# قرطس — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قرطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B3.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: قرطس

قرطس
قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ - قِرْطَاس - قَرَاطِيْس
قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ + كائن + شيئاً: يفرده ويجعله رقيقاً مسطحاً كالورق أو الأديم
قِرْطاس: اسم فعل بمعنى مفعول من " قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ ": الورقة أو الصحيفة البيضاء التي تستعمل للكتابة عليها, والتي تصنع من النبات أو بقاياه أو من العهن أو أديم الدواب وما شابه
قَرَاطِيْس: جمع " قِرْطَاس "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان الجزء المسطح والمستوي من الشيء، ضد الخشن والناتئ والشئز"، وهي:
قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ، صَحَفَ - يَصْحُفُ، طَحَا - يَطْحُو (طَحَى - يَطْحَى)، دَحَا - يَدْحُو (دَحَى - يَدْحَى)، سَطَحَ - يَسْطَحُ، سَهُلَ - يَسْهُلُ
قرطاس
 	﴿ولو نزلنا عليك كتابا في قرطاس فلمسوه بأيديهم لقال الذين كفروا إن هذا إلا سحر مبين(7)﴾ الأنعام
قراطيس
 	﴿وما قدروا الله حق قدره إذ قالوا ما أنزل الله على بشر من شيء قل من أنزل الكتاب الذي جاء به موسى نورا وهدى للناستجعلونه قراطيس تبدونها وتخفون كثيرا وعلمتم ما لم تعلموا أنتم ولا آباؤكم قل الله ثم ذرهم في خوضهم يلعبون(91)﴾ الأنعام
مختار الصحاح
● [قرطس] ق ر ط س: الِقُرْطَاسُ بكسر القاف وشمها الذي يكتب فيه و القَرْطَسُ بوزن المذهب مله ويسمى الغرض قِرْطاساً يقال رمى فَقَرْطَسً أي أصابه
الراغب
قرطس
- القرطاس: ما يكتب فيه. قال الله تعالى: }ولو نزلنا عليك كتابا في قرطاس﴿[الأنعام/7]،﴾قل من أنزل الكتاب الذي جاء به موسى نورا وهدى للناس تجعلونه قراطيس{ [الأنعام/91].
ملخص اللسان:
1.     والقِرْطاس:  ضَرْب من برُود مصر
2.      والقَِرْطاس والقُرطاس والقَِرْطَس والقَرْطاس، كله: الصحيفة الثابتة  التي يكتب فيها
3.     وكل أَديم ينصَب للنِّضال، فاسمُه قِرطاس، فإِذا أَصابه  الرَّامي قيل: قَرْطَس أَي أَصاب القرطاس، والرَّمْيَةُ التي تُصيب مُقَرْطِسة
4.     يقال للجارِية البيضاء المَدِيدة القامة قِرْطاس.
5.      ودابة قِرْطاسِيّ إِذا كان  أَبيض لا يخالط لَونه شِيَة
لسان العرب
● - قرطس: القِرْطاس: معروف يُتَّخذ من بَرْدِيّ يكون بمصر. والقِرْطاس:  ضَرْب من برُود مصر. والقِرْطاس: أَديم يُنْصَب للنِّضال، ويسمَّى الغَرَض  قِرْطاساً. وكل أَديم ينصَب للنِّضال، فاسمُه قِرطاس، فإِذا أَصابه  الرَّامي قيل: قَرْطَس أَي أَصاب القرطاس، والرَّمْيَةُ التي تُصيب مُقَرْطِسة.  والقَِرْطاس والقُرطاس والقَِرْطَس والقَرْطاس، كله: الصحيفة الثابتة  التي يكتب فيها؛ الأَخيرتان عن اللحياني؛ وأَنشد أَبو زيد لمخشّ العقيلي  يصف رسوم الدار وآثارها كأَنها خَطّ زَبُور كتب في قِرْطاس:  كأَنَّ، بحيثُ اسْتَوْدَع الدارَ أَهلُها،  مَخَطّ زَبُور من دَواة وقَرْطَسِ  وقوله تعالى: ولو نَزَّلنا عليك كتاباً في قِرْطاس؛ أَي في صحيفة، وكذلك  قوله تعالى: يجعلونه قَراطِيس؛ أَي صُحُفاً؛ قال:  عَفَتِ المنازل غير مِثْل الأَنفس،  بعد الزمان عرفته بالقَرْطَس  ابن الأَعرابي: يقال للناقى إِذا كانت فَتِيَّة شابَّة: هي القِرْطاس  والدّيباج والذِّعْلِبَة والدِّعْبِل والعَيْطَموس. ابن الأَعرابي: يقال  للجارِية البيضاء المَدِيدة القامة قِرْطاس. ودابة قِرْطاسِيّ إِذا كان  أَبيض لا يخالط لَونه شِيَة، فإِذا ضرَب بياضُه إِلى الصُّفرة فهو  نَرْجِسِيّ.
