# قرط — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%B7/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: قرط

قرّط الجَارِيَةَ
2 قرّط الجَارِيَةَ ذ , (S, K,) inf. n. تَقْرِيطٌ, (TA,) He adorned the girl, or young woman with the [ornament called] قُرْط. (S, * K.) A rلjiz says, addressing his wife, (S, TA,) who had asked him to adorn her with a pair of ornaments of the kind so called, (TA,)
قَرَّطَكِ اللّٰهُ عَلَى العَيْنَيْنِ
عَقَارِبًا سُودًا وَأَرْقَمَيْنِ
(assumed tropical:) [May God suspend to thee, upon the two eyes, black scorpions, and two black and white serpents]. (S, TA.) [See also another tropical usage of the verb voce شَنَّفَ.] ― -b2- Hence, (TA,) قرّط الفَرَسَ (tropical:) He put, or threw, the bridle (لِجَام) upon the horse's head; (S, TA;) this is what is meant by the explanation أَلْجَمَهَا in the K: (TA:) or he placed the horse's reins behind his ears, in putting the bridle on his head: (Sgh, K: *) or it has the former of the meanings explained above, and also signifies, he (the rider) stretched forth his hand so as to put it upon the back of the horse's head, upon the place where the عِذَار is tied, while the horse was running: (IDrd:) or he incited the horse to the most vehement running; (TA, and so in the CK, excepting that الخَيْلَ is there put in this instance in the place of الفرس;) because, when his running is vehement, the rein is extended upon the ear, and so becomes like the قُرْط: accord. to the A, قرّط الفَرَسَ عِنَانَهُ means (tropical:) he slackened the horse's rein so that it fell upon, or against, the part behind the ear, the place of the قُرْط, in urging him to run. (TA.) ― -b3- And hence, (A,) قَرَّطْتُ اـِلَيْهِ رَسُولًا (tropical:) I hastened to him a messenger: (Ibn- 'Abbلd, TA:) or I dismissed (lit. flung) in haste to him a messenger: a phrase doubly tropical. (A, TA.) And hence تَقْرِيطٌ is used by the vulgar to signify the act of (tropical:) notifying: and (tropical:) desiring to hasten: and (tropical:) straitening: and (tropical:) confirming, or corroborating, in an affair or a command: in all which senses it is trebly tropical. (TA.) -A2- قرّط عَلَيْهِ (tropical:) He gave him little; (K, TA;) or by little and little. (TA.) [This is said in the TA to be from القِرَاطُ; app. meaning from القِرَاطُ as a dial. var. of القِيرَاطُ: but IDrd says, that from this phrase is derived القيراط.] -A3- [He cut, or clipped, money.]

تقرّطت الجَارِيَةُ
5 تقرّطت الجَارِيَةُ ذ The girl adorned herself with the [ornament called] قُرْط. (S, * TA.)

قُرْطٌ
قُرْطٌ ذ [An ear-ring, or ear-drop;] i. q. شَنْفٌ: (K:) or the thing that is suspended to the lobe of the ear; (S, Mgh, Msb, K, TA;) such as a silver bead fashioned like a pearl, or a pendant of gold; the شنف being that which is in the upper part of the ear: (TA:) pl. [of pauc.] أَقْرِطَةٌ (Mgh, Msb) and أَقْرَاطٌ, (K,) and [of mult.] قِرَطَةٌ (S, Mgh, Msb, K) and قِرَاطٌ (S, K) and قُرُوطٌ. (K.) It is said in a proverb, خُذْهُ وَلَوْ بِقُرْطَى مَارِيَةَ [Take thou it, although by means of giving for it the two earrings of Mلriyeh]; (TA, S, K, in art. مرى;) i. e., take thou it at all events: (K in art. مرى:) this Mلriyeh, respecting whom authors differ, was the first Arab woman who wore ear-rings, and her ear-rings are said to have been of great value. (TA.) ― -b2- القُرْطُ (tropical:) The Pleiades (الثُّرَيَّا): so called by way of comparison. (TA.) -A2- A certain plant, like the رُطُبَة [or رَطْبَة, a species of trefoil, or clover], except that it is superior in size, or quality, to the latter, (AHn, K,) and larger in the leaves, fed upon by horses and the like; (AHn, TA;) in Persian شَبْذَر [or شَبْدَر]. (AHn, K.) [See بِرْسِيمٌ.]

قِرَاطٌ
قِرَاطٌ ذ A lamp, or its lighted wick: syn. مِصْبَاحٌ or شُعْلَتُهُ: (K:) the lighted wick (شُعْلَة) of a lamp; (S;) and so ↓ قُرْطٌ. (L, art. صبح.)

قِرَّاطٌ
قِرَّاطٌ ذ : see what next follows.

