# قرل (ق-ر-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ر - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ر ل
قرل ، رقل ، قرقل : ( مستعملة ) .
قرل : قال : القِرِلّى : طائر .
ومن الأمثال : ( أحزم من قِرِلِّي ) و ( أخطَفُ من قِرِلّى ) ، و ( أحذر من قِرِلّى ) .
يقال : إن قِرِلَّى طير من بنات الماء صغير الجِرم ، سَريع الغَوص ، حديد الاختطاف ، لا يُرَى إلاّ مرفرفاً على وجه الماء على جانب فيه ، يهوي بإحدى عينيه إلى قعر الماء طمعاً ، ويرفع الأخرى في الهواء حذراً .
ورُوي في أسجاع ابنة الخُسّ : ( كُن حذِراً كالقِرِلّى ، إن رأى خيراً تدلَّى ، وإن رأى شرّاً تولّى ) .
وقال الأزهري : ما أرى قِرِلَّى عربيّاً .
قرقل : أبو عبيدٍ عن الأمويّ : هو القَرْقَل باللام لِقَرقَل المرأة .
قلتُ : ونساء أهل العراق يقولون : قَرْقَر ، وهو خطأ ؛ وكلام العرب القَرْقَل باللام . وكذلك قال الفراء والأصمعيّ .
رقل : قال أبو عبيد عن أصحابه : الإرقال ، والإجذام ، والإجمار : سُرْعة سَيْر الإبل .
ابن المظفر : أرقَلَت الناقة إرقالاً : إذا أَسرعتْ . وأَرقَلَ القومُ إلى الحَرْب إِرقالاً .
وقال النابغة :
إذا استُنْزِلوا للطَّعن عنهنّ أرقَلوا
إلى الموت إِرقالَ الجِمالِ المَصاعِبِ
قال : وأرقَلْنا المَغازَةَ إرقالاً : قطعناها .
وقال العجّاج :
لا همّ ربَّ البيت والمشرَّقِ
والمُرْقِلاتِ كلَّ سَهْبٍ سَمْلَقِ
قلت : إرقال المفازة : قطعُها خطأ وليس بشيءٍ . ومعنى قوله : ( والمُرقِلات كلّ سَهْب ) ، معناه : ورَبَّ المرقِلات ، وهي الإبل المسرِعة . ونَصَب كلَّ لأنَّه جعَلَه
مَحَلاًّ وظَرْفاً أراد : ورَبَّ المرقِلات في كلِّ سَهْب . وهذا هو الصحيح .
أبو عبيد عن الأصمعي : إذا فاتت النخلة يدَ المتناولِ فهي جَبَّارة ، فإذا ارتفعَتْ عمن ذلك فهي الرَّقْلَة ، وجمعُها رَقْل ورِقال .
وقال كُثيِّرٌ :
حُزِيتْ لي بحَزْمِ فَيدَةَ تُحْدَى
كاليَهوديّ مِن نَطَاةَ الرِّقالِ
أراد كنخل اليهوديّ الرِّقال من نخيل نَطَاة ، وهيَ عينٌ بخَيْبر .

##### Türkçe

ق ر ل
**قرل** ، **رقل** ، **قرقل** : (kullanılan).
**قرل** : dedi: **القِرِلّى** : bir kuştur.
Atasözlerindendir: ( **أحزم من قِرِلِّي** ) ve ( **أخطَفُ من قِرِلّى** ) ve ( **أحذر من قِرِلّى** ).
Denir ki: **قِرِلَّى** su kızlarından bir kuştur; cirmi küçük, dalışı hızlı, kapışı keskin; ancak suyun yüzü üzerinde, bir yanında çırpınır hâlde görülür; tamah ile iki gözünden biriyle suyun dibine doğru iner, ötekini ise sakınma ile havada kaldırır.
Ve **ابنة الخُسّ**’ün secilerinde rivayet olundu: ( **كُن حذِراً كالقِرِلّى ، إن رأى خيراً تدلَّى ، وإن رأى شرّاً تولّى** ).
Ve **الأزهري** dedi: **قِرِلَّى**’yı Arapça görüyor değilim.

