# قرض — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B6/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%B6/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B6.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: قرض

قَرَضَهُ
1 قَرَضَهُ ذ , aor. قَرِضَ , (S, M, A, &c.,) inf. n. قَرْضٌ, (S, M, Msb,) He cut it; (S, M, A, Mgh, Msb, K;) namely a thing, (S, Msb,) or a garment, or piece of cloth, (A, Mgh,) with the مِقْرَاض, (A, Mgh, Msb,) and with the مِقْرَاضَانِ; (Msb;) and in like manner, [or as signifying he cut it much, or frequently, or repeatedly,] you say, ↓ قرّضهُ, (M, TA,) inf. n. تَقْرِيضٌ: (TA:) this is the primary signification. (TA.) ― -b2- Hence, (TA,) said of a rat, or mouse, (A'Obeyd, S, A, Mgh, Msb,) aor. and inf. n. as above, (S, * Msb, TA,) He [cut it with his teeth; gnawed it; or] ate it; (Msb;) namely a garment, or piece of cloth, (S, A, Mgh, Msb, TA,) and bread, &c. (TA.) You say also قَرَضَهُ بِنَابِهِ He cut it with his canine tooth, or fang. (A.) And قَرَضَ البَعِيرُ جَرَّتَهُ, (M, TA,) aor. as above, (A, TA,) and so the inf. n., (TA,) The camel chewed his cud: (M, A, TA:) or returned it [to his mouth, to be chewed again, or to his stomach]. (TA.) ― -b3- [Hence also,] قَرَضَ رِبَاطَهُ, (S, M, A, K,) [lit.] He cut, or severed, his bond, i. e. the bond of his heart; and consequently, (TA,) (assumed tropical:) he died; (IAar, M, K, TA;) as also قَرَضَ alone, (S, [in which the former is not explained] O, Msb, K,) and قَرِضَ: (IAar, O, K:) or (assumed tropical:) he was at the point of death. (K.) And you say, جَآءَ وَقَدْ قَرَضَ رِبَاطَهُ (AZ, Az, S, &c.) (assumed tropical:) He came harassed, or distressed, or fatigued, and at the point of death: (AZ, Az:) or (tropical:) harassed, or distressed, by thirst, or by fatigue: (A:) or (assumed tropical:) in a state of intense thirst and hunger: (M:) said of a man: (S:) mentioned in the S in such a manner as [appears] to indicate that the verb has here the first of the significations mentioned in this art.; but this is not the case [as is shown in the S itself in art. ربط]. (TA.) See also 7. -A2- [Hence also,] قَرَضْتُ الوَادِى (assumed tropical:) I passed through, or across, the valley. (Msb.) It is said in the Kur, [xviii. 16,] وَاـِذَا غَرَبَتْ تَقْرِضُهُمْ ذَاتَ الشِّمَالِ (assumed tropical:) And when it [the sun] set, to leave them behind on the left; to pass by and beyond them, leaving them on its left: (S, K:) so explained by AO, or by A'Obeyd: (so accord. to different copies of the S,) to leave them and pass by them on the left; not falling upon them at all: (Jel:) or to turn aside, or away, from them, on the left: (Msb:) or to be over against them, on the left: from قَرَضْتُهُ, meaning حَذَوْتُهُ, i. e. I was over against him, or it; as also ↓ أَقْرَضْتُهُ. (JK.) And a man says to his companion, Hast thou passed by such and such a place? and the man asked says قَرَضْتُهُ ذَاتَ اليَمِينِ لَيْلًا (assumed tropical:) [I passed by it, leaving it behind, on the right, by night]. (S.) The Arabs say, قَرَضْتُهُ ذَاتَ اليَمِينِ, and ذَاتَ الشِّمَالِ, and قُبُلًا, and دُبُرًا, (assumed tropical:) I was over against him, or it, on the right, and on the left, and before, and behind. (Fr.) You say also, قَرَضَ المَكَانَ, (M, Msb, K,) aor. and inf. n. as above, (M,) (assumed tropical:) He turned aside, or away, from the place. (M, Msb, K.) And قَرَضَ فِى الأَرْضِ (assumed tropical:) He traversed the land. (Z.) And قَرَضَ فِى سَيْرِهِ, (M, K,) aor. and inf. n. as above, (M,) (assumed tropical:) He turned to the right and left in his going or journeying. (M, K.) And قَرِضَ, like سَمِعَ, (assumed tropical:) He, or it, passed away from a thing to another thing. (IAar, Sgh, L, K.) -A3- Hence also, (TA,) قَرَضَ الشِّعْرَ, (S, Msb, K,) aor. as above, (S, Msb,) and so the inf. n., (S,) (tropical:) He said, spoke, uttered, or recited, poetry; or he poetized, or versified; syn. قَالَ الشِّعْرَ: (A'Obeyd, S, K:) or he composed poetry according to rule: (Msb:) because poetry consists of cut feet: or because it is called قَرِيض as being likened to the cud: (A:) or because it is language cut out: (Msb:) or as being likened to a garment; as though the poet cut it and divided it into portions; although MF denies that this phrase is from قَرَضَ as signifying “ he cut: ” he has also assigned to قَرْضُ الشِّعْرِ a signification which belongs to تَقْرِيضٌ, q. v. (TA.) -A4- Hence also, قَرَضَهُ as syn. with قَارَضَهُ, q. v. (TA.)

2 قَرَّضَ see 1, first signification. -A2- تَقْرِيضٌ also signifies (assumed tropical:) The art of poetry: (M, TA:) or the criticism thereof; the picking out the faults thereof; and the discriminating, by consideration, of what is good thereof from what is bad, both expressed and speculative. (TA.) -A3- Also, like تَقْرِيظٌ; (assumed tropical:) The act of praising: or dispraising: (S, TA:) or it has both these contr. significations; (K, TA;) relating to good and to evil; whereas تقريظ relates only to praise and good. (TA.) You say, فُلَان يُقَرِّضُ صَاحِبَهُ (assumed tropical:) Such a one praises his companion: or dispraises him. (S.)

قارضهُ
3 قارضهُ ذ , inf. n. مُقَارَضَةٌ and قِرَاضٌ, (M,) [He lent to him, and received from him, a loan: or it signifies, or signifies also,] i. q. أَقْرَضَهُ, q. v. (L, TA.) ― -b2- قِرَاضٌ (S, A, Msb, K) and مُقَارَضَةٌ, (S, A, K,) with the people of El-Hijلz, (TA,) also signify i. q. مُضَارَبَةٌ; (S, A, Mgh, Msb, K;) as though it were a contract for traversing the land [for traffic], (K,) from القَرْضُ فِى السَّيْرِ, or, as Z says, from القَرْضُ فِى الأَرْضِ, meaning “ the traversing the land, ” like as مضاربة is from الضَّرْبُ فِى الأَرْضِ; (TA;) and the form of the contract is what is shown by the following explanation. (K.) You say, قَارَضْتُهُ, (S, A, Mgh,) or قَارَضْتُهُ مِنَ المَالِ, (Msb,) I gave to him property (S, A, Mgh, K *) مُضَارَبَةً, (A, Mgh,) [i. e.] that he might traffic with it, on the condition that the gain should be between us, and the loss should fall upon the property. (S, K. [See also ضَارَبَهُ.]) ― -b3- قارضهُ, (S, K,) inf. n. مُقَارَضَةٌ, (TA,) also signifies (tropical:) He requited him; he compensated him; (S, K;) and so ↓ قَرَضَهُ, (S, K,) inf. n. قَرْضٌ. (TA.) Hence the saying of Abu-l-Wardà, (TA,) اـِنْ قَارَضْتَ النَّاسَ قَارَضُوكَ وَاـِنْ تَرَكْتَهُمْ لَمْ يَتْرُكُوكَ وَاـِنْ هَرَبْتَ مِنْهُمْ أَدْرَكُوكَ (tropical:) (A, * TA) [If thou requite men their evil deeds, they will requite thee; and if thou leave them, they will not leave thee; and if thou flee from them, they will overtake thee]: meaning if thou do evil to them, they will do the like thereof to thee; and if thou leave them, thou wilt not be safe from them, for they will not let thee alone; and if thou revile them and injure them, they will revile thee and injure thee: he said this intending thereby to censure them: and it is from the signification of “ cutting. ” (TA.) [See also قَرْضٌ, below.] You say also, فُلَانٌ يُقَارِضُ النَّاسَ, inf. n. مُقَارَضَةٌ, (tropical:) Such a one accords, or agrees, with men. (A.) And قَارَضْتُهُ الزِّيَارَةَ (tropical:) [I interchanged visiting with him]. (A.)

اقرضهُ
4 اقرضهُ ذ He cut off for him a portion, to be requited, or compensated, for it. (Sgh, K.) [And hence,] He gave him, or granted him, a قَرْض [or loan, or the like]; (S, M, A, * Mgh, * K;) and ↓ قَارَضَهُ signifies the same as اقرضهُ. (L, TA.) You say also, اقرضهُ المَالَ, (M, Msb,) وَغَيْرَهُ, (M,) [He lent him the property, &c.;] he gave him the property, &c., as a قَرْض; (M;) he gave him the property, [&c.,] to demand its return. (Msb.) It is said in the Kur, [lxxiii. 20,] وَأَقْرِضُوا اللّٰهَ قَرْضًا حَسَنًا [lit. And lend ye to God a good loan; meaning (assumed tropical:) give ye to God good service for which to be requited]: (S, TA:) it is not here said اـِقْرَاضًا because the simple subst. [as distinguished from the inf. n.] is what is meant. (TA.) And again, in the same, [ii. 246, and lvii. 11,] مَنْ ذَا الَّذِى يُقْرِضُ اللّٰهَ قَرْضًا حَسَنًا, meaning, accord. to Aboo-Is-hلk the Grammarian, (assumed tropical:) [Who is he who will offer unto God] a good action or gift, or anything for which a requital may be sought? or, as Akh says, (assumed tropical:) Who will do a good action by following and obeying the command of God? (TA.) The Arabs say, قَدْ أَقْرَضْتَنِى قَرْضًا حَسَنًا (assumed tropical:) Thou hast done to me a good deed [which I am bound to requite]. (TA.) And it is said in a trad., أَقْرِضٌ عِرْضَكَ لِيَوْمِ فَقْرِكَ (assumed tropical:) [Lend thou thine honour for the day of thy poverty]; meaning, when a man defames thee, do not thou requite him, but reserve his recompense undiminished for thee, as a loan for the payment of which he is responsible, that thou mayest receive it from him in the day of thy need thereof: (TA:) [but see عِرْضٌ.] ― -b2- [And hence,] أَقْرَضَنِى الشَّىْءَ He gave, or paid, to me the thing. (M.) -A2- مَا عَلَيْهِ مَا يُقْرِضُ عَنْهُ العُيُونَ فَيَسْتُرُهُ (assumed tropical:) [There is not upon him what will turn aside, or away, from him the eyes, and cover him]. (Ibn- 'Abbلd, Sgh.) -A3- See alse 1, latter half.

6 تَقَاْرَضَ [تَقَارَضَا They lent and received loans, each to and from the other.] -A2- [And hence,] هُمَا يَتَقَارَضَانِ الخَيْرَ وَالشَّرَّ (assumed tropical:) [They two interchanged good and evil, each with the other]; (IKh, S, K;) as also يتقارظان: (IKh:) [but see the latter in its proper place.] And هُمَا يَتَقَارَضَانِ المَدْحَ, (AZ,) or الثَّنَآءَ, (A, Msb,) or الثَّنَآءَ بَيْنَهُمْ, (TA,) [or بَيْنَهُمَا, (in the M, هُمْ يَتَقَارَضُونَ الثَّنَآءَ بَيْنَهُمْ,)] (tropical:) They praise each other; (AZ, Msb;) as also يتقارظان: (AZ:) or they requite, or compensate, each other with praise. (TA.) And القِرْنَانِ يَتَقَارَضَانِ النَّظَرَ (assumed tropical:) The two opponents, or adversaries, look askance, with anger, each at the other: (S, K:) and يَتَقَارَضُونَ نَظَرًا (assumed tropical:) They look with enmity and vehement hatred, one at another. (TA.) And هُمْ يَتَقَارَضُونَ الزِّيَارَةَ (tropical:) [They interchange visiting]. (A.) El-Kumeyt, says,
يَتَقَارَضُ الحَسَنَ الجَمِيلَ مِنَ التَّأَلُّفِ وَالتَّزَاوُرْ
meaning, Interchanging what is good and comely, of sociable conduct and mutual visiting. (O.) ― -b2- El-Hasan El-Basree, being asked whether the companions of the Apostle of God used to jest, or joke, answered, (TA,) نَعَمْ وَيَتَقَارَضُونَ, (K, * TA,) i. e. Yes, and they used to recite poetry [one to another]: (TA:) from قَرِيضٌ as signifying “ poetry. ” (K.)

