقر وتسكن لما يصنع بها، لا ترد المقبل والمراود، ولا تنفر من الريبة؛ وبعضه من النوادر للحياني. والقرار، والقرارة، بفتحهما: ما قر فيه الماء. والقرار، والقرارة: المطمئن من الأرض والمستقر منها. وقال أبو حنيفة: القرارة: كل مطمئن اندفع إليه الماء فاستقر فيه. قال: وهي من مكارم الأرض إذا كانت سهولة. وفي حديث ابن عباس، وذكر عليا رضي الله عنهم، فقال: علمي إلى علمه كالقرارة في المثعنجر. وفي حديث يحيى بن يعمر: ولحقت طائفة بقرار الأودية. وكذا قول أبي ذؤيب:

  بقرار قيعان سقاها وابل                      واه فأثجم برهة لا يقلع قال الأصمعي: القرار هنا: جمع قرارة. وقال ابن شميل: بطون الأرض قرارها، لأن الماء يستقر فيها. ويقال: القرار: مستقر الماء في الروضة. وقال ابن الأعرابي: القرارة: القاع المستدير. وقوله عز وجل: ذات قرار ومعين. قالوا: هو المكان المطمئن الذي يستقر فيه الماء. ويقال للروضة المنخفضة: القرارة. والقرار والقرارة: الغنم عامة؛ عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  أسرعت في قرار                      كأنما ضـرارى
  أردت يا جعار أو يخصان بالضأن، خصه ثعلب، أو النقد قال الأصمعي: القرار، والقرارة: النقد، وهو ضرب من الغنم قصار الأرجل قباح الوجوه؛ وأجود الصوف صوف النقد. وأنشد لعلقمة بن عبدة:
  والمال صوف قرار يلعبون به                      على نقادته واف ومجـلـوم أي يقل عند ذا ويكثر عند ذا. ومن المجاز قولهم: أقر الله عينه، وكذا بعينه، ويقر بعيني أن أراك. واختلف في معناه: فقيل: معناه أعطاه حتى تقر فلا تطمح إلى من هو فوقه. ويقال: تبرد ولا تسخن. وقال الأصمعي: أبرد الله دمعته، لأن دمعة السرور باردة. وأقر الله عينه: من القرور، وهو الماء البارشد. وقيل: معناه صادفت ما يرضيك فتقر عينك من النظر إلى غيره. ورضي أبو العباس هذا القول واختاره. وقال أبو طالب: أقر الله عينه: أنام عينه، والمعنى صادف سرورا يذهب سهره فينام. وأنشد: أقر به مواليك العيونا. أي نامت عيونهم لما ظفروا بالمراد. وعين قريرة، وقارة، ورجل قرير العين. وقررت به عينا فأنا أقر. وقرتها: ما قرت به، وفي التنزيل العزيز: فلا تعلم نفس ما أخفى لهم من قرة أعين. وقرأ أبو هريرة: من قرات أعين. ورواه عن النبي صلى الله عليه وسلم. وفي الحديث: أفضل الأيام عند الله يوم النحر ثم يوم القر وهو الذي يلي يوم النحر لأنهم يقرون فيه بمنى، عن كراع. وقال غيره: لأنهم يقرون في منازلهم. وقال أبو عبيد: وهو حادى عشر ذي الحجة، سمي به لأن أهل الموسم يوم التروية ويوم عرفة ويوم النحر في تعب من الحج، فإذا كان الغد من يوم النحر قروا بمنى، فسمي يوم القر. ومقر الرحم: آخرها. ومستقر الحمل، منه، وقوله تعالى: فمستقر ومستودع. أي فلكم في الأرحام مستقر، ولكم في الأصلاب مستودع. وقرئ: فمستقر ومستودع أي مستقر في الرحم. وقيل: مستقر في الدنيا موجود. ومستودع في الأصلاب لم يخلق بعد. وقال الليث: المستقر: ما ولد من الخلق وظهر على الأرض، والمستودع: ما في الأرحام. وقيل: مستقرها في الأصلاب، ومستودعها في الأرحام. وقيل: مستقر في الأحياء، ومستودع في الثرى. وسيأتي ذكر ذلك في حرف العين، إن شاء الله تعالى. ومن المجاز: القارورة: حدقة العين، على التشبيه بالقارورة من الزجاج، لصفائها وأن المتأمل يرى شخصه فيها، قال رؤبة:
  قد قدحت من سلبهن سلبـا                      قارورة العين فصارت وقبا

  والقارورة. ما قر فيه الشراب ونحوه، أو يخص بالزجاج، وقوله تعالى: كانت قوارير. قوارير من فضة. قال بعض أهل العلم: أي أواني من زجاج في بياض الفضة. وصفاء القوارير. قال ابن سيده. وهذا أحسن، فأما من ألحق الألف في قوارير الأخيرة فإنه زاد الألف لتعدل رؤوس الآي. وفي حديث علي رضي الله عنه: ما أصبت منذ وليت عملي إلا هذه القويريرة، أهداها إلى الدهقان هي تصغير قارورة. والاقترار: استقرار ماء الفحل في رحم الناقة، وقد اقتر ماء الفحل: استقر. والاقترار: تتبع الناقة ما في بطن الوادي من باقي الرطب، وذلك إذا هاجت الأرض ويبست متونها. والاقترار: الشبع، يقال: اقتر المال، إذا شبع، يقال ذلك في الناس وغيرهم. والاقترار: السمن، تقول اقترت الناقة، إذا سمنت، أو نهايته، وذلك إنما يكون إذا أكلت اليبيس وبزور الصحراء، فعقدت عليها الشحم، وبهما فسر قول أبي ذؤيب الهذلي يصف ظبية:
  به أبلت شهري ربيع كليهـمـا                      فقد مار فيها نسؤها واقترارها نسؤها: بدء سمنها، وذلك إنما يكون في أول الربيع إذا أكلت الرطب. والاقترار: الائتدام بالقرارة، أي ما في أسفل القدر كالتقرر، يقال: تقررها واقترها: أخذها وائتدم بها. والاقترار: الاغتسال بالقرور وهو الماء البارد. واقتررت بالقرور: اغتسلت به. وناقة مقر، بالضم وكسر القاف: عقدت ماء الفحل فأمسكته، هكذا في النسخ، وفي بعضها: فأسكنته في رحمها ولم تلقه. وقد أقرت، إذا ثبت حملها. وقال ابن الأعرابي: إذا لقحت الناقة فهي مقر وقارح. والإقرار: الإذعان للحق والإعتراف به، أقر به: اعترف. وقد قروه عليه، وقرره بالحق غيره حتى أقر. وفي البصائر: الإقرار: إثبات الشيء إما باللسان وإما بالقلب أو بهما جميعا. والقر، بالفتح: مركب للرجال بين الرحل والسرج يقرون عليه، وقيل: القر: الهودج وأنشد: كالقر ناست فوقه الجزاجز. وقال امرؤ القيس:
  فإما تريني في رحالة جـابـر                      على حرج كالقر تخفق أكفاني وقيل: القر: مركب للنساء. والقر: الفروجة، وأنشد الجوهري لابن أحمر: كالقر بين قوادم زعر. قال الصاغاني: لم أجده في ديوان ابن أحمر، ووجدت فيه بيتا وليس فيه حجة على القر، وهو:
  حلقت بنو غزوان جؤجؤه                      والرأس غير قنازع زعر قلت: وقال ابن بري: هذا العجز مغير، وصواب إنشاد البيت، على ما روته الرواة في شعره: حلقت إلى آخر البيت، كما أورده الصاغاني، وأورد بعده:
  فيظل دفاه له حرسـا                      ويظل يلجئه إلى النحر قال: هذا يصف ظليما، وبنو غزوان: حي من الجن، يريد أن جؤجؤ هذا الظليم أجرب، وأن رأسه أقرع، والزعر: القليلة الشعر، ودفاه: جناحاه. والهاء في له ضمير البيض، أي يجعل جناحيه حرسا لبيضه ويضمه إلى نحره، وهو معنى قوله: يلجئه إلى النحر. والقر: ع، ذكره الصاغاني، ولم يحله، وهو بالحجاز في ديار فهم؛ كذا في أصل. وأظنه قو بالواو، وقد تصحف على من قال بالراء، وقو يأتي ذكره في محله؛ كذا حققه أبو عبيد البكري وغيره. وفي الأساس: وأنا آتيه القرتين، القرتان: البردان، وهما الغداة والعشي، وقال لبيد:

  وجوارن بيض وكل طمرة                      يعدو عليها القرتين غلام والقرر، كصرد: الحسا، واحدتها قرة؛ حكاها أبو حنيفة. قال ابن سيده: ولا أدري أي الحسا عني: أحسا الماء أم غيره من الشراب? وقر الثوب: غره، قال ابن الأعرابي: ويقال: اطءو الثوب على قره وغره ومقره، أي على كسره. والمقر، ظاهره أنه بالفتح، وليس كذلك بل هو بكسر الميم وفتح القاف؛ كم ضبطه أبو عبيد والصاغاني: ع بكاظمة حيث ديار بني دارم، وبه قبر غالب أبي الفرزدق، وقبر امرأة جرير، قال الراعي:
  فصبحن المقر وهن خوص                      على روح يقلبن المحـارا وقال خالد بن جبلة: زعم النميري أن المقر جبل لبني تميم؛ كذا في اللسان. وقال الصاغاني: أنشد الأصمعي لبعض الرجاز:
  تذكر الصلب إلى مقـره                      حيث تدانى بحره من بره والصلب وراء ذلك قليلا. والقري، بضم فتشديد راء مفتوحة: الشدة الواقعة بعد توقيها، نقله الصاغاني. وقرى: ع، أو واد، ويقال له؛ قري سحبل، وهو في بلاد الحارث بن كعب، قال جعفر بن علبة الحارثي:
  ألهفي بقري سحبل حين أجلبتعلينا الولايا والعدو المباسل ومنه يوم قرى، قال ذو الإصبع:
  كأنا يوم قرى إنما نقتل إياناقتلنا منهم كل فتى أبيض حسانا وقران بالضم: رجل، كأنه يعني به قران بن تمام الأسدي الكوفي، الذي روى عن سهيل بن أبي صالح وغيره. وقران، في شعر أبي ذؤيب: واد، قيل: هو بتهامة بين مكة والمدينة شرفهما الله تعالى. وقران: ة باليمامة تذكر مع ملهم ذات نخل وسيوح جارية لبني سحيم من بني حنيفة، قال علقمة:
  سلاءة كعصا النهدي غل لهـا                      ذو فيئة من نوى قران معجوم وقران، ة قرب مكة بمر الظهران. وقران أيضا: قصبة البذين بأذربيجان حيث استوطن بابك الخزمي. والقرقرة: الضحك إذا استغرب فيه ورجع، وقال ابن القطاع: هو حكاية الضحك. وقال شمر: هو شبه القهقهة. وفي الحديث: لا بأس بالتبسم ما لم يقرقر. والقرقرة: هدير البعير، أو أحسنة؛ الأخير لابن القطاع. وقرقر البعير قرقرة، وذلك إذا هدل صوته ورجع؛ والجمع القراقر، والاسم القرقار، بالفتح. يقال: بعير قرقار الهدير: صافي الصوت في هديره، قال حميد:
  جاء بها الوراد يحجز بـينـهـا                      سدى بين قرقار الهدير وأعجما والقرقرة: صوت الحمام إذا هدر، وقد قرقرت قرقرة، كالقرقرير، نادر، وأنشد ابن القطاع: إذا قرقرت هاج الهوى قرقريرها. وقال ابن جنى: القرقير فعليل جعله رباعيا. قلت: وقرأت في كتاب غريب الحمام للحسن بن عبد الله الكاتب الأصبهاني ما نصه: وقرقر الحمام قرقرة، وقرقارا؛ والقرقار الاسم والمصدر جميعا، وكذلك القرقرة، قال:
  فوالله ما أنساك ما هبـت الـصـبـا                      وما قرقر القمري في ناضر الشجر