قِيرَاطٌ
قِيرَاطٌ ذ (S, Msb, K) and ↓ قِراطٌ, (K, TA,) like كِتَابٌ, (TA,) or ↓ قِرَّاطٌ; (as in some copies of the K) which last is the original form, as is shown by its pl., قَرَارِيطُ, (S, Msb,) and by its dim., قُرَيْرِيطٌ, (Msb,) the same change being made in this instance as is made in دِينَارٌ; (S, Msb;) in the ancient Greek language, [ κεράτιον,] said to signify A grain of the خُرْنُوب [or carob-tree]: (Msb:) [and hence, the weight thereof; a carat; i. e. four grains;] the half of a دَانِق, (S, Msb,) accord. to the ancient Greeks: (Msb voce دانق, q. v.) or it is a weight differing in different countries; in Mekkeh being the twenty-fourth part of a deenلr; and in El-'Irلk, the twentieth part thereof: (K:) or the twentieth part of a deenلr in most countries; but accord. to the people of Syria, the twenty-fourth part thereof. (IAth.) As occurring in a trad., (S, TA,) in which it is said, that he who attends a corpse until it is prayed over shall have a قِيرَاط, and he who attends it until it is buried shall have قِيرَاطَانِ, (TA,) قيراط is explained as meaning, The like of Mount Ohod; (S, TA;) [i. e. a very great reward;] and قيراطان as meaning the like of two great mountains. (TA.) ― -b2- قِيرَاطٌ is also applied by accountants to The twenty-fourth part of a thing; because twenty-four is the first number that has an eighth and a sixth and a fourth and a third and a half without a fraction. (Msb.)

قُرَيْرِيطٌ
قُرَيْرِيطٌ ذ dim. of قِيرَاطٌ. (Msb.)

جَارِيَةٌ مُقَرَّطَةٌ
جَارِيَةٌ مُقَرَّطَةٌ ذ A girl having [or being adorned with] the [ornament called] قُرْط. (K.)

### Türkçe

**قرّط الجَارِيَةَ**
2 **قرّط الجَارِيَةَ** ذ , (S, K,) mastar ismi **تَقْرِيطٌ**, (TA,) O, kızı yahut genç kadını [**قُرْط** denilen süs] ile süsledi. (S, * K.) Bir recez (rajaz) şairi şöyle der; karısına hitap ederek, (S, TA,) ki o, kendisinden bu adla anılan türden bir çift süs ile kendisini süslemesini istemişti, (TA,)
**قَرَّطَكِ اللّٰهُ عَلَى العَيْنَيْنِ**
**عَقَارِبًا سُودًا وَأَرْقَمَيْنِ**
(mecaz kabul edilerek:) [Allah, iki gözün üzerine, sana siyah akrepler ve iki siyah-beyaz yılan assın]. (S, TA.) [Fiilin başka bir mecazî kullanımı için **شَنَّفَ** maddesine de bak.] ― -b2- Bundan dolayı, (TA,) **قرّط الفَرَسَ** (mecaz:) O, gemi (**لِجَام**) atın başına koydu yahut attı; (S, TA;) K’deki **أَلْجَمَهَا** açıklamasıyla kastedilen budur: (TA:) yahut, gemi başına koyarken atın dizginlerini kulaklarının arkasına yerleştirdi: (Sgh, K: *) yahut, yukarıda açıklanan mânâların ilki ondadır; ayrıca şu mânâya gelir: o (binici), at koşarken, elini uzatıp atın başının arkasına, **عِذَار**’ın bağlandığı yere koyacak şekilde uzattı: (IDrd:) yahut, atı en şiddetli koşuya sevk etti; (TA, ve CK’de de böyledir; ancak orada bu örnekte **الخَيْلَ**, **الفرس** yerine konmuştur;) çünkü koşusu şiddetli olunca dizgin kulak üzerine uzanır ve böylece **قُرْط** gibi olur: A’ya göre, **قرّط الفَرَسَ عِنَانَهُ** (mecaz:) şu demektir: onu koşturmaya sevk ederken atın dizginini gevşetti de, kulağın arkasındaki kısma, **قُرْط**’un yerine, düştü yahut dayandı. (TA.) ― -b3- Ve bundan dolayı, (A,) **قَرَّطْتُ اـِلَيْهِ رَسُولًا** (mecaz:) Ona bir elçiyi acele ettirdim: (Ibn- 'Abbād, TA:) yahut, ona bir elçiyi aceleyle salıverdim (lafzen: fırlattım): iki kat mecazî bir ibaredir. (A, TA.) Ve bundan dolayı **تَقْرِيطٌ**, avam tarafından şu mânâlarda kullanılır: (mecaz:) bildirme fiili; ve (mecaz:) acele etmeyi isteme; ve (mecaz:) daraltma; ve (mecaz:) bir işte yahut bir emirde sağlamlaştırma yahut teyit etme: bunların hepsinde üç kat mecazîdir. (TA.) -A2- **قرّط عَلَيْهِ** (mecaz:) Ona az verdi; (K, TA;) yahut azar azar. (TA.) [TA’da bunun **القِرَاطُ**’tan olduğu söylenir; görünüşe göre **القِرَاطُ**’un, **القِيرَاطُ**’un bir lehçe varyantı olması itibarıyladır: fakat IDrd der ki, bu ibareden **القيراط** türetilmiştir.] -A3- [Parayı kesti yahut kırptı.]

