# قرطعبة (ق-ر-ط-ع-ب-ة) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B9%D8%A8%D8%A9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B9%D8%A8%D8%A9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ر - ط - ع - ب - ة
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: قِرطَعْبَةٌ

## Sözlükler (1)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7%D8%B9%D8%A8%D8%A9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: قِرطَعْبَةٌ

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوله قاف)
ومنه ما له أدنى قياس، ومنه ما وضع وضعاً.
من ذلك (القَفَنْدر): الشَّيخ. والقفندر: اللَّئيم الفاحش. وهذا مما زيدت فيه النون، ثم يكون منحوتاً من القَفْد والقَفْر: الخلاءِ من الأرض، والقَفْد من قَفَدْتُه، كأنَّه ذليل مَهِين.
ومن ذلك (القلمَّس): السيِّد. وهذا مما زيدت فيه اللام، وهو من القَمْس والقاموس، وهو مُعظَم الماء، شبِّه بقاموس البحر.
ومن ذلك (القَلَهْذَم)، يقال هو صفةٌ للماء الكثير. وهذا مما زيدت فيه اللام والهاء، وهو من القَذْم وهو الكثرة، وقد فسَّرناه.
ومن ذلك (القَصَنْصَع)، وهو القصير، وهو ممَّا زيدت فيه النون وكرِّرت صاده، وهو من القَصْع. وقد قلنا إنَّ القصع يدلُّ على مُطامَنةٍ في شيء وهَزْم فيه، كأنَّه قُصِع.
ومن ذلك (القُرْشُوم) وهو القُراد، وقد زيدت فيه الميم، وأصله القرش، وهو الجمع، سمي قرشوماً لتجمُّع خلقه.
ومن ذلك الحسب (القُدْموس): القديم، وهو مما زيدت فيه السين وأصله من القِدَم. ورجلٌ قُدمُوس: سيِّد، وهو ذلك المعنى.
ومن ذلك (القُرضوب) هو اللصّ. قال الأصمعيّ: وأصله قطع الشيء. يقال: قرضَبْتُه: قطعته. والذي ذكره* الأصمعيّ صحيح، والكلمة منحوتة من كلمتين: من قرض وقَضَب، ومعناهما جميعاً: القطع.
ومن ذلك (القِنْعاس) وهو الشَّديد. وهذا مما زيدت فيه النون، وأصله من الأقْعَس والقعساء، وقد فسَّرناه.
ومنه رجل (قُناعِسٌ): مجتمِع الخَلْق.
ومن ذلك (القَمْطَرِير): الشَّديد، وهذا مما زيدت فيه الراء وكرّرت تأكيداً للمعنى، والأصل قَمَط وقد ذكرناه، وأنَّ معناه الجمع، ومنه قولهم بعير قِمَطرٌ: مجتمع الخَلقِ. والقياسُ كلُّه واحد.
ومن ذلك (اقْفَعَلَّت) يدهُ: تقبّضت. وهذا مما زيدت فيه اللام، وهو من تقَفَّعَ الشّيء، وقد ذكرناه.
ومن ذلك (القَلْفَع)، وهو ما يَبِس من الطِّين على الأرض فيتقلّف. وهذه منحوتةٌ من ثلاث كلمات: من قفع، وقلع، وقلف، وقد فُسِّر.
ومن ذلك (القَرَقُوس)، وهو القاع الأملس، وأصله من القَرَق، والسين فيه زائدة، وقد ذكرناه.
ومن ذلك (القَنَازِع) من الشَّعر، وهو ما ارتَفَع وطال، وأصله من القزع، والنون زائدة، وقد ذكَرْناه.
ومن ذلك (القرْفُصاء)، وهو أن يقعد الرجل قِعدةَ المحتبِي ثمَّ يضع يديه على ساقَيه كأنَّه محتَبٍ بهما. ويقال: قرفَصْتُ الرَّجُلَ: شدَدتُه. وهذا مما زيدت فيه الراء، وأصله من القَفْص، وقد ذكرناه.
ومن ذلك (أمّ قَشْعَم): المنيّة والدَّاهية. وهذا مما زيدت فيه الميم، والأصل القَشْع.
ومن ذلك (قُرموص) الصَّائد: بيته. وهذا مما زيدت فيه الراء، وأصله القمص وقد مَرّ.
ومن ذلك شيءٌ ذكره ابنُ دريد([1]): بعير (قُرامِلٌ): عَظيم الخَلْق. وهذا مما زيدت لامُه، وأصلُه القرم.
ومن ذلك (القُطْرُب)، وهو دويْبَّة تسعى نهارَها دائباً. وهذا مما زِيدت فيه القاف، والأصل الطَّرَب: خفّةٌ تُصِيب الإنسان؛ فسمِّي قُطرباً لخفّته في سَعْيِه. ويقولون: القُطْرب: الجُنون([2]). والقُطرب: الكلب الصغير، وقياسُه واحد.
ومما وضع وضعاً (القَلَهْبَسَة): الهامة المُدوَّرة. و(القِطْمِير): الحبّة في بَطن النواة. و(القِرميد): الآجُرّ. ويقولون: (القُرْقُوف): الجَوَّال. ويقولون (اقرنْبَع) في جِلْسته: تقبَّض. و(اقْمَعَدَّ): عسُر. و(اقْذَعَلّ): عَسُر. و(القَبَعْثَر) العظيم الخَلْق. و(القَرَبوس) للسَّرج. و(القِنْدَأوة): العظيم. ويقولون: ما عليه (قِرطَعْبَةٌ)، أي خِرْقة. وما عليه (قُذَعْمِلَةٌ). والله أعلم بالصواب.
(تم كتاب القاف والله أعلم بالصواب)
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (3: 341).
([2]) في القاموس: "نوع من الماليخوليا".

