# قرظ (ق-ر-ظ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%B8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ر - ظ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والظاء والراء معهما
ق ر ظ يستعمل فقط قرظ: القَرَظُ: ورق السلم، يدبغ به الأدم، وتقول: قَرَظْتُه أقرِظه قَرْظاً، والقارِظُ جامعه.
وفي المثل: "حتى يؤوب العنزي القارظُ" لأنه ذهب يقرِظ ففقد فصار مثلاً، قال:
فرجي الخير وانتظري إيابي		إذا ما القارظُ العنزي آبـا
وبنو قُرَيْظَةَ هم أحد حيي اليهود من السبطين اللذين كانا بالمدينة.
والتّقريظ: مدحك أخاك وشدة تزيينك أمره، وقرَّظْتُه تقريظاً.

##### Türkçe

**القاف** ve **الظاء** ve **الراء** bunlarla birlikte

ق ر ظ yalnızca **قرظ** kullanılır: **القَرَظُ**: **السلم**’in yaprağı; onunla deriler tabaklanır. Ve dersin ki: **قَرَظْتُه** onu **أقرِظه** **قَرْظاً** (olarak) **القارِظُ** onun toplayıcısıdır.

Ve meselde: "حتى يؤوب العنزي القارظُ" çünkü **يقرِظ** etmeye gitti de kayboldu; böylece mesel oldu, dedi ki:
فرجي الخير وانتظري إيابي		إذا ما القارظُ العنزي آبـا

Ve **بنو قُرَيْظَةَ** Medine’de bulunan iki kabileden olan iki Yahudi kabilesinden biridir.

Ve **التّقريظ**: kardeşini övmen ve onun işini süslemeni şiddetlendirmen; ve onu **قرَّظْتُه** **تقريظاً** (olarak).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القَرَظُ: ورق السَلَمِ يُدبغ به، ومنه أديمٌ مَقْروظٌ. وكبشٌ قُرَظِيٌّ: منسوب إلى بلاد القَرَظِ، وهي اليمن، لأنَّها منابت القَرَظِ. والقارِظُ: مدحُ الإنسان وهو حيٌّ، والتأبينُ: مدحه ميِّتاً. وقولهم: فلانٌ يُقَرِّظُ صاحبه تَقْريظاً، بالظاء والضاد جميعاً، إذا مدحه بباطلٍ أو حقٍّ. وهما يتقارَظانِ المدحَ، إذا مَدَحَ كلَّ واحدٍ منهما صاحبه.

##### Türkçe

**القَرَظُ**: **السَلَمِ**’in yaprağıdır; onunla tabaklanır; ondan (dolayı) **أديمٌ مَقْروظٌ** (vardır). Ve **كبشٌ قُرَظِيٌّ**: **القَرَظِ** beldelerine nispet edilmiştir; o da Yemen’dir; çünkü o, **القَرَظِ**’ın bitme yerleridir. Ve **القارِظُ**: insanı diri iken övmektir; **التأبينُ**: onu ölü iken övmektir. Ve onların sözü: “Falan, arkadaşını **تَقْريظاً** ile **يُقَرِّظُ** eder”; **الظاء** ve **الضاد** ile ikisiyle birlikte; onu bâtıl ile yahut hak ile övdüğü zaman. Ve ikisi, övgüyü **يتقارَظانِ**; her birisi, arkadaşını övdüğü zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ظ ر
قرظ : قال الليث : القَرَظ : ورق السَّلَم يُدبغ به الأَدم ، يقال : أديم مقروظ وقد قرظتُه أقْرِظه قَرْظاً .
والقارظ : الذي يَجْمع القَرَظ . ومن أمثال العرب في الغائب الذي لا يُرجى إيابُه قولهم : ( حتى يؤوب العنزيُّ القارظ )
وذلك أنه خرج يَجنِي القَرَظ ففُقِد ، فصار مَثَلاً للمفقود الذي يُؤْيَس منه .
ومنه قول بشر يخاطب ابنته :
فرجِّي الخيرَ وانتظري إيابي
إذا ما القارظُ العَنَزيُّ آبَا
وقال أبو عبيدٍ : قال ابن الكلبي : هما قارظان ، وكلاهما من عَنَزة ، فالأكبر منهما يذكرُ بن عَنزَة كان لصُلبه ، والأصغر هو رُهم بن عامر ، من عَنزَة . وكان من حديث الأوَّل أن حَزِيمة بن نَهدٍ كان عشق ابنته فاطمة بنت يذكُر ، وهو القائل فيها :
إذا الجوزاءُ أردفَتِ الثُّرَيّا
ظننتُ بآلِ فاطمةَ الظُّنونا
وأما الأصغر منهما فإنه خرج يطلب القَرَظ أيضاً فلم يرجع ، فصار مَثَلاً في انقطاع الغَيْبَة ، وإيَّاهما عَنَى أبو ذؤيبٍ بقوله :
وحتى يؤوب القارظانِ كلاهما
ويُنْشَرَ في القتلى كليبٌ لوائِلِ
وبنو قريظة إخوة النّضير ، وهما حيَّانِ من اليهود كانوا بالمدينة ، فأمّا قريظة فإنهم أُبِيدُوا لنقضهم العهدَ ومظاهرتِهم المشركينَ على رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) فأمر بقتل مقاتلتِم وسبى ذراريهم ، واستفاءة أموالهم . وأمّا بنوا النضير فإنهم أُجلُوا إلى الشام ، وفيهم نزلَتْ سورة الحَشر .
وقال أبو عبيد : يقال : قرَّظت فلاناً تقريظاً : إذا مدحتَه وأثنيتَ عليه في حياته ، كأنَّه أخِذ من تقريظ الأديم إذا بُولغ في دِباغِه بالقَرَظ .

##### Türkçe

ق ظ ر
**قرظ**: Leys dedi: **القَرَظ**: **السَّلَم**’in yaprağıdır; onunla deriler tabaklanır. Denir ki: **أديم مقروظ**; ve ben onu **قرظتُه**; onu **أقْرِظه** **قَرْظاً** (diye).

**والقارظ**: **القَرَظ**’ı toplayan kimsedir. Arapların, dönüşü umulmayan gaip hakkında darb-ı mesellerinden, onların şu sözleridir: ( **حتى يؤوب العنزيُّ القارظ** )
Bu da şundandır: **القَرَظ** devşirmeye çıktı da kayboldu; böylece, kendisinden ümit kesilen kayıp için mesel oldu.
Bundan, Bişr’in kızına hitap ederek söylediği söz:
Hayrı um ve dönüşümü bekle
Ne zaman ki **القارظُ العَنَزيُّ** dönerse
Ebû Ubeyd dedi: İbnü’l-Kelbî dedi: Onlar iki **قارظ**’dır; ikisi de **عَنَزة**’dendir. Onların büyüğü, sulbünden olan **يذكرُ بن عَنزَة** diye anılırdı; küçüğü ise **رُهم بن عامر**’dir, **عَنَزة**’dendir. Birincinin haberinden: **حَزِيمة بن نَهدٍ**, **يذكُر**’ün kızı **فاطمة بنت يذكُر**’e âşık olmuştu; o, onun hakkında söyleyendir:
Ne zaman ki **الجوزاءُ** **الثُّرَيّا**’yı ardına alırsa
**آلِ فاطمةَ** hakkında zanları zannettim
Ama onların küçüğü ise, **القَرَظ**’ı da istemeye çıktı da geri dönmedi; böylece, gaibetin kesilmesinde mesel oldu. Ebû Züeyb’in şu sözüyle kastettiği de o ikisidir:
Ve nihayet iki **القارظانِ**’ın ikisi de döner
Ve öldürülmüşler içinde **كليبٌ** **لوائِلِ** için diriltilir
Ve **بنو قريظة**, **النّضير**’in kardeşleridir; ikisi de Medine’de bulunan Yahudilerden iki kabiledir. **قريظة**’ye gelince: ahdi bozmaları ve müşrikleri Resûlullah’a ( صلى الله عليه وسلم ) karşı desteklemeleri sebebiyle helâk edildiler; bunun üzerine onların savaşçılarını öldürmeyi emretti, zürriyetlerini esir aldı ve mallarını ganimet olarak aldı. **بنوا النضير**’e gelince: Şam’a sürüldüler; **سورة الحَشر** onların hakkında indi.
Ebû Ubeyd dedi: Denir ki: **قرَّظت** falancayı **تقريظاً**: onu hayatında övdüğün ve ona sena ettiğin zaman; sanki, derinin **القَرَظ** ile tabaklanmasında, tabaklamasında mübalağa edildiğinde olan **تقريظ الأديم**’den alınmıştır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ر ظ
دبغ الأديم بالقرظ وهو ورق السّلم وأديم مقروظ وقرظته أقرظه ورجل قارظ‏:‏ يجمع القرظ ومنه‏:‏ ‏"‏ حتى يؤوب القارظ ‏"‏‏.‏
وخرج يقرظ‏.‏
وحدّثت عن محمد بن كعب القرظيّ‏:‏ منسوب إلى بني قريظة‏.‏
ومن المجاز قرّظته تقريظاً‏:‏ مدحته وهما يتقارظان‏:‏ يتمادحان لأن المقرّظ يحسّن ويزيّن صاحبه كما يحسن القارظ الأديم‏.‏