  والقرقرة: أرض مطمئنة لينة ينحاز إليها الماء، كالقرقر، بلا هاء. وفي حديث الزكاة: بطح له بقاع قرقر، هو المكان المستوي. وقيل: القرقرة: الأرض الملساء ليست بجد واسعة، فإذا اتسعت غلب عليها اسم التذكير فقالوا: قرقر. قال: والقرق: مثل القرقر سواء. وقال ابن أحمر: القرقرة: وسط القاع، ووسط الغائط المكان الأجرد منه لا شجر فيه ولا دف ولا حجارة، إنما هي طين ليست بجبل ولا قف، وعرضها نحو من عشرة أذرع أو أقل، وكذلك طولها. والقرقرة: لقب سعد هازل النعمان بن المنذر ملك الحيرة، كان يضحك منه، يقال له: سعد القرقرة وسيأتي له ذكر في س د ف. وفي الحديث: فإذا قرب المهل منه سقطت قرقرة وجهه، القرقرة من الوجه: ظاهره وما بدا منه؛ هكذا فسره الزمخشري. قال: ومنه قيل للصحراء البارزة: قرقرة. وقيل: القرقرة: جلدة الوجه؛ حكاه ابن سيده عن الغريبين للهروى. ويروى: فروة وجهه بالفاء. أو ما بدا من محاسنة، ورقرق، فهو تصحيف رقرقة. ويقال: شرب بالقرقار، القرقار، بالفتح: إناء من زجاج، طويل العنق، وهو الذي يسميه الفرس بالصراحي. وهو في الأساس واللسان القرقارة بالهاء، وفي الأخير: سميت بذلك لقرقرتها. والقرقارة بالهاء: الشقشقة، أي شقشقة الفحل إذا هدر. والقراقر، كعلابط: الحادي الحسن الصوت الجيده، كالقراقري، بالضم، وهو من القرقرة. قال الراجز:
  أصبح صوت عامر صئيا                      من بعد ما كان قراقريا فمن ينادي بعدك المطيا والقراقر: فرس لعامر بن قيس، قال: وكان حداء قراقريا. والقراقر سيف ابن عامر هكذا في النسخ، وهو غلط، وصوابه: سيف عامر بن يزيد بن عامر بن الملوح الكناني. وقراقر: فرس أشجع بن ريث بن غطفان. وقراقر: ع بين الكوفة وواسط ويقال: بين الكوفة والبصرة قريب من ذي قار، وهو اسم ماء بعينه. وقال ابن بري: هو خلف البصرة، ودون الكوفة، قريب من ذي قار، ومنه غزاة قراقر. قال الأعشى:
  فدى لبني ذهل بن شيبان ناقتي                      وراكبها يوم اللقاء وقـلـت
  هم ضربوا بالحنو حنو قراقر                      مقدمة الهامرز حتى تولـت قال ابن بري: يذكر فعل بني ذهل يوم ذي قار، وجعل النصر لهم خاصة دون بني بكر بن وائل. والهامرز: رجل من العجم من قواد كسرى. وفي الروض الأنف للسهيلي: وأنشد ابن هشام للأعشى:
  والصعب ذو القرنين أصبح ثاويا                      بالحنو في جدث أميم مـقـيم

  قال: قوله: بالحنو: يريد حنو قراقر الذي مات فيه ذو القرنين بالعراق. وقراقر: ع بالسماوة في بادية الشام لبني كلب تسيل إليه أودية ما بين الجبلين في حق أسد وطيئ. وقراقر: قاع مستطيل بالدهناء، وقيل: هي مفازة في طريق اليمامة قطعها خالد بن الوليد. وقد جاء ذكرها في الحديث، وهكذا فسره ابن الأثير. والقراقرة، بهاء: الشقشقة كالقرقارة. ولو ذكرهما في محل واحد لأصاب. وقراقرة: ماءة بنجد. والقراقرة: المرأة الكثيرة الكلام، على التشبيه. وقراقرى بالضم: ع ذكره الصاغاني. وقراقر، بالفتح: موضع من أعراض المدينة شرفها الله تعالى، لأل الحسن بن علي رضي الله عنهما، وليس بتصحيف قراقر- بالضم- كما زعم بعضهم، فإن ذلك بالدهناء؛ وقد تقدم. والقرقور، كعصفور: السفينة، أو الطويلة، أو العظيمة، والجمع القراقير. ومنه قول النابغة: قراقير النبيط على التلال. وفي الحديث: فإذا دخل أهل الجنة الجنة ركب شهداء البحر في قراقير من در. وفي حديث موسى عليه وعلى نبينا أفضل الصلاة والسلام: ركبوا القراقير حتى أتوا آسية امرأة فرعون بتابوت موسى. وفي الحديث: خرج النبي صلى الله عليه وسلم على صعدة، يتبعها حذاقى، عليها قوصف، لم يبق منها إلا قرقرها الصعدة: الأتان. والحذاقى: الجحش. والقوصف: القطيفة. والقرقر: الظهر، كالقرقرى، كفعفلى، بكسر الفاءين وتشديد اللام المفتوحة. وفي بعض النسخ بفتح الفاءين وتخفيف اللام. قال شيخنا: ومثله في شرح التسهيل لأبي حيان، ولكنه فسره بأنه اسم موضع، وكذلك الجوهري. قلت: الذي ذكروه أنه اسم موضع هو قرقرى بالفتح، ووزنوه بفعللى، ولا إخاله إلا هذا، وما ذكره المصنف غريب. ثم إنهم اقتصروا على ذكر الموضع، ولم يحلوه. ووجدت أنا في معجم البلاد ما نصه: قرقرى، مقصورا: بلد من اليمامة، أربعة حصون: اثنان لثقيف، وحصن لكندة، وآخر لنمير. والقرقر: القاع الأملس، ومنه حديث الزكاة، وقد تقدم قريبا في كلامه، فهو تكرار، ويرتكب مثل هذا كثيرا. والقرقر: لباس المرأة، لغة في القرقل؛ قاله الصاغاني. ويقال: شبهت بشرة الوجه به؛ كذا في اللسان. ومن المجاز: قال بعض العرب لرجل: أمن أسطمتها أنت أم من قرقرها? القرقر من البلدة: نواحيها الظاهرة، على التشبيه بقرقرة الوجه؛ هكذا ذكره الصاغاني. وفي الأساس: يقال: هو ابن قرقرها، كما يقال: ابن بجدتها. والقرية، كجرية: الحوصلة والقرية: لقب جماعة بنت جشم وهي أم أيوب بن يزيد البليغ الشاعر الفصيح المعروف وهو أيوب بن يزيد بن قيس بن زرارة بن سلمة بن جشم بن مالك بن عمرو بن عامر بن زيد مناة بن عوف بن سعد بن الخزرج بن تيم الله بن النمر، وكان ابن القرية خرج مع ابن الأشعث، فقتله الحجاج بن يوسف؛ ذكره ابن الكلبي. والقرارى: الخياط، قال الأعشى:
  يشق الأمور ويجتـابـهـا                      كشق القرارى ثوب الردن وقال ابن الأعرابي: يقال للخياط: القرارى، والفضولى، وهو البيطر. وقيل: القرارى: القصاب، قال الراعي في رواية غير ابن حبيب:
  ودارى سلخن الليل عنـه                      كما سلخ القرارى الإهابا

  والقرارى: الحضرى الذي لا ينتجع، يكون من أهل الأمصار، أو كل صانع عند العرب قرارى. قلت: وقد استعملته العامة الآن في المبالغة فيقولون إذا وصفوا صانعا: خياط قرارى، ونجار قرارى. ومن المجاز قولهم: قرقار، مبنية على الكسر، وهو معدول، قال الأزهري: ولم يسمع العدل في الرباعي إلا في عرعار وقرقار. قال أبو النجم العجلي:
  حتى إذا كان علي مطـار                      يمناه واليسرى على الثرثار
  قالت له ريح الصبا قرقار أي استقرى، ويقال للرجل: قرقار، أي قر واسكن. ومعنى البيت: قالت له ريح الصبا: صب ما عندك من الماء مقترنا بصوت الرعد، وهو قرقرته. وقال ابن الأعرابي: المقرة: الحوض الصغير يجمع فيه الماء. قال الصاغاني: وكون المقرة الجرة الصغيرة التي هي فوق الكوز ودون الجرة لغة يمانية، وفيه توسع وتسامح. والقرارة: القصير، على التشبيه، والقرارة: القاع المستدير، قاله ابن الأعرابي. وقد تقدم في كلام المصنف، فهو تكرار. والقرورة: الحقير، نقله الصاغاني. والقرورى- بفتح القاف والراء الأولى. وكسر الراء الثانية؛ كذا في النسخ، وهو خطأ والصواب كما ضبطه الصاغاني بفتحات، وقال: هو من صفة الفرس المديد الطويل القوائم. وقال أيضا: قرورى، أي بالضبط السابق: ع بين الحاجز والنقرة. ومن المجاز: يقال عند المصيبة الشديدة تصيبهم: صابت بقر. وربما قالوا: وقعت بقر، بالضم، أي صارت الشدة في قرارها أي إلى قرارها. وقال ثعلب: وقعت في الموضع الذي ينبغي. قال عدي بن زيد:
  ترجيها وقد وقعت بـقـر                      كما ترجو أصاغرها عتيب وقال الزمخشري: إذا وقع الأمر موقعه قالوا: صابت بقر. قال طرفة:
  كنت فيهم كالمغطى رأسـه                      فانجلى اليوم غطائي وخمر
  سادرا أحسب غيي رشـدا                      فتناهيت وقد صابت بقـر

