# قرع — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B9/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D8%B9/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B9.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: قرع

قَرَعْتُ الباب أقْرَعُهُ قَرْعاً. وقولهم: إنَّ العصا قُرِعَتْ لذي الحِلْمِ، أي أن الحليم إذا نُبِّهَ انتبه. قال المتلمس:
لِذي الحلمِ قبل اليومِ ما تُقْرَعُ العَصاوما علِّمَ الإنسانُ إلاّ لـيَعْـلَـمـا
وقَرَعْتُ رأسه بالعصا قَرْعاً، مثل فَرَعْتُ. وقَرَعَ الشاربُ بالإناء جبهته، إذا اشتفَّ ما فيه. والقِراعُ: الضِرابُ. وقد قَرَعَ الثورُ. وقَرَعَ الفحلُ الناقةَ يَقْرَعُها قَرْعاً وقِراعاً. واسْتَقْرَعَني فلانٌ فحلي فأَقْرَعْتُهُ، أي أعطيته ليقرَعَ إبله، أي يضربها. واسْتَقْرَعَتِ البقرةُ، أي أرادت الفحل. والقَرْعُ: حملُ اليقطين، الواحدة قَرْعَةٌ. والقُرعَةُ بالضم معروفةٌ. يقال: كانت له القُرْعةُ، إذا قَرَعَ أصحابه. والقُرعَةُ أيضاً: خيارُ المال. يقال: أقْرَعوهُ، إذا أعطوه خيارَ النهبِ. والقَرَعُ بالتحريك: بَثْرٌ أبيضُ يخرج بالفِصالِ. والفصيلُ قَريعٌ، والجمع قَرْعى. يقال: اسْتَنَّتِ الفِصالُ حتَّى القَرْعى. والأقْرَعُ: الذي ذهب شعر رأسه من آفةٍ. وقد قَرِعَ فهو أقْرَعُ بيِّن القَرَعِ. وذلك الموضع من الرأس القَرَعَةُ. والقومُ قُرْعٌ وقُرْعانٌ. والقَرَعُ أيضاً: مصدر قولك قَرِعَ الرجلُ فهو قَرِعٌ، إذا كان يقبل المَشورة ويرتدع إذا رُدِعَ. والقَرَعُ أيضاً: مصدر قَرِعَ الفِناءُ، إذا خلا من الغاشية. يقال: نعوذ بالله من قَرَعِ الفِناءِ، وصَفَرِ الإناء. ومُراحٌ قَرِعٌ، إذا لم تكن فيه إبلٌ. وفي الحديث عن عمر رضي الله عنه: "قَرِعَ حَجُّكم"، أي خلت أيام الحجّ من الناس. والحيَّةُ الأقْرَعُ: الذي يتمعَّط شعر رأسه زعموا لجمعه السمَّ فيه. يقال: شجاعٌ أقْرَعُ. وقولهم: سُقْتُ إليك ألفاً أقْرَعَ من الخيل وغيرها، أي تامًّا. وهو نعتٌ لكلِّ ألفٍ، والمقْرَعَةُ: ما تُقْرَعُ به الدابَّة. والمِقْراعُ كالفأس تكسَّر به الحجارة. والمَقْروعُ: المختار للفِحْلة. والمَقْروعُ: السيِّدُ. والقَرَّاعُ: الصلب الشديد. والأقارِعُ: الشدائد. والقارِعَةُ: الشديدةُ من شدائد الدهر، وهي الداهيةُ. يقال: قَرَعَتْهم قوارِعُ الدهر، أي أصابتهم. ونعوذ بالله من قَوارِعُ فلانٍ ولواذعه، أي قوارص لسانه. وقارِعَةُ الدارِ: ساحتها. وقارِعَةُ الطريق: أعلاه. وقوارِعُ القرآن: الآيات التي يقرؤها الإنسان إذا فزع من الجنّ أو الإنس، نحو آية الكرسي؛ كأنَّها تَقْرَعُ الشيطان. والقَريعُ: الفحلُ، لأنه مُقْتَرَعٌ من الإبل، أي مختارٌ، أو أنَّه يقرَعُ الناقةَ. والقَريعُ: السيِّدُ. يقال: فلانٌ قَريعُ دهره. وقَريعُكَ: الذي يُقارِعُكَ. وقولهم: ما دخلتُ لفلان قَريعَةَ بيتٍ قطُّ، أي سقف بيتٍ. ويقال قريعَةُ البيتِ: خيرُ موضعٍ فيه، إن كان بردٌ فخِيارُ كِنِّه، وإن كان حَرٌّ فخيارُ ظلِّه. والقَريعَةُ مثل القُرْعَةِ، وهي خيارُ المال. وناقةٌ قَريعَةٌ، إذا كان الفحل يُكثر ضِرابها ويبطئ لقاحها. وأقْرَعَ إلى الحقّ، أي رجع وذلّ. يقال: أقْرَعَ لي فلانٌ. وفلانٌ لا يَقْرَعُ إقْراعاً، إذا كان لا يقبل المشورة والنصيحة. وأقْرَعَهُ، أي أعطاه خير ماله. يقال: أقْرَعوه خيرَ نهبِهم. وأقْرَعْتُ بينهم، من القُرْعَةِ. واقْتَرَعوا وتَقارعوا بمعنًى. وأقْرَعْتُهُ: كففته. يقال أقْرَعْتُ الدابَّةَ بلجامها، إذا كبحتها به. والتَقْريعُ: التعنيف. والتَقْريعُ: معالجة الفصيل من القَرَعِ. ومُقارَعَةُ الأبطال: قَرْعُ بعضهم بعضاً. والمُقارَعَةُ: المساهمةُ. يقال: قارَعْتُهُ فَقَرَعْتُهُ، إذا أصابتك القُرْعَةُ دونه. والاقْتِراعُ: الاختيارُ. يقال: اقْتُرِعَ فلانٌ، أي اختيرَ. وبتُّ أتَقَرَّعُ، أي أتقلَّب.

### Türkçe

**قَرَعْتُ الباب** onu **أقْرَعُهُ** **قَرْعاً**: Kapıyı çaldım. Ve onların sözü: “Şüphesiz değnek, akıl sahibine **قُرِعَتْ**”, yani halîm olan kimse uyarıldığı zaman uyanır. el-Mutalammis dedi ki:
Akıl sahibine, bugünden önce değnek çalınmazdı; ve insana ancak bilsin diye öğretilmiştir.

Ve **قَرَعْتُ رأسه بالعصا قَرْعاً**: Başını değnekle vurdum; **فَرَعْتُ** gibi. Ve içen kimse, kapla alnını **قَرَعَ**; içindekini tamamen içtiği zaman. Ve **القِراعُ**: dövüşmedir. Ve boğa **قَرَعَ**. Ve aygır, dişi deveyi **يَقْرَعُها قَرْعاً وقِراعاً**: vurur/çiftleşir. Ve falan kimse benden aygırımı **اسْتَقْرَعَ** da ben ona **فأَقْرَعْتُهُ**; yani ona verdiğim: develerini **ليقرَعَ** etsin, yani onları vursun. Ve inek **اسْتَقْرَعَتِ**: yani aygırı istedi. Ve **القَرْعُ**: kabak meyvesidir; teki **قَرْعَةٌ**. Ve **القُرعَةُ** (ötre ile) bilinen şeydir. Denir ki: “Onun için **القُرْعةُ** vardı”; arkadaşlarını **قَرَعَ** ettiği zaman. Ve **القُرعَةُ** ayrıca: malın seçkini. Denir ki: “Onu **أقْرَعوهُ**”; yağmanın seçkinini ona verdikleri zaman. Ve **القَرَعُ** (hareke ile): sütten kesilmiş yavrularda çıkan beyaz bir kabarcıktır. Ve sütten kesilmiş yavru **قَريعٌ**dur; çoğulu **قَرْعى**. Denir ki: “Sütten kesilmiş yavrular, **القَرْعى**’ya kadar diş çıkardı.” Ve **الأقْرَعُ**: bir âfetten başının saçı gitmiş olan kimsedir. Ve **قَرِعَ**; o hâlde o **أقْرَعُ**dır, **القَرَعِ**i açık olan. Ve baştan o yer **القَرَعَةُ**dır. Ve topluluk **قُرْعٌ** ve **قُرْعانٌ**dır. Ve **القَرَعُ** ayrıca: “Adam **قَرِعَ**; o hâlde o **قَرِعٌ**dir” sözünün masdarıdır; danışmayı kabul ettiği ve uyarıldığı zaman vazgeçtiği vakit. Ve **القَرَعُ** ayrıca: “Avlu **قَرِعَ**”ın masdarıdır; üzerindeki kalabalıktan boşaldığı zaman. Denir ki: Allah’a, **قَرَعِ الفِناءِ**’dan ve **صَفَرِ الإناء**’dan sığınırız. Ve **مُراحٌ قَرِعٌ**: içinde deve olmadığı zaman. Ve Ömer’den (Allah ondan razı olsun) hadiste: “**قَرِعَ حَجُّكم**”; yani hac günleri insanlardan boşaldı. Ve **الحيَّةُ الأقْرَعُ**: başının saçı dökülen