انقرضوا
7 انقرضوا ذ (assumed tropical:) They passed away, or perished, [as though cut off,] (S, K,) all of them, (K,) not one of them remaining; (S;) as also ↓ قُرِضُوا [perhaps a mistake for قَرِضُوا: see 1]. (TA.)

اقترض
8 اقترض ذ He received what is termed قَرْض [a loan, or the like], (S, Msb, K,) i. q. اِسْتَلَفَ; (A;) مِنْهُ from him. (S, A, K.) -A2- اقترض عِرْضَهُ (assumed tropical:) He defamed him, or spoke evil of him, behind his back or in his absence, or otherwise; syn. اِغْتَابَهُ: (K:) as though he cut off [somewhat] from his honour. (TA.)

استقرض مِنْ فُلَانٍ
10 استقرض مِنْ فُلَانٍ ذ , (S, Msb, *) or استقرضهُ, (A, Mgh,) He sought, or demanded, of such a one what is termed قَرْض [a loan, or the like]. (S, A, * Mgh, * Msb.) ― -b2- [And hence,] اِسْتَقْرَضْتُهُ الشَّىْءَ I sought, or demanded, of him the gift, or payment [in advance], of the thing. (M.)

قَرْضٌ
قَرْضٌ ذ (S, M, A, Mgh, Msb, K) and ↓ قِرْضٌ; (Ks, S, M, K;) or, accord. to Th, the former is an inf. n., and the latter a simple subst., but this [says ISd] does not please me; (M;) or the former is an inf. n. used as a subst.; (Mgh;) or a subst. from أَقْرَضْتُهُ المَالَ; (Msb;) [A loan: and the like:] a piece of property which a man cuts off from his [other] articles of property, and which, itself, he receives back; [in rendering the explanation in the Mgh, for the words فَيُعْطِيه عينًا in my copy of that work; I read فَيُقْضَاهُ عَيْنًا, which makes this agreeable with explanations given in other works;] but what is due to the one from the other as a debt is not so called; (Mgh, [see دَيْنٌ;]) what one gives, (S, Msb, K,) to another, (Msb,) of property, (S, Msb,) to receive it back, (S, K,) or to demand it back: (Msb:) or a thing that one gives to be requited for it, or to receive it back: (TA in art. فرض:) or a thing of which men demand the payment [or restitution], one of another: (M, L:) or a thing which a man gives, or (assumed tropical:) does, to be requited for it: (Aboo-Is-hلk the Grammarian, and TA:) pl. قُرُوضٌ. (M, Msb.) You say, عَلَيْهِ قَرْضٌ [He owes a loan], and قُرُوضٌ [loans]. (A.) ― -b2- Hence, (S, TA,) (tropical:) What one does, in order to be requited it, of good, and of evil. (S, K, TA.) See three exs. above, under 4. The Arabs also say, قَدْ أَحْسَنْتَ قَرْضِى, meaning (assumed tropical:) Thou hast done to me a good deed [which I am bound to requite]. (TA.) And لَكَ عِنْدِى قَرْضٌ حَسَنٌ, and قَرْضٌ سَيِّئٌ (assumed tropical:) I owe thee a good deed, and an evil deed. (Aboo-Is-hلk the Grammarian, and TA.)

قِرْضٌ
قِرْضٌ ذ : see قَرْضٌ.

قَرِيضٌ
قَرِيضٌ ذ The cud: (Lth, A:) or what the camel returns [to his mouth, to be chewed again, or to his stomach,] of his cud; (S, K;) as also ↓ مَقْرُوضٌ: (S:) or it is applied to the cud (جِرَّة) of the camel, and signifies chewed: or, accord. to Kr, this is فَرِيضٌ, with ف. (M.) And hence, accord. to some, the saying حَالَ الجَرِيضُ دُونَ القَرِيضِ [explained in art. جرض]: but accord. to others, the last word in this saying has the signification next but one following. (S.) -A2- The sound, or voice, of a man in dying. (Er-Riyلshee, in TA, art. جرض.) -A3- (tropical:) Poetry: (S, M, A, Msb, K:) so called for one or another of the reasons mentioned under 1, last sentence but one; (A, Msb, TA;) of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ: (Msb:) El-Aghlab El-'Ijlee distinguishes between it and رَجَز. (IB.)

قُرَاضَةٌ
قُرَاضَةٌ ذ [Cuttings; clippings; and the like;] what falls by the action termed القَرْض; (S, A, * Mgh, * K;) as, for instance, of gold, (S, TA,) and of silver; and of a garment, or piece of cloth, which a tailor cuts with his shears; (TA;) and of this last, and of bread, (JK, TA,) &c., (TA,) by the gnawing (قَرْض) of a rat, or mouse: (JK, A, Mgh, TA:) pl. قُرَاضَاتٌ. (TA.) ― -b2- [Hence,] أَخَذَ الأَمْرَ بِقُرَاضَتِهِ (assumed tropical:) He took the thing, or affair, in its fresh state. (M, L.) ― -b3- [Hence also,] قُرَاضَةُ المَالِ (assumed tropical:) [The refuse, or] what is bad, vile, paltry, or of no account, of property. (TA.) ― -b4- قُرَاضَةٌ also relates to an evil action, and an evil saying, which one man directs against another. (TA.) [What is meant by this is not clear to me.]

قَرَّاضَةٌ
قَرَّاضَةٌ ذ A certain creeping insect (دُوَيْبَّة) that eats wool. (TA.) ― -b2- [And hence, app.,] (assumed tropical:) A man who defames others, or speaks evil of them, behind their backs, or otherwise; syn. مُغْتَابٌ لِلنَّاسِ. (TA.)

