# قرظ — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B8/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%B8/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قرظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B8.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: قرظ

قَرَظَهُ
1 قَرَظَهُ ذ , aor. قَرِظَ , inf. n. قَرْظٌ, He tanned it, (Msb, TA,) namely, a skin, or hide, (Msb,) or a skin for water or milk, (TA,) with قَرَظ, q. v. infra: (Msb, TA:) or he dyed it therewith. (TA.) ― -b2- He plucked it, or gathered it, from the tree; namely, what is called قَرَظ. (Msb.) -A2- قَرَظْتُهُ a dial. var. of قَرَضْتُهُ, in the phrase قَرَظْتُهُ ذَاتَ الشِّمَالِ, q. v. (Fr, K.) ― -b2- And [in like manner as a dial. var. of قَرَضْتُهُ,] I cut it, or made it and cut it according to a measure and pattern. (Fr.) -A3- قَرِظَ, aor. قَرَظَ , He was, or became, a lord, master, chief, or man of rank or quality, after being in a base or abject state. (IAar, O, K; and T in art. قرض.)

قرّظهُ
2 قرّظهُ ذ , inf. n. تَقْرِيظٌ, He took extraordinary pains, or exceeded the usual degree, in tanning it, namely, a skin, or hide, with قَرَظ. (Z.) ― -b2- [And hence, (see 6,)] (tropical:) He praised, or eulogized, him, he, the latter, being living; (S, K, TA;) تَأْبِينٌ signifying the “ doing so when the man is dead; ” (S;) the former signifies he did so truly or falsely. (K.) And فُلَانٌ يُقَرِّظُ صَاحِبَهُ, and يُقَرِّضُهُ, (tropical:) Such a one praises his companion, falsely or truly. (AZ, S, TA.) And يُقَرِّظُنِى بِمَا لَيْسَ فِىَّ (tropical:) [He praises me for that which is not in me]. (TA, from a trad.) ― -b3- And He praised him immoderately: like فرّطهُ. (O in art. فرط.) ― -b4- Also, [like قرّضهُ,] (assumed tropical:) He dispraised him: (Kitلb el-Addلd, cited by Freytag:) or it relates only to praise and good; but تَقْرِيضٌ relates to good and to evil. (TA in art. قرض.)

هُمَا يَتَقَارَظَانِ المَدْحَ
6 هُمَا يَتَقَارَظَانِ المَدْحَ ذ (tropical:) They two praise each other; (S, K, TA;) from 2 in the first of the senses assigned to it above; each embellishing the other like as the قَارِظ embellishes the skin, or hide; (Z, TA;) and يتقارضان is like it: (TA;) and you say also, هُمَا يَتَقَارَظَانِ الخَيْرَ والشَّرَّ [They two interchange good and evil, each with the other]; as also يتقارضان: (IKh, in TA, art. قرض:) or تَقَارُظٌ relates only to praise and good; but تَقَارُضٌ, to good and evil. (TA.)

قَرَظٌ
قَرَظٌ ذ , accord. to some, (Msb,) The leaves of the سَلَم [mimosa flava], (Lth, S, Mgh, K,) with which they tan; (Lth, S, Mgh;) but this assertion is [said to be] inaccurate; for the leaves are called خَبَط, and camels are fed with them, and they are not used for tanning: some say, that it is a kind of tree; but this also is inaccurate; for one says, “ I plucked, or gathered, قَرَظ; ” and trees are not plucked, or gathered: (Msb:) AHn [contradicts this, however, for he applies this word to a kind of tree, and] says, it is the best of things with which hides are tanned in the land of the Arabs; and these are tanned with its leaves and its fruit: [the pods of the سَنْط, which is also called قَرَظ, are used for tanning;] and in one place he says, it is a large kind of trees, having thick stems (سوق [app. a mistranscription for شَوْك, thorns,]) resembling the walnut-tree, [in the Mgh, evidently from the same source, “ or, as some say, a large kind of trees, having thick thorns (شوْك), resembling the walnut-tree, ”] the leaves of which are smaller than those of the apple-tree, and it has grains which are put into balances [for weights, like as are those of the carob-tree]: it grows in the low plains: (TA:) or a kind of tree, whereof the سَنْط [mimosa Nilotica, also called acacia Nilotica,] is a species: (M, K, in art. سنط:) [or,] correctly speaking, it is [the fruit, or seed with its pericarp, of that tree;] a well-known grain, which comes forth in envelopes, like lentils, from the trees called عِضَاه; (Msb;) or, [to speak more precisely,] the fruit of the سَنْط, whence is expressed أَقَاقِيَا [acacia, i. e. succus acaciو]; (K;) which is termed عُصَارَةُ القَرَظِ, [and when inspissated, رُبُّ القَرَظِ,] and has an acrid property; the best thereof is that which is sweet in odour, heavy, hard, and green; and it strengthens relaxed members, when cooked in water, and poured upon them: (Ibn-Jezleh, TA:) [the last application is that which commonly obtains in the present day: see also 'Abd-el-Lateef, pp. 48-52 of the Arabic text, and De Sacy's translation and notes:] the n. un. is قَرَظَةٌ: (AHn, Mgh, Msb:) and the dim. of this is قُرَيْظَةٌ. (AHn, Msb.) Hence بِلَادُ القَرَظِ, applied to El-Yemen, because the قَرَظ grows there [most plentifully]. (S.) See also صَمْعٌ.