##### Türkçe

ق ر ظ
Deriyi **الْقَرَظ** ile tabakladı; o, **السَّلَم**’in yaprağıdır. Ve **أَدِيمٌ مَقْرُوظٌ**: **الْقَرَظ** ile tabaklanmış deri. Ve **قَرَظْتُهُ أَقْرِظُهُ**. Ve **رَجُلٌ قَارِظٌ**: **الْقَرَظ**’ı toplayan. Ondandır: “**حَتَّى يُؤُوبَ الْقَارِظُ**”.

Ve **خَرَجَ يَقْرِظُ**.

Ve **حُدِّثْتُ** **عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ**: **بَنِي قُرَيْظَة**’ye nispet edilmiştir.

Ve mecazdandır: **قَرَّظْتُهُ تَقْرِيظًا**: onu övdüm. Ve **هُمَا يَتَقَارَظَانِ**: birbirlerini övüyorlar; çünkü **الْمُقَرِّظُ** arkadaşını güzelleştirir ve süsler; tıpkı **الْقَارِظُ**’ın deriyi güzelleştirdiği gibi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَرَظُ: شجر يُدْبَغُ به، وقيل: هو ورَقُ السِّلَم يُدْبَغُ به الأَدَمُ، ومنه أَدِيمٌ مَقْروظ، وقد قَرَظْتُه أَقْرِظُه قَرْظاً. قال أَبو حنيفة: القَرَظُ أَجودُ ما تُدبَغُ به الأُهُبُ في أَرض العرب وهي تُدْبَغُ بورقه وثمره. وقال مَرَّةً: القَرَظُ شجرٌ عِظام لها سُوق غِلاظ أَمثال شجر الجَوْز وورقه أَصغر من ورق التفّاح، وله حَبٌّ يوضع في المَوازين، وهو يَنْبُتُ في القِيعانِ، واحدَتُه قَرَظةٌ، وبها سُمّي الرجل قَرَظةَ وقُرَيْظةَ. وإِبل قَرَظِيّةٌ: تأْكل القَرَظَ. وأَدِيمٌ قَرَظِيٌّ: مدبوغ بالقرَظ. وكبش قَرَظِيٌّ وقُرَظِيٌّ: منسوب إِلى بلاد القَرَظِ، وهي اليمن، لأَنها مَنابِت القرظ. وقَرَظَ السِّقاءَ يَقْرِظُه قَرْظاً: دَبَغه بالقَرَظِ أَو صبَغه به. وحكى أَبو حنيفة عن ابن مِسْحَلٍ: أَدِيم مُقْرَظٌ كأَنه على أَقْرَظْته، قال: ولم نسمعه، واسم الصِّبْغ القَرَظِيُّ على إِضافة الشيء إِلى نفسه. وفي الحديث: أَن عمر دخل عليه وإِنَّ عند رجليه قرظاً مَصْبُوراً. وفي الحديث أُتِيَ بهَدِيَّة في أَديم مقروظ أَي مدبوغ بالقرظ.
والقارظُ: الذي يجمع القَرَظَ ويجتَنيه. ومن أَمثالهم: لا يكون ذلك حتى يَؤوبَ القارِظان، وهما رجلان: أَحدُهما من عَنَزَة، والآخر عامر بن تَمِيم بن يَقْدُم ابن عَنَزَة، خرجا يَنْتَحِيانِ القَرَظَ ويَجْتَنِيانه فلم يرجعا فضُرب بهما المثل؛ قال أَبو ذؤيب:
وحتى يَؤوبَ القارِظانِ كِلاهما،
ويُنْشَرَ في القَتْلَى كُلَيْبٌ لوائلِ
(* قوله «لوائل» كذا في الأصل وشرح القاموس، والذي في الصحاح: كليب بن وائل.)
وقال ابن الكلبي: هما قارظان وكلاهما من عَنَزةَ، فالأَكبر منهما يَذْكُرُ بن عَنَزةَ كان لصلبه، والأَصغر هو رُهْمُ بنُ عامر من عَنَزةَ؛ وكان من حديثِ الأَوّل أَن خُزيمةَ بن نَهْدٍ كان عَشِقَ ابنَته فاطمةَ بنتَ يَذْكُرَ وهو القائل فيها:
إِذا الجَوْزاءُ أَردَفَتِ الثُّرَيَّا،
ظنَنْتُ بآل فاطمةَ الظُّنُونا
وأَمَّا الأَصغر منهما فإِنه خرج يطلب القَرَظَ أَيضاً فلم يرجع، فصار مثلاً في انقطاع الغيْبة، وإِياهما أَراد أَبو ذؤيب في البيت بقوله: وحتى يؤوب القارظان كلاهما
قال ابن بري: ذكر القزاز في كتاب الظاء أَن أَحد القارِظَين يَقْدُمُ بن عَنَزةَ والآخر عامرُ بن هَيْصَمِ بن يقدم بن عنزة. ابن سيده: ولا آتِيك القارِظَ العَنَزِيّ أَي لا آتيك ما غابَ القارِظُ العَنَزِيُّ، فأَقام القارِظُ العنزيّ مقام الدهر ونصبه على الظرف، وهذا اتساع وله نظائر؛ قال بشر لابنته عند الموت:
فَرَجِّي الخَيْرَ، وانتظري إِيابي،
إِذا ما القارِظُ العَنَزِيُّ آبا
التهذيب: من أَمثال العرب في الغائب: لا يُرْجَى إِيابُه حتى يَؤوبَ العَنَزِيُّ القارظ، وذلك أَنه خرج يَجْني القَرَظَ ففُقِد، فصار مثلاً للمفقود الذي يُؤْيَسُ منه.
والقَرَّاظُ: بائع القَرَظِ.
والتقْرِيظُ: مدح الإِنسان وهو حَيٌّ، والتَّأْبِين مدْحُه ميتاً. وقَرَّظَ الرجلَ تقريظاً: مدحَه وأَثنى عليه، مأْخوذ من تقريظ الأَديم يُبالَغُ في دِباغِه بالقَرَظِ، وهما يَتقارظَانِ الثناءَ. وقولهم: فلان يُقَرِّظُ صاحبه تقريظاً، بالظاء والضاد جميعاً؛ عن أَبي زيد، إِذا مدحه بباطل أَو حق. وفي الحديث: لا تُقَرِّظُوني كما قَرَّظَتِ النصارى عيسى؛ التقريظ: مدحُ الحيّ ووصفُه، ومنه حديث علي، عليه السلام: ولا هو أَهل لما قُرِّظَ به أَي مُدِح؛ وحديثه الآخر: يَهْلِك فيّ رجلان: مُحِبٌّ مُفْرِطٌ يُقَرِّظني بما ليس فيّ، ومُبْغِضٌ يَحْمِلُه شَنَآني على أَن يَبْهَتني. التهذيب في ترجمة قرض: وقَرِظ الرجلُ، بالظاء، إِذا ساد بعد هَوان. أَبو زيد: قَرَّظ فلان فَلاناً، وهما يتقارظان المدحَ إِذا مدح كل واحد منهما صاحبه، ومثله يتقارضان، بالضاد، وقد قَرَّضَه إِذا مدحه أَو ذمّه، فالتقارُظ في المدحِ والخيرِ خاصّة، والتقارُضُ في الخير والشر. وسَعْدُ القَرَظِ: مُؤذِّنُ سيدِنا رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، كان بقُباءٍ فلما وَلِيَ عمرُ أَنزله المدينةَ فولَدُه إِلى اليوم يؤذِّنون في مسجد المدينة. والقُرَيْظ: فرس لبعض العرب. وبنو قريْظة: حَيٌّ من يَهُودَ، وهم والنَّضِير قبيلتان من يهود خيبَرَ، وقد دخلوا في العرب على نَسَبِهم إِلى هرون أَخي موسى، عليهما السلام، منهم محمد بن كعب القُرَظيّ. وبنو قُرَيْظةَ: إِخوة النَّضِير، وهما حَيَّانِ من اليهود الذين كانوا بالمدينة، فأَمّا قريظة فإِنهم أُبِيروا لنَقْضِهم العهدَ ومُظاهَرتِهم المشركين على رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، أَمر بقتل مُقاتِلتهم وسَبْيِ ذراريِّهم واستفاءة أَموالهم، وأَما بنو النضير فإِنهم أُجْلُوا إِلى الشام، وفيهم نزلت سورة الحشر.

