# قرعبل (ق-ر-ع-ب-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ر - ع - ب - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

قرعبل:
القَرْعْبْلانةُ: دُوَيْبَّةٌ عريضةٌ مُحْبَنْطِئةٌ. وما زادَ على قَرَعْبَل فهو فضلٌ ليس من حروفها الأصلية. ولم يأتِ شيءٌ من كلام العرب يَزيدُ على خمسة أحرف إلا تلحقها زيادات ليست من أصلها أو يُوَصَلَ حكايةً يُحكى بها، كقول الشاعر:
فَتَفْتَحُه طَوْراً وطَوراً تُجيفُـه		فَتَسمعُ في الحالَيْنِ منه جَلَنَبَلَقْ
يَحكي صوتَ بابٍ في فَتْحِهِ وإصفاقه. وهما حكايتان جَلَنْ على حِدة وبَلَق على حِدة. وقول الشاعر في حكاية جَرْي الدَوابِّ:
جَرَتْ الخَيْلُ فقالـت		حَبَطِقْطِقْ حَبَطِقْطِقْ
وإنّما هو إردافٌ كما أردَفُوا العَصَبْصَب، وإنّما هو من العَصيب.

##### Türkçe

قرعبل:
**القَرْعْبْلانةُ**: enli, tıknaz bir küçük canlıdır. Ve **قَرَعْبَل**’in üzerine ziyade olan şey, onun aslî harflerinden olmayan bir fazlalıktır. Arapların كلامından beş harften fazla olan hiçbir şey gelmemiştir; ancak ona aslından olmayan ziyadeler eklenir yahut onunla hikâye olarak, onunla hikâye edilen (bir lafız) olarak وصل edilir; şairin sözü gibi:
فَتَفْتَحُه طَوْراً وطَوراً تُجيفُـه		فَتَسمعُ في الحالَيْنِ منه جَلَنَبَلَقْ
Onun açılmasında ve kapanmasında bir kapının sesini hikâye eder. Ve ikisi iki hikâyedir: **جَلَنْ** tek başına, ve **بَلَق** tek başına. Ve şairin, binek hayvanlarının koşuşunu hikâye etmede sözü:
جَرَتْ الخَيْلُ فقالـت		حَبَطِقْطِقْ حَبَطِقْطِقْ
Ve ancak o, إرداف’tır; **العَصَبْصَب**’ı إرداف ettikleri gibi. Ve ancak o, **العَصيب**’dendir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القَرَعْبَلانَةُ: دويبةٌ عريضةٌ مُحْبَنْطِئَةٌ عظيمة البطن، وأصله قَرَعْبَلٌ. تصغيره قرَيْعِبَةٌ.

##### Türkçe

**القَرَعْبَلانَةُ**: geniş, çömelmiş, karnı büyük bir küçük hayvancık; aslı **قَرَعْبَلٌ**’dür. Bunun küçültmesi **قرَيْعِبَةٌ**’dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَرَعْبَلانَةُ: دوَيْبَّة عريضة مُحْبَنْطِئة عظيمة البطن؛ قال ابن سيده: وهو مما فات الكِتاب من الأَبنية إِلا أَن ابن جني قد قال: كأَنه قَرَعْبَل، ولا اعتِداد بالأَلف والنون بعدها، على أَن هذه اللفظة لم تسمع إِلا في كتاب العين، قال الجوهري: أَصل القَرَعْبَلانَة قَرَعْبَل فَزِيدت فيه ثلاثة حروف، لأَن الاسم لا يكون على أَكثر من خمسة أَحرف، وتصغيره قُرَيْعِبَة. الأَزهري: ما زاد على قَرَعْبَل فهو فضل ليس من حروفهم الأَصلية؛ قال: ولم يأْت اسم في كلام العرب زائداً على خمسة أَحرف إِلا بزيادات ليست من أَصلها، أَو وصل بحكاية كقولهم:
فتَفْتَحه طَوْراً، وطوراً تُجِيفُه،
فتسمَع في الحالين منه جَلَنْ بَلَقْ
حكى صوت بابٍ ضَخْم في حالتي فتحِه وإِسْفاقِه وهما حكايتان مُتباينتان: جَلَنْ على حدة، وبَلَقْ على حدة، إِلاَّ أَنهما التزقا في اللفظ فظنَّ غير المميز أَنهما كلمة واحدة؛ ونحو ذلك قال الشاعر في حكاية أَصوات الدواب:
جَرَتِ الخَيْلُ فقالت: حبَطَقْطقْ
وإِنما ذلك أَرداف أُردفت بهذه الكلمة كقولهم عَصَبْصَب، وأَصله من قولهم يوم عَصِيب.