اِبْنُ مِقْرَضٍ
اِبْنُ مِقْرَضٍ ذ , (S, M, A, Msb,) [in one copy of the S, ابن مُقْرِضٍ, and in another, ابن مُقَرَّضٍ,] like مِقْوَد, (Msb,) [A species of weasel;] a certain small beast (دُوَيْبَّة), (S, M, Msb,) called in Persian دَلَهٌ, (S, Msb,) or دَلَّهٌ, (as in one copy of the S,) whence the arabicized word دَلَقٌ, (Msb,) which kills pigeons, (S, M, A,) seizing upon their throats, and it is a species of rat; (A;) the longbacked quadruped that kills pigeons: (Lth, O, Msb:) this last explanation is given by the author of the Bلri', after saying that it is a small beast (دويبّة), like the cat, which is in houses, and, when angry, gnaws clothes: (Msb:) accord. to some, i. q. النِّمْسُ [q. v.]: (Msb:) pl. بَنَاتُ مِقْرَضٍ. (A, (Msb.)

مُقَرِّضَاتُ الأَسَاقِى
مُقَرِّضَاتُ الأَسَاقِى ذ A [kind of] small creeping thing (دُوَيْبَّة), which makes holes in, and cuts, skins used for water or milk. (M.)

مِقْرَاضٌ
مِقْرَاضٌ ذ is the sing. of مَقَارِيضُ; (S, Msb, K;) and a pair thereof is called مِقْرَاضَانِ: (Msb, K:) the مِقْرَاض is [A single blade of a pair of shears or scissors;] a thing with which one [shears, or clips, or] cuts; and when you speak of the two together, you do not say مِقْرَاضٌ, as the vulgar say, but مِقْرَاضَانِ; (Msb;) which last is syn. with جَلَمَانِ [a pair of shears]; a word, accord. to the lexicologists having no sing.; but Sb mentions مِقْرَاضٌ, thus using the sing. form: (M:) or مِقْرَاضٌ and مِقْرَاضَانِ signify the same; [a pair of shears;] like جلَمٌ and جَلَمَانِ, and قَلَمٌ and قَلَمَانِ: (Msb in art. جلم:) or مِقْرَاضٌ signifies جَلَمٌ صَغِيرٌ [a small pair of shears; i. e. a pair of scissors]: (JK:) 'Adee Ibn-Zeyd uses the expression شَفْرَتَا مِقْرَاضٍ [the two blades of a pair of shears or scissors] in a poem; (IB;) and other poets use the sing., مقراض: (TA:) and مِفْرَاصٌ, with ف and ص, signifies the same. (IB.) Hence the saying, لِسَانُ فُلَانِ مِقْرَاضُ الأَعْرَاضِ (tropical:) [The tongue of such a one is the detractor of reputations]. (TA.)

مَقْرُوضٌ
مَقْرُوضٌ ذ pass. part. n. of قَرَضَهُ. ― -b2- See قَرِيضٌ.