قَرَظِىٌّ
قَرَظِىٌّ ذ The dye (صِبْغ [a mistranscription for دِبْع i. e. tan]) of the قَرَظ. (TA.) ― -b2- See also مَقْرُوظٌ. ― -b3- اـِبِلٌ قَرَظِيَّةٌ Camels that eat قَرَظ. (TA.) ― -b4- كبش قَرَظِىٌّ and قُرَظِىٌّ A ram of El-Yemen; because the قَرَظ grows there [most plentifully]. (S, K.)

قَرَّاظٌ
قَرَّاظٌ ذ A seller of قَرَظ. (Msb, K.)

قَارِظٌ
قَارِظٌ ذ A plucker, or gatherer, of قَرَظ. (S, Msb, K.) It is said in a proverb, (S,) لَا آتِيكَ أَوْ يَؤُوبُ القَارِظُ العَنَزِىُّ [I will not come to thee unless the gatherer of قرظ, of the tribe of 'Anazeh, return]: (S, K, but in the latter العنزى is omitted:) and Aboo-Dhu-eyb says,
وَحَتَّى يَؤُوبَ القَارِظَانِ كِلَاهُمَا
[And until the two gatherers of قرظ return, each of them]: (S:) the قَارِظَانِ were two men of the tribe of 'Anazeh, who went forth in search of قَرَظ, and did not return. (S, K.) We also find in the M, لَا آتِيكَ القَارِظَ العَنَزِىَّ, i. e. I will not come to thee as long as the gatherer of قرظ, of the tribe of 'Anazeh, is absent: القارظ العنزى being made to occupy the place of الدَّهْرَ, and being put in the accus. case as an adverbial expression, by an extension of the signification, of which there are parallel instances. (TA.)

تَقْرِيظ
تَقْرِيظ ذ : see 2. [Used as a subst., (tropical:) An encomium, or eulogy, on a living person: pl. تَقَارِيظُ and تَقْرِيظَاتٌ.]

مُقْرَظٌ
مُقْرَظٌ ذ : see what next follows.

مَقْرُوظٌ
مَقْرُوظٌ ذ A skin, or hide, tanned with قَرَظ; (S, Msb, K;) as also ↓ قَرَظِىٌّ; and AHn mentions, on the authority of Aboo-Mis-hal, ↓ مُقْرَظٌ, as though from أَقْرَظَهُ, which, he says, we have not heard: (TA:) or dyed therewith. (K.)

### Türkçe

قَرَظَهُ
1 **قَرَظَهُ** ذ , muzâri‘i **قَرِظَ** , mastar ismi **قَرْظٌ**, Onu tabakladı, (Msb, TA,) yani bir deri, yahut post, (Msb,) yahut su veya süt için bir deri, (TA,) aşağıda gelecek olan **قَرَظ** ile; (Msb, TA:) yahut onu onunla boyadı. (TA.) ― -b2- Onu ağaçtan kopardı, yahut topladı; yani **قَرَظ** diye adlandırılan şeyi. (Msb.) -A2- **قَرَظْتُهُ** , “**قَرَضْتُهُ**”nun bir lehçe varyantıdır; “**قَرَظْتُهُ ذَاتَ الشِّمَالِ**” ibaresinde; bk. o. (Fr, K.) ― -b2- Ve [**قَرَضْتُهُ**’nun bir lehçe varyantı olarak aynı şekilde,] onu kestim; yahut onu yaptım ve bir ölçü ve kalıba göre kestim. (Fr.) -A3- **قَرِظَ**, muzâri‘i **قَرَظَ** , Aşağılık yahut zelil bir hâlde bulunduktan sonra, bir efendi, sahip, reis, yahut mevki veya nitelik sahibi bir adam oldu, yahut oldu hâle geldi. (IAar, O, K; ve T, **قرض** maddesinde.)

