# قرقف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%82%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D9%82%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قرقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%82%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قرقف

القرقف، كجعفر وزاد ابن عباد: والقرقوف مثل عصفور: اسم الخمر قال السكري: التي يرعد عنها صاحبها من إدمانه إياها، وقال ابن الأعرابي: سميت بذلك لأنها ترعد شاربها. وقال الليث: القرقف: توصف به الخمر، ويوصف به الماء البارد ذو الصفاء، قال الفرزدق في وصف الماء:
  ولا زاد إلا فضلتـان: سـلافة                      وأبيض من ماء الغمامة قرقف

  قال الأزهري: هذا وهم، وفي البيت تأخير، أريد به التقديم، والمعنى سلافة قرقف، وأبيض من ماء الغمامة. وقول الجوهري: القرقف: الخمر قال: هو اسم لها، وأنكر أن تكون سميت بذلك لأنها ترعد شاربها، قال الصاغاني: قوله: قال كلام ضائع، لأنه لم يسنده. أي: القول، وكذا الإنكار إلى أحد سبق ذكره، وإنما نقله من كتاب روي فيه عن أبي عبيد ما ذكر، وأراد أن يقتصر على الغرض، فسبق القلم بذنابة الكلام وإنما القائل والمنكر أبو عبيدة هكذا في النسخ، وهو غلط صوابه أبو عبيد، كما في العباب والتكملة والمنكر عليه هو ابن الأعرابي هكذا في النسخ، وهو غلط حققه الصاغاني، ورام شيخنا أن يتمحل جوابا عن الجوهري فلم يفعل شيئا، وإنما أحاله على ما حصل للمصنف في السبع الطوال في ط و ل على ما سيأتي الكلام عليه في موضعه. والقرقف كهدهد: طير صغار كأنها الصعاء. أو هو القرقب بالباء الموحدة، على ما حققه الأزهري. وقال الليث: القرقوف، كسرسور: الدرهم الأبيض، وحكي عن بعض العرب أنه قال: أبيض قرقوف، بلا شعر ولا صوف، في البلاد يطوف. وديك قراقف بالضم: أي صيت نقله الصاغاني عن ابن عباد. وقرقف: أرعد عن ابن الأعرابين ونقله الجوهري بالمعنى؛ فإنه قال: لأنها ترعد صاحبها، وهو بعينه تفسير لقرقف. قلت: قد سبق في ر ق ف عن الأزهري أن القرقفة للرعدة مأخوذة من أرقف إرقافا، كررت القاف في أولها، وقال الصاغاني هناك: فعلى هذا وزنه عفعل وهذا الفعل موضعه الراء لا القاف، وزاد المصنف هناك توهيم الجوهري من حيث ذكره في القاف، وتقدم أيضا أن الأزهري لم يوافقه أحد من الأئمة فيما قاله، وقد أقام شيخنا رحمه الله النكير على المصنف، ولم يترك فيه مقالا لقائل، ونصه: زعم المصنف في رقف أن القرقفة بمعنى الرعدة محلها هناك، ووهم الجوهري في ذكرها هنا، وتبعه غير منبه عليه، وإما رجوعا إلى الإنصاف وعدم التحامل، وإشارة إلى أن هذا موضعها لا ذاك، أو إلى أن فيها قولين، وأنها تحتمل الوجهين: تقديم العين كما هناك في رأي، أو كونها رباعية لا تكرير فيها، كما هنا، أو غفلة عن ذلك الاجتهاد في فصل الراء ونسيانا، على أن الجوهري لم يذكر قرقف بمعنى الرعدة في الصحاح أصلا، ولا تعرض له، فلا معنى لتغليطه فيما لم يذكره، وكأنه توهم ذلك لكثرة ولوعه بالتغليط، فوهمه على الوهم، وغفلة الفهم، والله أعلم فتأمل. وقرقف الصرد، بالضم أي: مبنيا للمفعول وكذا تقرقف: أي خصر حتى تقرقفت ثناياه بعضها ببعض، أي تصدم قال:
  نعم ضجيع الفتى إذا برد ال                      ليل سحيرا وقرقف الصرد