### Türkçe

**قَرَضَهُ**
1 **قَرَضَهُ** **ذ** , muzârîsi **قَرِضَ** , (S, M, A, &c.,) mastarı **قَرْضٌ**, (S, M, Msb,) O onu kesti; (S, M, A, Mgh, Msb, K;) yani bir şeyi, (S, Msb,) yahut bir elbiseyi, yahut bir kumaş parçasını, (A, Mgh,) **مِقْرَاض** ile, (A, Mgh, Msb,) ve **مِقْرَاضَانِ** ile; (Msb;) ve aynı şekilde, [yahut “onu çokça, yahut sıkça, yahut tekrar tekrar kesti” mânasında,] sen ↓ **قرّضهُ** dersin, (M, TA,) mastarı **تَقْرِيضٌ**: (TA:) bu, aslî mânadır. (TA.) ― -b2- Bundan dolayı, (TA,) bir sıçan yahut fare hakkında söylenir, (A'Obeyd, S, A, Mgh, Msb,) muzârîsi ve mastarı yukarıdaki gibi, (S, * Msb, TA,) O [onu dişleriyle kesti; kemirdi; yahut] yedi; (Msb;) yani bir elbiseyi yahut bir kumaş parçasını, (S, A, Mgh, Msb, TA,) ve ekmeği, vb. (TA.) Yine **قَرَضَهُ بِنَابِهِ** dersin: Onu köpekdişiyle yahut azı dişiyle kesti. (A.) Ve **قَرَضَ البَعِيرُ جَرَّتَهُ**, (M, TA,) muzârîsi yukarıdaki gibi, (A, TA,) mastarı da öyledir, (TA,) Deve gevişini çiğnedi: (M, A, TA:) yahut onu [ağzına geri döndürdü, yeniden çiğnemek için, yahut midesine]. (TA.) ― -b3- [Bundan dolayı ayrıca,] **قَرَضَ رِبَاطَهُ**, (S, M, A, K,) [lafzen] bağını kesti yahut kopardı; yani kalbinin bağını; ve bunun sonucu olarak, (TA,) (mecaz kabul edilerek:) öldü; (IAar, M, K, TA;) bunun gibi **قَرَضَ** tek başına da, (S, [orada birincisi açıklanmamıştır] O, Msb, K,) ve **قَرِضَ**: (IAar, O, K:) yahut (mecaz kabul edilerek:) ölümün eşiğinde oldu. (K.) Ve sen, **جَآءَ وَقَدْ قَرَضَ رِبَاطَهُ** dersin (AZ, Az, S, &c.) (mecaz kabul edilerek:) O, bunalmış yahut sıkıntıya düşmüş yahut yorgun, ve ölümün eşiğinde olarak geldi: (AZ, Az:) yahut (mecaz:) susuzluktan yahut yorgunluktan bunalmış yahut sıkıntıya düşmüş: (A:) yahut (mecaz kabul edilerek:) şiddetli susuzluk ve açlık hâlinde: (M:) bir adam hakkında söylenir: (S:) S’de, [görünüşe göre] fiilin burada bu maddede zikredilen mânaların birincisine sahip olduğuna delâlet eder tarzda zikredilmiştir; fakat durum böyle değildir [S’nin kendisinde ربط maddesinde gösterildiği üzere]. (TA.) 7’ye de bak. -A2- [Bundan dolayı ayrıca,] **قَرَضْتُ الوَادِى** (mecaz kabul edilerek:) Vadiyi geçtim yahut aştım. (Msb.) Kur’ân’da [xviii. 16] şöyle denilmiştir: **وَاـِذَا غَرَبَتْ تَقْرِضُهُمْ ذَاتَ الشِّمَالِ** (mecaz kabul edilerek:) Ve o [güneş] battığında, onları solda bırakarak; onların yanından geçip öteye geçerek, onları solunda bırakarak: (S, K:) AO yahut A'Obeyd tarafından böyle açıklanmıştır: (S’nin farklı nüshalarına göre) onları bırakıp soldan yanlarından geçmek; onlara hiç düşmemek: (Jel:) yahut soldan onlardan sapmak yahut uzaklaşmak: (Msb:) yahut solda onlara karşı olmak: **قَرَضْتُهُ**’dan; mânası **حَذَوْتُهُ**, yani ona yahut ona karşı oldum; bunun gibi ↓ **أَقْرَضْتُهُ** da. (JK.) Ve bir adam arkadaşına der: “Falanca yeri geçtin mi?”; sorulan adam da **قَرَضْتُهُ ذَاتَ اليَمِينِ لَيْلًا** (mecaz kabul edilerek:) [Onun yanından geçtim; onu sağda bırakarak; geceleyin]. (S.) Araplar der ki: **قَرَضْتُهُ ذَاتَ اليَمِينِ**, ve **ذَاتَ الشِّمَالِ**, ve **قُبُلًا**, ve **دُبُرًا**, (mecaz kabul edilerek:) Ona yahut ona karşı, sağda ve solda ve önde ve arkada oldum. (Fr.) Yine **قَرَضَ المَكَانَ** dersin, (M, Msb, K,) muzârîsi ve mastarı yukarıdaki gibi, (M,) (mecaz kabul edilerek:) Mekândan saptı yahut uzaklaştı. (M, Msb, K.) Ve **قَرَضَ فِى الأَرْضِ** (mecaz kabul edilerek:) Yeryüzünü katetti. (Z.) Ve **قَرَضَ فِى سَيْرِهِ**, (M, K,) muzârîsi ve mastarı yukarıdaki gibi, (M,) (mecaz kabul edilerek:) Gidişinde yahut yolculuğunda sağa sola döndü. (M, K.) Ve **قَرِضَ**, **سَمِعَ** gibi, (mecaz kabul edilerek:) O, yahut o şey, bir şeyden başka bir şeye geçip gitti. (IAar, Sgh, L, K.) -A3- Bundan dolayı ayrıca, (TA,) **قَرَضَ الشِّعْرَ**, (S, Msb, K,) muzârîsi yukarıdaki gibi, (S, Msb,) mastarı da öyledir, (S,) (mecaz:) Şiir söyledi, konuştu, dile getirdi yahut okudu; yahut şiir söyledi, yahut nazmetti; eş anlamlısı **قَالَ الشِّعْرَ**: (A'Obeyd, S, K:) yahut kaideye göre şiir tertip etti: (Msb:) çünkü şiir, kesilmiş ayaklardan oluşur: yahut **قَرِيض** diye adlandırılır; gevişe benzetildiği için: (A:) yahut kesilip çıkarılmış söz olduğu için: (Msb:) yahut elbiseye benzetildiği için; sanki şair onu kesip parçalara ayırır; her ne kadar MF, bu ibarenin “kesti” mânasındaki **قَرَضَ**’dan olduğunu inkâr etse de: ayrıca **قَرْضُ الشِّعْرِ**’e, **تَقْرِيضٌ**’a ait olan bir mânayı da vermiştir; bk. o. (TA.) -A4- Bundan dolayı ayrıca, **قَرَضَهُ**’un **قَارَضَهُ** ile eş anlamlı olması; bk. o. (TA.)

2 **قَرَّضَ**: 1’in birinci mânasına bak. -A2- **تَقْرِيضٌ** ayrıca (mecaz kabul edilerek:) Şiir sanatı mânasına gelir: (M, TA:) yahut onun tenkidi; kusurlarını seçip ayıklama; ve düşünerek, onda iyi olanı kötü olandan ayırt etme; hem söylenmiş hem de zihnî olanı. (TA.) -A3- Yine, **تَقْرِيظٌ** gibi; (mecaz kabul edilerek:) Övme fiili: yahut yerme: (S, TA:) yahut bu iki zıt mânayı birlikte taşır; (K, TA;) iyiye ve kötüye dair; hâlbuki **تقريظ** yalnız övgü ve iyiye ilişkindir. (TA.) Sen dersin: **فُلَان يُقَرِّضُ صَاحِبَهُ** (mecaz kabul edilerek:) Falanca, arkadaşını över: yahut yerer. (S.)