قرّظهُ
2 **قرّظهُ** ذ , mastar ismi **تَقْرِيظٌ**, Onu tabaklamada olağan derecenin üstüne çıktı, yahut olağan dereceden fazla gayret gösterdi; yani bir deri yahut postu, **قَرَظ** ile. (Z.) ― -b2- [Ve buradan, (6’ya bak),] (mecaz:) Onu övdü, yahut methetti; o, yani ikincisi, hayatta iken; (S, K, TA;) **تَأْبِينٌ** “adam ölü iken bunu yapmak” mânâsına gelir; (S;) birincisi, bunu doğru olarak yahut yalan olarak yaptı demektir. (K.) Ve **فُلَانٌ يُقَرِّظُ صَاحِبَهُ**, ve **يُقَرِّضُهُ**, (mecaz:) Falanca, arkadaşını, yalan olarak yahut doğru olarak över. (AZ, S, TA.) Ve **يُقَرِّظُنِى بِمَا لَيْسَ فِىَّ** (mecaz:) [Bende olmayan şeyle beni över]. (TA, bir rivayetten.) ― -b3- Ve onu ölçüsüzce övdü: **فرّطهُ** gibidir. (O, **فرط** maddesinde.) ― -b4- Ayrıca, [**قرّضهُ** gibi,] (mecaz olduğu varsayılarak:) Onu yerdi: (Kitلb el-Addلd, Freytag’ın naklettiği:) yahut bu yalnız övgü ve hayır ile ilgilidir; fakat **تَقْرِيضٌ** hayır ile de şer ile de ilgilidir. (TA, **قرض** maddesinde.)

هُمَا يَتَقَارَظَانِ المَدْحَ
6 **هُمَا يَتَقَارَظَانِ المَدْحَ** ذ (mecaz:) İkisi birbirini över; (S, K, TA;) yukarıda ona verilen mânâların birincisinde 2’den; her biri ötekini süsler; tıpkı **قَارِظ**’ın deriyi yahut postu süslemesi gibi; (Z, TA;) ve **يتقارضان** da onun gibidir: (TA;) ve ayrıca şöyle de dersin: **هُمَا يَتَقَارَظَانِ الخَيْرَ والشَّرَّ** [İkisi, birbirleriyle, hayrı ve şerri karşılıklı değiş tokuş eder]; **يتقارضان** da böyledir: (IKh, TA’da, **قرض** maddesinde:) yahut **تَقَارُظٌ** yalnız övgü ve hayır ile ilgilidir; fakat **تَقَارُضٌ**, hayır ve şer ile. (TA.)

قَرَظٌ
**قَرَظٌ** ذ , bazılarına göre, (Msb,) **سَلَم**’in [mimosa flava] yapraklarıdır; (Lth, S, Mgh, K,) onunla tabaklarlar; (Lth, S, Mgh;) fakat bu iddia doğru değildir; çünkü yapraklara **خَبَط** denir ve develer onunla beslenir ve tabaklamada kullanılmaz: bazıları, onun bir tür ağaç olduğunu söyler; fakat bu da doğru değildir; çünkü “Ben **قَرَظ** kopardım yahut topladım” denir; ağaçlar koparılmaz yahut toplanmaz: (Msb:) AHn ise [buna muhalefet eder; zira bu kelimeyi bir tür ağaca uygular ve] der ki: Arapların diyarında postların tabaklandığı şeylerin en iyisidir; ve bunlar onun yaprakları ve meyvesiyle tabaklanır: [**سَنْط**’un, ki ona **قَرَظ** da denir, baklaları tabaklamada kullanılır;] ve bir yerde der ki: o, kalın gövdeleri (سوق [görünüşe göre شَوْك, dikenler, için bir yanlış yazım]) olan, ceviz ağacına benzeyen büyük bir tür ağaçlardır; [Mgh’de, açıkça aynı kaynaktan, “yahut bazılarına göre, ceviz ağacına benzeyen kalın dikenleri (شوْك) olan büyük bir tür ağaçlar,”] yaprakları elma ağacınınkinden daha küçüktür ve terazilere [ağırlık olarak], tıpkı keçiboynuzu ağacınınkiler gibi, konulan taneleri vardır: alçak düzlüklerde biter: (TA:) yahut **سَنْط**’un [mimosa Nilotica, acacia Nilotica da denir,] bir türü olduğu bir tür ağaçtır: (M, K, **سنط** maddesinde:) [yahut,] doğru konuşmak gerekirse, o [o ağacın meyvesi yahut kabuğuyla birlikte tohumu]dur; iyi bilinen bir tanedir; **عِضَاه** denilen ağaçlardan, mercimek gibi, kılıflar içinde çıkar: (Msb;) yahut, [daha dakik söylemek gerekirse,] **سَنْط**’un meyvesidir; ondan **أَقَاقِيَا** [acacia, yani succus acaciو] çıkarılır: (K;) buna **عُصَارَةُ القَرَظِ** denir, [ve koyulaştırılınca, **رُبُّ القَرَظِ**,] ve yakıcı bir özelliği vardır; onun en iyisi, kokusu hoş, ağır, sert ve yeşil olanıdır; ve su içinde pişirilip onların üzerine döküldüğünde gevşemiş uzuvları kuvvetlendirir: (İbn-Jezleh, TA:) [son uygulama, günümüzde yaygın olan uygulamadır: ayrıca bk. 'Abd-el-Lateef, Arapça metnin 48-52. sayfaları ve De Sacy’nin tercümesi ve notları:] tekil isim **قَرَظَةٌ**’dir: (AHn, Mgh, Msb:) ve bunun küçültmesi **قُرَيْظَةٌ**’dir. (AHn, Msb.) Buradan **بِلَادُ القَرَظِ**, El-Yemen’e uygulanır; çünkü **قَرَظ** orada [en bol] biter. (S.) Ayrıca **صَمْعٌ**’a da bak.