القاموس المحيط:
القِرْطاسُ، مثلثةَ " القافِ " وكجعفرٍ ودِرْهَمٍ الكاغِدُ، وبالكسر الجَمَلُ الآدَمُ، والجارِيَةُ البَيضاءُ المَديدةُ القامَةِ، والصَّحيفَةُ من أيِّ شيءٍ كانتْ، وكُلُّ أديمٍ يُنْصَبُ للنِّضالِ، والناقةُ الفَتِيَّةُ، وبُرْدٌ مِصْرِيٌّ. ودابَّةٌ قِرْطاسِيَّةٌ لا يخالِطُ بياضَها شِيَةٌ. ورَمَى فَقَرْطَسَ أصابَ القِرْطاسَ. وتَقَرْطَسَ هَلَكَ. وقَرْطَسُ، كجعفرٍ ة بمِصْرَ.
تاج العروس:
ق ر ط س
القرْطَاسُ مثلّثة القاف الضّمّ قِرَاءَةُ أَبي مَعْدانَ الكُوفِيِّ قال شَيخُنا : أَطْلق في التَّثْليث فإقْتضَى أَنَّهَا كلَّها فَصِيحَةٌ وَاردِةٌ وليسَ كذلك وقد قال في الْمِصْبَاح : كَسْر القاف أَشْهَرُ وقال الجَارْبَرْدِيُّ شَرْح الشَّافِيَة : الضَّعِيفُ ما في ثُبُوتِهِ كلامٌ كقُرْطاسٍ بالضَّمِّ فدَلَّ على ضَعْفِه بخلافِ عبَارة المِصْبَاح فإِنَّها تُوهِمُ أَنّه مَشْهُورٌ وأَمَّا الفَتْحُ فلم يَذْكُرْه أَكثرُ أَهْل اللُّغةِ وقَضيَّةُ قَولِهم فَعْلال في غير التَّضْعيف قَليلٌ لم يَرِدْ منه إِلاّ خَزْعالٌ يَنْفِيه ولكن أَوْرَدَه ابنُ سِيدَه على ضَعْفِه وقلَّده المصنِّفُ وفيه نَظرٌ ظاهرٌ . إنتهى . قلْت : وهذا الَّذي أَنْكرَه على المُصَنِّف وابنِ سِيدَه ونَظرَ فيه فقد حَكاه اللِّحْيَانِيُّ هذا بالفتْح . وكذا حَكى القَرْطَسَ كجَعْفرٍ كذا نقله الجَوْهَرِيُّ عن ابن دُريْدٍ في نوادره وقال أَبو سَهْلٍ : هكذا وَجدْتُه في الكِتاب المذكورِ وهو الصَّحيح . وحكَى الفارَابيُّ وأَبو علْياءَ مْثل دِرْهَمٍ هكذا قَيَّداه وهو الكاغِدُ يُتَّخذُ من بَرْدِيٍّ يكونُ بمِصْر وأَنْشد أَبو زَيْدٍ لمِخَشٍّ العُقَيْليّ يَصف رُسومَ الدِّيارِ وآثارَها كأَنها خَطُّ زَبورٍ كُتِبَ في قِرْطاسٍ :
كأَنَّ بحَيْثُ إسْتَوْدَعَ الدَارَ أَهْلُهَا ... مَخَطَّ زَبُورٍ من دَوَاةٍ وقَرْطَسِ
والقِرْطاس بالكسْر : الجَملُ الآدَمُ نَقَلَهُ الصَّاغَانيُّ . وعن ابن الأَعْرَابيِّ : القِرْطاس : الجَارِيَةُ البَيْضاءُ المَدِيدَةُ القَامَةِ . وقَولُه تَعَالَى " ولَوْ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ كِتَاباً في قِرْطَاسٍ " . وهو الصَّحيفَةُ من أَيِّ شَيْءٍ كانَتْ يُكْتَبِ فيها والجَمْع : قَرَاطِيسُ ومنه قولُه تَعَالَى : " تَجْعَلُونَه قَرَاطِيسَ " أَي صُحُفاً . وكُلُّ أَدِيمٍ يُنْصَب للنِّضالِ فهو قِرْطَاسٌ . والقِرْطاس : النّاقَةُ الفِتِيَّةُ الشابَّةُ عن ابن الأَعْرَابِيِّ قال : وهي أيْضاً الدِّيبَاجُ والدِّعْبِلُ والعَيْطَمُوس . والقِرْطَاس : بُرْدٌ مِصْريٌّ أَي نَوْعٌ من بُرُودِ مصْرَ . ودابَّةٌ قِرْطاسِيَّةٌ إِذا كانَتْ بَيْضَاءَ لا يُخَالِطُ بَيَاضَهَا شِيَةٌ . فإِذا ضَرَبَ بَياضُها إِلى الصُّفْرّة فهي نَرْجِسِيَّةٌ . ويقَال : رَمَى فقَرْطَسَ إِذا أَصابَ القِرْطَاسَ أَي الغَرَضَ المَنْصوبَ والرَّمْيَةُ الَّتي تُصِيب : مقَرْطِسَةٌ . وتَقَرْطَسَ : هَلَكَ نَقَلَه الصّاغَانيُّ . وقَرْطَسُ كجَعفَر : ة بمصْرَ وعِبَارَة الصّاغَانيُّ : من قُرَى مصْرَ القَديمَة . قلت : والتي هي من قُرَى مصْرَ قَرْطَسَةُ بهاءٍ وهي من قُرَى البُحَيْرة