**قارضهُ**
3 **قارضهُ** **ذ** , mastarı **مُقَارَضَةٌ** ve **قِرَاضٌ**, (M,) [Ona borç verdi ve ondan borç aldı: yahut mânası, yahut ayrıca mânası,] **أَقْرَضَهُ** ile aynıdır; bk. o. (L, TA.) ― -b2- **قِرَاضٌ** (S, A, Msb, K) ve **مُقَارَضَةٌ**, (S, A, K,) Hicaz halkı nezdinde, (TA,) ayrıca **مُضَارَبَةٌ** ile aynıdır; (S, A, Mgh, Msb, K;) sanki yeryüzünü katetme [ticaret için] akdiymiş gibi, (K,) **القَرْضُ فِى السَّيْرِ**’den; yahut Z’nin dediği gibi, **القَرْضُ فِى الأَرْضِ**’den; mânası “yeryüzünü katetmek”; tıpkı **مضاربة**’nin **الضَّرْبُ فِى الأَرْضِ**’den olması gibi; (TA;) ve akdin şekli, aşağıdaki açıklamanın gösterdiğidir. (K.) Sen dersin: **قَارَضْتُهُ**, (S, A, Mgh,) yahut **قَارَضْتُهُ مِنَ المَالِ**, (Msb,) Ona mal verdim (S, A, Mgh, K *) **مُضَارَبَةً**, (A, Mgh,) [yani] onunla ticaret etsin diye; kârın aramızda olması ve zararın malın üzerine olması şartıyla. (S, K. [Bk. ayrıca **ضَارَبَهُ**.]) ― -b3- **قارضهُ**, (S, K,) mastarı **مُقَارَضَةٌ**, (TA,) ayrıca (mecaz:) Ona karşılık verdi; onu tazmin etti; (S, K;) bunun gibi ↓ **قَرَضَهُ** da, (S, K,) mastarı **قَرْضٌ**. (TA.) Bundan dolayı Ebû’l-Verdâ’nın sözü: (TA,) **اـِنْ قَارَضْتَ النَّاسَ قَارَضُوكَ وَاـِنْ تَرَكْتَهُمْ لَمْ يَتْرُكُوكَ وَاـِنْ هَرَبْتَ مِنْهُمْ أَدْرَكُوكَ** (mecaz:) (A, * TA) [Eğer insanlara kötülüklerinin karşılığını verirsen, sana karşılık verirler; onları bırakırsan, seni bırakmazlar; onlardan kaçarsan, sana yetişirler]: mânası: onlara kötülük edersen, onun benzerini sana ederler; onları bırakırsan, onlardan emin olmazsın; çünkü seni rahat bırakmazlar; onları söversen ve incitirsen, sana söverler ve incitirler: bunu, onları yermek kastıyla söylemiştir: ve bu, “kesmek” mânasındandır. (TA.) [Aşağıda **قَرْضٌ**’a da bak.] Yine sen dersin: **فُلَانٌ يُقَارِضُ النَّاسَ**, mastarı **مُقَارَضَةٌ**, (mecaz:) Falanca, insanlarla uyuşur yahut anlaşır. (A.) Ve **قَارَضْتُهُ الزِّيَارَةَ** (mecaz:) [Onunla ziyaretleşmeyi karşılıklı yaptım]. (A.)

**اقرضهُ**
4 **اقرضهُ** **ذ** Onun için bir pay kesti; bunun karşılığı verilsin yahut tazmin edilsin diye. (Sgh, K.) [Ve bundan dolayı,] Ona bir **قَرْض** [yahut borç, yahut benzeri] verdi; (S, M, A, * Mgh, * K;) ve ↓ **قَارَضَهُ**, **اقرضهُ** ile aynı mânaya gelir. (L, TA.) Yine sen dersin: **اقرضهُ المَالَ**, (M, Msb,) **وَغَيْرَهُ**, (M,) [Ona malı vb. borç verdi;] ona malı vb. bir **قَرْض** olarak verdi; (M;) ona malı [&c.,] geri istemek üzere verdi. (Msb.) Kur’ân’da [lxxiii. 20] şöyle denilmiştir: **وَأَقْرِضُوا اللّٰهَ قَرْضًا حَسَنًا** [lafzen: Allah’a güzel bir borç verin; mânası (mecaz kabul edilerek:) karşılığı verilecek güzel bir hizmeti Allah’a sunun]: (S, TA:) burada **اـِقْرَاضًا** denilmemiştir; çünkü kastedilen, [mastardan farklı olarak] yalın isimdir. (TA.) Ve yine aynı kitapta [ii. 246 ve lvii. 11] **مَنْ ذَا الَّذِى يُقْرِضُ اللّٰهَ قَرْضًا حَسَنًا**; mânası, nahivci Ebû İshâk’a göre, (mecaz kabul edilerek:) [Allah’a] karşılığı istenebilecek güzel bir amel yahut bağış, yahut herhangi bir şey sunacak kimdir?; yahut Akh’ın dediği gibi, (mecaz kabul edilerek:) Allah’ın emrine uyarak ve itaat ederek güzel bir amel işleyecek kimdir? (TA.) Araplar der ki: **قَدْ أَقْرَضْتَنِى قَرْضًا حَسَنًا** (mecaz kabul edilerek:) Bana güzel bir iyilik yaptın [ki ben onu karşılamakla yükümlüyüm]. (TA.) Ve bir rivayette şöyle denilmiştir: **أَقْرِضٌ عِرْضَكَ لِيَوْمِ فَقْرِكَ** (mecaz kabul edilerek:) [Şerefi(n)i yoksulluk günün için borç ver]; mânası: bir adam seni ayıpladığında, sen ona karşılık verme; fakat onun karşılığını, eksiltilmemiş olarak senin için sakla; sanki ödemesinden sorumlu olduğu bir borç gibi; ta ki ona ihtiyaç duyduğun gün onu ondan alasın: (TA:) [fakat **عِرْضٌ**’a bak.] ― -b2- [Ve bundan dolayı,] **أَقْرَضَنِى الشَّىْءَ**: Bana şeyi verdi yahut ödedi. (M.) -A2- **مَا عَلَيْهِ مَا يُقْرِضُ عَنْهُ العُيُونَ فَيَسْتُرُهُ** (mecaz kabul edilerek:) [Onun üzerinde, gözleri ondan çevirecek ve onu örtecek bir şey yoktur]. (Ibn- 'Abbād, Sgh.) -A3- 1’in ikinci yarısına da bak.