##### Türkçe

**القَرَظُ**: kendisiyle tabaklama yapılan bir ağaç; ve denildi ki: o, kendisiyle **الأَدَمُ** tabaklanan **السِّلَم**’in yaprağıdır. Ondan da **أَدِيمٌ مَقْروظ** (tabaklanmış deri) vardır. Ve ben onu **قَرَظْتُه أَقْرِظُه قَرْظاً**: onu **القَرَظُ** ile tabakladım. Dedi ki **أَبو حنيفة**: **القَرَظُ** Arap diyarında derilerin kendisiyle tabaklandığı şeylerin en iyisidir; onun yaprağı ve meyvesiyle tabaklanır. Ve bir defa dedi ki: **القَرَظُ** kalın gövdeleri olan büyük (iri) bir ağaçtır; ceviz ağacı gibi; yaprağı elma yaprağından daha küçüktür; onun bir tanesi vardır ki terazilere konur; o, çukur düzlüklerde biter; onun bir tanesi **قَرَظةٌ**’dır. Ve onunla erkeğe **قَرَظةَ** ve **قُرَيْظةَ** adı verildi. Ve **إِبل قَرَظِيّةٌ**: **القَرَظَ** yer. Ve **أَدِيمٌ قَرَظِيٌّ**: **القَرَظ** ile tabaklanmış. Ve **كبش قَرَظِيٌّ** ve **قُرَظِيٌّ**: **القَرَظِ** beldelerine nispet edilen; o da Yemen’dir; çünkü o, **القرظ**’ın bitme yerleridir. Ve **قَرَظَ السِّقاءَ يَقْرِظُه قَرْظاً**: onu **القَرَظِ** ile tabakladı yahut onunla boyadı. Ve **أَبو حنيفة** **ابن مِسْحَلٍ**’den nakletti: **أَدِيم مُقْرَظٌ** sanki “onu **أَقْرَظْته** üzerine” (gibi); dedi: ve biz onu işitmedik. Ve boyanın adı **القَرَظِيُّ** “şeyin kendisine izafe edilmesi” üzerinedir. Ve hadiste: Ömer onun yanına girdi; hâlbuki ayaklarının yanında yığılmış **قرظاً مَصْبُوراً** vardı. Ve hadiste: ona **أَديم مقروظ** içinde bir hediye getirildi; yani **القرظ** ile tabaklanmış.

**والقارظُ**: **القَرَظَ** toplayan ve onu devşiren kimse. Ve onların darbımesellerindendir: “Bu, iki **القارِظان** dönünceye kadar olmaz”; ve onlar iki adamdır: birisi **عَنَزَة**’dendir; diğeri **عامر بن تَمِيم بن يَقْدُم ابن عَنَزَة**’dir. **القَرَظَ** arayıp devşirmek üzere çıktılar; sonra dönmediler; böylece onlarla mesel vuruldu. Dedi ki **أَبو ذؤيب**:
وحتى يَؤوبَ القارِظانِ كِلاهما،
ويُنْشَرَ في القَتْلَى كُلَيْبٌ لوائلِ
(* Onun “**لوائل**” sözü: asılda ve **شرح القاموس**’ta böyledir; **الصحاح**’ta olan ise: **كليب بن وائل**.)

Ve dedi ki **ابن الكلبي**: onlar iki **قارظان**dır ve ikisi de **عَنَزةَ**’dendir. Onların büyüğü **يَذْكُرُ بن عَنَزةَ**’dir; onun sulbündendir. Küçüğü ise **رُهْمُ بنُ عامر**’dir, **عَنَزةَ**’dendir. Ve birincinin haberinden: **خُزيمةَ بن نَهْدٍ** onun kızı **فاطمةَ بنتَ يَذْكُرَ**’a âşık olmuştu; ve onun hakkında söyleyen odur:
إِذا الجَوْزاءُ أَردَفَتِ الثُّرَيَّا،
ظنَنْتُ بآل فاطمةَ الظُّنُونا
Ve onların küçüğüne gelince: o da **القَرَظَ** istemek için çıktı; yine dönmedi; böylece uzun süren yoklukta bir mesel oldu. Ve **أَبو ذؤيب** beyitte “**وحتى يؤوب القارظان كلاهما**” sözüyle ikisini kastetti. Dedi ki **ابن بري**: **القزاز** **الظاء** kitabında zikretti ki iki **القارِظَين**’den biri **يَقْدُمُ بن عَنَزَةَ**, diğeri **عامرُ بن هَيْصَمِ بن يقدم بن عنزة**’dir. **ابن سيده**: “Ve sana **القارِظَ العَنَزِيّ** gelmem” yani “**القارِظُ العَنَزِيُّ** kayıp olduğu müddetçe sana gelmem”; böylece **القارِظُ العنزيّ**’yi zamanın yerine koydu ve onu zarf üzerine nasbetti; bu bir genişletmedir ve onun benzerleri vardır. Dedi ki **بشر** ölüm anında kızına:
فَرَجِّي الخَيْرَ، وانتظري إِيابي،
إِذا ما القارِظُ العَنَزِيُّ آبا
**التهذيب**: Arapların gaip hakkında darbımesellerindendir: “Onun dönüşü umulmaz; ta ki **العَنَزِيُّ القارظ** dönünceye kadar”; bu, **القَرَظَ** devşirmek için çıktı da kaybolduğundandır; böylece kendisinden ümit kesilen kayıp kimse için mesel oldu.