  ومنه حديث أم الدرداء رضي الله عنها: فيجيء وهو يقرقف، فأضمه بين فخذي أي يرتعد من البرد. وقال ابن عباد: القرقفة في هدير الحمام والفحل، والضحك: الشدة. قلت: هو مثر القرقرة. وقال الفراء: من نادر كلامهم: القرقفنة، بنون مشددة: الكمرة. والقرقفنة أيضا: اسم طار يمسح جناحيه على عيني القنذع أي الديوث، فيزداد لينا وهذا قد جاء في حديث وهب بن منبه: أن الرجل إذا لم يغر على أهله بعث الله طائرا يقال له: القرقفنة، فيقع على مشريق بابه، ولو رأى الرجال مع أهله لم يبصرهم، ولم يغير أمرهم وقد ذكر ذلك في حرف العين في مادة ق ن ذ ع.

### Türkçe

**القرقف**; **جعفر** gibi ve İbn عباد’ın ziyadesiyle: ve **القرقوف** **عصفور** gibi: şarabın adı. es-Sukkerî dedi: ona (şaraba) düşkünlüğünden dolayı sahibinin ondan titrediği (şarap). İbnü’l-A‘râbî dedi: onu bu adla adlandırdı; çünkü o, içenini titretir. el-Leys dedi: **القرقف**: şarap onunla vasfedilir; ve onunla, berraklık sahibi soğuk su vasfedilir. el-Ferazdak suyu vasfetmede dedi:
  Ve ziyade yoktur, ancak iki fazlalık: **سـلافة**                      ve bulut suyundan daha beyaz, **قرقف**