yılandır; zehri onda topladığı için, zannettiler. Denir ki: **شجاعٌ أقْرَعُ**. Ve onların sözü: “Sana, atlardan ve başkalarından bin **أقْرَعَ** sevk ettim”; yani tam. Ve o, her bin için bir sıfattır. Ve **المقْرَعَةُ**: binek hayvanının kendisiyle vurulduğu şeydir. Ve **المِقْراعُ** balta gibi, onunla taşlar kırılır. Ve **المَقْروعُ**: damızlık için seçilmiş olan. Ve **المَقْروعُ**: efendi. Ve **القَرَّاعُ**: katı, şiddetli olan. Ve **الأقارِعُ**: şiddetler. Ve **القارِعَةُ**: zamanın şiddetlerinden şiddetli olan; o, musibettir. Denir ki: “Zamanın **قوارِعُ**’ı onları **قَرَعَتْ**”; yani onlara isabet etti. Ve Allah’a, falanın **قَوارِعُ**’ından ve **لواذعه**’inden sığınırız; yani dilinin acıtan sözleri. Ve **قارِعَةُ الدارِ**: onun avlusudur. Ve **قارِعَةُ الطريق**: onun üst tarafıdır. Ve **قوارِعُ القرآن**: insanın cinlerden veya insanlardan korktuğu zaman okuduğu âyetlerdir; **آية الكرسي** gibi; sanki şeytanı **تَقْرَعُ** eder. Ve **القَريعُ**: aygırdır; çünkü o, develerden **مُقْتَرَعٌ**dır, yani seçilmiş; yahut o, dişi deveyi **يقرَعُ** eder. Ve **القَريعُ**: efendi. Denir ki: “Falan, zamanının **قَريعُ**idir.” Ve **قَريعُكَ**: seninle **يُقارِعُكَ** eden kimsedir. Ve onların sözü: “Falanın evinin **قَريعَةَ**sına asla girmedim”; yani bir evin tavanına. Ve denir ki: **قريعَةُ البيتِ**: onun içindeki en hayırlı yerdir; eğer soğuk ise, onun sığınağının seçkini; eğer sıcak ise, gölgesinin seçkini. Ve **القَريعَةُ** **القُرْعَةِ** gibidir; o, malın seçkinidir. Ve **ناقةٌ قَريعَةٌ**: aygırın onunla çokça çiftleştiği ve onun gebe kalmasının geciktiği zaman. Ve “Hakka **أقْرَعَ**”; yani döndü ve zelil oldu. Denir ki: “Falan bana **أقْرَعَ** etti.” Ve falan kimse **إقْراعاً** **يَقْرَعُ** etmez; danışmayı ve nasihati kabul etmediği zaman. Ve onu **أقْرَعَهُ**: yani malının hayırlısını ona verdi. Denir ki: “Onu, yağmalarının hayırlısıyla **أقْرَعوه**.” Ve aralarında **أقْرَعْتُ**; **القُرْعَةِ**’den. Ve **اقْتَرَعوا** ve **تَقارعوا** bir mânâdadır. Ve onu **أقْرَعْتُهُ**: onu engelledim. Denir ki: “Binek hayvanını yularıyla **أقْرَعْتُ**”; onunla onu dizginlediğim zaman. Ve **التَقْريعُ**: azarlamadır. Ve **التَقْريعُ**: sütten kesilmiş yavruyu **القَرَعِ**dan tedavi etmektir. Ve **مُقارَعَةُ الأبطال**: onların bazısının bazısını **قَرْعُ** etmesidir. Ve **المُقارَعَةُ**: kura ile paylaştırmadır. Denir ki: “Onunla **قارَعْتُهُ** da onu **فَقَرَعْتُهُ**”; **القُرْعَةُ** onun yerine sana isabet ettiği zaman. Ve **الاقْتِراعُ**: seçmedir. Denir ki: “Falan **اقْتُرِعَ**”; yani seçildi. Ve geceyi **أتَقَرَّعُ** ederek geçirdim; yani dönüp duruyordum.
