# قرقم (ق-ر-ق-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%82%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D9%82%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ر - ق - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%82%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والراء
قرفل: القَرَنْفُلُ: حمل شجرة هندية.
وطيب مُقَرْفل: فيه قَرَنْفُل، ويجوز للشاعر أن يقول: قَرَنْفُول، قال:
خود أناة كالمهاة عطبول
كأن في أنيابها القَرَنْفُولْ
فنقر: الفُنْقُورةُ: ثقب الفقحة.
فرنق: الفُرانِق: دخيل معرب.
قرقف:
القرقف: اسم للخمر، ويصف به الماء البارد ذو الصفاء، قال الفرزدق:
ولا زاد إلا فضلـتـان، سـلافة		وأبيض، من ماء الغمامة، قَرْقَفُ
ويسمى الدرهم قُرْقُوفا. قال بعض الأعراب: ما أبيض قُرْقُوف، لا شعر ولا صوف، بكل بلد يطوف. يعني الدرهم الأبيض.
والقَرْقَفَةُ: الرعدة. يقال: إني لأُقرقِفُ من البرد.
والقَرْقَفَنّةُ: طائر معروف في حديث.
فرقب: الفُرْقُبيّة: ثياب ببيض من كتان.
قرنب: القَرَنْبَى: شيء شبيه بالخنفساء طويل القوائم. ويقال: هي دويبة تكون في الرمل، قال:
ترى التيمي يزحف كالقَرَنْبَى		إلى سوداء مثل عصا المليل
قنبر: القُنْبُرُ: ضرب من الحمر. ودجاجة قُنْبُرانيّة: على رأسها قُنْبُرةٌ، أي، فضل ريش قائم، مثل ما على رأس القُنْبُرة. قال أبو الدقيش: قُنْبُرتُها: التي على رأسها.
والقُنَيْبِيُر: نبات يسميه أهل العراق: البقر، فيمشي كدواء المشي.
قرقم: قُرْقِمَ الغلام فهو مُقَرْقَمٌ، إذا أسيء غذاؤه.
نمرق: النُّمْرُقُ: الوسادة، ويقال: نُمْرُقة، وقول رؤبة:
أعد أخطالاً له ونَرْمَقا
النَّرْمق فارسية معربة. ليس في كلام العرب كلمة صدرها نر نونها أصلية.

##### Türkçe

**القاف** ve **الراء**
**قرفل**: **القَرَنْفُلُ**: Hintli bir ağacın yükü.
Ve **مُقَرْفل** hoş koku: içinde **قَرَنْفُل** vardır; şaire, **قَرَنْفُول** demesi caizdir. Dedi ki:
خود أناة كالمهاة عطبول
كأن في أنيابها **القَرَنْفُولْ**
**فنقر**: **الفُنْقُورةُ**: **الفقحة**’nın deliği.
**فرنق**: **الفُرانِق**: içeri girmiş, Arapçalaştırılmıştır.
**قرقف**:
**القرقف**: şarap için bir addır; onunla, berraklık sahibi soğuk su da vasfedilir. **الفرزدق** dedi ki:
ولا زاد إلا فضلـتـان، سـلافة		وأبيض، من ماء الغمامة، **قَرْقَفُ**
Dirheme de **قُرْقُوفا** denir. Bazı bedevîler dedi ki: Ne beyaz **قُرْقُوف**; ne kıl ne yün; her beldede dolaşır. Yani beyaz dirhem.
Ve **القَرْقَفَةُ**: titreme. Denir ki: Ben soğuktan mutlaka **أُقرقِفُ**.
Ve **القَرْقَفَنّةُ**: hadiste (geçen) bilinen bir kuştur.
**فرقب**: **الفُرْقُبيّة**: ketenden beyazlı elbiseler.
**قرنب**: **القَرَنْبَى**: uzun bacaklı, bokböceğine benzer bir şey. Ve denir ki: o, kumda bulunan bir küçük canlıdır. Dedi ki:
ترى التيمي يزحف ك**القَرَنْبَى**		إلى سوداء مثل عصا المليل
**قنبر**: **القُنْبُرُ**: eşeklerin bir türü. Ve **قُنْبُرانيّة** tavuk: başında **قُنْبُرةٌ** vardır; yani, **القُنْبُرة**’nın başında olan gibi, dik duran fazla tüy. **أبو الدقيش** dedi ki: **قُنْبُرتُها**: başında olan (tavuk)tur.
Ve **القُنَيْبِيُر**: Irak ehlinin **البقر** diye adlandırdığı bir bitkidir; yürüyüş ilacı gibi yürür.
**قرقم**: **قُرْقِمَ** oğlan, o da **مُقَرْقَمٌ** olur; beslenmesi kötü yapıldığı zaman.
**نمرق**: **النُّمْرُقُ**: yastık; ve denir ki: **نُمْرُقة**. Ve **رؤبة**’nin sözü:
أعد أخطالاً له ونَرْمَقا
**النَّرْمق** Farsçadır, Arapçalaştırılmıştır. Arapların sözünde, başı **نر** olan, **نون**’u aslî olan bir kelime yoktur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%82%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المُقَرْقَمُ: الذي لا يشبّ، وتسمِّيه الفرسُ شِرَزْدَهْ. ويقال: قَرْقَمْتُ الصبيَّ، إذا أسأت غذاءه.