### Türkçe

قرطس
**قَرْطَسَ** - **يُقَرْطِسُ** - **قِرْطَاس** - **قَرَاطِيْس**
**قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ** + bir varlık + bir şeyi: onu yayar ve onu ince, düzleştirilmiş, kâğıt veya deri gibi yapar.
**قِرْطاس**: “**قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ**”dan mef‘ûl mânasında fiil ismi: üzerine yazı yazmak için kullanılan beyaz yaprak veya sahife; bitkiden veya kalıntılarından yahut yünden yahut hayvan derisinden ve benzerinden yapılır.
**قَرَاطِيْس**: “**قِرْطَاس**”ın çoğulu.

Ve lafız, “şeyin düz ve seviyeli kısmını beyan etme; pürüzlü, çıkıntılı ve kaba olanın zıddı” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ**، **صَحَفَ - يَصْحُفُ**، **طَحَا - يَطْحُو** (**طَحَى - يَطْحَى**)، **دَحَا - يَدْحُو** (**دَحَى - يَدْحَى**)، **سَطَحَ - يَسْطَحُ**، **سَهُلَ - يَسْهُلُ**

قرطاس
 	﴿Ve eğer sana bir kitabı **قِرْطاس** içinde indirseydik de onu elleriyle dokunsalardı, inkâr edenler mutlaka “Bu ancak apaçık bir sihirdir” derlerdi (7)﴾ En‘âm

قراطيس
 	﴿Allah’ı hakkıyla takdir edemediler; hani “Allah hiçbir beşere hiçbir şey indirmedi” dediler. De ki: “Mûsâ’nın insanlara bir nur ve bir hidayet olarak getirdiği kitabı kim indirdi? Onu **قَرَاطِيس** yapıyorsunuz; onu açığa vuruyor ve çoğunu gizliyorsunuz; size ve babalarınıza bilmediğiniz şeyler öğretilmiştir.” De ki: “Allah.” Sonra onları bırak; dalmalarında oynayıp dursunlar (91)﴾ En‘âm