**والقَرَّاظُ**: **القَرَظِ** satıcısı.

**والتقْرِيظُ**: insanı hayatta iken övmektir; **التَّأْبِين** ise onu ölü iken övmektir. Ve **قَرَّظَ الرجلَ تقريظاً**: onu övdü ve ona sena etti; **الأَديم**’in **القَرَظِ** ile tabaklanmasından alınmıştır; onun tabaklanmasında mübalağa edilir. Ve onlar **يَتقارظَانِ الثناءَ**: birbirlerine övgüde bulunurlar. Ve onların sözü: “Falan, arkadaşını **يُقَرِّظُ** onu **تقريظاً**”; **الظاء** ve **الضاد** ile ikisi birden; **أَبي زيد**’den: onu batıl ile yahut hak ile övdüğü zaman. Ve hadiste: “Beni, Hristiyanların İsa’yı **قَرَّظَتِ** (övdüğü) gibi **تُقَرِّظُوني** (övmeyin)”; **التقريظ**: hayattakini övmek ve onu vasfetmektir. Ondandır: Ali’nin hadisi, عليه السلام: “Ve o, kendisiyle **قُرِّظَ به** (övüldüğü şeye) ehil değildir” yani övüldü; ve onun diğer hadisi: “Bende iki adam helâk olur: aşırı bir seven; bende olmayan şeyle beni **يُقَرِّظني** (över); ve bir buğzeden; ona benim buğzum, beni iftiraya sevk eder.”

**التهذيب** “**قرض**” tercümesinde: Ve **قَرِظ الرجلُ** ( **الظاء** ile): zelillikten sonra efendi olduğu zaman. **أَبو زيد**: “Falan, falanı **قَرَّظ** etti; ve ikisi **يتقارظان** övgüyü” yani her biri diğerini övdüğü zaman; bunun benzeri **يتقارضان** ( **الضاد** ile)dir. Ve onu **قَرَّضَه**: onu övdüğü yahut yerdiği zaman. Böylece **التقارُظ** özellikle övgüde ve hayırdadır; **التقارُضُ** ise hayırda ve şerde.

Ve **سَعْدُ القَرَظِ**: Efendimiz Allah’ın Resulü’nün, صلى اللّه عليه وسلّم, müezzinidir; **قُباءٍ**’da idi; Ömer yönetimi üstlenince onu Medine’ye indirdi; onun evladı bugüne kadar Medine mescidinde ezan okurlar. Ve **القُرَيْظ**: Araplardan bazısının bir atıdır. Ve **بنو قريْظة**: Yahudilerden bir kabiledir; onlar ve **النَّضِير** Hayber Yahudilerinden iki kabiledir; Araplara, Musa’nın kardeşi Harun’a nispetleriyle onların nesebi üzerine dâhil oldular, عليهما السلام; onlardan **محمد بن كعب القُرَظيّ** vardır. Ve **بنو قُرَيْظةَ**: **النَّضِير**’in kardeşleridir; ikisi, Medine’de bulunan Yahudilerden iki kabiledir. **قريظة**’ya gelince: ahdi bozmaları ve müşriklere Allah’ın Resulü’ne karşı, صلى اللّه عليه وسلّم, arka çıkmaları sebebiyle helâk edildiler; onların savaşçılarını öldürmeyi, zürriyetlerini esir etmeyi ve mallarını ganimet olarak almayı emretti. **بنو النضير**’e gelince: Şam’a sürüldüler; ve **سورة الحشر** onlar hakkında indi.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ر ظ * * القَرَظُ * ورق السلم يدبغ به وقيل قشر البلوط و * قُرَيظة * والنضير قبيلتان من يهود خيبر

##### Türkçe

* ق ر ظ * * **القَرَظُ** * **السلم**’in yaprağıdır; onunla tabaklanır. Ve denildi ki: meşenin kabuğu. Ve **قُرَيظة** ile **النضير**: Hayber Yahudilerinden iki kabiledir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القرظ، محركة: ورق السلم يدبغ به، كما في الصحاح، وهو قول الليث، أو ثمر السنط، ويعتصر منه الأقاقيا. وقال أبو حنيفة: القرظ: أجود ما تدبغ به الأهب في أرض العرب، وهي تدبغ بورقه وثمره. وقال مرة: القرظ: شجر عظام، لها سوق غلاظ أمثال شجر الجوز، وورقه أصغر من ورق التفاح، وله حب يوضع في الموازين، وهو ينبت في القيعان، واحدته قرظة، وبها سمي الرجل قرظة، وقريظة.
 قلت: وقال ابن جزلة: أقاقيا: هو عصارة القرظ، وفيه لذع، وأجوده الطيب الرائحة الرزين الصلب الأخضر، يشد الأعضاء المسترخية إذا طبخ في ماء وصب عليها.
 والقارظ: مجتنيه وجامعه. والقراظ، كشداد: بائعه، وأديم مقروظ: دبغ أو صبغ به، يقال: قرظ السقاء يقرظه قرظا، أي دبغه بالقرظ، أو صبغه به.
 وكبش قرظي، كعربي وجهني، الأخير على تغيير النسب يمني، لأنها منابته، نقله الجوهري.
 والقارظان: رجلان أحدهما يذكر بن عنزة وهو الأكبر، كان لصلبه، والآخر عامر بن رهم بن هميم بن يذكر بن عنزة كذا ذكره ابن الأعرابي وقال غيره: هو رهم بن عامر وهو الأصغر، ويقال له القارظ الثاني وكلاهما من عنزة، يقال: إنهما خرجا في طلب القرظ يجتنيانه فلم يرجعا، فضرب بهما المثل فقالوا: لا آتيك أو يؤوب القارظ، يضرب في انقطاع الغيبة، وإياهما أراد أبو ذؤيب بقوله:
  وحتى يؤوب القارظان كلاهما                      وينشر في القتلى كليب لوائل وقال ابن دريد: أحدهما من بني هميم، والآخر يقدم بن عنزة. وقل ابن بري: ذكر القزاز في كتاب الظاء: أن أحد القارظين يقدم بن عنزة، والآخر عامر بن هيصم بن يقدم بن عنزة.
 وفي المحكم: ولا آتيك القارظ العنزي، أي لا آتيك ما غاب القارظ العنزي فأقام القارظ العنزي مقام الدهر، ونصبه على الظرف، وهذا اتساع، وله نظائر.
 وقال بشر بن أبي خازم لابنته عميرة وهو يجود بنفسه، لما أصابه سهم من غلام من أئلة:
  وإن الوائلي أصاب قلـبـي                      بسهم لم يكن يكسى لغابـا
  فرجي الخير وانتظري إيابي                      إذا ما القارظ العنزي آبـا