  el-Ezherî dedi: bu bir vehimdir; ve beyitte te’hîr vardır; onunla takdîm kastedilmiştir; ve mâna: **سلافة قرقف**; ve bulut suyundan daha beyaz. el-Cevherî’nin sözü: **القرقف**: şarap; dedi: o, onun için bir addır; ve onu bu adla adlandırmanın, içenini titretmesi sebebiyle olduğunu inkâr etti. es-Sâğânî dedi: onun “dedi” sözü, zayi bir sözdür; çünkü onu isnad etmedi; yani: sözü; ve keza inkârı, daha önce zikri geçmiş birine (nisbet etmeyi) de. ancak onu, içinde Ebû Ubeyd’den rivayetle zikredilen şeyi ihtiva eden bir kitaptan nakletti; ve maksada iktisar etmeyi istedi; derken kalem, sözün kuyruğuyla sürçtü. hâlbuki söyleyen ve inkâr eden Ebû Ubeyde’dir; nüshalarda böyle; ve bu yanlıştır; doğrusu Ebû Ubeyd’dir; **العباب** ve **التكملة**’de olduğu gibi. ve kendisine inkâr edilen ise İbnü’l-A‘râbî’dir; nüshalarda böyle; ve bu yanlıştır; es-Sâğânî onu tahkik etti. ve şeyhimiz, el-Cevherî’ye bir cevap uydurmaya yeltendi; fakat bir şey yapmadı; ancak onu, musannifin **السبع الطوال**’da **ط و ل**’de başına gelene havale etti; ileride, yerinde onun hakkında söz geleceği üzere. ve **القرقف** **هدهد** gibi: küçük kuş; sanki **الصعاء**. yahut o, **الباء**’sı **الموحدة** olan **القرقب**’dir; el-Ezherî’nin tahkik ettiği üzere. el-Leys dedi: **القرقوف** **سرسور** gibi: beyaz dirhem. ve bazı Araplardan hikâye olundu ki o dedi: “beyaz **قرقوف**; kılsız ve yünsüz; beldelerde dolaşır.” ve **ديك قراقف** (zamme ile): yani: şöhret sahibi; es-Sâğânî onu İbn عباد’dan nakletti. ve **قرقف**: titredi; İbnü’l-A‘râbî’den. ve el-Cevherî onu mâna ile nakletti; çünkü o dedi: “çünkü o, sahibini titretir”; ve bu, **قرقف**’un tefsirinin aynısıdır. dedim: **ر ق ف**’te el-Ezherî’den, **القرقفة**’nin titreme için, **أرقف إرقافا**’dan alınmış olduğu geçti; başında **القاف**’ı tekrarladı. ve es-Sâğânî orada dedi: buna göre onun vezni **عفعل**’dir; ve bu fiilin yeri **الراء**’dır, **القاف** değil. ve musannif orada, onu **القاف**’ta zikretmesi cihetinden el-Cevherî’yi vehme düşürmeyi artırdı. ve ayrıca, el-Ezherî’nin söylediği hususta imamlardan hiç kimsenin ona muvafakat etmediği de geçti. ve şeyhimiz رحمه الله musannife karşı inkârı ikame etti; ve söyleyene söz bırakmadı. ve onun nassı: musannif **رقف**’te, **القرقفة**’nin “titreme” mânasında yerinin orası olduğunu iddia etti; ve el-Cevherî’yi onu burada zikretmesinde hatalı saydı; ve onu, uyarı yapmaksızın başkası da takip etti; ya insafa dönmek ve yüklenmemek sebebiyle; yahut bunun yerinin burası olduğuna işaretle, o değil; yahut onda iki söz bulunduğuna ve iki vechi ihtimal ettiğine: orada bir görüşte olduğu gibi **العين**’in takdîmi; yahut burada olduğu gibi, içinde tekrar bulunmayan rubâî olması; yahut **الراء** faslında o içtihada karşı gaflet ve unutma ile. hâlbuki el-Cevherî, **الصحاح**’ta aslâ **قرقف**’u “titreme” mânasında zikretmedi; ve ona temas etmedi; öyleyse, zikretmediği şeyde onu hatalı saymanın mânası yoktur. sanki o, hatalı saymaya çok düşkünlüğü sebebiyle bunu vehmetti; böylece onun vehmi, vehim üzerine; ve anlayış gafleti. ve Allah daha iyi bilir; öyleyse düşün. ve **قرقف الصرد** (zamme ile): yani mef‘ûle bina edilmiş; ve keza **تقرقف**: yani büzüldü; ta ki onun kıvrımları birbirine **تقرقفت**; yani çarpar, dedi:
  Evet, yiğidin iyi yatağıdır, gece soğuduğunda                      seher vakti; ve **قرقف الصرد**

  ve ondan, Ümmü’d-Derdâ’ رضي الله عنها hadisi: “derken gelir, hâlbuki o **يقرقف**”; ben onu iki uyluğum arasına alırım; yani soğuktan titrer. İbn عباد dedi: **القرقفة** güvercinin ve damızlık erkeğin böğürmesinde; ve gülme: şiddet. dedim: o, **القرقرة**’nin benzeridir. el-Ferrâ dedi: onların nadir sözünden: **القرقفنة**; şeddeli **نون** ile: **الكمرة**. ve **القرقفنة** ayrıca: **القنذع**’ın, yani **الديوث**’un gözlerine kanatlarını sürten bir kuşun adıdır; böylece o daha yumuşak olur. ve bu, Vehb b. Münebbih hadîsinde gelmiştir: “adam, ehli üzerine kıskançlık etmezse Allah bir kuş gönderir; ona **القرقفنة** denir; kapısının doğu tarafına konar; ve eğer ehliyle beraber erkekleri görse onları görmez; ve onların işini değiştirmez.” ve bunu, **ق ن ذ ع** maddesinde **العين** harfinde zikretti.