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**قرطس**] ق ر ط س: **الِقُرْطَاسُ** (kāfın kesriyle ve dammesiyle): içine yazılan şeydir. Ve **القَرْطَسُ** “**المذهب**” vezninde: hedef; ve **الغرض** diye adlandırılır; **قِرْطاس** diye isimlendirilir. “Attı da **فَقَرْطَسَ**” denir; yani onu vurdu.

er-Râgıb
قرطس
- **القرطاس**: içine yazılan şey. Yüce Allah’ın sözü: ﴿Ve eğer sana bir kitabı **قِرْطاس** içinde indirseydik﴾ [En‘âm/7], ﴿De ki: Mûsâ’nın getirdiği kitabı kim indirdi… onu **قراطيس** yapıyorsunuz﴾ [En‘âm/91].

Lisân’ın özeti:
1. Ve **القِرْطاس**: Mısır bürdelerinden bir tür.
2. Ve **القَِرْطاس** ve **القُرطاس** ve **القَِرْطَس** ve **القَرْطاس**; hepsi: içine yazılan sabit sahifedir.
3. Ve nıdâl için dikilen her deri; onun adı **قِرطاس**tır; okçu onu vurduğunda “**قَرْطَس**” denir; yani **القرطاس**ı vurdu; **مُقَرْطِسة** isabet eden atıştır.
4. Beyaz, uzun boylu cariyeye **قِرْطاس** denir.
5. Rengiyle bir alâmet karışmayan beyaz ise bir binek hayvanı **قِرْطاسِيّ**dir.

Lisânü’l-‘Arab
● - قرطس: **القِرْطاس**: Mısır’da bulunan papirüsten yapılan, bilinen (şey)dir. Ve **القِرْطاس**: Mısır bürdelerinden bir tür. Ve **القِرْطاس**: nıdâl için dikilen deridir; ve **الغَرَض** **قِرْطاس** diye adlandırılır. Ve nıdâl için dikilen her deri; onun adı **قِرطاس**tır; okçu onu vurduğunda “**قَرْطَس**” denir; yani **القرطاس**ı vurdu; isabet eden atış **مُقَرْطِسة**dir. Ve **القَِرْطاس** ve **القُرطاس** ve **القَِرْطَس** ve **القَرْطاس**; hepsi: içine yazılan sabit sahifedir; son ikisi Lihyânî’dendir. Ebû Zeyd, Muhashş el-‘Ukaylî’den, evin izlerini ve eserlerini, sanki **قِرْطاس** içinde yazılmış Zebûr yazısı gibi tasvir ederken şu beyti rivayet etti:
كأَنَّ، بحيثُ اسْتَوْدَع الدارَ أَهلُها،  مَخَطّ زَبُور من دَواة وقَرْطَسِ
Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve eğer sana bir kitabı **قِرْطاس** içinde indirseydik”; yani bir sahife içinde; yine Yüce Allah’ın sözü: “onu **قَراطِيس** yapıyorlar”; yani sahifeler. Şöyle dedi:
عَفَتِ المنازل غير مِثْل الأَنفس،  بعد الزمان عرفته بالقَرْطَس
İbnü’l-A‘râbî: deve, genç, delikanlı olduğunda ona **القِرْطاس** denir; ve **الدّيباج** ve **الذِّعْلِبَة** ve **الدِّعْبِل** ve **العَيْطَموس**. İbnü’l-A‘râbî: beyaz, uzun boylu cariyeye **قِرْطاس** denir. Ve rengiyle bir alâmet karışmayan beyaz ise bir binek hayvanı **قِرْطاسِيّ**dir; beyazlığı sarılığa çalarsa o **نَرْجِسِيّ**dir.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**القِرْطاسُ**, **القافِ**ın üçlü (harekesiyle); ve Ca‘fer gibi ve Dirhem gibi: kâğıttır. Kesre ile: esmer deve; ve beyaz, uzun boylu cariye; ve hangi şeyden olursa olsun sahife; ve nıdâl için dikilen her deri; ve genç deve; ve Mısır bürdü. Ve beyazlığına bir alâmet karışmayan **قِرْطاسِيَّة** bir binek hayvanı. Ve “attı da **فَقَرْطَسَ**”: **القِرْطاس**ı vurdu. Ve **تَقَرْطَسَ**: helâk oldu. Ve **قَرْطَسُ**, Ca‘fer gibi: Mısır’da bir (yer).