  وسعد بن عائذ المؤذن، يقال له سعد القرظ الصحابي، رضي الله عنه، وهو مولى عمار بن ياسر، رشي الله عنه، لأنه كان كلما تجر في شيء وضع فيه، وتجر فيه فربح، فلزمه، أي لزم تجارته، فعرف به، وكان قد جعله رسول الله صلى الله عليه وسلم مؤذنا بقباء، وخليفة بلال إذا غاب، ثم استقل بالأذان زمن أبي بكر وعمر، رضي الله عنهما،وبقي الأذان في عقبه. قال أبو أحمد العسكري: عاش سعد القرظ إلى أيام الحجاج، وروى عنه ابنه عمر وعمار.
 ومروان القرظ، أضيف إليه، لأنه كان يغزو اليمن وهي منابته، ومنه المثل: أعز من مروان القرظ، وقيل: أضيف إليه، لأنه كان يحمي القرظ لعزته. ذكر الوجهين الميداني في أمثاله.
 وقرظه بن كعب بن عمرو، محركة، صحابي من الأنصار رضي الله عنه، كما في العباب. والذي في المعجم لابن فهد: قرظة بن كعب بن ثعلبة الأنصاري الخزرجي، من فضلاء الصحابة، شهد أحدا، وولي الكوفة لعلي، وقد شهد فتح الري زمن عمر.
 وذو قرظ، محركة، أو ذو قريظ كزبير: ع، باليمن، نقله الصاغاني. وقرظان، محركة: حصن بزبيد، من أعمال اليمن.
 وقريظة، كجهينة:: قبيلة من يهود خيبر، وكذلك بنو النضير، وقد دخلوا في العرب على نسبهم إلى هارون أخي موسى، صلوات الله عليهما وعلى نبينا صلى الله عليه وسلم، ومنهم محمد بن كعب القرظي وغيره، نقله الجوهري. أما قريظة فإنهم أبيروا لنقضهم العهد، ومظاهرتهم المشركين على رسول الله صلى الله عليه وسلم، أمر بقتل مقاتليهم وسبي ذراريهم، واستفاءة مالهم. وأما بنو النضير فإنهم أجلو إلى الشام، وفيهم نزلت سورة الحشر.
 وقال الفراء في نوادره: قرظته ذات الشمال، لغة في الضاد. وقال ابن الأعرابي: قرظ الرجل، كفرح: ساد بعد هوان، نقله الأزهري في ق ر ض، والصاغاني في العباب.
 ومن المجاز: التقريظ: مدح الإنسان وهو حي، والتأبين: مدحه ميتا. وقولهم: فلان يقرظ صاحبه ويقرضه، بالظاء والضاد جميعا، عن أبي زيد، إذا مدحه بحق أو باطل. وفي الحديث: لا تقرظوني كما قرظت النصارى عيسى. وفي حديث علي رضي الله عنه يهلك في رجلان: محب مفرط يقرظني بما ليس في، ومبغض يحمله شنآني على أن يبهتني.
 وهما يتقارظان المدح: يمدح كل صاحبه، ومثله يتقارضان. وقيل: التقارظ في المدح والخير خاصة، والتقارض في الخير والشر. قال الزمخشري: مأخوذ من تقريظ الأديم يبالغ في دباغه بالقرظ، فهو يزين صاحبه، كما يزين القارظ الأديم.
 ومما يستدرك عليه: إبل قرظية: تأكل القرظ. وأديم قرظي: مدبوغ بالقرظ. وحكى أبو حنيفة عن أبي مسحل: أديم مقرط، كأنه على أقرظته، قال: ولم نسمعه، واسم الصبغ القرظي على إضافة الشي إلى نفسه. والقريظ، كزبير: فرس لبعض العرب.
 وقرظته: حذوته، عن الفراء. وقرظة، محركة: قرية بمصر.

##### Türkçe

**القرظ**، harekeli: **السلم**’in yaprağıdır; onunla tabaklanır; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve bu, **الليث**’in sözüdür; yahut **السنط**’un meyvesidir; ondan **الأقاقيا** sıkılır. **أبو حنيفة** dedi: **القرظ**: Arap diyarında derilerin onunla tabaklandığı şeylerin en iyisidir; onun yaprağı ve meyvesiyle tabaklanır. Bir defa da dedi: **القرظ**: iri ağaçtır; ona kalın gövdeler vardır; ceviz ağacı gibi; yaprağı elma yaprağından daha küçüktür; ve onun bir tanesi vardır ki terazilere konur; ve o, çukur yerlerde biter; onun bir tanesi **قرظة**’dır; ve onunla adama **قرظة** ve **قريظة** adı verilmiştir.

Dedim: **ابن جزلة** de dedi: **أقاقيا**: o, **القرظ**’un özsuyudur; onda yakıcılık vardır; ve onun en iyisi, güzel kokulu, ağır, katı, yeşil olandır; suda pişirilip onların üzerine döküldüğünde gevşek uzuvları sıkar.

**القارظ**: onu toplayanı ve bir araya getireni. **القراظ**, **شداد** gibi: onun satıcısıdır. Ve **أديم مقروظ**: onunla tabaklanmış yahut onunla boyanmış (deri). Denir: **قرظ السقاء يقرظه قرظا**; yani onu **القرظ** ile tabakladı yahut onunla boyadı.

Ve **كبش قرظي**; **عربي** ve **جهني** gibi; sonuncusu, nisbeti değiştirme üzere, Yemenlidir; çünkü onun bitiş yerleri orasıdır; bunu **الجوهري** nakletti.

**القارظان**: iki adamdır; ikisinden biri **يذكر بن عنزة** diye anılır ve o daha büyüktür; belinden dolayı idi. Diğeri: **عامر بن رهم بن هميم بن يذكر بن عنزة**; **ابن الأعرابي** onu böyle zikretti. Başkası dedi: o, **رهم بن عامر**’dır ve o daha küçüktür; ona **القارظ الثاني** denir. İkisi de **عنزة**’dendir. Denir ki: **القرظ** aramak için çıktılar, onu toplayacaklardı; sonra dönmediler; bununla mesel vuruldu da dediler: “Sana gelmem; yahut **القارظ** dönünceye kadar”; uzun süren yokluk hakkında darb-ı meseldir. Ve **أبو ذؤيب** şu sözüyle onları kastetmiştir:

  Ve nihayet dönünceye kadar **القارظان** ikisi de
                      Ve öldürülmüşler içinde **كليب** yayılır, **لوائل** için

**ابن دريد** dedi: ikisinden biri **بني هميم**’dendir; diğeri **يقدم بن عنزة**’dir. **ابن بري** dedi: **القزاز**’ın **كتاب الظاء**’ında zikrettiğine göre, **القارظين**’den biri **يقدم بن عنزة**’dir; diğeri **عامر بن هيصم بن يقدم بن عنزة**’dir.

**المحكم**’de: “Sana gelmem, **القارظ العنزي** (dönünceye kadar)”; yani **القارظ العنزي** kayıp olduğu müddetçe sana gelmem. Böylece **القارظ العنزي**’yi zamanın yerine koydu; onu zarf olarak nasbetti; bu bir genişliktir; ve onun benzerleri vardır.

**بشر بن أبي خازم**, kızı **عميرة**’ye, can verirken, **أئلة**’den bir oğlandan kendisine bir ok isabet ettiğinde, şöyle dedi:

  Ve **الوائلي** kalbimi vurdu
                      bir okla; o, bir orman için giydirilmiş değildi
  Hayrı um; ve dönüşümü bekle
                      ne zaman ki **القارظ العنزي** döner

Ve **سعد بن عائذ المؤذن**; ona sahabî **سعد القرظ** denir, Allah ondan razı olsun; o, **عمار بن ياسر**’in mevlasıdır; Allah ondan razı olsun; çünkü o, ne zaman bir şeyde ticaret yapsa onu içine koyardı; ve onda ticaret yapar da kâr ederdi; böylece ona yapıştı; yani ticaretine yapıştı; bununla tanındı. Ve Resûlullah صلى الله عليه وسلم onu **قباء**’da müezzin kılmıştı; ve **بلال**’ın yokluğunda halifesi. Sonra **أبي بكر** ve **عمر** zamanında, Allah ikisinden razı olsun, ezanla müstakil oldu; ve ezan onun soyunda kaldı. **أبو أحمد العسكري** dedi: **سعد القرظ** **الحجاج** günlerine kadar yaşadı; ondan oğlu **عمر** ve **عمار** rivayet etti.

Ve **مروان القرظ**; ona izafe edildi; çünkü Yemen’e gazaya giderdi ve o onun bitiş yerleridir. Ve ondan mesel: “**مروان القرظ**’dan daha aziz.” Ve denildi: ona izafe edildi; çünkü izzetinden dolayı **القرظ**’u korurdu. İki vechi de **الميداني** **أمثاله**’inde zikretti.

Ve **قرظه بن كعب بن عمرو**, harekeli: Ensardan bir sahabîdir, Allah ondan razı olsun; **العباب**’da olduğu gibi. **ابن فهد**’in **المعجم**’inde olan ise: **قرظة بن كعب بن ثعلبة الأنصاري الخزرجي**; sahabenin faziletlilerindendir; **أحد**’a şahit oldu; **علي** için Kûfe’ye vali oldu; ve **عمر** zamanında **الري**’nin fethine şahit oldu.

Ve **ذو قرظ**, harekeli; yahut **ذو قريظ** **زبير** gibi: Yemen’de bir yer adıdır; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **قرظان**, harekeli: Yemen işlerinden, **زبيد**’de bir kaledir.