##### Türkçe

**القَرَعْبَلانَةُ**: geniş bir küçük canlı; çok karınlı, iri gövdeli;

İbn Sîde dedi: Bu, bina(lar)dan kitabın kaçırdığı şeylerdendir; ancak İbn Cinnî şöyle demiştir:
Sanki o **قَرَعْبَل** gibidir; ondan sonra gelen **الألف** ve **النون**’a itibar yoktur; şu da var ki bu lafız,
ancak Kitâbü’l-ʿAyn’da işitilmiştir. Cevherî dedi: **القَرَعْبَلانَة**’nın aslı **قَرَعْبَل**’dir;
ona üç harf artırılmıştır; çünkü isim beş harften daha fazla olmaz,
onun küçültmesi **قُرَيْعِبَة**’dir. Ezherî: **قَرَعْبَل**’den fazla olan şey fazlalıktır, onların aslî harflerinden değildir;
dedi: Arapların sözünde beş harften fazla olarak gelen bir isim gelmemiştir
ancak aslından olmayan artırmalarla; yahut bir hikâye ile bağlanmış olarak, onların şu sözleri gibi:
فتَفْتَحه طَوْراً، وطوراً تُجِيفُه،
فتسمَع في الحالين منه جَلَنْ بَلَقْ
İki hâlde (de) ondan **جَلَنْ بَلَقْ** işitirsin: açılması ve kapanması hâlinde iri bir kapının sesini hikâye etti; ikisi iki ayrı hikâyedir:
**جَلَنْ** tek başına, **بَلَقْ** tek başına; ancak lafızda birbirine yapıştılar da ayırt etmeyen
başkası onların tek bir kelime olduğunu sandı; bunun benzerini şair, binek hayvanlarının
seslerini hikâye etmede söyledi:
جَرَتِ الخَيْلُ فقالت: حبَطَقْطقْ
Bu ise, bu kelimeye eklenmiş eklerdir; onların **عَصَبْصَب** demeleri gibi; onun aslı da
onların “**يوم عَصِيب**” demelerindendir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القرعبلانة: دويبة عريضة محبنطئة بطيئة، كذا في النسخ، والصواب بطينة، وفي الصحاح عظيمة البطن، قال الجوهري: وأصله قرعبل، وزيدت، ونص الجوهري: فزيدت فيه ثلاث أحرف، لأن الاسم لا يكون على أكثر من خمسة أحرف، وتصغيره، وفي الصحاح وتصغيرها قريعبة، وقال ابن سيده: وهو مما فات الكتاب من الأبنية إلا أن ابن جني قد قال: كأنه قرعبل، ولا اعتداد بالألف والنون بعدها، على أن هذه اللفظة لم تسمع إلا في كتاب العين، وقال الأزهري: ما زاد على قرعبل فهو فضل ليس من الحروف الأصلية، قال: ولم يأت اسم في كلام العرب زائدا على خمسة أحرف إلا بزيادات ليست من أصلها، أو وصل بحكاية، كقولهم: جلنبلق في حكاية صوت باب ضخم في حالتي فتحه وإغلاقه.

##### Türkçe

**القرعبلانة**: geniş, şişkin karınlı, yavaş bir küçük hayvancık; nüshalarda böyle(geçer); doğrusu **بطينة**’dir; **الصحاح**’ta “büyük karınlı”dır. **الجوهري** dedi: Aslı **قرعبل**’dir; (harfler) artırıldı. **الجوهري**’nin nassı: “Ona üç harf artırıldı; çünkü isim beş harften daha fazla olmaz.” Onun küçültmesi; **الصحاح**’ta ve onun küçültmesi **قريعبة**’dir. **ابن سيده** dedi: Bu, kitapta bina(lar)dan kaçanlardandır; ancak **ابن جني** demiştir ki: Sanki o **قرعبل**’dir; ondan sonra gelen **الألف** ve **النون**’a itibar yoktur; şu da var ki bu lafız, yalnız **كتاب العين**’de işitilmiştir. **الأزهري** dedi: **قرعبل** üzerine ziyade olan şey, aslî harflerden olmayan bir fazlalıktır. Dedi: Arapların كلامında beş harften fazla ziyadeli bir isim gelmemiştir; ancak aslından olmayan ziyadelerle, yahut bir hikâye ile وصل edilmiştir; onların “**جلنبلق**” demeleri gibi: açılması ve kapanması hâllerinde büyük bir kapının sesinin hikâyesinde.