قَرَظِىٌّ
**قَرَظِىٌّ** ذ **قَرَظ**’un boyası (صِبْغ [دِبْع yani tabak için bir yanlış yazım]). (TA.) ― -b2- Ayrıca **مَقْرُوظٌ**’a da bak. ― -b3- **اـِبِلٌ قَرَظِيَّةٌ** **قَرَظ** yiyen develer. (TA.) ― -b4- **كبش قَرَظِىٌّ** ve **قُرَظِىٌّ** El-Yemen’e ait bir koç; çünkü **قَرَظ** orada [en bol] biter. (S, K.)

قَرَّاظٌ
**قَرَّاظٌ** ذ **قَرَظ** satıcısı. (Msb, K.)

قَارِظٌ
**قَارِظٌ** ذ **قَرَظ** koparan yahut toplayan. (S, Msb, K.) Bir darbımeselde denir ki, (S,) **لَا آتِيكَ أَوْ يَؤُوبُ القَارِظُ العَنَزِىُّ** [‘Anazeh kabilesinden **قَرَظ** toplayıcısı dönmedikçe sana gelmem]: (S, K, fakat ikincisinde **العنزى** hazfedilmiştir:) ve Ebû-Ḏu-eyb der ki,
وَحَتَّى يَؤُوبَ القَارِظَانِ كِلَاهُمَا
[Ve iki **قَرَظ** toplayıcısının ikisi de dönünceye kadar]: (S:) **قَارِظَانِ**, **قَرَظ** aramak için çıkan ve dönmeyen, 'Anazeh kabilesinden iki adam idi. (S, K.) M’de de şunu buluruz: **لَا آتِيكَ القَارِظَ العَنَزِىَّ**, yani: 'Anazeh kabilesinden **قَرَظ** toplayıcısı gaip olduğu müddetçe sana gelmem: **القارظ العنزى**’nin **الدَّهْرَ**’ın yerini tutturulması ve mânânın genişletilmesiyle, benzer örnekleri bulunan bir şekilde, zarf ifadesi olarak mansûb kılınması. (TA.)

تَقْرِيظ
**تَقْرِيظ** ذ : 2’ye bak. [İsim olarak kullanılır, (mecaz:) Hayatta olan bir kimse hakkında bir övgü yahut methiye: çoğulu **تَقَارِيظُ** ve **تَقْرِيظَاتٌ**.]

مُقْرَظٌ
**مُقْرَظٌ** ذ : hemen ardından gelen şeye bak.

مَقْرُوظٌ
**مَقْرُوظٌ** ذ **قَرَظ** ile tabaklanmış bir deri yahut post; (S, Msb, K;) bunun gibi ↓ **قَرَظِىٌّ**; ve AHn, Ebû-Mis-hal’in rivayetine dayanarak, ↓ **مُقْرَظٌ**’u zikreder; sanki **أَقْرَظَهُ**’danmış gibi; ki o, “biz bunu işitmedik” der: (TA:) yahut onunla boyanmış. (K.)
