# قرق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قرق

القرق، ككتف، وجبل. واقتصر الجوهري والصاغاني على الأول: المكان المستوي. وقاع قرق وقرق: طيب أملس لا حجارة فيه. وأنشد الجوهري لرؤبة يصف إبلا بالسرعة:
  كأن أيديهن بالقاع القرق
  أيدي جوار يتعاطين الورق وأنشد الصاغاني لرؤبة هكذا:
  واستن أعراف السفا على القيق
  وانتسجت في الريح بطنان القرق استن، أي: مضى سننا على وجهه، أي: الريح تذهب به. وفي التهذيب: واد قرق، وقرقر، وقرقوس: أملس. والقرق: المصدر، وأنشد:
  تربعت من صلب رهبي أنقا
  ظواهرا مرا ومرا غدقا
  ومن قياقي الصوتين قيقا
  صهبا وقربانا تناصي قرقا قال أبو نصر: القرق: شبيه بالمصدر. ويروى على الوجهين: قرق وقرق. وقرق، كفرح قرقا: سار فيه، أو في المهامه كما في العباب. والقرق، بالفتح: صوت الدجاجة كما في العباب، زاد غيره: إذا حضنت، وضبطه بالكسر، كما في التهذيب. والقرق بالكسر: الأصل عن يعقوب. وقال: يقال: هو لئيم القرق، أي: الأصل، وزاد ابن الأعرابي: الرديء قال دكين السعدي يصف فرسا:
  ليست من القرق البطاء دوسر
  قد سبقت قيسا وأنت تنظر هكذا أنشده يعقوب، ورواه كراع من الفرق بضم الفاء جمع أفرق وقد تقدم. وقال ابن عباد: القرق: العادة للناس. قال: والقرق أيضا: صغار الناس وقال ابن خالويه: القرق: الجماعة، وجمعه أقراق. يقال: جاء قرق من الناس، وقرق من النساء. والقرق: لعب السدر كسكر. وقد قرق كفرح: إذا لعب به، وهو لصبيان الأعراب بالحجاز، كانوا يخطون أربعا وعشرين خطا، وهو خط مربع، في وسطه خط مربع، في وسطه خط مربع، ثم يخط من كل زاوية من الخط الأول الى الخط الثالث، وبين كل زاويتين خط، فيصير أربعة وعشرين خطا وصورته هذا كما تراها، فيصفون فيه حصيآت. وقد جاء ذكرها في الحديث عن أبي هريرة رضي الله عنه: أنه كان ربما يراهم يلعبون بالقرق، فلا ينهاهم، كذا في غريب الحديث لإبراهيم الحربي، رحمه الله تعالى. وقال أمية بن أبي الصلت:
  وأعلاط الكواكب مرسلات                      كخيل القرق غايتها النصاب

  شبه النجوم بهذه الحصيات التي تصف، وغايته النصاب، أي المغرب الذي تغرب فيه. ويقال: استوى القرق فقوموا بنا، أي: استوينا في اللعب فلم يقمر واحد منا صاحبه. والقروق، كصبور: واد بين الصمان وهجر. وقري كزبير: ع بجنبه هكذا ذكره الصاغاني وقلده المصنف، والصواب فيهما بالفاء، وقد تقدم ذكرهما هناك. أما القروق فإنها عقبة دون هجر الى نجد بين هجر ومهب الشمال. وأما قريق فإنه جبل، أو واد بتهامة، كما ضبطه غير واحد من الأئمة، ولا شك أن الذي ضبطه المصنف خطأ. ومما يستدرك عليه: القرق، بالكسر: لغة في القرق ككتف، عن ابن بري، وأنشد للمرار:
  وأحل أقوام بيوت بنـيهـم                      قرقا مدافعها بعاد الأرؤس والقرقان، بالكسر: أخوان من ضرتين. وقرق، من حد ضرب: هذى، عن أبي عمرو. قال: والقرقاء: الهضبة. وقال ابن عباد: القرق، بالكسر: سنن الطريق.