كتاب الكاف:
ـ

##### Türkçe

(Üç harften fazla olan Arapların sözünden gelenler babı; başı **قاف** olan)
Bundan, en az bir kıyası olan vardır; bundan da vaz‘an vaz‘olunmuş olan vardır.
Bundan ( **القَفَنْدر** ): ihtiyar. Ve **القفندر**: açık saçık alçak. Bu, içine **النون** artırılmış olanlardandır; sonra **القَفْد** ve **القَفْر**’den (yani: yerden boşluk/ıssızlık) yontulmuş olur; ve **القَفْد** “**قَفَدْتُه**”den (yani: onu bağladım)dır; sanki o, zelil, horlanmış gibidir.
Bundan ( **القلمَّس** ): efendi. Bu, içine **اللام** artırılmış olanlardandır; ve **القَمْس** ve **القاموس**’tandır; o, suyun çoğudur; denizin **قاموس**’una benzetilmiştir.
Bundan ( **القَلَهْذَم** ); denilir ki o, çok su için bir sıfattır. Bu, içine **اللام** ve **الهاء** artırılmış olanlardandır; ve **القَذْم**’dendir; o da çokluktur; onu açıklamıştık.
Bundan ( **القَصَنْصَع** ); o, kısa boyludur; o, içine **النون** artırılmış ve **صاد**’ı tekrarlanmış olanlardandır; ve **القَصْع**’dandır. Biz demiştik ki **القصع**, bir şeyde alçaklık/çöküklük ve onda kırılma gösterir; sanki o **قُصِع** edilmiştir.
Bundan ( **القُرْشُوم** ) ve o, kenedir; içine **الميم** artırılmıştır; aslı **القرش**’tir; o da toplamadır; yaratılışının toplanması sebebiyle ona **قرشوماً** adı verilmiştir.
Bundan, haseb ( **القُدْموس** ): eski. Ve o, içine **السين** artırılmış olanlardandır; aslı **القِدَم**’dendir. Ve bir adam **قُدمُوس**: efendi; ve o, o mânadır.
Bundan ( **القُرضوب** ): hırsızdır. **الأصمعيّ** dedi: Aslı, şeyin kesilmesidir. Denilir: **قرضَبْتُه**: onu kestim. **الأصمعيّ**’nin zikrettiği doğru; kelime iki kelimeden yontulmuştur: **قرض**’dan ve **قَضَب**’dan; ikisinin mânası da: kesmedir.
Bundan ( **القِنْعاس** ) ve o, şiddetlidir. Bu, içine **النون** artırılmış olanlardandır; aslı **الأقْعَس** ve **القعساء**’dandır; onu açıklamıştık.
Ve ondan bir adam ( **قُناعِسٌ** ): yaratılışı toplanık.
Bundan ( **القَمْطَرِير** ): şiddetli. Bu, içine **الراء** artırılmış ve mânayı pekiştirmek için tekrarlanmış olanlardandır; asıl **قَمَط**’tır; onu zikretmiştik; ve mânasının toplama olduğunu; ve ondan onların sözü: deve **قِمَطرٌ**: yaratılışı toplanık. Kıyasın hepsi birdir.
Bundan ( **اقْفَعَلَّت** ) eli: büzüldü. Bu, içine **اللام** artırılmış olanlardandır; ve şeyin **تقَفَّعَ**’ından; onu zikretmiştik.