##### Türkçe

**المُقَرْقَمُ**: büyümeyen; Farslar ona **شِرَزْدَهْ** adını verir. Ve denilir: “**قَرْقَمْتُ الصبيَّ**”, yani onun beslenmesini kötü yaptığım zaman.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%82%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَرْقَمةُ: ثيابُ كتانٍ بيض. والمُقَرْقَم: البطيء الشباب الذي لا يَشِبُّ، وتسميه الفرس شِيرَزْدَهْ، وقيل: السيِّء الغِذاء، وقد قَرْقَمَه؛ قال الراجز:
أَشْكُو إِلى اللهِ عِيالاً دَرْدَقا،
مُقَرْقَمِينَ وعَجُوزاً سَمْلَقا
وقُرْقِمَ الصبي إِذا أُسِيء غِذاؤه. قال ابن بري: قال ابن الأَعرابي هو بالسين غير المعجمة أَحب إِلي من الشين معجمة، قال: ورواه أَبو عبيد وكراع شملقا بالشين المعجمة، قال: وردّه علي بن حمزة وقال هو بالسين المهملة، وفسره بأَن قال: العجوز السَّمْلَق هي التي لا خير عندها مأْخوذ من السَّمْلَق وهي الأَرض التي لا نبات بها، قال: وأَما أَبوعبيد فإِنه فسره بأَنها السيئة الخُلُق، وذلك بالشين المعجمة. وحكى عمرو عن أَبيه: شَمْلق وسَمْلق، بالشين والسين؛ وحكى عنه أَيضاً شَمَلَّق وسَمَلَّق، وفي بعض الخبر: ما قَرْقَمَني إِلا الكَرَمُ أَي إِنما جئت ضاوِياً لكَرَم آبائي وسَخائهم بطعامهم عن بطونهم. وفي المحكم: القِرْقِم الحَشَفة؛ قال الأَزهري: ولا أَعرفه؛ أَنشد أَبو عمرو لابن سعد المعني:
بِعَيْنَيْكَ وَغْفٌ، إِذْ رَأَيتَ ابن مَرْثَدٍ
يُقَسْبِرُها بِفِرْقِمٍ يَتَرَبَّدُ
ويروى: يَتَزَبَّدُ.

##### Türkçe

**القَرْقَمةُ**: beyaz keten elbiseler. Ve **المُقَرْقَم**: gençliği yavaş olan, yani gençleşmeyen kimse; Farslar ona **شِيرَزْدَهْ** der; ve denildi ki: kötü beslenmiş olan; ve onu **قَرْقَمَه**. Râciz dedi ki:

Allah’a şikâyet ederim, dişleri dökülmüş çocuklar(ı) olan bir aileyi,
**مُقَرْقَمِينَ** ve **سَمْلَقا** bir kocakarıyı.

Ve çocuk, beslenmesi kötü yapıldığı zaman **قُرْقِمَ** olur. İbn Berrî dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi ki: o, noktasız **السين** ile, noktalı **الشين**’den daha sevimlidir bana; dedi ki: Ebû Ubeyd ve Kurâ‘, **شملقا**’yı noktalı **الشين** ile rivayet etti; dedi ki: Ali b. Hamza onu reddetti ve dedi ki: o, noktasız **السين** iledir; ve onu şu sözle açıkladı: **السَّمْلَق** kocakarı, yanında hayır bulunmayan kimsedir; **السَّمْلَق**’tan alınmıştır; o da bitkisi olmayan topraktır; dedi ki: Ebû Ubeyd’e gelince, onu, kötü huylu olduğuna göre açıkladı; bu ise noktalı **الشين** iledir. Amr, babasından **شَمْلق** ve **سَمْلق**’ı, **الشين** ve **السين** ile nakletti; ondan ayrıca **شَمَلَّق** ve **سَمَلَّق**’ı da nakletti. Bazı haberde: “Beni **قَرْقَمَني** eden ancak **الكَرَمُ**’dur”; yani: ancak babalarımın keremi ve onların karınlarından (kısarak) yiyecekleriyle cömertlikleri sebebiyle zayıflamış olarak geldim. Ve **المحكم**’de: **القِرْقِم** **الحَشَفة**’dir; Ezherî dedi: onu bilmem; Ebû Amr, İbn Sa‘d el-Ma‘nî için şu beyti okudu:

Gözlerinde bir zayıflık var; İbn Merşed’i gördüğün vakit,
Onu, kararan bir **فِرْقِم** ile sertleştiriyor.