6 **تَقَاْرَضَ** [**تَقَارَضَا**: Birbirlerine borç verdiler ve birbirlerinden borç aldılar.] -A2- [Ve bundan dolayı,] **هُمَا يَتَقَارَضَانِ الخَيْرَ وَالشَّرَّ** (mecaz kabul edilerek:) [İkisi, birbirleriyle hayrı ve şerri karşılıklı değiş tokuş ederler]; (IKh, S, K;) bunun gibi **يتقارظان** da: (IKh:) [fakat ikincisine kendi yerinde bak.] Ve **هُمَا يَتَقَارَضَانِ المَدْحَ**, (AZ,) yahut **الثَّنَآءَ**, (A, Msb,) yahut **الثَّنَآءَ بَيْنَهُمْ**, (TA,) [yahut **بَيْنَهُمَا**, (M’de **هُمْ يَتَقَارَضُونَ الثَّنَآءَ بَيْنَهُمْ,**)] (mecaz:) Birbirlerini överler; (AZ, Msb;) bunun gibi **يتقارظان** da: (AZ:) yahut övgü ile birbirlerine karşılık verirler yahut tazmin ederler. (TA.) Ve **القِرْنَانِ يَتَقَارَضَانِ النَّظَرَ** (mecaz kabul edilerek:) İki rakip yahut hasım, öfkeyle birbirine yan bakar: (S, K:) ve **يَتَقَارَضُونَ نَظَرًا** (mecaz kabul edilerek:) Birbirlerine düşmanlık ve şiddetli kinle bakarlar. (TA.) Ve **هُمْ يَتَقَارَضُونَ الزِّيَارَةَ** (mecaz:) [Ziyaretleşmeyi karşılıklı yaparlar]. (A.) El-Kumeyt der ki:
**يَتَقَارَضُ الحَسَنَ الجَمِيلَ مِنَ التَّأَلُّفِ وَالتَّزَاوُرْ**
mânası: Ülfet ve karşılıklı ziyaretleşmeden olan iyi ve güzel şeyi karşılıklı değiş tokuş ederek. (O.) ― -b2- El-Hasan El-Basrî’ye, Allah’ın Elçisi’nin ashabı şakalaşır mıydı diye sorulunca, (TA,) şöyle cevap verdi: **نَعَمْ وَيَتَقَارَضُونَ**, (K, * TA,) yani: Evet, ve birbirlerine şiir okurlardı: (TA:) “şiir” mânasındaki **قَرِيضٌ**’dan. (K.)

**انقرضوا**
7 **انقرضوا** **ذ** (mecaz kabul edilerek:) Hepsi geçip gitti yahut helâk oldu, [sanki kesilip koparılmış gibi], (S, K,) hepsi, (K,) hiçbirisi kalmaksızın; (S;) bunun gibi ↓ **قُرِضُوا** da [muhtemelen **قَرِضُوا** yerine bir hatadır: 1’e bak]. (TA.)

**اقترض**
8 **اقترض** **ذ** **قَرْض** denilen şeyi aldı, (S, Msb, K,) **اِسْتَلَفَ** ile aynıdır; (A;) **مِنْهُ**: ondan. (S, A, K.) -A2- **اقترض عِرْضَهُ** (mecaz kabul edilerek:) Onu ayıpladı yahut onun hakkında arkasından yahut yokluğunda, yahut başka şekilde kötü konuştu; eş anlamlısı **اِغْتَابَهُ**: (K:) sanki onun şerefinden [bir şey] kesip almış gibi. (TA.)

**استقرض مِنْ فُلَانٍ**
10 **استقرض مِنْ فُلَانٍ** **ذ** , (S, Msb, *) yahut **استقرضهُ**, (A, Mgh,) Falanca kimseden **قَرْض** denilen şeyi istedi yahut talep etti. (S, A, * Mgh, * Msb.) ― -b2- [Ve bundan dolayı,] **اِسْتَقْرَضْتُهُ الشَّىْءَ**: Ondan şeyin bağışını yahut [peşin] ödemesini istedim yahut talep ettim. (M.)

**قَرْضٌ**
**قَرْضٌ** **ذ** (S, M, A, Mgh, Msb, K) ve ↓ **قِرْضٌ**; (Ks, S, M, K;) yahut Th’ye göre birincisi mastardır, ikincisi yalın isimdir; fakat bu [der ISd] beni hoşnut etmez; (M;) yahut birincisi, isim olarak kullanılan bir mastardır; (Mgh;) yahut **أَقْرَضْتُهُ المَالَ**’dan bir isimdir; (Msb;) [Borç: ve benzeri:] bir adamın, [diğer] mallarından kestiği bir mal parçası; ve kendisi onu geri alır; fakat birinin diğerinden alacağı olarak borç (deyn) diye sabit olan şeye bu ad verilmez; (Mgh, [bk. **دَيْنٌ**;]) birinin verdiği, (S, Msb, K,) diğerine, (Msb,) maldan, (S, Msb,) onu geri almak üzere, (S, K,) yahut geri istemek üzere: (Msb:) yahut karşılığı verilsin diye yahut geri alınsın diye verilen bir şey: (TA, فرض maddesinde:) yahut insanların birbirlerinden ödemesini [yahut iadesini] talep ettikleri bir şey: (M, L:) yahut bir adamın verdiği, yahut (mecaz kabul edilerek:) yaptığı, karşılığı verilsin diye olan bir şey: (Aboo-Is-hâk en-Nahvî, ve TA:) çoğulu **قُرُوضٌ**. (M, Msb.) Sen dersin: **عَلَيْهِ قَرْضٌ** [Onun üzerinde borç vardır], ve **قُرُوضٌ** [borçlar]. (A.) ― -b2- Bundan dolayı, (S, TA,) (mecaz:) karşılığı verilsin diye yapılan iyilik ve kötülük. (S, K, TA.) 4’ün altında yukarıda geçen üç örneğe bak. Araplar ayrıca der ki: **قَدْ أَحْسَنْتَ قَرْضِى**, mânası (mecaz kabul edilerek:) Bana güzel bir iyilik yaptın [ki ben onu karşılamakla yükümlüyüm]. (TA.) Ve **لَكَ عِنْدِى قَرْضٌ حَسَنٌ**, ve **قَرْضٌ سَيِّئٌ** (mecaz kabul edilerek:) Senin bende güzel bir iyiliğin ve kötü bir iyiliğin (kötülüğün) borcu vardır. (Aboo-Is-hâk en-Nahvî, ve TA.)

**قِرْضٌ**
**قِرْضٌ** **ذ**: **قَرْضٌ**’a bak.

**قَرِيضٌ**
**قَرِيضٌ** **ذ** Geviş: (Lth, A:) yahut devenin gevişinden [yeniden çiğnemek için ağzına, yahut midesine] geri döndürdüğü şey; (S, K;) bunun gibi ↓ **مَقْرُوضٌ** da: (S:) yahut deve gevişine (**جِرَّة**) uygulanır ve “çiğnenmiş” mânasına gelir: yahut Kr’ye göre bu, **فَرِيضٌ**’dur; **ف** ile. (M.) Ve bundan dolayı, bazılarına göre, **حَالَ الجَرِيضُ دُونَ القَرِيضِ** sözü [جرض maddesinde açıklanmıştır]: fakat başkalarına göre, bu sözdeki son kelime, bir sonraki mânadan bir önceki mânadadır. (S.) -A2- Ölmekte olan bir adamın sesi yahut nefesi. (Er-Riyâshee, TA’da, جرض maddesinde.) -A3- (mecaz:) Şiir: (S, M, A, Msb, K:) 1’in sondan bir önceki cümlesinde zikredilen sebeplerden birine yahut diğerine göre böyle adlandırılmıştır; (A, Msb, TA;) **فَعِيلٌ** vezninde olup **مَفْعُولٌ** vezni mânasındadır: (Msb:) El-Aghlab El-'Ijlee, onu **رَجَز**’den ayırır. (IB.)