  وقال أبو عبيد في باب الشدة: صابت بقر، إذا نزلت بهم شدة. قال: وإنما هو مثل. وقال الأصمعي: وقع الأمر بقره، أي بمستقره. وقال غيره: يقال للثائر إذا صادف ثأره: وقعت بقرك، أي صادف فؤادك ما كان متطلعا إليه. وقاره مقارة: قر معه وسكن، ومنه قول ابن مسعود رضي الله عنه: قاروا الصلاة، هو من القرار لا من الوقار، ومعناه السكون، أي اسكنوا فيها ولا تتحركوا ولا تعبثوا، وهو تفاعل من القرار. وأقره في مكانه فاستقر، وفي حديث أبي موسى: أقرت الصلاة بالبر والزكاة أي استقرت معهما وقرنت بهما. وقال الليث: أقررت الشيء في مقره ليقر. وفلان قار: ساكن. وأقرت الناقة: ثبت- وفي تهذيب ابن القطاع: ظهر، وقال غيره: استبان- حملها، فهي مقر، وقد تقدم ذلك في كلامه، فهو تكرار. وتقار الرجل: استقر، وفي حديث أبي ذر: فلم أتقار أن قمت أي لم ألبث، وأصله أتقارر، فأدغمت الراء في الراء. وقروراء، كجلولاء: ع. وقرار، كسحاب: قبيلة قليلة باليمن، منهم علي بن الهيثم بن عثمان القرارى، روى عنه ابن قانع، وأبو الأسد سهل القرارى، روى عنه الأعمش. وقرار: ع بالروم، ذكره الصاغاني. وسموا قرة، بالضم، وقرقر، كهدهد، وزبير، وإمام، وغمام. أما المسمون بقرة فكثيرون. ومن الثاني: أحمد بن عمر بن قرقر الحذاء، بغدادي؛ وابن أخيه عبد الواحد بن الحسين بن عمر بن قرقر، سمع، الدار قطني. وفاته قرقر، كجعفر، منهم: عبد الله بن قرقر؛ هكذا ضبطه الصاغاني والحافظ، حدث عن أبي عروبة الحراني، وعنه ابن جميع. وكذا قرير، كأمير، منهم عبد العزيز بن قرير، عن ابن سيرين؛ وأخوه عبد الملك بن قرير، عن طلق اليمامي. وقرار بن ثعلبة بن مالك العنبري، بالكسر. وغالب بن قرار، بالفتح. ودهثم بن قران- بالضم- روى عنه مروان الفزاري. وأبو قران طفيل الغنوي شاعر. وغالب بن قران، له ذكر. وعثمان القريرى- بالضم- صاحب كشف وأتباع، مات بكفر بطنا في بضع وثمانين وستمائة. والمقري شهاب الدين بن نمر القريري الشافعي. وقرار كهمام: ع، نقله الصاغاني، قلت: وهو في شعر كعب الأشقري. ومما يستدرك عليه: من أمثالهم لمن يظهر خلاف ما يضمر: حرة تحت قرة. ويقال: أشد العطش حرة على قرة. ويقال أيضا: ذهبت قرتها، أي الوقت الذي يأتي فيه المرض، والهاء للعلة. وقولهم: ول حارها من تولى قارها أي شرها من تولى خيرها؛ قاله شمر. أو شديدتها من تولى هينتها. وقال ابن الأعرابي: يوم قر، ولا أقول: قار، ولا أقول: يوم حر. وقيل لرجل: ما نثر أسنانك? فقال: أكل الحار، وشرب القار. وفي حديث حذيفة في غزوة الخندق: فلما أخبرته خبر القوم وقررت قررت أي لما سكنت وجدت مس البرد. والقر: صب الماء دفعة واحدة. وأقررت الكلام لفلان إقرارا، أي بينته حتى عرفه. وقرقرت الدجاجة قرقرة: رددت صوتها. وقر الزجاجة: صوتها إذا صب فيها الماء. والقرار، بالفتح: الحضر، وإليه نسب القرارى، لاستقراره في المنازل، ومنه حديث نائل مولى عثمان: قلنا لرباح بن المغترف: غننا غناء أهل القرار. ولكم في الأرض مستقر. أي قرار وثبوت. ولكل نبإ مستقر أي غاية ونهاية ترونه

  في الدنيا والآخرة. والشمس تجري لمستقر لها. أي لمكان لا تجاوزه وقتا ومحلا، وقيل: لأجل قدر لها. وأما قوله: وقرن في بيوتكن. قرئ بالفتح، وبالكسر. قيل: من الوقار، وقيل: من القرار. وفي حديث عمر: كنت زميلة في غزوة قرقرة الكدر. الكدر: ماء لبني سليم. والقرقر: الأرض المستوية. وقيل: إن أصل الكدر طير غبر سمى الموضع أو الماء بها. وسيأتي في الكاف قريبا إن شاء الله تعالى. والقرارة: موضع بمكة معروف. ويقال: صار الأمر إلى قراره، ومستقره، إذا تناهى وثبت. وفي حديث عثمان: أقروا الأنفس حتى تزهق أي سكنوا الذبائح حتى تفارقها أرواحها ولا تعجلوا سلخها ولا تقطيعها. وفي حديث البراق: أنه استصعب ثم ارفض وأقر، أي سكن وانقاد. وقال ابن الأعرابي: القوارير: شجر يشبه الدلب تعمل منه الرحال والموائد. والعرب تسمي المرأة القارورة، مجازا. ومنه الحديث: رويدك، رفقا بالقوارير شبههن بها لضعف عزائمهن وقلة دوامهن على العهد، والقوارير من الزجاج يسرع إليها الكسر ولا تقبل الجبر. فأمر أنجشه بالكف عن نشيده وحدائه حذار صبوتهن إلى ما يسمعن فيقع في قلوبهن. وقيل: أراد أن الإبل إذا سمعت الحداء أسرعت في المشي واشتدت، فأزعجت الراكب فأتعبته، فنهاه عن ذلك لأن النساء يضعفن عن شدة الحركة. وروى عن الحطيئة أنه قال: الغناء رقية الزنى وسمع سليمان بن عبد الملك غناء راكب ليلا، وهو في مضرب له، فبعث إليه من يحضره، وأمر أن يخصى، وقال: ما تسمع أنثى غناءه إلا صبت إليه. وقال: ما شبهته إلا بالفحل يرسل في الإبل، يهدر فيهن فيضبعهن. ومقر الثوب: طي كسره؛ عن ابن الأعرابي:ي الدنيا والآخرة. والشمس تجري لمستقر لها. أي لمكان لا تجاوزه وقتا ومحلا، وقيل: لأجل قدر لها. وأما قوله: وقرن في بيوتكن. قرئ بالفتح، وبالكسر. قيل: من الوقار، وقيل: من القرار. وفي حديث عمر: كنت زميلة في غزوة قرقرة الكدر. الكدر: ماء لبني سليم. والقرقر: الأرض المستوية. وقيل: إن أصل الكدر طير غبر سمى الموضع أو الماء بها. وسيأتي في الكاف قريبا إن شاء الله تعالى. والقرارة: موضع بمكة معروف. ويقال: صار الأمر إلى قراره، ومستقره، إذا تناهى وثبت. وفي حديث عثمان: أقروا الأنفس حتى تزهق أي سكنوا الذبائح حتى تفارقها أرواحها ولا تعجلوا سلخها ولا تقطيعها. وفي حديث البراق: أنه استصعب ثم ارفض وأقر، أي سكن وانقاد. وقال ابن الأعرابي: القوارير: شجر يشبه الدلب تعمل منه الرحال والموائد. والعرب تسمي المرأة القارورة، مجازا. ومنه الحديث: رويدك، رفقا بالقوارير شبههن بها لضعف عزائمهن وقلة دوامهن على العهد، والقوارير من الزجاج يسرع إليها الكسر ولا تقبل الجبر. فأمر أنجشه بالكف عن نشيده وحدائه حذار صبوتهن إلى ما يسمعن فيقع في قلوبهن. وقيل: أراد أن الإبل إذا سمعت الحداء أسرعت في المشي واشتدت، فأزعجت الراكب فأتعبته، فنهاه عن ذلك لأن النساء يضعفن عن شدة الحركة. وروى عن الحطيئة أنه قال: الغناء رقية الزنى وسمع سليمان بن عبد الملك غناء راكب ليلا، وهو في مضرب له، فبعث إليه من يحضره، وأمر أن يخصى، وقال: ما تسمع أنثى غناءه إلا صبت إليه. وقال: ما شبهته إلا بالفحل يرسل في الإبل، يهدر فيهن فيضبعهن. ومقر الثوب: طي كسره؛ عن ابن الأعرابي:

  والقرقرة: دعاء الإبل؛ والإنقاض                      دعاء الشاء والحمير. قال شظاظ:
  رب عجوز من نمير شـهـبـره                      علمتها الإنقاض بعد القـرقـره أي سبيتها فحولتها إلى ما لم تعرفه. وجعلوا حكاية صوت الريح قرقارا. والقرقرير: شقشقة الفحل إذا هدر. ورجل قراقري، بالضم: جهير الصوت. قال: قد كان هدارا قراقريا. وقرقر الشراب في حلقه: صوت. وقرقر بطنه: صوت من جوع أو غيره. قال ابن القطاع في كتاب الأبنية له: وكان أبو خراش الهذلي من رجال قومه، فخرج في سفر له. فمر بامرأة من العرب، ولم يصب قبل ذلك طعاما بثلاث أو أربع.فقال: يا ربة البيت، هل عندك من طعام? قالت: نعم. وأتته بعمروس فذبحه وسلخه، ثم حنذته وأقبلت به إليه. فلما وجد ريح الشواء قرقر بطنه، فقال: وإنك لتقرقر من رائحة الطعام، يا ربة البيت، هل عندكم من صبر? قالت: نعم، فما تصنع به? قال: شئ أجده في بطني. فأتته بصبر فملأ راحته ثم اقتمحه وأتبعه الماء. ثم قال: أنت الآن فقرقرى إذا وجدت رائحة الطعام. ثم ارتحل ولم يأكل. فقالت له: يا عبد الله، هل رأيت قبيحا? قال: لا والله إلا حسنا جميلا. ثم أنشأ يقول:
  وإني لأثوى الجوع حتى يملـنـي                      جناني ولم تدنس ثيابي ولا جرمى
  وأصطبح الماء القراح وأكتفـي                      إذا الزاد أمسى للمزلج ذا طعـم
  أرد شجاع البطن قد تعلـمـينـه                      وأوثر غيري من عيالك بالطعـم
  مخـافة أن أحـيا بـرغـم وذلة                      وللموت خير من حياة على رغم قلت: وقد قرأت هذه القصة هكذا في بغية الآمال لأبي جعفر اللبلى اللغوي. وقال ابن الأعرابي: القريرة: تصغير القرة، وهي ناقة تؤخذ من المغنم قبل قسمة الغنائم فتنحر وتصلح ويأكلها الناس، يقال لها: قرة العين. وتقرر الإبل، مثل اقترارها. وهو ابن عشرين قارة سواء، وهو مجاز. وقران، بالضم: فرس عمرو بن ربيعة الجعدي. واذكرني في المقار المقدسة. وأنا لا أقارك على ما أنت عليه، أي لا أقر معك. وما أقرني في هذا البلد إلا مكانك. ومن المجاز: إن فلانا لقرارة. حمق وفسق. وهو في قرة من العيش: في رغد وطيب. وقرقر السحاب بالرعد. وفي المثل: ابدأهم بالصراخ يقروا أي ابدأهم بالشكاية يرضوا بالسكوت. وقرقر، كجعفر: جانب من القرية، به أضاة لبني سنبس، والقرية: هذه بلدة بين الفلج ونجران. وقرقرى، بالفتح مقصورا، تقدم ذكره. وقران، بكسر فتشديد راء مفتوحة: ناحية بالسراة من بلاد دوس، كانت بها وقعة؛ وصقع من نجد؛ وجبل من جبال الجديلة. وقد خفف في الشعر، واشتهر به حتى ظن أنه الأصل. وقرة، بالضم: بلد حصين بالروم ودير قرة: موضع بالشام. وقرة: أيضا موضع بالحجاز، وفي ديار فراس، من جبال تهامة لهذيل. وسراج بن قرة: شاعر من بني عبد الله بن كلاب. وقرة بن هبيرة القشيري، الذي قتل عمران بن مرة الشيباني. والقرقر، كجعفر: الذليل؛ نقله السهيلي. قلت: وهو مجاز، مأخوذ من القرقر، وهو الأرض الموطوءة التي لا تمنع سالكها، وبه فسر قوله: من ليس فيها بقرقر.

