# قرط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قرط

القُرْطُ: الشَّنْف، وقيل: الشَّنْفُ في أَعْلى الأُذن والقُرْط في أَسفلها، وقيل: القُرْط الذي يعلَّق في شحمة الأُذن، والجمع أَقْراط وقِراط وقُروط وقِرَطة. وفي الحديث: ما يمنع إِحْداكنَّ أَن تصنَع قُرْطين من فضة؛ القُرْطُ: نوع من حُلِيِّ الأُذُن معروف؛ وقَرَّطْت الجارية فتقَرَّطتْ هي؛ قال الراجز يخاطب امرأَته:
قَرَّطكِ اللّه، على العَيْنَينِ،
عَقَارِباً سُوداً وأَرْقَمَيْنِ
وجارية مُقَرَّطة: ذات قُرْط. ويقال للدُّرّة تعلَّق في الأُذُن قُرْط، وللتُّومة من الفضة قُرْط، وللمَعاليق من الذهب قُرْط، والجمع في ذلك كله القِرَطة. والقُرْط: الثُّرَيّا. وقُرْطا النَّصْل: أُذُناه. والقَرَط: شِية
(* قوله «والقرط شية» كذا بالأصل.) حسَنة في المعزى، وهو
أَن يكون لها زَنَمَتان معلَّقتان من أُذنيها، فهي قَرْطاء، والذكر أَقْرَط مُقَرَّط، ويستحب في التيس لأَنه يكون مِئناثاً. قال ابن سيده: والقُرَطة والقِرَطة أَن يكون للمعزى أَو التَّيْس زَنَمَتان معلَّقتان من أُذنيه، وقد قَرِطَ قَرَطاً، وهو أَقْرَط.
وقَرَّط فَرَسه اللِّجام: مَدَّ يدَه بعِنانه فجعله على قَذاله، وقيل: إِذا وضع اللِّجام وراء أُذنيه. ويقال: قَرَّط فَرَسه إِذا طرح اللِّجام في رأْسه. وفي حديث النعمان بن مقرّن: أَنه أَوصى أَصحابه يومَ نِهاوَنْد فقال: إِذا هزَزْت اللواءَ فَلْتَثِب الرجال إِلى خيولها فيُقَرِّطوها أَعِنّتها، كأَنه أَمرَهم بإِلجامها. قال ابن دريد: تَقْرِيط الفرس له موضعان: أَحدهما طَرْحُ اللجام في رأْس الفرس، والثاني إِذا مدَّ الفارس يده حتى جعلها على قَذال فرسِه وهي تُحْضِر؛ قال ابن بري وعليه قول المتنبي: فقَرِّطْها الأَعِنَّةَ راجعاتٍ
وقيل: تَقْرِيطُها حَمْلُها على أَشدّ الخُضْر، وذلك أَنه إِذا اشتدَّ حُضْرها امتدَّ العِنان على أُذُنها فصار كالقُرْط. وقَرَط الكُرّاثَ وقَرَّطه: قطَّعه في القِدْرِ، وجعل ابن جِني القُرْطُم ثلاثيّاً، وقال: سُمِّي بذلك لأَنه يُقَرَّط. وقَرَّطَ عليه: أَعطاه قليلاً. والقُرْط: الصَّرْع؛ عن كراع. وقال ابن دريد: القِرْطي الصَّرْع على القَفا، والقُرْط شُعْلة النار، والقِرط شُعْلة السِّراج. وقَرَّط السراجَ إِذا نزع منه ما احترق ليُضيء. والقُراطة: ما يُقطع من أَنف السراج إِذا عشى، والقُراطة ما احترق من طَرف الفَتيلة، وقيل: بل القُراطة المصباح نفسه؛ قال ساعدة الهذلي:
سَبَقْتُ بها مَعابِلَ مُرْهَفات
مُسالاتِ الأَغِرَّةِ كالقِراطِ
(* قوله «سبقت» كذا بالأصل، والذي في شرح القاموس: شنفت. قال ويروى قرنت، ونسبه عن الصاغاني للمتنخل الهذلي يصف قوساً.)
مُسالات: جمع مُسالة، والأَغِرَّة: جمع الغِرار، وهو الحدّ، والجمع أَقْرِطة. ابن الأَعرابي: القِراط السراج وهو الهِزْلقِ.
والقِرَّاط والقِيراط من الوزن: معروف، وهو نصف دانِق، وأَصله قِرّاط بالتشديد لأَن جمعه قَراريط فأُبدل من إِحدى حرفي تضعيفه ياء على ما ذكر في دينار كما قالوا ديباج وجمعوه دَبابيج، وأَما القيراط الذي في حديث ابن عمر وأَبي هريرة في تَشْييع الجنازة فقد جاء تفسيره فيه أَنه مثل جبل أُحُد، قال ابن دريرد: أَصل القيراط من قولهم قَرَّط عليه إِذا أَعطاه قليلاً قليلاً. وفي حديث أَبي ذَرّ: ستفتحون أَرضاً يذكر فيها القيراط فاستوصوا بأَهلها خيراً فإِن لهم ذِمّة ورَحِماً؛ القيراط جُزء من أَجزاء الدينار وهو نصف عُشره في أَكثر البلاد، وأَهل الشام يجعلونه جزءاً من أَربعة وعشرين، والياء فيه بدل من الراء وأَصله قِرّاط، وأَراد بالأَرض المُستفتحة مِصر، صانها اللّه تعالى، وخصها بالذكر وإِن كان القيراط مذكوراً في غيرها لأَنه كان يغلِب على أَهلها أَن يقولوا: أَعطيت فلاناً قَراريط إِذا أَسمعه ما يَكْرهه، واذهَبْ لا أُعطيك قَراريطك أَي أَسُبُّك وأُسْمِعك المكروه، قال: ولا يوجد ذلك في كلام غيرهم، ومعنى قوله فإِن لهم ذمّة ورَحِماً أَنَّ هاجَرَ أُم إسمعيل، عليهما السلام، كانت قِبْطِيّة من أَهْل مصر.
والقُرْط: الذي تُعْلَفه الدوابّ وهو شبيه بالرُّطْبة وهو أَجلُّ منها وأَعظم ورَقاً.
وقُرْط وقُرَيْط وقَرِيط: بطون من بني كلاب يقال لهم القُروط. وقُرط: اسم رجل من سِنْبِس. وقُرْط: قبيلة من مَهْرة بن حَيْدان. والقَرطِيّة والقُرْطِيّة: ضرْب من الإِبل ينسب إِليها؛ قال:
قال ليَ القُرْطِيُّ قَوْلاً أَفهَمُهْ،
إِذ عَضَّه مَضْروسُ قِدٍّ يأْلَمُهْ