Ve **قريظة**, **جهينة** gibi: **خيبر** Yahudilerinden bir kabiledir; aynı şekilde **بنو النضير**; ve onlar, **هارون**’a—**موسى**’nın kardeşine—nisbetleri üzere Araplara girmişlerdir; Allah’ın salâtı ikisine ve Nebîmize صلى الله عليه وسلم olsun. Onlardandır **محمد بن كعب القرظي** ve başkası; bunu **الجوهري** nakletti. **قريظة**’ya gelince: ahdi bozmaları ve müşriklere Resûlullah صلى الله عليه وسلم aleyhine arka çıkmaları sebebiyle kökleri kazındı; savaşçılarını öldürmeyi, zürriyetlerini esir etmeyi ve mallarını ganimet olarak almayı emretti. **بنو النضير**’e gelince: Şam’a sürüldüler; ve onlarda **سورة الحشر** indi.

**الفراء** **نوادر**’inde dedi: “**قرظته ذات الشمال**”; **الضاد** hakkında bir dildir. **ابن الأعرابي** dedi: **قرظ الرجل**، **فرح** gibi: zillet sonrası efendi oldu; bunu **الأزهري** **ق ر ض**’da ve **الصاغاني** **العباب**’da nakletti.

Mecazdan: **التقريظ**: insanı diri iken övmektir; **التأبين**: onu ölü iken övmektir. Ve onların sözü: “Falan, arkadaşını **يقرظ** ve **يقرضه**”; **الظاء** ve **الضاد** ile ikisi birden; **أبو زيد**’den: onu hak ile yahut batıl ile övdüğünde. Hadiste: “Beni **تقرظوني** etmeyin; Hristiyanların **عيسى**’yı **قرظت** ettiği gibi.” Ve **علي** رضي الله عنه hadîsinde: “İki adam hakkında helâk olur: aşırı seven, bende olmayanla beni **يقرظني** eder; ve buğzeden, onun beni çekememesi onu bana iftira etmeye sevk eder.”

Ve ikisi, övgüyü **يتقارظان** ederler: her biri arkadaşını över; bunun benzeri **يتقارضان**’dır. Ve denildi: **التقارظ** övgüde ve hayırda özellikle; **التقارض** hayırda ve şerde. **الزمخشري** dedi: **الأديم**’in **تقريظ**’inden alınmıştır; **القرظ** ile tabaklamasında mübalağa edilir; böylece o, sahibini süsler; tıpkı **القارظ**’ın deriyi süslemesi gibi.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **إبل قرظية**: **القرظ** yer. Ve **أديم قرظي**: **القرظ** ile tabaklanmış. **أبو حنيفة**, **أبو مسحل**’den nakletti: **أديم مقرط**; sanki onun üzerinde **أقرظته** varmış gibi. Dedi: onu işitmedik. Ve boyanın adı **القرظي**; şeyin kendisine izafesi üzeredir. Ve **القريظ**, **زبير** gibi: Araplardan bazısının bir atıdır.

Ve **قرظته**: onu ayakkabıladım; **الفراء**’dan. Ve **قرظة**, harekeli: Mısır’da bir köydür.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَرَظَهُ
1 قَرَظَهُ ذ , aor. قَرِظَ , inf. n. قَرْظٌ, He tanned it, (Msb, TA,) namely, a skin, or hide, (Msb,) or a skin for water or milk, (TA,) with قَرَظ, q. v. infra: (Msb, TA:) or he dyed it therewith. (TA.) ― -b2- He plucked it, or gathered it, from the tree; namely, what is called قَرَظ. (Msb.) -A2- قَرَظْتُهُ a dial. var. of قَرَضْتُهُ, in the phrase قَرَظْتُهُ ذَاتَ الشِّمَالِ, q. v. (Fr, K.) ― -b2- And [in like manner as a dial. var. of قَرَضْتُهُ,] I cut it, or made it and cut it according to a measure and pattern. (Fr.) -A3- قَرِظَ, aor. قَرَظَ , He was, or became, a lord, master, chief, or man of rank or quality, after being in a base or abject state. (IAar, O, K; and T in art. قرض.)

قرّظهُ
2 قرّظهُ ذ , inf. n. تَقْرِيظٌ, He took extraordinary pains, or exceeded the usual degree, in tanning it, namely, a skin, or hide, with قَرَظ. (Z.) ― -b2- [And hence, (see 6,)] (tropical:) He praised, or eulogized, him, he, the latter, being living; (S, K, TA;) تَأْبِينٌ signifying the “ doing so when the man is dead; ” (S;) the former signifies he did so truly or falsely. (K.) And فُلَانٌ يُقَرِّظُ صَاحِبَهُ, and يُقَرِّضُهُ, (tropical:) Such a one praises his companion, falsely or truly. (AZ, S, TA.) And يُقَرِّظُنِى بِمَا لَيْسَ فِىَّ (tropical:) [He praises me for that which is not in me]. (TA, from a trad.) ― -b3- And He praised him immoderately: like فرّطهُ. (O in art. فرط.) ― -b4- Also, [like قرّضهُ,] (assumed tropical:) He dispraised him: (Kitلb el-Addلd, cited by Freytag:) or it relates only to praise and good; but تَقْرِيضٌ relates to good and to evil. (TA in art. قرض.)

هُمَا يَتَقَارَظَانِ المَدْحَ
6 هُمَا يَتَقَارَظَانِ المَدْحَ ذ (tropical:) They two praise each other; (S, K, TA;) from 2 in the first of the senses assigned to it above; each embellishing the other like as the قَارِظ embellishes the skin, or hide; (Z, TA;) and يتقارضان is like it: (TA;) and you say also, هُمَا يَتَقَارَظَانِ الخَيْرَ والشَّرَّ [They two interchange good and evil, each with the other]; as also يتقارضان: (IKh, in TA, art. قرض:) or تَقَارُظٌ relates only to praise and good; but تَقَارُضٌ, to good and evil. (TA.)

قَرَظٌ
قَرَظٌ ذ , accord. to some, (Msb,) The leaves of the سَلَم [mimosa flava], (Lth, S, Mgh, K,) with which they tan; (Lth, S, Mgh;) but this assertion is [said to be] inaccurate; for the leaves are called خَبَط, and camels are fed with them, and they are not used for tanning: some say, that it is a kind of tree; but this also is inaccurate; for one says, “ I plucked, or gathered, قَرَظ; ” and trees are not plucked, or gathered: (Msb:) AHn [contradicts this, however, for he applies this word to a kind of tree, and] says, it is the best of things with which hides are tanned in the land of the Arabs; and these are tanned with its leaves and its fruit: [the pods of the سَنْط, which is also called قَرَظ, are used for tanning;] and in one place he says, it is a large kind of trees, having thick stems (سوق [app. a mistranscription for شَوْك, thorns,]) resembling the walnut-tree, [in the Mgh, evidently from the same source, “ or, as some say, a large kind of trees, having thick thorns (شوْك), resembling the walnut-tree, ”] the leaves of which are smaller than those of the apple-tree, and it has grains which are put into balances [for weights, like as are those of the carob-tree]: it grows in the low plains: (TA:) or a kind of tree, whereof the سَنْط [mimosa Nilotica, also called acacia Nilotica,] is a species: (M, K, in art. سنط:) [or,] correctly speaking, it is [the fruit, or seed with its pericarp, of that tree;] a well-known grain, which comes forth in envelopes, like lentils, from the trees called عِضَاه; (Msb;) or, [to speak more precisely,] the fruit of the سَنْط, whence is expressed أَقَاقِيَا [acacia, i. e. succus acaciو]; (K;) which is termed عُصَارَةُ القَرَظِ, [and when inspissated, رُبُّ القَرَظِ,] and has an acrid property; the best thereof is that which is sweet in odour, heavy, hard, and green; and it strengthens relaxed members, when cooked in water, and poured upon them: (Ibn-Jezleh, TA:) [the last application is that which commonly obtains in the present day: see also 'Abd-el-Lateef, pp. 48-52 of the Arabic text, and De Sacy's translation and notes:] the n. un. is قَرَظَةٌ: (AHn, Mgh, Msb:) and the dim. of this is قُرَيْظَةٌ. (AHn, Msb.) Hence بِلَادُ القَرَظِ, applied to El-Yemen, because the قَرَظ grows there [most plentifully]. (S.) See also صَمْعٌ.