### Türkçe

**القر**، zamme ile: soğuk genel olarak; yahut **القر** kışa tahsis edilir, ve soğuk kışta ve yazda (olur). Son söz(ü) **صاحب المعالم** nakletti, ve o **المحكم**’dedir. Şeyhimiz dedi: İbn Kuteybe onda teslîsi hikâye etti. Fetha’yı **اللحياني** **نوادر**’inde hikâye etti; ve sıcak ile birlikte, iştirak sebebiyle onu vecîh gördüler. Dedim: bununla, Ümmü Zer‘ hadîsinde vâki olanı kastediyor: **لا حر ولا قر**; mutedil olduğunu murad etti; ve ben sıcak ve soğuk ile ezadan (uzak) idim, azı ve çoğu. Ve **القرة**، kesra ile: **القر**’dan sana isabet eden şey; ve **ليلة ذات قرة**: yani soğuk. Ve **القرة**، zamme ile: kurbağa. İbnü’l-Kelbî dedi: Hevâzin ve Benû Esed, **القرة** yemeleriyle ayıplandı; bu da şundandır ki Yemen ehli, Minâ’da başlarını tıraş ettiklerinde her adam başının üzerine bir avuç un koyardı. Başlarını tıraş ettiklerinde saç o unla birlikte düşerdi; ve o unu sadaka yaparlardı. Esed ve Kays’tan birtakım insanlar o saçı unu ile alır, saçı atar, undan faydalanırlardı. Muâviye b. Ebî Muâviye el-Cermî için inşad etti:

  ألم تر جرما أنـجـدت وأبـوكـم                      مع الشعر في قص الملبد شـارع
  إذا قرة جاءت تقول أصـب بـهـا                      سوى القمل إني من هوازن ضارع

Ve teslîs olunur; fetha ve kesra’yı **الصاغاني** Ebû Amr’dan nakletti. Ve **القرة**: Kâdisiyye yakınında bir köy; **الصاغاني** nakletti. Ve **القرة**: bir defa; cem‘i **قرر**. Ondandır: **قررت الناقة تقريرا**: idrarını **قرة** sonra **قرة** attı; yani defa sonra defa; tane yemekten (dolayı) koyu (olarak). **الراجز** dedi:

  ينشقنه فضفاض بول كالصبر                      في منخريه قررا بعد قرر

Ve **قرة العين**: ilaçlardandır; ve ona **جرجير الماء** denir; durgun sularda olur; onda koku (özelliği) vardır; taş hastalığından fayda verir; idrarı ve hayzı akıtır. Ve **قر الرجل**، zamme ile: ona **القر** isabet etti: soğuk. Ve Allah Teâlâ **أقره**: **القر**’dandır; ve o **مقرور**’dur; kıyasa göre değil; sanki **قر** üzerine bina edildi; ve “Allah Teâlâ onu **قره** etti” deme. Ve **أقر**: ona girdi; yani **القر**’a. Ve **يوم مقرور**; ve **قر** fetha ile; ve keza **قار**: yani soğuk. Ve **ليلة قرة** ve **قارة**: soğuk. Ve **القر**: soğuk gün. Ve her soğuk: **قر**. Ve günümüz **قد قر**; **يقر**; **القاف**’ın teslîsiyle. **اللحياني** **نوادر**’inde zamme ve kesra’yı zikretti. İbnü’l-Kattâ‘ onda teslîsi hikâye etti; musannifin dediği gibi; ve keza İbn Sîde ve **صاحب كتاب المعالم**; şeyhimizin naklettiği gibi. Dedim: İbnü’l-Kattâ‘ın kendi **تهذيب الأبنية**’sinde dediği: “ve gün **يقر** ve **يقر** **قرا**: soğudu”; yani fetha ve kesra ile; onu böylece iyi yazılmış, tashih edilmiş gördüm. Belki teslîsi onun başka bir kitabında zikretti. Lâkin onun sözü ile **اللحياني**’nin sözünün toplamından teslîs elde edilir; zira onun zikretmediğini **اللحياني** zikretti; o da zammedir. Şeyhimiz dedi: Teslîsten anlaşılan fetha’nın bir vechi görünmez; zira mâzîde kesra işitilmişse o (ya) odur, yahut dillerin iç içe girmesindendir; birden fazla kişinin dediği üzere. Mâzînin fethasıyla teslîsi mutlak kılmanın bir vechi görünmez. Bitti. Lâkin şeyhimizin **اللحياني**’den zamme ve kesra’yı tayin etmesi teemmül mahallidir; zira **نوادر**’deki ibaresinin siyakı, **صاحب اللسان**’ın ondan naklettiği üzere, böyledir: “**وقال اللحياني قر يومنا يقر، ويقر لغة قليلة**.” Onu kalemle zamme ve fetha ile iyi yazılmış olarak ضبط etti; bu, şeyhimizin nassına muhaliftir; öyleyse düşün. Ve **القرارة**، zamme ile: ondan kepçelendikten sonra tencerede kalan şey; yahut **القرارة**: altına yapışan kuru et suyu yahut yanmış baharatlı kırıntı yahut yağ yahut başkası; **القرورة** gibi; ve **القرة**—ikisi zamme ile— ve **القروة**—iki zamme ile— ve **القررة**، hemze gibi. Ve tencere **قد قر**; onu **يقرها قرا**: içindekini yemekten boşalttı; ve içine soğuk su döktü ki yanmasın. Ve **القرورة**—zamme ile— ve **القررة**—harekeli— ve **القرارة**; teslîsli ve hemze gibi de; hepsi: o suyun adıdır. Ve denir: çocuklar tencereye yöneldi, **يتقررونها**; **القرة**’yi yedikleri vakit. Ve **قررت القدر تقريرا**: onda pişirdim, ta ki altına yapışsın; **التكملة**’de böyle. **اللسان**’ın ibaresi böyledir: “ve **تقررها** ve **اقترها**: onu aldı ve onunla katıklandı. Denir: tencereyi **قد اقترت**. Ve onu **قد قررتها**: onda pişirdim, ta ki altına yapışsın. Ve onu **أقررتها**: ona yapışmış olan şeyden içindekini çıkardım; Ebû Zeyd’den.” Ve **القر**: suyu bir defada dökmek. Ve develer **تقررت**: idrarlarını ayaklarının üzerine döktüler. Ve **تقررت**: kuruyu yedi de idrarları koyulaştı. Ve **الاقترار**: dişi devenin kuru ve tane yemesi; böylece yağ onun üzerine bağlanır da idrarının koyuluğundan ayaklarına işer. Ve **قرت تقر**، kesra ile: içti de yükselmedi; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve inşad etti:

  حتى إذا قرت ولما تقرر                      وجهرت آجنة لم تجهر

**جهرت**: süpürdün. **آجنة**: değişmiş. Rivayet olunur: **أجنة**; yani gömülü sular; hamilelerin ceninlerine benzetme yoluyla. Ve yılan **قرت** **قريرا**: ses çıkardı; keza kuş; İbnü’l-Kattâ‘ bununla yetindi. Ve mecazdan: gözü **قرت** **تقر**; kesra ve fetha ile; ikisini İbnü’l-Kattâ‘ nakletti; ikincisi daha yüksek; Sa‘leb’den. **قرة** fetha ile ve zamme edilir; bu da Sa‘leb’dendir; dedi: o masdardır. Ve **قرورا** **كقعود**: “ısındı”nın zıddı; bunun için bazıları **قرت**’in “yaptı” (bâbı) olmasını seçti ki onu zıddının binası üzerine getirsin. Bunun iştikakı hakkında ihtilaf ettiler: Bazıları dedi: manası “soğudu ve ağlaması ve gözyaşıyla harareti kesildi”dir; zira sevinç için soğuk bir damla vardır, hüzün için sıcak bir damla. Yahut **قرت**: **القرار**’dandır; yani özlediği şeyi gördü de **قرت** ve uyudu. Zemahşerî **الأساس**’ta inşad etti:

  بها قرت لبون الناس عينا                      وحل بها عزاليه الغمام

Bazıları dedi: **قرت عينه**: **القرور**’dandır; o, sevinçle çıkan soğuk gözyaşıdır. **الأصمعي** dedi: sevinç gözyaşı soğuktur. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **فكلي واشربي وقري عينا**. **الفراء** dedi: tefsirde geldi: yani gönlün hoş olsun. Ve yağmur duası hadîsinde: “Seni görseydi, gözleri **لقرت**”; yani bununla sevinirdi ve ferahlanırdı. Ve **رجل قرير العين**. Ve onunla gözüm **قررت**; ben **أقر**’üm. Ve tavuk **قرت** **تقر**; kesra ile; **قرا** fetha ile; ve **قريرا** **كأمير**: sesini kesti. Ve **قرقرت**: sesini tekrarladı; İbn Sîde, **الهروي**’den **الغريبين**’de hikâye etti. Ve mecazdan: söz onun kulağında **قر** etti; keza hadîste; onu **يقره قرا**: onu emanet etti; İbnü’l-Kattâ‘ dedi. Ve denildi: onu boşalttı ve içine döktü; yahut ağzını kulağına koyup ona işittirerek onu sevindirdi; bu, suyu kaba **قر** etmektendir; içine döktüğün vakit; Zemahşerî dedi. İbnü’l-A‘râbî dedi: **القر**: dilsizin kulağında sözü tekrar etmen, ta ki anlasın. Şemr dedi: sözü onun kulağında **قررت**; onu **أقره قرا**: bu, ağzını onun kulağına koyup sözünü yükseltmendir; sağırla yapıldığı gibi; ve iş **قثر**’dir. Ve suyu onun üzerine **قر** etti; onu **يقره قرا**: onu üzerine ve içine döktü. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: ve kadın başının üzerine bir kova su **قرت**: onu döktü. Ve mekânda **قر** eder; **يقر** kesra ile ve fetha ile; yani **ضرب** ve **علم** haddinden; ikisini İbnü’l-Kattâ‘ zikretti. İbn Sîde dedi: birincisi daha yüksek; yani daha çok kullanımdır. **قرارا** **كسحاب**; ve **قرورا** **كقعود**; ve **قرا** fetha ile; ve **تقرارة** ve **تقرة**; sonuncusu şâzdır: sabit oldu ve sakinleşti; o **قار**’dır; **استقر** gibi. Ve **تقار**; o **مستقر**’dır. Ve denir: falan yerinde **ما يتقار**; yani yerleşmez. **تقار**’ın aslı **تقارر**’dir; **الراء** idğam edildi. Ebû Zer hadîsinde: “**فلم أتقار أن قمت**”; yani beklemedim. Ve onu onda ve onun üzerinde **إقرارا** ile **أقره** etti; böylece **استقر** etti; ve onu **قرره** etti; böylece **تقرر** etti. Ve **القرور** **كصبور**: yıkanılan soğuk su; **البرود** gibi; İbnü’s-Sikkît dedi. Ve kadın **قرور**: dokunan el(ler)i engellemez; sanki kendisine yapılan şeye **تقر** eder ve sakinleşir; geleni ve ayartanı geri çevirmez; ve şüpheden ürkmez; bunun bir kısmı **اللحياني**’nin **النوادر**’indendir. Ve **القرار** ve **القرارة**; ikisi fetha ile: suyun içinde durduğu şey. Ve **القرار** ve **القرارة**: yerin alçak (çukur) kısmı ve onun yerleşik kısmı. Ebû Hanîfe dedi: **القرارة**: suyun kendisine akıp da içinde yerleştiği her alçak yer. Dedi: eğer yumuşaklık olursa, o yerin keremlerindendir. İbn Abbâs hadîsinde—Ali’yi, Allah onlardan razı olsun, zikretti—dedi ki: “Benim ilmim onun ilmine nispetle, **المثعنجر** içinde **القرارة** gibidir.” Yahyâ b. Ya‘mer hadîsinde: “ve bir taife vadilerin **قرار**’ına yetişti.” Keza Ebû Züeyb’in sözü:

  بقرار قيعان سقاها وابل                      واه فأثجم برهة لا يقلع

**الأصمعي** dedi: buradaki **القرار**: **قرارة**’nın cem‘idir. İbn Şümeyl dedi: yerin karınları onun **قرار**’ıdır; çünkü su onda yerleşir. Ve denir: **القرار**: çayırda suyun yerleştiği yer. İbnü’l-A‘râbî dedi: **القرارة**: yuvarlak çukur. Ve Aziz ve Celîl’in sözü: **ذات قرار ومعين**. Dediler: o, suyun içinde yerleştiği alçak mekândır. Ve alçak çayıra **القرارة** denir. Ve **القرار** ve **القرارة**: koyun genel olarak; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve inşad etti:

  أسرعت في قرار                      كأنما ضـرارى
  أردت يا جعار

Yahut ikisi koyuna tahsis edilir; Sa‘leb onu tahsis etti. Yahut **النقد**. **الأصمعي** dedi: **القرار** ve **القرارة**: **النقد**’dir; o, kısa bacaklı, çirkin yüzlü bir koyun türüdür; ve en iyi yün, **النقد**’in yünüdür. Alkame b. Abede için inşad etti:

  والمال صوف قرار يلعبون به                      على نقادته واف ومجـلـوم

Yani bunun yanında azalır, bunun yanında çoğalır. Ve mecazdan onların sözü: “Allah onun gözünü **أقر** etsin”; keza “gözüyle”; ve “seni görmeme **بعيني** **يقر** ederim.” Bunun manasında ihtilaf edildi: denildi ki: manası, ona verir, ta ki **تقر** etsin de kendisinden üstün olana göz dikmesin. Ve denir: soğusun, ısınmasın. **الأصمعي** dedi: Allah onun gözyaşını soğutsun; çünkü sevinç gözyaşı soğuktur. Ve “Allah onun gözünü **أقر** etsin”: **القرور**’dandır; o, soğuk sudur. Ve denildi: manası, seni razı edecek şeye rastladı da gözü, başkasına bakmaktan **تقر** eder. Ebû’l-Abbâs bu sözü beğendi ve onu seçti. Ebû Tâlib dedi: “Allah onun gözünü **أقر** etsin”: gözünü uyutsun; mana: uykusuzluğunu giderecek bir sevince rastladı da uyur. Ve inşad etti: **أقر به مواليك العيونا**. Yani murada nail olduklarında gözleri uyudu. Ve **عين قريرة** ve **قارة**; ve **رجل قرير العين**. Ve onunla gözüm **قررت**; ben **أقر**’üm. Ve **قرتها**: onunla **قرت** ettiği şey. Ve Aziz tenzilde: **فلا تعلم نفس ما أخفى لهم من قرة أعين**. Ebû Hureyre okudu: **من قرات أعين**. Ve onu Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet etti. Ve hadîste: “Allah katında günlerin en faziletlisi **يوم النحر** sonra **يوم القر**’dur”; o, **يوم النحر**’ı takip eden gündür; çünkü Minâ’da onda **يقرون** ederler; Kurâ‘dan. Başkası dedi: çünkü menzillerinde **يقرون** ederler. Ebû Ubeyd dedi: o, Zilhicce’nin on birincisidir; bu adla adlandırıldı; çünkü mevsim ehli **يوم التروية** ve **يوم عرفة** ve **يوم النحر**’da hacdan yorgunluktadır; **يوم النحر**’ın ertesi olunca Minâ’da **قروا** ederler; böylece **يوم القر** diye adlandırıldı. Ve **مقر الرحم**: onun sonu. Ve **مستقر الحمل**: ondan. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **فمستقر ومستودع**. Yani rahimlerde sizin için **مستقر** vardır; ve sulplerde sizin için **مستودع** vardır. Ve okundu: **فمستقر ومستودع**; yani rahimde **مستقر**. Ve denildi: dünyada mevcut olan **مستقر**; ve sulplerde henüz yaratılmamış olan **مستودع**. Leys dedi: **المستقر**: mahlûkattan doğan ve yeryüzünde ortaya çıkan; ve **المستودع**: rahimlerde olan. Ve denildi: onun **مستقر**’ı sulplerde; ve onun **مستودع**’ı rahimlerde. Ve denildi: dirilerde **مستقر**; ve toprağın altında **مستودع**. Bunun zikri **حرف العين**’de gelecektir, inşallah Teâlâ. Ve mecazdan: **القارورة**: göz bebeği; camdan şişeye benzetme yoluyla; saflığından ve bakanın onda şahsını görmesinden dolayı. Ru’be dedi:

  قد قدحت من سلبهن سلبـا                      قارورة العين فصارت وقبا

Ve **القارورة**: İçinde içecek ve benzeri şeyin durduğu şey; yahut cam ile tahsis edilir. Ve Yüce Allah’ın sözü: **كانت قوارير**. **قوارير من فضة**. Bazı ilim ehli dedi: yani gümüşün beyazlığında ve **القوارير**’in saflığında camdan kaplar. İbn Sîde dedi: Bu daha güzeldir. Amma **قوارير**’in sonuncusunda elif’i ilhak eden kimse, ayet sonlarının başlarını denkleştirmek için elif’i artırmıştır. Ali (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Amelimi üstlendiğimden beri şu **القويريرة**’den başka bir şey elde etmedim; onu **الدهقان**’a hediye etti.” O, **قارورة**’nin küçültmesidir. Ve **الاقترار**: erkek devenin suyunun dişi devenin rahminde yerleşmesi; ve **اقتر** erkek devenin suyu: yerleşti. Ve **الاقترار**: dişi devenin vadi karnında kalan taze hurmadan artığı takip etmesi; bu, yer kabarıp sırtları kuruduğu zaman olur. Ve **الاقترار**: tokluk; denir: **اقتر** mal, tok oldu(ğu zaman); bu insanlar ve başkaları hakkında söylenir. Ve **الاقترار**: semizlik; dersin: **اقترت الناقة**; semizlediği zaman; yahut onun nihayeti; bu ancak kuru olanı ve çölün tohumlarını yediği zaman olur; böylece üzerine içyağı bağlar; ve bunlarla Ebû Züeyb el-Hüzelî’nin bir ceylanı vasfederken söylediği söz tefsir edilmiştir:

  به أبلت شهري ربيع كليهـمـا                      فقد مار فيها نسؤها واقترارها

**نسؤها**: semizliğinin başlangıcı; bu ancak ilkbaharın başında tazeyi yediği zaman olur. Ve **الاقترار**: **القرارة** ile katık edinme; yani tencerenin dibinde olan şey; **التقرر** gibi; denir: **تقررها** ve **اقترها**: onu aldı ve onunla katık edindi. Ve **الاقترار**: **القرور** ile yıkanma; o soğuk sudur. Ve **اقتررت بالقرور**: onunla yıkandım. Ve **ناقة مقر**, damme ile ve **القاف**’ın kesriyle: erkek devenin suyunu bağladı da onu tuttu; nüshalarda böyle; bazısında: onu rahminde sakin kıldı ve onu atmadı. Ve **أقرت**: yükü sabit olduğu zaman. İbnü’l-A‘râbî dedi: Dişi deve döl tuttuğu zaman o **مقر** ve **قارح**’tır. Ve **الإقرار**: hakka boyun eğme ve onu itiraf etme; **أقر به**: itiraf etti. Ve onu ona karşı **قروه**; ve başkası onu hak ile **قرره** ta ki ikrar etti. Ve **البصائر**’de: **الإقرار**: şeyin ispatı; ya dil ile ya kalp ile yahut ikisiyle birlikte. Ve **القر** (fetha ile): erkekler için **الرحل** ile **السرج** arasında, üzerine oturdukları binek; ve denildi: **القر**: **الهودج**; ve şu beyit okunmuştur: **كالقر ناست فوقه الجزاجز**. İmru’ul-Kays dedi:

  فإما تريني في رحالة جـابـر                      على حرج كالقر تخفق أكفاني

Ve denildi: **القر**: kadınlar için binek. Ve **القر**: **الفروجة**; Cevherî, İbn Ahmer’den şu beyti rivayet etti: **كالقر بين قوادم زعر**. Sâğânî dedi: Onu İbn Ahmer’in divanında bulmadım; onda bir beyit buldum ve onda **القر** üzerine hüccet yoktur; o da:

  حلقت بنو غزوان جؤجؤه                      والرأس غير قنازع زعر

Dedim: İbn Berrî dedi: Bu ikinci mısra değiştirilmiştir; beyitin doğru rivayeti, râvîlerin onun şiirinde rivayet ettikleri üzere: **حلقت**’tan beyitin sonuna kadar; Sâğânî’nin onu getirdiği gibi; ve onun ardından şunu getirdi:

  فيظل دفاه له حرسـا                      ويظل يلجئه إلى النحر

Dedi: Bu, bir devekuşunu vasfeder. Ve **بنو غزوان**: cinlerden bir kabiledir. Bu devekuşunun göğsünün uyuz olduğunu ve başının kel olduğunu kasteder. Ve **الزعر**: saçı az olan. Ve **دفاه**: iki kanadı. Ve **الهاء** “**له**”de yumurtaların zamiridir; yani iki kanadını yumurtalarına bekçi yapar ve onu göğsüne bitiştirir; bu, onun sözü **يلجئه إلى النحر**’ın manasıdır. Ve **القر**: bir yer adı; Sâğânî onu zikretti ve onu çözümlemedi; o Hicaz’dadır, Fehm diyarlarındadır; asılda böyle. Ve ben onun **قو** (vav ile) olduğunu zannediyorum; **الراء** ile söyleyen kimseye tashif edilmiştir; ve **قو** kendi yerinde zikredilecektir; Ebû Ubeyd el-Bekrî ve başkaları bunu böyle tahkik etmiştir. Ve **الأساس**’ta: “Ben ona **القرتين**’de gelirim.” **القرتان**: iki soğuk; onlar sabah ve akşamdır. Lebîd dedi:

  وجوارن بيض وكل طمرة                      يعدو عليها القرتين غلام

Ve **القرر**, **صرد** gibi: **الحسا**; onun bir tanesi **قرة**’dir; Ebû Hanîfe bunu nakletti. İbn Sîde dedi: Hangi **الحسا** olduğunu bilmiyorum: suyu mı **أحسا** eder, yoksa içecekten başkasını mı? Ve **قر الثوب**: onu kırdı. İbnü’l-A‘râbî dedi: Ve denir: “Elbiseyi onun **قره**’si, **غره**’si ve **مقره**’si üzerine basın”; yani onun kırığı üzerine. Ve **المقر**: zahiri fetha iledir; öyle değildir; bilakis **الميم**’in kesri ve **القاف**’ın fethası iledir; Ebû Ubeyd ve Sâğânî’nin ضبط ettiği gibi: Kâzıme’de bir yer adı; orası Benî Dârim’in diyarlarının bulunduğu yerdir; ve orada Gâlib Ebû’l-Ferazdak’ın kabri ve Cerîr’in karısının kabri vardır. Râ‘î dedi:

  فصبحن المقر وهن خوص                      على روح يقلبن المحـارا

Hâlid b. Cebele dedi: Numeyrî, **المقر**’ın Benî Temîm’e ait bir dağ olduğunu iddia etti; **اللسان**’da böyle. Sâğânî dedi: Asma‘î, bazı recez söyleyenlerden şu beyti okudu:

  تذكر الصلب إلى مقـره                      حيث تدانى بحره من بره

Ve **الصلب** bunun arkasında azıcık daha ileridedir. Ve **القري**, damme ile, sonra açık bir **راء**’nın şeddelenmesiyle: sakınıldıktan sonra vuku bulan şiddet; Sâğânî bunu nakletti. Ve **قرى**: bir yer adı; yahut bir vadi; ve ona denir: **قري سحبل**; o, Hâris b. Ka‘b’ın beldelerindedir. Ca‘fer b. ‘Ulbe el-Hârisî dedi:

  ألهفي بقري سحبل حين أجلبتعلينا الولايا والعدو المباسل

Ve ondan **يوم قرى**. Zû’l-İsba‘ dedi:

  كأنا يوم قرى إنما نقتل إياناقتلنا منهم كل فتى أبيض حسانا

Ve **قران** (damme ile): bir adam; sanki bununla, Süheyl b. Ebî Sâlih ve başkalarından rivayet eden Kûfeli Esedî **قران بن تمام**’ı kastediyor. Ve **قران**, Ebû Züeyb’in şiirinde: bir vadi; denildi: o, Tihâme’dedir; Mekke ile Medine arasında; Allah Teâlâ ikisini de şereflendirsin. Ve **قران**: Yemâme’de bir yer; Benî Hanîfe’den Benî Suhaym’a ait akan sular ve hurmalık sahibi **ملهم** ile birlikte zikredilir. Alkame dedi:

  سلاءة كعصا النهدي غل لهـا                      ذو فيئة من نوى قران معجوم

Ve **قران**: Mekke yakınında, Merru’z-Zahrân’da bir yer. Ve **قران** ayrıca: Azerbaycan’da **البذين**’in kasabası; Bâbek el-Hazemî’nin yerleştiği yer. Ve **القرقرة**: içinde garipleşip geri döndüğü zaman gülme. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: O, gülmenin taklididir. Şemr dedi: O, kahkaha benzeridir. Hadîste: “Tebessümde beis yoktur; **يقرقر** etmedikçe.” Ve **القرقرة**: devenin böğürmesi; yahut onun **أحسنة**’si; sonuncusu İbnü’l-Kattâ‘a aittir. Ve **قرقر البعير قرقرة**: bu, sesi sarktığı ve geri döndüğü zaman olur; çoğulu **القراقر**; ismi **القرقار** (fetha ile). Denir: **بعير قرقار الهدير**: böğürmesinde sesi saf olan. Humeyd dedi:

  جاء بها الوراد يحجز بـينـهـا                      سدى بين قرقار الهدير وأعجما

Ve **القرقرة**: güvercinin böğürdüğü zaman çıkardığı ses; ve **قرقرت قرقرة**; **كالقرقرير** gibi; nadirdir. İbnü’l-Kattâ‘ şu beyti okudu: **إذا قرقرت هاج الهوى قرقريرها**. İbn Cinnî dedi: **القرقير** “**فعيلل**” veznindedir; onu dörtlü yaptı. Dedim: Hasan b. Abdullah el-Kâtib el-İsfahânî’nin **غريب الحمام** kitabında şu lafzı okudum: **وقرقر الحمام قرقرة، وقرقارا**; ve **القرقار** hem isim hem masdardır; aynı şekilde **القرقرة**. Dedi:

  فوالله ما أنساك ما هبـت الـصـبـا                      وما قرقر القمري في ناضر الشجر

Ve **القرقرة**: suyun kendisine çekildiği, alçak, yumuşak bir yer; **القرقر** gibi, **هاء**sız. **الزكاة** hadîsinde: “Ona **بقاع قرقر** (قرقر düzlükleri) düzleştirdi”; o, düz yer demektir. Ve denildi ki: **القرقرة**: pek geniş olmayan, düz (pürüzsüz) topraktır; genişlediği vakit ona müzekkerlik adı galip gelir de “**قرقر**” derler. Dedi ki: Ve **القرق**: **القرقر** gibi, eşittir. Ve İbn Ahmer dedi: **القرقرة**: **القاع**ın ortasıdır; ve **الغائط**ın ortası, ondan çıplak yer, içinde ne ağaç ne tümsek ne taş bulunan yerdir; ancak o, dağ da değil **قف** da değil, çamurdur; genişliği yaklaşık on arşın yahut daha azdır; uzunluğu da böyledir. Ve **القرقرة**: Hîre meliki Nu‘mân b. Münzir’in **سعد هازل**’inin lakabıdır; ondan gülerdi; ona “**سعد القرقرة**” denir; ve onun zikri **س د ف**’te gelecektir. Ve hadîste: “İşte kaynar su ona yaklaştığı vakit yüzünün **قرقرة**si düştü”; yüzden **القرقرة**: onun dışı ve ondan görünen şeydir; Zemahşerî bunu böyle tefsir etti. Dedi ki: Bundan dolayı, belirgin çöle “**قرقرة**” denildi. Ve denildi ki: **القرقرة**: yüzün derisi; bunu İbn Sîde, Herevî’nin **الغريبين**’inden nakletti. Ve rivayet olunur: “**فروة** yüzü” (ف ile). Yahut güzelliklerinden görünen şey; ve **رقرق**; o ise **رقرقة**’nin tashîfidir. Ve denir: “**بالقرقار** ile içti”; **القرقار**, fetih ile: camdan bir kap; uzun boyunlu; Farsların ona **الصراحي** diye adlandırdığıdır. Ve **الأساس** ve **اللسان**’da o, **القرقارة** (هاء ile)dir; ve sonuncuda: “Onunla **قرقرتها**sı sebebiyle adlandırıldı” denildi. Ve **القرقارة** (هاء ile): **الشقشقة**dır; yani aygırın böğürdüğü vakit **شقشقة**sı. Ve **القراقر**, **علابط** gibi: sesi güzel, iyi olan **الحادي**; **القراقري** gibi, damme ile; ve o, **القرقرة**dendir. Râciz dedi:
  Sabah oldu Âmir’in sesi kısık,
  daha önce **قراقريا** iken; artık senden sonra kim develeri çağırır?
Ve **القراقر**: Âmir b. Kays’ın bir atıdır; dedi ki: ve onun **حداء**sı **قراقريا** idi. Ve **القراقر**: İbn Âmir’in kılıcı; nüshalarda böyledir, o ise yanlıştır; doğrusu: Kinânî Melûh b. Yezîd b. Âmir’in kılıcıdır. Ve **قراقر**: Eşca‘ b. Reys b. Gatafân’ın bir atıdır. Ve **قراقر**: Kûfe ile Vâsıt arasında bir yer; ve denilir: Kûfe ile Basra arasında, Zî Kâr’a yakın; ve o, bizzat bir suyun adıdır. Ve İbn Berrî dedi: O, Basra’nın arkasındadır, Kûfe’nin berisindedir, Zî Kâr’a yakındır; ve ondan **غزاة قراقر**. A‘şâ dedi:
  Zühel b. Şeybân oğulları için devem feda olsun,
  ve onun binicisi, karşılaşma gününde; ve dedim:
  Onlar **الحنو** ile vurdular; **حنو قراقر**’ın **حنو**su;
  **الهامرز**’in öncüleri, dönüp gidinceye dek.
İbn Berrî dedi: Zî Kâr gününde Zühel oğullarının fiilini zikreder; ve zaferi, Bekr b. Vâil oğullarından ayrı olarak, onlara mahsus kıldı. Ve **الهامرز**: Acemden bir adamdır, Kisrâ’nın kumandanlarındandır. Ve Süheylî’nin **الروض الأنف**’ünde: İbn Hişâm A‘şâ’dan okudu:
  Ve iki boynuzlu zor (kimse), sabah oldu orada yatıp kalan,
  **الحنو** ile, Ümeym’in mezarında, yerleşik.