Tâcü’l-‘Arûs:
ق ر ط س
**القرْطَاسُ**: **القاف**ın üçlü (harekesiyle); damme, Ebû Ma‘dân el-Kûfî’nin kıraatidir. Şeyhimiz dedi ki: üçlemede mutlak kılındı; bu da hepsinin fasih, vârid olmasını gerektirdi; hâlbuki öyle değildir. **الْمِصْبَاح**’ta dedi ki: kāfın kesri daha meşhurdur. Cârbardî, Şâfiye şerhinde dedi ki: zayıf olan, sübutunda söz bulunan şeydir; damme ile **قُرْطاس** gibi; böylece onun zayıflığına delâlet etti; **الْمِصْبَاح**’ın ibaresinin hilâfına; çünkü o, onun meşhur olduğunu vehmettirmektedir. Fetha ise, dil ehlinin çoğu onu zikretmedi. Ve onların “teşdîd olmaksızın **فَعْلال** kalıbı azdır; ondan ancak **خَزْعال** vârid olmuştur” sözünün gereği onu nefyeder; fakat İbn Sîde onu zayıflığı üzere zikretti ve musannif onu taklit etti; bunda açık bir nazar vardır. Bitti. Dedim ki: Musannif ve İbn Sîde’ye inkâr ettiği ve onda nazar ettiği bu şey, Lihyânî tarafından fetha ile hikâye edilmiştir. Yine **القَرْطَسَ**ı Ca‘fer gibi hikâye etti; Cevherî bunu İbn Düreyd’den Nevâdir’inde nakletti. Ebû Sehl dedi ki: onu zikredilen kitapta böyle buldum ve o doğrudur. Fârâbî ve Ebû ‘Alyâ, Dirhem gibi (vezinde) hikâye etti; ikisi onu böyle kaydetti; o, Mısır’da bulunan papirüsten yapılan kâğıttır. Ebû Zeyd, Muhashş el-‘Ukaylî’den, diyarların izlerini ve eserlerini, sanki **قِرْطاس** içinde yazılmış Zebûr yazısı gibi tasvir ederken şu beyti rivayet etti:
كأَنَّ بحَيْثُ إسْتَوْدَعَ الدَارَ أَهْلُهَا ... مَخَطَّ زَبُورٍ من دَوَاةٍ وقَرْطَسِ
Ve kesre ile **القِرْطاس**: esmer deve; Sâgânî onu nakletti. İbnü’l-A‘râbî’den: **القِرْطاس**: beyaz, uzun boylu cariye. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve eğer sana bir kitabı **قِرْطاس** içinde indirseydik.” O, hangi şeyden olursa olsun içine yazılan sahifedir; çoğulu: **قَرَاطِيسُ**. Ondan Yüce Allah’ın sözü: “onu **قَرَاطِيسَ** yapıyorsunuz”; yani sahifeler. Ve nıdâl için dikilen her deri, o **قِرْطَاس**tır. Ve **القِرْطاس**: genç, delikanlı deve; İbnü’l-A‘râbî’den. Dedi ki: o ayrıca **الدِّيبَاجُ** ve **الدِّعْبِلُ** ve **العَيْطَمُوس**tur. Ve **القِرْطاس**: Mısır bürdü; yani Mısır bürdelerinden bir tür. Ve beyaz olup beyazlığına bir alâmet karışmayan ise **قِرْطاسِيَّة** bir binek hayvanı. Beyazlığı sarılığa çalarsa o **نَرْجِسِيَّة**dir. Ve denir ki: “attı da **فَقَرْطَسَ**” — **القِرْطاس**ı, yani dikilmiş hedefi vurduğunda; isabet eden atış: **مقَرْطِسَةٌ**. Ve **تَقَرْطَسَ**: helâk oldu; Sâgânî onu nakletti. Ve **قَرْطَسُ** Ca‘fer gibi: Mısır’da bir (yer). Sâgânî’nin ibaresi: Mısır’ın eski köylerindendir. Dedim ki: Mısır’ın köylerinden olan, hâ ile **قَرْطَسَةُ**dir; o, Buhayra’nın köylerindendir.