قَرَظِىٌّ
قَرَظِىٌّ ذ The dye (صِبْغ [a mistranscription for دِبْع i. e. tan]) of the قَرَظ. (TA.) ― -b2- See also مَقْرُوظٌ. ― -b3- اـِبِلٌ قَرَظِيَّةٌ Camels that eat قَرَظ. (TA.) ― -b4- كبش قَرَظِىٌّ and قُرَظِىٌّ A ram of El-Yemen; because the قَرَظ grows there [most plentifully]. (S, K.)

قَرَّاظٌ
قَرَّاظٌ ذ A seller of قَرَظ. (Msb, K.)

قَارِظٌ
قَارِظٌ ذ A plucker, or gatherer, of قَرَظ. (S, Msb, K.) It is said in a proverb, (S,) لَا آتِيكَ أَوْ يَؤُوبُ القَارِظُ العَنَزِىُّ [I will not come to thee unless the gatherer of قرظ, of the tribe of 'Anazeh, return]: (S, K, but in the latter العنزى is omitted:) and Aboo-Dhu-eyb says,
وَحَتَّى يَؤُوبَ القَارِظَانِ كِلَاهُمَا
[And until the two gatherers of قرظ return, each of them]: (S:) the قَارِظَانِ were two men of the tribe of 'Anazeh, who went forth in search of قَرَظ, and did not return. (S, K.) We also find in the M, لَا آتِيكَ القَارِظَ العَنَزِىَّ, i. e. I will not come to thee as long as the gatherer of قرظ, of the tribe of 'Anazeh, is absent: القارظ العنزى being made to occupy the place of الدَّهْرَ, and being put in the accus. case as an adverbial expression, by an extension of the signification, of which there are parallel instances. (TA.)

تَقْرِيظ
تَقْرِيظ ذ : see 2. [Used as a subst., (tropical:) An encomium, or eulogy, on a living person: pl. تَقَارِيظُ and تَقْرِيظَاتٌ.]

مُقْرَظٌ
مُقْرَظٌ ذ : see what next follows.

مَقْرُوظٌ
مَقْرُوظٌ ذ A skin, or hide, tanned with قَرَظ; (S, Msb, K;) as also ↓ قَرَظِىٌّ; and AHn mentions, on the authority of Aboo-Mis-hal, ↓ مُقْرَظٌ, as though from أَقْرَظَهُ, which, he says, we have not heard: (TA:) or dyed therewith. (K.)

##### Türkçe

قَرَظَهُ
1 **قَرَظَهُ** ذ , muzâri‘i **قَرِظَ** , mastar ismi **قَرْظٌ**, Onu tabakladı, (Msb, TA,) yani bir deri, yahut post, (Msb,) yahut su veya süt için bir deri, (TA,) aşağıda gelecek olan **قَرَظ** ile; (Msb, TA:) yahut onu onunla boyadı. (TA.) ― -b2- Onu ağaçtan kopardı, yahut topladı; yani **قَرَظ** diye adlandırılan şeyi. (Msb.) -A2- **قَرَظْتُهُ** , “**قَرَضْتُهُ**”nun bir lehçe varyantıdır; “**قَرَظْتُهُ ذَاتَ الشِّمَالِ**” ibaresinde; bk. o. (Fr, K.) ― -b2- Ve [**قَرَضْتُهُ**’nun bir lehçe varyantı olarak aynı şekilde,] onu kestim; yahut onu yaptım ve bir ölçü ve kalıba göre kestim. (Fr.) -A3- **قَرِظَ**, muzâri‘i **قَرَظَ** , Aşağılık yahut zelil bir hâlde bulunduktan sonra, bir efendi, sahip, reis, yahut mevki veya nitelik sahibi bir adam oldu, yahut oldu hâle geldi. (IAar, O, K; ve T, **قرض** maddesinde.)

قرّظهُ
2 **قرّظهُ** ذ , mastar ismi **تَقْرِيظٌ**, Onu tabaklamada olağan derecenin üstüne çıktı, yahut olağan dereceden fazla gayret gösterdi; yani bir deri yahut postu, **قَرَظ** ile. (Z.) ― -b2- [Ve buradan, (6’ya bak),] (mecaz:) Onu övdü, yahut methetti; o, yani ikincisi, hayatta iken; (S, K, TA;) **تَأْبِينٌ** “adam ölü iken bunu yapmak” mânâsına gelir; (S;) birincisi, bunu doğru olarak yahut yalan olarak yaptı demektir. (K.) Ve **فُلَانٌ يُقَرِّظُ صَاحِبَهُ**, ve **يُقَرِّضُهُ**, (mecaz:) Falanca, arkadaşını, yalan olarak yahut doğru olarak över. (AZ, S, TA.) Ve **يُقَرِّظُنِى بِمَا لَيْسَ فِىَّ** (mecaz:) [Bende olmayan şeyle beni över]. (TA, bir rivayetten.) ― -b3- Ve onu ölçüsüzce övdü: **فرّطهُ** gibidir. (O, **فرط** maddesinde.) ― -b4- Ayrıca, [**قرّضهُ** gibi,] (mecaz olduğu varsayılarak:) Onu yerdi: (Kitلb el-Addلd, Freytag’ın naklettiği:) yahut bu yalnız övgü ve hayır ile ilgilidir; fakat **تَقْرِيضٌ** hayır ile de şer ile de ilgilidir. (TA, **قرض** maddesinde.)

هُمَا يَتَقَارَظَانِ المَدْحَ
6 **هُمَا يَتَقَارَظَانِ المَدْحَ** ذ (mecaz:) İkisi birbirini över; (S, K, TA;) yukarıda ona verilen mânâların birincisinde 2’den; her biri ötekini süsler; tıpkı **قَارِظ**’ın deriyi yahut postu süslemesi gibi; (Z, TA;) ve **يتقارضان** da onun gibidir: (TA;) ve ayrıca şöyle de dersin: **هُمَا يَتَقَارَظَانِ الخَيْرَ والشَّرَّ** [İkisi, birbirleriyle, hayrı ve şerri karşılıklı değiş tokuş eder]; **يتقارضان** da böyledir: (IKh, TA’da, **قرض** maddesinde:) yahut **تَقَارُظٌ** yalnız övgü ve hayır ile ilgilidir; fakat **تَقَارُضٌ**, hayır ve şer ile. (TA.)