Dedi ki: Onun sözü: “**بالحنو**”: Irak’ta iki boynuzlunun öldüğü **حنو قراقر**’ı kasteder. Ve **قراقر**: Şam çölünde **السماوة**’da bir yer; Kelb oğullarınındır; iki dağ arasındaki vadiler, Esed ve Tayy’ yurdunda ona akar. Ve **قراقر**: **الدهناء**’da uzunca bir **قاع**; ve denildi ki: Yemâme yolunda bir çöldür; Hâlid b. Velîd onu geçti. Ve onun zikri hadîste gelmiştir; İbnü’l-Esîr onu böyle tefsir etti. Ve **القراقرة** (هاء ile): **الشقشقة**dır; **القرقارة** gibi. İkisini tek yerde zikretseydi isabet ederdi. Ve **قراقرة**: Necd’de bir su yeridir. Ve **القراقرة**: çok konuşan kadın; benzetme üzere. Ve **قراقرى** damme ile: Sâgânî’nin zikrettiği bir yer. Ve **قراقر**, fetih ile: Allah Teâlâ’nın şereflendirdiği Medine’nin **أعراض**’ından bir mevki; Hasan b. Ali’nin âline aittir, Allah ikisinden de razı olsun; bazıların zannettiği gibi **قراقر** (damme ile)nin tashîfi değildir; çünkü o, **الدهناء**’dadır; ve daha önce geçti. Ve **القرقور**, **عصفور** gibi: gemi; yahut uzun olan; yahut büyük olan; cem‘i **القراقير**. Nâbiga’nın sözü bundandır: “Tepeler üzerinde **قراقير** en-Nebît.” Ve hadîste: “Cennet ehli cennete girdiği vakit, deniz şehitleri inci’den **قراقير** üzerinde binerler.” Ve Mûsâ aleyhisselâm ve nebîmize en faziletli salât ve selâm üzerine hadîste: “**القراقير**e bindiler; tâ ki Firavun’un karısı Âsiye’ye, Mûsâ’nın tabutu ile geldiler.” Ve hadîste: “Nebî sallallahu aleyhi ve sellem bir **صعدة** üzerine çıktı; onu bir **حذاقى** takip ediyordu; üzerinde bir **قوصف** vardı; ondan **قرقر**undan başka bir şey kalmamıştı.” **الصعدة**: dişi eşektir. **الحذاقى**: sıpadır. **القوصف**: kadifedir. Ve **القرقر**: sırt; **القرقرى** gibi; **فعفلى** gibi; iki **فاء**ın kesri ve açık **لام**ın şeddelenmesiyle. Bazı nüshalarda iki **فاء**ın fethi ve **لام**ın tahfîfiyle. Şeyhimiz dedi: Ebû Hayyân’ın **شرح التسهيل**’inde de böyledir; fakat onu bir yer adı olarak tefsir etti; Cevherî de böyledir. Dedim ki: Onların yer adı olarak zikrettikleri şey, fetih ile **قرقرى**dır; onu **فعللى** vezninde tarttılar; ben onu ancak bu sanıyorum; musannifin zikrettiği ise gariptir. Sonra onlar, yalnızca yeri zikretmekle yetindiler, onu açıklamadılar. Ben ise **معجم البلاد**’da şu nassı buldum: **قرقرى**, maksûr olarak: Yemâme’den bir belde; dört hisar: ikisi Sakîf’e, bir hisar Kinde’ye, bir diğeri Numeyr’e. Ve **القرقر**: düz, pürüzsüz **القاع**; ve ondan **الزكاة** hadîsi; ve az önce onun sözünde geçti; o hâlde tekrardır; ve bunun benzerini çokça işler. Ve **القرقر**: kadının giysisi; **القرقل**de bir lugat; Sâgânî söyledi. Ve denir: yüz derisi ona benzetildi; **اللسان**’da böyledir. Ve mecazdan: bazı Araplar bir adama dedi ki: “Sen onun **أسطمتها**sından mısın yoksa onun **قرقرها**sından mı?” Beldenin **القرقر**u: onun görünen taraflarıdır; yüzün **قرقرة**sine benzetme üzere; Sâgânî bunu böyle zikretti. Ve **الأساس**’ta: “O, onun **قرقرها**sının oğludur” denir; “onun **بجدتها**sının oğlu” denildiği gibi. Ve **القرية**, **جرية** gibi: kursak; ve **القرية**: Cüşem kızı Cemâa’nın lakabıdır; o, meşhur, fasih şair belîğ Eyyûb b. Yezîd’in annesidir; o da Eyyûb b. Yezîd b. Kays b. Zerâre b. Seleme b. Cüşem b. Mâlik b. Amr b. Âmir b. Zeyd Menât b. Avf b. Sa‘d b. Hazrec b. Teymullâh b. Nemir’dir; ve İbnü’l-**قرية**, İbnü’l-Eş‘as ile çıktı; Haccâc b. Yûsuf onu öldürdü; İbnü’l-Kelbî onu zikretti. Ve **القرارى**: terzi; A‘şâ dedi:
  İşleri yarar ve onları deler,
  **القرارى**’nın **ثوب الردن**u yarması gibi.
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: Terziye “**القرارى**” denir; ve “**الفضولى**”; o ise baytardır. Ve denildi ki: **القرارى**: kasaptır; Râ‘î, İbn Habîb’in rivayeti dışında, dedi ki:
  Ve geceyi ondan yüzdüm,
  **القرارى**’nın deriyi yüzmesi gibi.

**والقرارى**: göç etmeyen, oturan (yerleşik) olan; şehirlerin halkından olur; yahut Araplar katında her zanaatkâr **قرارى**dır. Dedim: ve avam onu şimdi mübalağada kullanmıştır; derler ki bir zanaatkârı vasfettiklerinde: **خياط قرارى** ve **نجار قرارى**. Mecazdan onların sözü: **قرقار**; kesre üzerine bina edilmiştir ve o ma‘dûldür. Ezherî dedi: rubâîde adl işitilmedi; ancak **عرعار** ve **قرقار**da. Ebû’n-Necm el-‘Aclî dedi:
  حتى إذا كان علي مطـار                      يمناه واليسرى على الثرثار
  قالت له ريح الصبا قرقار أي استقرى، ويقال للرجل: قرقار، أي قر واسكن. Beytin manası: sabâ rüzgârı ona dedi ki: yanında olan sudan, gök gürültüsünün sesiyle bitişik olarak dök; o da onun **قرقرته**sidir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **المقرة**: içinde suyun toplandığı küçük havuzdur. Sâğânî dedi: ve **المقرة**nin, **الكوز**un üstünde ve **الجرة**nin altında olan küçük testi olması Yemenî bir lugattır; onda genişletme ve müsamaha vardır. Ve **القرارة**: kısa boylu; teşbih üzere. Ve **القرارة**: yuvarlak taban (çukur); bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Musannifin sözünde geçmişti; o hâlde tekrardır. Ve **القرورة**: hakir (aşağı); bunu Sâğânî nakletti. Ve **القرورى**—**القاف** ve birinci **الراء** fetha ile; ikinci **الراء** kesre ile; nüshalarda böyle; o hatadır. Doğrusu, Sâğânî’nin fethalarla ضبط ettiği gibidir; ve dedi: o, uzun, uzun bacaklı atın sıfatındandır. Yine dedi: **قرورى**; yani önceki ضبط ile: **ع** iki **الحاجز** ile **النقرة** arasında. Mecazdan: onlara isabet eden şiddetli musibette denir: **صابت بقر**. Bazen derler: **وقعت بقر**; damme ile; yani şiddet, kendi **قرار**ında, yani kendi **قرار**ına (yerine) oldu. Sa‘leb dedi: olması gereken yerde vuku buldu. ‘Adî b. Zeyd dedi:
  ترجيها وقد وقعت بـقـر                      كما ترجو أصاغرها عتيب
Zemahşerî dedi: iş yerine düştüğünde derler: **صابت بقر**. Tarafe dedi:
  كنت فيهم كالمغطى رأسـه                      فانجلى اليوم غطائي وخمر
  سادرا أحسب غيي رشـدا                      فتناهيت وقد صابت بقـر

Ebû ‘Ubeyd şiddet babında dedi: **صابت بقر**; onlara bir şiddet indiği vakit. Dedi: o ancak bir meseldir. Asma‘î dedi: iş **بقره** ile vuku buldu; yani onun yerleştiği yeriyle. Başkası dedi: kan davası güden kimseye, kan davasına rastladığında denir: **وقعت بقرك**; yani kalbinin göz dikmiş olduğu şeye rastladı. Ve **وقاره مقارة**: onunla birlikte yerleşti ve sakin oldu. Ondandır İbn Mes‘ûd رضى الله عنه sözü: **قاروا الصلاة**; o, **القرار**dandır, **الوقار**dan değil; manası sükûndur; yani onda sakin olun, hareket etmeyin ve oynamayın; o, **القرار**dan tefâ‘uldür. Ve onu yerinde **أقره** etti de **فاستقر**. Ebû Mûsâ hadîsinde: **أقرت الصلاة بالبر والزكاة**; yani onlarla birlikte yerleşti ve onlara bitişti. Leys dedi: şeyi kendi **مقر**inde **أقررت** ettim ki yerleşsin. Ve falan **قار**dır: sakin. Ve deve **أقرت**: sabit oldu—İbnü’l-Kattâ‘ın **تهذيب**inde: ortaya çıktı; başkası dedi: belirginleşti—onu (yavrusu) taşıdı; o hâlde o **مقر**dır. Bu onun sözünde geçmişti; o hâlde tekrardır. Ve adam **تقار** etti: yerleşti. Ebû Zer hadîsinde: **فلم أتقار أن قمت**; yani beklemedim. Aslı **أتقارر**dir; sonra **الراء** **الراء**a idğam edildi. Ve **قروراء**; **جلولاء** gibi: **ع**. Ve **قرار**; **سحاب** gibi: Yemen’de az (nüfuslu) bir kabiledir; onlardandır: Ali b. el-Heysem b. ‘Osmân **القرارى**; ondan İbn Kâni‘ rivayet etti. Ve Ebû’l-Esed Sehl **القرارى**; ondan A‘meş rivayet etti. Ve **قرار**: Rum diyarında **ع**; Sâğânî onu zikretti. Ve **قرة** diye isimlendirdiler; damme ile; ve **قرقر**; **هدهد** gibi; ve **زبير** ve **إمام** ve **غمام**. **بقرة** diye isimlendirilenler ise çoktur. İkincidendir: Ahmed b. ‘Umer b. **قرقر** el-Hazzâ’; Bağdatlı. Ve onun kardeşinin oğlu: ‘Abdülvâhid b. el-Hüseyn b. ‘Umer b. **قرقر**; işitti; ed-Dârakutnî. Ve onun vefatı **قرقر**; **جعفر** gibi. Onlardandır: ‘Abdullah b. **قرقر**; Sâğânî ve Hâfız onu böyle ضبط etti; Ebû ‘Arûbe el-Harrânî’den hadis etti; ondan İbn Cemî‘. Ve yine **قرير**; **أمير** gibi; onlardandır ‘Abdülazîz b. **قرير**; İbn Sîrîn’den. Ve kardeşi ‘Abdülmelik b. **قرير**; Talq el-Yemâmî’den. Ve **قرار** b. Sa‘lebe b. Mâlik el-‘Anberî; kesre ile. Ve Gâlib b. **قرار**; fetha ile. Ve Dehsem b. **قران**—damme ile—ondan Mervân el-Fezârî rivayet etti. Ve Ebû **قران** Tufeyl el-Ganevî şairdir. Ve Gâlib b. **قران**; onun zikri vardır. Ve ‘Osmân **القريرى**—damme ile—keşf ve tâbiler sahibi; altı yüz seksen küsur yılında Kefr Batnâ’da öldü. Ve el-Mukrî Şihâbüddîn b. Nemr **القريري** eş-Şâfi‘î. Ve **قرار**; **همام** gibi: **ع**; Sâğânî nakletti. Dedim: ve o, Ka‘b el-Eşkarî’nin şiirindedir. Ve ona ilâve edilip telâfi edileceklerdendir: onların mesellerinden, içte sakladığının hilâfını gösteren kimse için: **حرة تحت قرة**. Ve denir: en şiddetli susuzluk **حرة على قرة**dır. Ve yine denir: **ذهبت قرتها**; yani hastalığın geldiği vakit; **الهاء** illet içindir. Ve onların sözü: **ول حارها من تولى قارها**; yani onun şerri, onun hayrını üstlenen kimsenindir; bunu Şemmer söyledi. Yahut onun şiddetlisi, onun kolayını üstlenen kimsenindir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **يوم قر**; ve demem: **قار**; ve demem: **يوم حر**. Bir adama denildi: dişlerini ne döktü? Dedi: sıcağı yedim ve **القار**ı içtim. Huzeyfe’nin Hendek gazvesi hadîsinde: **فلما أخبرته خبر القوم وقررت قررت**; yani sakin olduğumda soğuğun dokunuşunu buldum. Ve **القر**: suyu bir defada dökmektir. Ve sözü falana **أقررت**; **إقرارا**; yani onu açıkladım, ta ki onu bildi. Ve tavuk **قرقرت**; **قرقرة**: sesini tekrar etti. Ve şişenin **قر**u: içine su döküldüğünde onun sesidir. Ve **القرار**; fetha ile: yerleşik hayat (şehir/yerleşim). Ona nispetle **القرارى** (denir); evlerde yerleşip kalmasından dolayı. Ondandır Nâil, ‘Osmân’ın mevlâsı hadîsi: Rebâh b. el-Mugterif’e dedik: bize **أهل القرار**ın şarkısını söyle. Ve “Sizin için yerde bir **مستقر** vardır”; yani **قرار** ve sebat. Ve “Her haber için bir **مستقر** vardır”; yani bir gaye ve bir nihayet; onu göreceksiniz.

