# قرظ — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B8/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%B8/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قرظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B8.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: قرظ

ق ظ ر
قرظ : قال الليث : القَرَظ : ورق السَّلَم يُدبغ به الأَدم ، يقال : أديم مقروظ وقد قرظتُه أقْرِظه قَرْظاً .
والقارظ : الذي يَجْمع القَرَظ . ومن أمثال العرب في الغائب الذي لا يُرجى إيابُه قولهم : ( حتى يؤوب العنزيُّ القارظ )
وذلك أنه خرج يَجنِي القَرَظ ففُقِد ، فصار مَثَلاً للمفقود الذي يُؤْيَس منه .
ومنه قول بشر يخاطب ابنته :
فرجِّي الخيرَ وانتظري إيابي
إذا ما القارظُ العَنَزيُّ آبَا
وقال أبو عبيدٍ : قال ابن الكلبي : هما قارظان ، وكلاهما من عَنَزة ، فالأكبر منهما يذكرُ بن عَنزَة كان لصُلبه ، والأصغر هو رُهم بن عامر ، من عَنزَة . وكان من حديث الأوَّل أن حَزِيمة بن نَهدٍ كان عشق ابنته فاطمة بنت يذكُر ، وهو القائل فيها :
إذا الجوزاءُ أردفَتِ الثُّرَيّا
ظننتُ بآلِ فاطمةَ الظُّنونا
وأما الأصغر منهما فإنه خرج يطلب القَرَظ أيضاً فلم يرجع ، فصار مَثَلاً في انقطاع الغَيْبَة ، وإيَّاهما عَنَى أبو ذؤيبٍ بقوله :
وحتى يؤوب القارظانِ كلاهما
ويُنْشَرَ في القتلى كليبٌ لوائِلِ
وبنو قريظة إخوة النّضير ، وهما حيَّانِ من اليهود كانوا بالمدينة ، فأمّا قريظة فإنهم أُبِيدُوا لنقضهم العهدَ ومظاهرتِهم المشركينَ على رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) فأمر بقتل مقاتلتِم وسبى ذراريهم ، واستفاءة أموالهم . وأمّا بنوا النضير فإنهم أُجلُوا إلى الشام ، وفيهم نزلَتْ سورة الحَشر .
وقال أبو عبيد : يقال : قرَّظت فلاناً تقريظاً : إذا مدحتَه وأثنيتَ عليه في حياته ، كأنَّه أخِذ من تقريظ الأديم إذا بُولغ في دِباغِه بالقَرَظ .

### Türkçe

ق ظ ر
**قرظ**: Leys dedi: **القَرَظ**: **السَّلَم**’in yaprağıdır; onunla deriler tabaklanır. Denir ki: **أديم مقروظ**; ve ben onu **قرظتُه**; onu **أقْرِظه** **قَرْظاً** (diye).

**والقارظ**: **القَرَظ**’ı toplayan kimsedir. Arapların, dönüşü umulmayan gaip hakkında darb-ı mesellerinden, onların şu sözleridir: ( **حتى يؤوب العنزيُّ القارظ** )
Bu da şundandır: **القَرَظ** devşirmeye çıktı da kayboldu; böylece, kendisinden ümit kesilen kayıp için mesel oldu.
Bundan, Bişr’in kızına hitap ederek söylediği söz:
Hayrı um ve dönüşümü bekle
Ne zaman ki **القارظُ العَنَزيُّ** dönerse
Ebû Ubeyd dedi: İbnü’l-Kelbî dedi: Onlar iki **قارظ**’dır; ikisi de **عَنَزة**’dendir. Onların büyüğü, sulbünden olan **يذكرُ بن عَنزَة** diye anılırdı; küçüğü ise **رُهم بن عامر**’dir, **عَنَزة**’dendir. Birincinin haberinden: **حَزِيمة بن نَهدٍ**, **يذكُر**’ün kızı **فاطمة بنت يذكُر**’e âşık olmuştu; o, onun hakkında söyleyendir:
Ne zaman ki **الجوزاءُ** **الثُّرَيّا**’yı ardına alırsa
**آلِ فاطمةَ** hakkında zanları zannettim
Ama onların küçüğü ise, **القَرَظ**’ı da istemeye çıktı da geri dönmedi; böylece, gaibetin kesilmesinde mesel oldu. Ebû Züeyb’in şu sözüyle kastettiği de o ikisidir:
Ve nihayet iki **القارظانِ**’ın ikisi de döner
Ve öldürülmüşler içinde **كليبٌ** **لوائِلِ** için diriltilir
Ve **بنو قريظة**, **النّضير**’in kardeşleridir; ikisi de Medine’de bulunan Yahudilerden iki kabiledir. **قريظة**’ye gelince: ahdi bozmaları ve müşrikleri Resûlullah’a ( صلى الله عليه وسلم ) karşı desteklemeleri sebebiyle helâk edildiler; bunun üzerine onların savaşçılarını öldürmeyi emretti, zürriyetlerini esir aldı ve mallarını ganimet olarak aldı. **بنوا النضير**’e gelince: Şam’a sürüldüler; **سورة الحَشر** onların hakkında indi.
Ebû Ubeyd dedi: Denir ki: **قرَّظت** falancayı **تقريظاً**: onu hayatında övdüğün ve ona sena ettiğin zaman; sanki, derinin **القَرَظ** ile tabaklanmasında, tabaklamasında mübalağa edildiğinde olan **تقريظ الأديم**’den alınmıştır.
