# قرعبل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قرعبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قرعبل

القَرَعْبَلانَةُ: دوَيْبَّة عريضة مُحْبَنْطِئة عظيمة البطن؛ قال ابن سيده: وهو مما فات الكِتاب من الأَبنية إِلا أَن ابن جني قد قال: كأَنه قَرَعْبَل، ولا اعتِداد بالأَلف والنون بعدها، على أَن هذه اللفظة لم تسمع إِلا في كتاب العين، قال الجوهري: أَصل القَرَعْبَلانَة قَرَعْبَل فَزِيدت فيه ثلاثة حروف، لأَن الاسم لا يكون على أَكثر من خمسة أَحرف، وتصغيره قُرَيْعِبَة. الأَزهري: ما زاد على قَرَعْبَل فهو فضل ليس من حروفهم الأَصلية؛ قال: ولم يأْت اسم في كلام العرب زائداً على خمسة أَحرف إِلا بزيادات ليست من أَصلها، أَو وصل بحكاية كقولهم:
فتَفْتَحه طَوْراً، وطوراً تُجِيفُه،
فتسمَع في الحالين منه جَلَنْ بَلَقْ
حكى صوت بابٍ ضَخْم في حالتي فتحِه وإِسْفاقِه وهما حكايتان مُتباينتان: جَلَنْ على حدة، وبَلَقْ على حدة، إِلاَّ أَنهما التزقا في اللفظ فظنَّ غير المميز أَنهما كلمة واحدة؛ ونحو ذلك قال الشاعر في حكاية أَصوات الدواب:
جَرَتِ الخَيْلُ فقالت: حبَطَقْطقْ
وإِنما ذلك أَرداف أُردفت بهذه الكلمة كقولهم عَصَبْصَب، وأَصله من قولهم يوم عَصِيب.

### Türkçe

**القَرَعْبَلانَةُ**: geniş bir küçük canlı; çok karınlı, iri gövdeli;

İbn Sîde dedi: Bu, bina(lar)dan kitabın kaçırdığı şeylerdendir; ancak İbn Cinnî şöyle demiştir:
Sanki o **قَرَعْبَل** gibidir; ondan sonra gelen **الألف** ve **النون**’a itibar yoktur; şu da var ki bu lafız,
ancak Kitâbü’l-ʿAyn’da işitilmiştir. Cevherî dedi: **القَرَعْبَلانَة**’nın aslı **قَرَعْبَل**’dir;
ona üç harf artırılmıştır; çünkü isim beş harften daha fazla olmaz,
onun küçültmesi **قُرَيْعِبَة**’dir. Ezherî: **قَرَعْبَل**’den fazla olan şey fazlalıktır, onların aslî harflerinden değildir;
dedi: Arapların sözünde beş harften fazla olarak gelen bir isim gelmemiştir
ancak aslından olmayan artırmalarla; yahut bir hikâye ile bağlanmış olarak, onların şu sözleri gibi:
فتَفْتَحه طَوْراً، وطوراً تُجِيفُه،
فتسمَع في الحالين منه جَلَنْ بَلَقْ
İki hâlde (de) ondan **جَلَنْ بَلَقْ** işitirsin: açılması ve kapanması hâlinde iri bir kapının sesini hikâye etti; ikisi iki ayrı hikâyedir:
**جَلَنْ** tek başına, **بَلَقْ** tek başına; ancak lafızda birbirine yapıştılar da ayırt etmeyen
başkası onların tek bir kelime olduğunu sandı; bunun benzerini şair, binek hayvanlarının
seslerini hikâye etmede söyledi:
جَرَتِ الخَيْلُ فقالت: حبَطَقْطقْ
Bu ise, bu kelimeye eklenmiş eklerdir; onların **عَصَبْصَب** demeleri gibi; onun aslı da
onların “**يوم عَصِيب**” demelerindendir.