Dünyada ve âhirette. Ve güneş, kendisi için bir **مستقر**’a doğru akar. Yani, vakit ve mekân bakımından onu aşmadığı bir yer için; ve denildi: kendisi için takdir edilmiş bir ecel için. Ama onun sözü: **وقرن في بيوتكن**. Fetha ile ve kesra ile okunmuştur. Denildi: **الوقار**’dan; ve denildi: **القرار**’dan. Ve Ömer hadîsinde: “**قرقرة الكدر** gazvesinde ben bir yoldaştım.” **الكدر**: Benî Süleym için bir su. Ve **القرقر**: düz yer. Ve denildi: **الكدر**’in aslı, toprak renkli bir kuştur; yer yahut su onunla adlandırıldı. Ve yakında **الكاف**’ta gelecektir, yüce Allah dilerse. Ve **القرارة**: Mekke’de bilinen bir yer. Ve denilir: iş, **قراره**’na ve **مستقره**’na vardı; nihayete erdiği ve sabit olduğu zaman. Ve Osman hadîsinde: “**أقروا** nefisleri, tâ ki **تزهق** etsin” yani, kurbanlıkları, ruhları onlardan ayrılıncaya kadar sakinleştirin; derilerini yüzmede ve parçalamada acele etmeyin. Ve **البراق** hadîsinde: onun huysuzlandı, sonra gevşedi ve **أقر** etti; yani sakinleşti ve boyun eğdi. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **القوارير**: **الدلب**’e benzeyen bir ağaçtır; ondan semerler ve sofralar yapılır. Ve Araplar kadına mecazen **القارورة** der. Ondan hadîs: “Yavaş ol; **القوارير**’e yumuşak davran.” Onları, azimlerinin zayıflığı ve ahde devamlarının azlığı sebebiyle ona benzetti; ve **القوارير** camdandır; kırılma ona çabuk gelir ve onarma kabul etmez. Böylece Enceşe’ye, onların işittiklerine meyletmelerinden sakınarak, nağmesinden ve **حداء**’sından vazgeçmesini emretti; da kalplerine düşsün. Ve denildi: muradı, develer **الحداء**’yı işittiklerinde yürüyüşte süratlenir ve şiddetlenir; bineni rahatsız eder de onu yorar; bu yüzden onu bundan nehyetti; çünkü kadınlar şiddetli harekete karşı zayıftırlar. Ve **الحطيئة**’den rivayet olundu ki dedi: “**الغناء** zinanın rukyesidir.” Ve Süleyman b. Abdülmelik, geceleyin bir binicinin **غناء**’sını işitti; o, kendisi için bir çadır yerinde iken; ona, onu getirecek kimseyi gönderdi ve hadım edilmesini emretti; ve dedi: “Hiçbir dişi onun **غناء**’sını işitmez ki ona meyletmesin.” Ve dedi: “Onu ancak, develerin içine salınan aygıra benzettim; onların içinde böğürür de onları sıçratır.” Ve **مقر** elbise: kırığını katlamak; İbnü’l-A‘râbî’den: dünyada ve âhirette. Ve güneş, kendisi için bir **مستقر**’a doğru akar. Yani, vakit ve mekân bakımından onu aşmadığı bir yer için; ve denildi: kendisi için takdir edilmiş bir ecel için. Ama onun sözü: **وقرن في بيوتكن**. Fetha ile ve kesra ile okunmuştur. Denildi: **الوقار**’dan; ve denildi: **القرار**’dan. Ve Ömer hadîsinde: “**قرقرة الكدر** gazvesinde ben bir yoldaştım.” **الكدر**: Benî Süleym için bir su. Ve **القرقر**: düz yer. Ve denildi: **الكدر**’in aslı, toprak renkli bir kuştur; yer yahut su onunla adlandırıldı. Ve yakında **الكاف**’ta gelecektir, yüce Allah dilerse. Ve **القرارة**: Mekke’de bilinen bir yer. Ve denilir: iş, **قراره**’na ve **مستقره**’na vardı; nihayete erdiği ve sabit olduğu zaman. Ve Osman hadîsinde: “**أقروا** nefisleri, tâ ki **تزهق** etsin” yani, kurbanlıkları, ruhları onlardan ayrılıncaya kadar sakinleştirin; derilerini yüzmede ve parçalamada acele etmeyin. Ve **البراق** hadîsinde: onun huysuzlandı, sonra gevşedi ve **أقر** etti; yani sakinleşti ve boyun eğdi. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **القوارير**: **الدلب**’e benzeyen bir ağaçtır; ondan semerler ve sofralar yapılır. Ve Araplar kadına mecazen **القارورة** der. Ondan hadîs: “Yavaş ol; **القوارير**’e yumuşak davran.” Onları, azimlerinin zayıflığı ve ahde devamlarının azlığı sebebiyle ona benzetti; ve **القوارير** camdandır; kırılma ona çabuk gelir ve onarma kabul etmez. Böylece Enceşe’ye, onların işittiklerine meyletmelerinden sakınarak, nağmesinden ve **حداء**’sından vazgeçmesini emretti; da kalplerine düşsün. Ve denildi: muradı, develer **الحداء**’yı işittiklerinde yürüyüşte süratlenir ve şiddetlenir; bineni rahatsız eder de onu yorar; bu yüzden onu bundan nehyetti; çünkü kadınlar şiddetli harekete karşı zayıftırlar. Ve **الحطيئة**’den rivayet olundu ki dedi: “**الغناء** zinanın rukyesidir.” Ve Süleyman b. Abdülmelik, geceleyin bir binicinin **غناء**’sını işitti; o, kendisi için bir çadır yerinde iken; ona, onu getirecek kimseyi gönderdi ve hadım edilmesini emretti; ve dedi: “Hiçbir dişi onun **غناء**’sını işitmez ki ona meyletmesin.” Ve dedi: “Onu ancak, develerin içine salınan aygıra benzettim; onların içinde böğürür de onları sıçratır.” Ve **مقر** elbise: kırığını katlamak; İbnü’l-A‘râbî’den:

  Ve **القرقرة**: develerin çağrısıdır; ve **الإنقاض**                      koyunların ve eşeklerin çağrısıdır. Şazzâz dedi:
  “Nice yaşlı kadın, Numeyr’den, Şehbere                      ona **الإنقاض**’ı **القرقرة**’den sonra öğrettim” yani onu esir aldım da onu, bilmediği şeye çevirdim. Ve rüzgârın sesinin hikâyesini **قرقارا** yaptılar. Ve **القرقرير**: aygırın böğürdüğünde çıkardığı şakşakadır. Ve **قراقري** adam, damme ile: gür sesli. Dedi: “Gerçekten böğürücü, **قراقريا** idi.” Ve içki, boğazında **قرقر** etti: bir sestir. Ve karnı **قرقر** etti: açlıktan yahut başkasından bir sestir. İbnü’l-Kattâ‘, kendi **كتاب الأبنية**’sinde dedi: Ebû Harâş el-Hüzelî, kavminin adamlarından idi; bir seferinde yolculuğa çıktı. Bir Arap kadınına uğradı; bundan önce üç yahut dört gün yemek bulmamıştı. Dedi: “Ey evin hanımı, yanında yiyecek var mı?” Dedi: “Evet.” Ona bir **عمروس** getirdi; onu kesti ve derisini yüzdü; sonra onu közledi; ve onu ona doğru getirdi. Kızartmanın kokusunu bulunca karnı **قرقر** etti; dedi: “Ve sen, yiyeceğin kokusundan **تقرقر** ediyorsun, ey evin hanımı; yanınızda **صبر** var mı?” Dedi: “Evet; onunla ne yapacaksın?” Dedi: “Karnımda bulduğum bir şey.” Ona **صبر** getirdi; avucunu doldurdu, sonra onu bir yudumda aldı ve ardından su içti. Sonra dedi: “Sen şimdi, yiyeceğin kokusunu bulduğunda **فقرقرى** et.” Sonra göçtü ve yemedi. Ona dedi: “Ey Allah’ın kulu, çirkin bir şey gördün mü?” Dedi: “Hayır, vallahi ancak güzel, hoş.” Sonra söylemeye başladı:
  “Ve ben, açlığa katlanırım, tâ ki beni usandırıncaya kadar                      içim; ve elbiselerimi ve suçumu kirletmedi
  Ve saf suyu sabahlarım ve yeterim                      azık, kaygan için akşamladığında, tadı olan
  Karnın yiğidini geri çeviririm; sen onu bilirsin                      ve aile halkından başkasını yiyecekle tercih ederim
  Korkudan ki, zorla ve zilletle yaşayım                      ve ölüm, zorla bir hayatdan daha hayırlıdır” Dedim: Bu kıssayı, Ebû Ca‘fer el-Lebleî el-lugavî’nin **بغية الآمال**’inde böyle okudum. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **القريرة**: **القرة**’nin küçültmesidir; o, ganimetler taksiminden önce ganimetten alınan bir dişi devedir; kesilir, hazırlanır ve insanlar onu yer; ona **قرة العين** denir. Ve develer **تقرر** eder; onun **اقترار**’ı gibi. Ve o, yirmi **قارة** yaşındadır, eşittir; ve bu mecazdır. Ve **قران**, damme ile: Amr b. Rebî‘a el-Ca‘dî’nin atıdır. Ve beni, mukaddes **المقار**’larda an. Ve ben, senin üzerinde bulunduğun şeye karşı seni **أقار** etmem; yani seninle beraber **أقر** etmem. Ve beni bu beldede **أقر** eden ancak senin yerindir. Ve mecazdandır: filân, gerçekten bir **قرارة**’dır: ahmaklık ve fısk. Ve o, yaşayışın bir **قرة**’sindedir: bollukta ve hoşlukta. Ve bulut, gök gürültüsüyle **قرقر** etti. Ve meselde: “Onlara çığlıkla başla, **يقروا** etsinler” yani onlara şikâyetle başla, susmaya razı olsunlar. Ve **قرقر**, **جعفر** gibi: köyün bir yanı; orada Benî Senbes için bir **أضاة** vardır; ve köy: el-Felec ile Necrân arasında bir beldedir. Ve **قرقرى**, fetha ile, kısaltılmış: onun zikri geçti. Ve **قران**, kesra ile, sonra açık râ’nın şeddelenmesiyle: Dûs diyarından Serât’ta bir nahiyedir; orada bir vak‘a olmuştu; ve Necd’den bir **صقع**; ve Cedelî’nin dağlarından bir dağ. Şiirde hafifletilmiştir; onunla meşhur olmuştur, tâ ki onun asıl olduğu zannedilmiştir. Ve **قرة**, damme ile: Rum’da sağlam bir beldedir; ve **دير قرة**: Şam’da bir yerdir. Ve **قرة**: ayrıca Hicaz’da bir yer; ve Firâs diyarında; Tihâme dağlarından, Hüzeyl’e ait. Ve Sirâc b. **قرة**: Benî Abdullâh b. Kilâb’dan bir şairdir. Ve **قرة** b. Hubeyre el-Kuşeyrî: İmrân b. Murre eş-Şeybânî’yi öldüren. Ve **القرقر**, **جعفر** gibi: zelil; onu Süheylî nakletti. Dedim: ve o mecazdır; **القرقر**’dan alınmıştır; o, yolcusunu engellemeyen, ayak altında çiğnenmiş yerdir; ve onunla şu sözü tefsir edildi: **من ليس فيها بقرقر**.