### Türkçe

**القُرْطُ**: **الشَّنْف**; ve denildi ki: **الشَّنْف** kulağın üst tarafındadır, **القُرْط** ise onun alt tarafındadır; ve denildi ki: **القُرْط** kulağın memesine asılan şeydir; çoğulu **أَقْراط** ve **قِراط** ve **قُروط** ve **قِرَطة**’dır. Ve hadiste: “Sizden birinizi gümüşten iki **قُرْط** yapmaktan ne alıkoyar?”; **القُرْطُ**: kulağın bilinen bir süsünden bir türdür; ve “**قَرَّطْت** cariyeyi” derim, o da **تَقَرَّطتْ**; râciz, karısına hitap ederek dedi ki:
قَرَّطكِ اللّه، على العَيْنَينِ،
عَقَارِباً سُوداً وأَرْقَمَيْنِ
Ve **جارية مُقَرَّطة**: **قُرْط** sahibi (olan). Ve kulağa asılan inciye **قُرْط** denir; gümüşten olan ikize **قُرْط**; altından olan asmalıklara **قُرْط**; bunların hepsinde çoğul **القِرَطة**’dır. Ve **القُرْط**: **الثُّرَيّا**’dır. Ve **قُرْطا النَّصْل**: onun iki kulağıdır.
Ve **القَرَط**: bir alâmettir
(* “**والقرط شية**” sözü: asılda böyle.) keçide güzel (olan); o da, onun iki kulağından asılı iki **زَنَمَتان** bulunmasıdır; o hâlde o **قَرْطاء**’dır; erkek ise **أَقْرَط مُقَرَّط**’tır; ve teke için müstehap görülür, çünkü o **مِئناثاً** olur. İbn Sîde dedi ki: **القُرَطة** ve **القِرَطة**: keçi yahut tekenin iki kulağından asılı iki **زَنَمَتان** bulunmasıdır; ve o, **قَرِطَ قَرَطاً** (olmuştur); ve o **أَقْرَط**’tır.