Bundan ( **القَلْفَع** ); o, yer üzerinde çamurdan kuruyup da kabuk kabuk soyulan şeydir. Bu, üç kelimeden yontulmuştur: **قفع**’dan, **قلع**’dan, **قلف**’ten; ve açıklanmıştır.
Bundan ( **القَرَقُوس** ); o, düz pürüzsüz tabandır; aslı **القَرَق**’tandır; içindeki **السين** ziyadedir; onu zikretmiştik.
Bundan ( **القَنَازِع** ) saçtan; o, yükselip uzayan şeydir; aslı **القزع**’dandır; **النون** ziyadedir; onu zikretmiştik.
Bundan ( **القرْفُصاء** ); o, adamın, muhtabî oturuşu gibi oturması, sonra ellerini baldırlarının üzerine koymasıdır; sanki onlarla muhtabîdir. Ve denilir: **قرفَصْتُ الرَّجُلَ**: onu sıktım/bağladım. Bu, içine **الراء** artırılmış olanlardandır; aslı **القَفْص**’tandır; onu zikretmiştik.
Bundan ( **أمّ قَشْعَم** ): ölüm ve musibet. Bu, içine **الميم** artırılmış olanlardandır; asıl **القَشْع**’dır.
Bundan ( **قُرموص** ) avcının: evi. Bu, içine **الراء** artırılmış olanlardandır; aslı **القمص**’tur; ve geçmişti.
Bundan, İbn Düreyd’in([1]) zikrettiği bir şey: deve ( **قُرامِلٌ** ): yaratılışı büyük. Bu, **لام**’ı artırılmış olanlardandır; aslı **القرم**’dur.
Bundan ( **القُطْرُب** ); o, gündüzünü durmadan koşarak geçiren küçük bir canlıdır. Bu, içine **القاف** artırılmış olanlardandır; asıl **الطَّرَب**’tır: insana isabet eden bir hafiflik; koşuşundaki hafifliği sebebiyle ona **قُطرباً** adı verilmiştir. Ve derler: **القُطْرب**: deliliktir([2]). Ve **القُطرب**: küçük köpektir; kıyası birdir.
Ve vaz‘an vaz‘olunmuş olanlardan ( **القَلَهْبَسَة** ): yuvarlak baş. Ve ( **القِطْمِير** ): çekirdeğin karnındaki tanecik. Ve ( **القِرميد** ): tuğla. Ve derler: ( **القُرْقُوف** ): gezgin. Ve derler ( **اقرنْبَع** ) oturuşunda: büzüldü. Ve ( **اقْمَعَدَّ** ): zor oldu. Ve ( **اقْذَعَلّ** ): zor oldu. Ve ( **القَبَعْثَر** ): yaratılışı büyük. Ve ( **القَرَبوس** ): eyer için. Ve ( **القِنْدَأوة** ): büyük. Ve derler: onun üzerinde ( **قِرطَعْبَةٌ** ) yoktur; yani bir paçavra. Ve onun üzerinde ( **قُذَعْمِلَةٌ** ) yoktur. Ve Allah, doğruyu en iyi bilendir.
(**قاف** kitabı tamam oldu; ve Allah, doğruyu en iyi bilendir)
--------------ـــ
([1]) el-Cemhere (3: 341).
([2]) el-Kâmûs’ta: “melankoliden bir tür”.

**كاف** kitabı:
ـ