قَرَظٌ
**قَرَظٌ** ذ , bazılarına göre, (Msb,) **سَلَم**’in [mimosa flava] yapraklarıdır; (Lth, S, Mgh, K,) onunla tabaklarlar; (Lth, S, Mgh;) fakat bu iddia doğru değildir; çünkü yapraklara **خَبَط** denir ve develer onunla beslenir ve tabaklamada kullanılmaz: bazıları, onun bir tür ağaç olduğunu söyler; fakat bu da doğru değildir; çünkü “Ben **قَرَظ** kopardım yahut topladım” denir; ağaçlar koparılmaz yahut toplanmaz: (Msb:) AHn ise [buna muhalefet eder; zira bu kelimeyi bir tür ağaca uygular ve] der ki: Arapların diyarında postların tabaklandığı şeylerin en iyisidir; ve bunlar onun yaprakları ve meyvesiyle tabaklanır: [**سَنْط**’un, ki ona **قَرَظ** da denir, baklaları tabaklamada kullanılır;] ve bir yerde der ki: o, kalın gövdeleri (سوق [görünüşe göre شَوْك, dikenler, için bir yanlış yazım]) olan, ceviz ağacına benzeyen büyük bir tür ağaçlardır; [Mgh’de, açıkça aynı kaynaktan, “yahut bazılarına göre, ceviz ağacına benzeyen kalın dikenleri (شوْك) olan büyük bir tür ağaçlar,”] yaprakları elma ağacınınkinden daha küçüktür ve terazilere [ağırlık olarak], tıpkı keçiboynuzu ağacınınkiler gibi, konulan taneleri vardır: alçak düzlüklerde biter: (TA:) yahut **سَنْط**’un [mimosa Nilotica, acacia Nilotica da denir,] bir türü olduğu bir tür ağaçtır: (M, K, **سنط** maddesinde:) [yahut,] doğru konuşmak gerekirse, o [o ağacın meyvesi yahut kabuğuyla birlikte tohumu]dur; iyi bilinen bir tanedir; **عِضَاه** denilen ağaçlardan, mercimek gibi, kılıflar içinde çıkar: (Msb;) yahut, [daha dakik söylemek gerekirse,] **سَنْط**’un meyvesidir; ondan **أَقَاقِيَا** [acacia, yani succus acaciو] çıkarılır: (K;) buna **عُصَارَةُ القَرَظِ** denir, [ve koyulaştırılınca, **رُبُّ القَرَظِ**,] ve yakıcı bir özelliği vardır; onun en iyisi, kokusu hoş, ağır, sert ve yeşil olanıdır; ve su içinde pişirilip onların üzerine döküldüğünde gevşemiş uzuvları kuvvetlendirir: (İbn-Jezleh, TA:) [son uygulama, günümüzde yaygın olan uygulamadır: ayrıca bk. 'Abd-el-Lateef, Arapça metnin 48-52. sayfaları ve De Sacy’nin tercümesi ve notları:] tekil isim **قَرَظَةٌ**’dir: (AHn, Mgh, Msb:) ve bunun küçültmesi **قُرَيْظَةٌ**’dir. (AHn, Msb.) Buradan **بِلَادُ القَرَظِ**, El-Yemen’e uygulanır; çünkü **قَرَظ** orada [en bol] biter. (S.) Ayrıca **صَمْعٌ**’a da bak.

قَرَظِىٌّ
**قَرَظِىٌّ** ذ **قَرَظ**’un boyası (صِبْغ [دِبْع yani tabak için bir yanlış yazım]). (TA.) ― -b2- Ayrıca **مَقْرُوظٌ**’a da bak. ― -b3- **اـِبِلٌ قَرَظِيَّةٌ** **قَرَظ** yiyen develer. (TA.) ― -b4- **كبش قَرَظِىٌّ** ve **قُرَظِىٌّ** El-Yemen’e ait bir koç; çünkü **قَرَظ** orada [en bol] biter. (S, K.)

قَرَّاظٌ
**قَرَّاظٌ** ذ **قَرَظ** satıcısı. (Msb, K.)

قَارِظٌ
**قَارِظٌ** ذ **قَرَظ** koparan yahut toplayan. (S, Msb, K.) Bir darbımeselde denir ki, (S,) **لَا آتِيكَ أَوْ يَؤُوبُ القَارِظُ العَنَزِىُّ** [‘Anazeh kabilesinden **قَرَظ** toplayıcısı dönmedikçe sana gelmem]: (S, K, fakat ikincisinde **العنزى** hazfedilmiştir:) ve Ebû-Ḏu-eyb der ki,
وَحَتَّى يَؤُوبَ القَارِظَانِ كِلَاهُمَا
[Ve iki **قَرَظ** toplayıcısının ikisi de dönünceye kadar]: (S:) **قَارِظَانِ**, **قَرَظ** aramak için çıkan ve dönmeyen, 'Anazeh kabilesinden iki adam idi. (S, K.) M’de de şunu buluruz: **لَا آتِيكَ القَارِظَ العَنَزِىَّ**, yani: 'Anazeh kabilesinden **قَرَظ** toplayıcısı gaip olduğu müddetçe sana gelmem: **القارظ العنزى**’nin **الدَّهْرَ**’ın yerini tutturulması ve mânânın genişletilmesiyle, benzer örnekleri bulunan bir şekilde, zarf ifadesi olarak mansûb kılınması. (TA.)

تَقْرِيظ
**تَقْرِيظ** ذ : 2’ye bak. [İsim olarak kullanılır, (mecaz:) Hayatta olan bir kimse hakkında bir övgü yahut methiye: çoğulu **تَقَارِيظُ** ve **تَقْرِيظَاتٌ**.]

مُقْرَظٌ
**مُقْرَظٌ** ذ : hemen ardından gelen şeye bak.

مَقْرُوظٌ
**مَقْرُوظٌ** ذ **قَرَظ** ile tabaklanmış bir deri yahut post; (S, Msb, K;) bunun gibi ↓ **قَرَظِىٌّ**; ve AHn, Ebû-Mis-hal’in rivayetine dayanarak, ↓ **مُقْرَظٌ**’u zikreder; sanki **أَقْرَظَهُ**’danmış gibi; ki o, “biz bunu işitmedik” der: (TA:) yahut onunla boyanmış. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَرَظَ
قَرَظَ I ( n. ac. قَرْظ 1 ),
a.  Gathered leaves for tanning.

b.  Tanned.

c.  Cut.

قَرِظَ
قَرِظَ A ( n. ac. قَرَظ 4 ),
a.  Became exalted, became   a great man.

قَرَّظَ
قَرَّظَ II ,
a.  Tanned thoroughly.

b.  Praised, eulogized, panegyrized ( one living ).

c.  Dispraised.

تَقَاْرَظَ
تَقَاْرَظَ VI ,
a.  Praised each other.

قَرَظ
قَرَظ 4 ,
a.  Leaves of the salam-tree ( mimosa flava ).

قَرَظِيّ
قَرَظِيّ 4yi ,
a.  Dye or tan made from the salam-tree.

قَرِيْظ
قَرِيْظ 25 ,
a.  see N. Ac. قَرَّظَ II .

قَرڤظَ
N. P. قَرڤظَ I ,
a.  Tanned.

قَرَّظَ
N. Ac. قَرَّظَ II , ( pl. تَقَاْرِيْظ 64 تَقْرِيْظَات ),
a.  Praise, eulogy, encomium, panegyric ( of one living ).

##### Türkçe

**قَرَظَ**
**قَرَظَ** I (mastar ismi: **قَرْظ** 1),
a. Tabaklama için yapraklar topladı.

b. Tabakladı.

c. Kesti.

**قَرِظَ**
**قَرِظَ** A (mastar ismi: **قَرَظ** 4),
a. Yüceldi, büyük bir adam oldu.

**قَرَّظَ**
**قَرَّظَ** II,
a. İyice tabakladı.

b. Övdü, meth etti, medhiye düzdü (diri olan kimseyi).

c. Yerdi.

**تَقَاْرَظَ**
**تَقَاْرَظَ** VI,
a. Birbirlerini övdüler.

**قَرَظ**
**قَرَظ** 4,
a. Salam-ağacının yaprakları (mimosa flava).

**قَرَظِيّ**
**قَرَظِيّ** 4yi,
a. Salam-ağacından yapılan boya veya tabak.

**قَرِيْظ**
**قَرِيْظ** 25,
a. bkz. mastar ismi: **قَرَّظَ** II.

**قَرڤظَ**
N. P. **قَرڤظَ** I,
a. Tabakladı.

**قَرَّظَ**
Mastar ismi: **قَرَّظَ** II, (çoğulu: **تَقَاْرِيْظ** 64 **تَقْرِيْظَات**),
a. Övgü, methiye, sena, medhiye (diri olan kimse hakkında).