Ve **قَرَّط** atına gemi: dizginine elini uzattı da onu ensesinin üzerine koydu; ve denildi ki: gemi iki kulağının arkasına koyduğu zaman. Ve denir: atına **قَرَّط** etti, yani gemi onun başına attığı zaman. Ve Nu‘mân b. Mukarrin hadîsinde: Nihâvend günü ashabına vasiyet etti; dedi ki: “Sancağı salladığım zaman, adamlar atlarına sıçrasınlar da onların dizginlerini **فَيُقَرِّطوها أَعِنّتها**”; sanki onlara gemlemeyi emretmiş gibidir. İbn Düreyd dedi ki: Atın **تَقْرِيط**’inin iki yeri vardır: birincisi, gemi atın başına atmak; ikincisi, süvari elini uzatıp onu atının ensesi üzerine koyduğu zaman, o da **تُحْضِر** iken; İbn Berrî dedi ki ve onun üzerine Mütenebbî’nin sözü (vardır):
فقَرِّطْها الأَعِنَّةَ راجعاتٍ
Ve denildi ki: onun **تَقْرِيط**’i, onu en şiddetli **الخُضْر** üzerine yüklemektir; bu da, onun **حُضْر**’ı şiddetlendiği zaman dizginin kulağı üzerine uzaması ve **القُرْط** gibi olmasıdır. Ve **قَرَط** pırasayı ve **قَرَّطه**: onu tencerede parçaladı. İbn Cinnî **القُرْطُم**’u üç harfli yaptı ve dedi ki: o, bununla adlandırıldı; çünkü o **يُقَرَّط** edilir. Ve “ona **قَرَّطَ**”: ona az verdi. Ve **القُرْط**: yere çalma (güreşte); Kırâ‘dan. İbn Düreyd dedi ki: **القِرْطي** ense üzerine yere çalmadır; ve **القُرْط** ateşin alev parçasıdır; ve **القِرط** kandilin alev parçasıdır. Ve kandili **قَرَّط** etti: ondan yananı çıkarıp ışık versin diye. Ve **القُراطة**: kandil karardığı zaman onun burnundan kesilen şeydir; ve **القُراطة** fitilin ucundan yanan şeydir; ve denildi ki: bilakis **القُراطة** bizzat kandilin kendisidir; Sâ‘ide el-Hüzelî dedi ki:
سَبَقْتُ بها مَعابِلَ مُرْهَفات
مُسالاتِ الأَغِرَّةِ كالقِراطِ
(* “**سبقت**” sözü: asılda böyle; Kāmûs şerhinde olan: **شنفت**. Dedi ki: **قرنت** diye de rivayet olunur; ve onu Sâgānî’den, bir yayı vasfeden el-Mütenahhil el-Hüzelî’ye nispet etti.)
**مُسالات**: **مُسالة**’nin çoğuludur; ve **الأَغِرَّة**: **الغِرار**’ın çoğuludur; o da keskinliktir; çoğulu **أَقْرِطة**’dır. İbnü’l-A‘râbî: **القِراط** kandildir ve o **الهِزْلقِ**’dir.

Ve **القِرَّاط** ve **القِيراط** ağırlıktan: bilinen (şey)dir; o, yarım **دانِق**’tır; aslı, şeddeli **قِرّاط**’tır; çünkü onun çoğulu **قَراريط**’tır; böylece, onun ikizleme harflerinden birinden bir **ياء** bedel kılındı; **دينار** hakkında zikredildiği üzere; nitekim **ديباج** dediler ve onu **دَبابيج** diye çoğul yaptılar. Ama İbn Ömer ve Ebû Hureyre hadîsinde cenazeyi teşyi‘de olan **القيراط** ise, onda tefsiri gelmiştir ki o, Uhud dağı gibidir. İbn Düreyrd dedi ki: **القيراط**’ın aslı, “ona **قَرَّط** etti” sözlerindendir; ona az az verdiği zaman. Ebû Zer hadîsinde: “İçinde **القيراط** zikredilen bir yeri fethedeceksiniz; o hâlde onun halkı hakkında hayırla vasiyetleşin; çünkü onlar için bir zimmet ve bir rahim vardır”; **القيراط** dinarın parçalarından bir parçadır; çoğu beldede onun onda birinin yarısıdır; Şam ehli onu yirmi dörtten bir parça yapar; ve ondaki **ياء**, **الراء**’dan bedeldir; aslı **قِرّاط**’tır. Ve fethedilecek yer ile Mısır’ı kastetti, Allah Teâlâ onu korusun; ve onu zikre tahsis etti, her ne kadar **القيراط** başkasında da zikredilmiş olsa da; çünkü onların ehli üzerine galip olan şudur ki: “Falan kimseye **قَراريط** verdim” derler, ona hoşlanmadığı şeyi işittirdikleri zaman; ve “git, sana **قَراريطك** vermeyeceğim” yani sana söveceğim ve sana hoş olmayanı işittireceğim. Dedi ki: bu, onların dışındakilerin sözünde bulunmaz. Ve “çünkü onlar için bir zimmet ve bir rahim vardır” sözünün manası: Hâcer, İsmâil’in annesi, ikisine selâm olsun, Mısır ehli olan bir **قِبْطِيّة** idi.

Ve **القُرْط**: hayvanlara yedirilen şeydir; ve o, **الرُّطْبة**’ye benzer; ondan daha değerli ve yaprakça daha büyüktür.

Ve **قُرْط** ve **قُرَيْط** ve **قَرِيط**: Benî Kilâb’dan karınlardır; onlara **القُروط** denir. Ve **قُرط**: **سِنْبِس**’ten bir adamın adıdır. Ve **قُرْط**: **مَهْرة بن حَيْدان**’dan bir kabiledir. Ve **القَرطِيّة** ve **القُرْطِيّة**: ona nispet edilen develerden bir türdür; dedi ki:
قال ليَ **القُرْطِيُّ** قَوْلاً أَفهَمُهْ،
إِذ عَضَّه مَضْروسُ قِدٍّ يأْلَمُهْ