Ve şöyle de rivayet olunur: **يَتَزَبَّدُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%82%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( القِرْقِمُ ، بِالكَسْرِ : حَشَفَةُ الذَّكَرِ ) ، نَقَلَهُ | ابنُ سِيدَه : وقال الأزْهَرِيُّ : ولا أَعْرِفه ، | وأنشَدَ أبُو عَمْرٍ و لأَبِي سَعْدٍ المَعْنِيّ : | % ( بِعَيْنَيْكَ وَغْفٌ إِذْ رَأَيتَ ابنَ مَرْثَدٍ % | يُقَسْبِرُهَا بِقِرْقِمٍ يَتَزَبَّدُ ) % | | ( والمُقَرْقَمُ - بِفَتْحِ القَافَيْن - الذي لا | يَشِبُّ ) هو البَطِىءُ الشَّبَابِ يُسَمِّيهِ الفُرْسُ | شِيرَزْدَهْ ، كمَا في الصِّحاحِ . | | ( وقَرْقَم الصَّبِيَّ : أَسَاءَ غِذَاءَهُ ) ، وفي بَعْضِ | الخَبَرِ :   ما قَرْقَمَنِي إلاّ الكَرَمُ   ، أَيْ : إِنَّمَا | جِئْتُ ضَاوِيًا لكَرَمِ آبائِي وسَخائِهم | [ بطعامهم ] عن بُطُونِهم ، قال الرَّاجِزُ : | % ( * أَشْكُو إلى اللهِ عِيَالاً دَرْدَقَا * % ) % | % ( * مُقَرْقَمِيَن وعَجُوزًا سَمْلَقا * % ) % | وقد ذُكِرَ في السِّينِ والقَافِ . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | القَرْقَمَةُ : ثِيَابُ كَتَّانٍ بِيضٌ . | | وتَقَرْقَمَ الوَحْشُ في وِجَارِه : تَقَبَّضَ ، | نَقلَه ابنُ القَطَّاع . | | والقَرْقَمَانُ : اسْمٌ لِمَا يُسَوِّسُ في وسَطِ | الأخْشَابِ العَتِيقَةِ ، وقد يُخَصُّ بما في ذَلِك | دَاخِلَ المُقْلِ ، ذَكَره الأطِبَّاءُ . | | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : |

##### Türkçe

| | ( **القِرْقِمُ** , kesre ile: erkeğin haşefesi ) , onu İbn Sîde nakletti: ve Ezherî dedi: Onu bilmem, | ve Ebû Amr inşâd etti ve Ebû Sa‘d el-Ma‘nî’ye aittir: | % ( Gözlerinle bir **وَغْفٌ** (vardır), İbn Merşed’i gördüğün vakit % | onu köpüren bir **قِرْقِمٍ** ile **يُقَسْبِرُهَا** ) % | | ( **والمُقَرْقَمُ** - iki **القاف**ın fethasıyla - ki | ihtiyarlamaz ) o, gençliği yavaş (olan)dır; Farslar ona | **شِيرَزْدَهْ** derler; Sıhâh’ta olduğu gibi. | | ( **وقَرْقَم الصَّبِيَّ** : onun gıdasını kötüleştirdi ) , ve bazı | haberde: **ما قَرْقَمَنِي إلاّ الكَرَمُ** , yani: ancak | babalarımın keremi ve cömertlikleri sebebiyle zayıf olarak geldim | [ onların yemeğiyle ] karınlarından; râciz dedi: | % ( * Allah’a şikâyet ederim, **عِيَالاً** (olan) **دَرْدَقَا**’yı * % ) % | % ( * **مُقَرْقَمِيَن**’i ve **عَجُوزًا سَمْلَقا**’yı * % ) % | ve **السِّين** ve **القَافِ**’ta zikredilmiştir. | [ ] Ve ona istidrâk olunanlardandır: | | **القَرْقَمَةُ** : beyaz keten elbiseler. | | Ve **تَقَرْقَمَ الوَحْشُ في وِجَارِه** : kabz oldu (büzüldü), | onu İbnü’l-Kattâ‘ nakletti. | | **والقَرْقَمَانُ** : eski ağaçların ortasında kurtlanan şeye isimdir; ve | o, bunun içinde olanla, gözbebeğinin içindekine tahsis edilebilir; | tabipler onu zikretti. | | [ ] Ve ona istidrâk olunanlardandır: |

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%82%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَرْقَمَ
قَرْقَمَ
a.  Fed badly, stinted ( child ).

مُقَرْقَم
مُقَرْقَم [ N. P.
a.  I], Badly fed; measly, puny ( child ).

##### Türkçe

**قَرْقَمَ**
**قَرْقَمَ**
a. (çocuk) kötü besledi, kıstı.

**مُقَرْقَم**
**مُقَرْقَم** [N. P. a. I], (çocuk) kötü beslenmiş; cılız, zayıf.