### Türkçe

**القرق**; **ككتف**; ve dağ. Cevherî ve Sâğânî birincisiyle yetinmiştir: düz yer. Ve **قاع قرق** ve **قرق**: hoş, pürüzsüz, içinde taş olmayan. Cevherî, Ru’be’den, süratle develeri vasfederken, inşâd etti:
  Sanki elleri, **القاع القرق**’ta,
  yaprakları birbirine uzatan cariyelerin elleri. Sâğânî, Ru’be’den bunu şöyle inşâd etti:
  Ve **القيق** üzerinde rüzgârın yeleleri yol tuttu,
  ve rüzgârda **القرق**’un karınları dokundu. **استن**; yani: onun yüzü üzerinde bir yol üzere geçti; yani: rüzgâr onu götürür. **التهذيب**’de: **واد قرق** ve **قرقر** ve **قرقوس**: pürüzsüz. Ve **القرق**: mastar; ve inşâd etti:
  **رهبي**’nin sertinden **أنقا**’dan oturdum,
  dış yüzleri: bir kere acı, bir kere bol,
  ve iki sesin **قياقي**’sinden **قيقا**,
  kızıllar ve kurbanlıklar, alınları **قرقا**’yı çekiştirir. Ebû Nasr dedi: **القرق**: mastara benzer. İki vecih üzere rivayet olunur: **قرق** ve **قرق**. Ve **قرق**; **كفرح** **قرقا**: onda yürüdü; yahut **المهامه**’de, **العباب**’da olduğu gibi. Ve **القرق**; fetih ile: tavuğun sesi, **العباب**’da olduğu gibi; başkası artırdı: kuluçkaya yattığı zaman; ve onu kesre ile ضبط etti, **التهذيب**’de olduğu gibi. Ve **القرق** kesre ile: Ya‘kûb’dan “asıl”. Dedi: denir: o, **لئيم القرق**’tır; yani: asıl; İbnü’l-A‘râbî artırdı: kötü. Dukeyn es-Sa‘dî, bir atı vasfederken dedi:
  **القرق**’tan değildir; ağır, **دوسر**;
  Kays’ı geçmiştir, sen bakarken. Ya‘kûb onu böyle inşâd etti; Kurâ‘ onu **الفرق**’tan, fâ’nın zammı ile, **أفرق**’ın cem‘i olarak rivayet etti; ve daha önce geçti. İbn ‘Abbâd dedi: **القرق**: insanlar için âdet. Dedi: ve **القرق** ayrıca: insanların küçükleri. İbn Hâlaveyh dedi: **القرق**: cemaat; cem‘i **أقراق**. Denir: insanlardan bir **قرق** geldi; ve kadınlardan bir **قرق**. Ve **القرق**: **السدر** oyunu; **كسكر**. Ve **قرق**; **كفرح**: onunla oynadığı zaman; ve o, Hicaz’daki bedevî çocuklarınındır; yirmi dört çizgi çizerlerdi; o, kare bir çizgidir; ortasında kare bir çizgi; ortasında kare bir çizgi; sonra birinci çizginin her köşesinden üçüncü çizgiye bir çizgi çizer; ve her iki köşe arasında bir çizgi; böylece yirmi dört çizgi olur; ve sûreti, gördüğün gibi budur; içinde küçük taşlar dizerler. Onun zikri, Ebû Hureyre رضى الله عنه’dan hadiste gelmiştir: bazen onları **القرق** ile oynarken görürdü de onları yasaklamazdı; İbrâhîm el-Harbî’nin, رحمه الله تعالى, **غريب الحديث**’inde böyle. Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi:
  Ve yıldızların karışıkları salıverilmişlerdir                      **خيل القرق** gibi; hedefi **النصاب**.

  Yıldızları, dizilen bu küçük taşlara benzetti; ve onun hedefi **النصاب**’dır; yani battığı batı ki onda batar. Ve denir: **استوى القرق**; haydi kalkın, yani: oyunda eşit olduk; bizden biri, arkadaşını yenmedi. Ve **القروق**; **كصبور**: **الصمان** ile **هجر** arasında bir vadi. Ve **قري**; **كزبير**: yanında bir yer; Sâğânî onu böyle zikretti ve musannif onu taklit etti; doğrusu ikisinde de fâ iledir; ve orada zikri geçti. **القروق**’a gelince: o, **هجر**’dan **نجد**’e, **هجر** ile **مهب الشمال** arasında, **هجر**’dan aşağı bir geçittir. **قريق**’e gelince: o, bir dağdır; yahut Tihâme’de bir vadidir; imamların birçoğu onu böyle ضبط etti; ve musannifin ضبط ettiği şeyin hata olduğunda şüphe yoktur. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **القرق** kesre ile: İbn Berrî’den, **القرق ككتف**’te bir lugat; ve Merrâr’a inşâd etti:
  Kavimler, oğullarının evlerine indiler                      **قرقا**; savunmaları, başları uzak. Ve **القرقان** kesre ile: iki kumaşın iki kardeşi. Ve **قرق**; **من حد ضرب**: saçmaladı; Ebû ‘Amr’dan. Dedi: ve **القرقاء**: tepe. İbn ‘Abbâd dedi: **القرق** kesre ile: yolun izleri.