**قُرَاضَةٌ**
**قُرَاضَةٌ** **ذ** [Kırpıntılar; kesintiler; ve benzeri;] **القَرْض** denilen fiilin etkisiyle düşen şey; (S, A, * Mgh, * K;) meselâ altından, (S, TA,) ve gümüşten; ve bir terzinin makasıyla kestiği elbiseden yahut kumaş parçasından; (TA;) ve bu sonuncudan ve ekmekten, (JK, TA,) vb., (TA,) bir sıçanın yahut farenin kemirmesi (**قَرْض**) ile: (JK, A, Mgh, TA:) çoğulu **قُرَاضَاتٌ**. (TA.) ― -b2- [Ve bundan dolayı,] **أَخَذَ الأَمْرَ بِقُرَاضَتِهِ** (mecaz kabul edilerek:) Şeyi yahut işi taze hâliyle aldı. (M, L.) ― -b3- [Ve bundan dolayı ayrıca,] **قُرَاضَةُ المَالِ** (mecaz kabul edilerek:) Malın [döküntüsü yahut] kötü, bayağı, değersiz, önemsiz olanı. (TA.) ― -b4- **قُرَاضَةٌ** ayrıca, bir adamın diğerine yönelttiği kötü bir fiile ve kötü bir söze de ilişkindir. (TA.)

**قَرَّاضَةٌ**
**قَرَّاضَةٌ** **ذ** Yünü yiyen, sürünen bir böcek türü (**دُوَيْبَّة**). (TA.) ― -b2- [Ve bundan dolayı, görünüşe göre,] (mecaz kabul edilerek:) Başkalarını ayıplayan yahut arkalarından yahut başka şekilde onlar hakkında kötü konuşan adam; eş anlamlısı **مُغْتَابٌ لِلنَّاسِ**. (TA.)

**اِبْنُ مِقْرَضٍ**
**اِبْنُ مِقْرَضٍ** **ذ** , (S, M, A, Msb,) [S’nin bir nüshasında **ابن مُقْرِضٍ**, bir diğerinde **ابن مُقَرَّضٍ**,] **مِقْوَد** gibi, (Msb,) [bir gelincik türü;] belirli küçük bir hayvancık (**دُوَيْبَّة**), (S, M, Msb,) Farsçada **دَلَهٌ** diye adlandırılır, (S, Msb,) yahut **دَلَّهٌ**, (S’nin bir nüshasında olduğu gibi,) buradan Arapçalaştırılmış kelime **دَلَقٌ**; (Msb;) güvercinleri öldürür, (S, M, A,) boğazlarına yapışarak; ve o, sıçan türündendir; (A;) güvercinleri öldüren uzun sırtlı dört ayaklı: (Lth, O, Msb:) bu son açıklama, Bârî‘ müellifi tarafından, onun evlerde bulunan, kedi gibi küçük bir hayvancık (**دويبّة**) olduğunu ve kızınca elbiseleri kemirdiğini söyledikten sonra verilmiştir: (Msb:) bazılarına göre **النِّمْسُ** ile aynıdır [bk. o]: (Msb:) çoğulu **بَنَاتُ مِقْرَضٍ**. (A, (Msb.)

**مُقَرِّضَاتُ الأَسَاقِى**
**مُقَرِّضَاتُ الأَسَاقِى** **ذ** Su yahut süt için kullanılan derilerde delikler açan ve kesen [bir tür] küçük sürünen şey (**دُوَيْبَّة**). (M.)

**مِقْرَاضٌ**
**مِقْرَاضٌ** **ذ** **مَقَارِيضُ**’un tekilidir; (S, Msb, K;) onun bir çifti **مِقْرَاضَانِ** diye adlandırılır: (Msb, K:) **مِقْرَاض**, [bir makasın yahut bir saksının tek bıçağı;] kendisiyle [kırpılan yahut kesilen] bir şeydir; iki tanesini birlikte kastettiğinde, avamın dediği gibi **مِقْرَاضٌ** demezsin; bilakis **مِقْرَاضَانِ** dersin; (Msb;) bu sonuncu, **جَلَمَانِ** [bir çift kırkma makası] ile eş anlamlıdır; lugatçılara göre tekili olmayan bir kelimedir; fakat Sb, tekil şekli kullanarak **مِقْرَاضٌ**’u zikreder: (M:) yahut **مِقْرَاضٌ** ve **مِقْرَاضَانِ** aynı mânaya gelir; [bir çift makas;] tıpkı **جلَمٌ** ve **جَلَمَانِ**, ve **قَلَمٌ** ve **قَلَمَانِ** gibi: (Msb, جلم maddesinde:) yahut **مِقْرَاضٌ**, **جَلَمٌ صَغِيرٌ** mânasındadır [küçük bir makas; yani bir makas]: (JK:) ‘Adee İbn-Zeyd, bir şiirde **شَفْرَتَا مِقْرَاضٍ** [bir makasın iki bıçağı] ifadesini kullanır; (IB;) diğer şairler de tekili, **مقراض**, kullanır: (TA:) ve **مِفْرَاصٌ**, **ف** ve **ص** ile, aynı mânaya gelir. (IB.) Bundan dolayı şu söz: **لِسَانُ فُلَانِ مِقْرَاضُ الأَعْرَاضِ** (mecaz:) [Falancanın dili, ırzları kesen makastır]. (TA.)

**مَقْرُوضٌ**
**مَقْرُوضٌ** **ذ** **قَرَضَهُ**’nun edilgen ism-i mef‘ûlüdür. ― -b2- **قَرِيضٌ**’a bak.