**تقرّطت الجَارِيَةُ**
5 **تقرّطت الجَارِيَةُ** ذ Kız, [**قُرْط** denilen süs] ile süslendi. (S, * TA.)

**قُرْطٌ**
**قُرْطٌ** ذ [Bir küpe yahut kulak sarkacı;] **شَنْفٌ** ile eş anlamlıdır: (K:) yahut kulağın memesine asılan şeydir; (S, Mgh, Msb, K, TA;) inci gibi yapılmış bir gümüş boncuk yahut altından bir sarkaç gibi; **شنف** ise kulağın üst kısmında olandır: (TA:) cem‘ [kıllat] **أَقْرِطَةٌ** (Mgh, Msb) ve **أَقْرَاطٌ**, (K,) ve [kesret] **قِرَطَةٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve **قِرَاطٌ** (S, K) ve **قُرُوطٌ**. (K.) Bir meselde şöyle denir: **خُذْهُ وَلَوْ بِقُرْطَى مَارِيَةَ** [Onu al, Mâriye’nin iki küpesiyle (bedel vererek) bile olsa]; (TA, S, K, مرى maddesinde;) yani, onu her hâlükârda al: (K, مرى maddesinde:) Müellifler, bu Mâriye hakkında ihtilaf etmişlerdir; o, küpe takan ilk Arap kadındı ve küpelerinin çok kıymetli olduğu söylenir. (TA.) ― -b2- **القُرْطُ** (mecaz:) Ülker (**الثُّرَيَّا**); benzetme yoluyla böyle adlandırılmıştır. (TA.) -A2- **رُطُبَة** [yahut **رَطْبَة**, yonca yahut üçgül türü] gibi olan bir bitki; ancak o, ötekinden daha üstünce büyüklükte yahut niteliktedir, (AHn, K,) ve yaprakça daha büyüktür; atlar ve benzerleri tarafından yenir; (AHn, TA;) Farsçada **شَبْذَر** [yahut **شَبْدَر**]. (AHn, K.) [**بِرْسِيمٌ**’e bak.]

**قِرَاطٌ**
**قِرَاطٌ** ذ Bir kandil yahut onun yanmış fitili: eş anlamlısı **مِصْبَاحٌ** yahut **شُعْلَتُهُ**: (K:) bir kandilin yanmış fitili (**شُعْلَة**); (S;) ve bunun gibi aşağıdaki **قُرْطٌ** da. (L, صبح maddesi.)

**قِرَّاطٌ**
**قِرَّاطٌ** ذ : hemen ardından gelen şeye bak.

**قِيرَاطٌ**
**قِيرَاطٌ** ذ (S, Msb, K) ve aşağıdaki **قِراطٌ**, (K, TA,) **كِتَابٌ** gibi, (TA,) yahut aşağıdaki **قِرَّاطٌ**; (K’nin bazı nüshalarında olduğu üzere) ki bu sonuncu aslî şekildir; bunun cem‘i **قَرَارِيطُ** ile, (S, Msb,) ve bunun tasğîri **قُرَيْرِيطٌ** ile, (Msb,) bu durum gösterilir; bu örnekte de **دِينَارٌ**’da yapılan değişiklik yapılmıştır; (S, Msb;) eski Yunanca dilinde, [ κεράτιον,] **خُرْنُوب** [yahut keçiboynuzu ağacı] tanesini ifade ettiği söylenir: (Msb:) [ve buradan, onun ağırlığı; bir kırat; yani dört tane;] **دَانِق**’in yarısıdır, (S, Msb,) eski Yunanlılara göre: (Msb, **دانق** maddesinde, bk.) yahut, ülkeden ülkeye değişen bir ağırlıktır; Mekke’de bir dinarın yirmi dördüncü parçasıdır; Irak’ta ise onun yirmide biridir: (K:) yahut çoğu ülkede bir dinarın yirmide biridir; fakat Şam halkına göre onun yirmi dördüncü parçasıdır. (IAth.) Bir rivayette geçtiği üzere, (S, TA,) ki onda şöyle denir: bir cenazeye namazı kılınana kadar katılan kimse için bir **قِيرَاط** vardır; onu defnedilene kadar takip eden kimse için ise **قِيرَاطَانِ** vardır, (TA,) **قيراط**, Uhud Dağı’nın misli diye açıklanmıştır; (S, TA;) [yani çok büyük bir sevap;] ve **قيراطان**, iki büyük dağın misli diye açıklanmıştır. (TA.) ― -b2- **قِيرَاطٌ**, muhasebeciler tarafından, bir şeyin yirmi dördüncü parçasına da uygulanır; çünkü yirmi dört, kesirsiz olarak sekizde bir ve altıda bir ve dörtte bir ve üçte bir ve yarımı bulunan ilk sayıdır. (Msb.)

**قُرَيْرِيطٌ**
**قُرَيْرِيطٌ** ذ **قِيرَاطٌ**’un tasğîridir. (Msb.)

**جَارِيَةٌ مُقَرَّطَةٌ**
**جَارِيَةٌ مُقَرَّطَةٌ** ذ [**قُرْط** denilen süse] sahip olan [yahut onunla süslenmiş olan] bir kız. (K.)