**قرقل** : **أبو عبيدٍ**’den, **الأمويّ**’den: o, kadının **قَرقَل**’i için, **القَرْقَل** (لام ile)dir.
Dedim ki: Irak ehlinin kadınları **قَرْقَر** derler; o hatadır; Arapların sözü **القَرْقَل** (لام ile)dir. **الفراء** ve **الأصمعيّ** de böyle dedi.

**رقل** : **أبو عبيد** ashabından dedi: **الإرقال** ve **الإجذام** ve **الإجمار**: develerin yürüyüşünün süratidir.
**ابن المظفر**: dişi deve **إرقالاً** **أرقَلَت**: hızlandığı zaman. Ve kavim harbe **إِرقالاً** **أَرقَلَ**.
Ve **النابغة** dedi:
إذا استُنْزِلوا للطَّعن عنهنّ أرقَلوا
إلى الموت إِرقالَ الجِمالِ المَصاعِبِ
Dedi: ve **المَغازَةَ**’yi **إرقالاً** **أرقَلْنا**: onu kestik (katettik).
Ve **العجّاج** dedi:
لا همّ ربَّ البيت والمشرَّقِ
والمُرْقِلاتِ كلَّ سَهْبٍ سَمْلَقِ
Dedim: **إرقال المفازة**: onu katetmek hatadır ve bir şey değildir. Ve sözünün manası: ( **والمُرقِلات كلّ سَهْب** ), manası: ve **المُرقِلات**’in Rabbi; ve o, hızlı develerdir. **كلَّ**’i nasb etti; çünkü onu bir mahal ve zarf kıldı; murad etti: ve her bir düzlükte **المُرقِلات**’in Rabbi. Ve doğru olan budur.
**أبو عبيد**’den, **الأصمعي**’den: hurma ağacı alanın elini geçerse o **جَبَّارة**’dır; bundan yukarı yükselirse o **الرَّقْلَة**’dir; çoğulu **رَقْل** ve **رِقال**’dir.
Ve **كُثيِّرٌ** dedi:
حُزِيتْ لي بحَزْمِ فَيدَةَ تُحْدَى
كاليَهوديّ مِن نَطَاةَ الرِّقالِ
Murad etti: **نَطَاة**’ın hurmalıklarından, Yahudinin **الرِّقال** hurmaları gibi; ve o, Hayber’de bir pınardır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القِرِلَّى: طائر؛ وفي الأَمثال: أَحزم من قِرِلَّى، وأَخطف من قِرِلَّى، وأَحذر من قِرِلَّى؛ قال ابن بري: القِرِلَّى طائر صغير من طيور الماء يصيد السَمك، وقيل: إِن قِرِلَّى طير من بنات الماء صغير الجرم، سريع الغَوْص، حديد الاختطاف، لا يُرَى إِلا مُرَفْرِفاً على وجه الماء على جانِبٍ، يهوي بإِحدى عينيه إِلى قَعْر الماء طَمَعاً، ويرفع الأُخرى في الهواء حَذَراً؛ وأَنشد ابن بري:
يا مَنْ جَفاني ومَلاَّ،
نَسِيت أَهْلاً وسَهْلا
ومات مَرْحَبُ لَمَّا
رأَيتَ مالِيَ قَلاَّ
إِنِّي أَظُنُّك تحكي،
بما فَعَلْتَ، القِرِلَّى
وروي في أَسْجاع ابنة الخُسّ: كُنْ حَذِراً كالقِرِلَّى، إِن رأَى خيراً تَدَلَّى، وإِن رأَى شرًّا تَوَلَّى؛ قال الأَزهري: ما أَرى قِرِلَّى عربيّاً؛ قال ابن بري: ويروى كُنْ بَصيراً كالقِرِلَّى، يقال: إِنه إِذا أَبصر سمكة في قعْر البحر انقضَّ عليها كالسَّهْم، وإِن رأَى في السماء جارحاً مَرَّ في الأَرض. ويقال: قِرِلَّى اسم رجل لا يتخلَّف عن طعام أَحد.

##### Türkçe

**القِرِلَّى**: bir kuş; ve atasözlerinde: **قِرِلَّى**’dan daha azimli, **قِرِلَّى**’dan daha kapıcı, **قِرِلَّى**’dan daha sakıngan; İbn Berrî dedi: **القِرِلَّى** balık avlayan su kuşlarından küçük bir kuştur; ve denildi: Şüphesiz **قِرِلَّى** küçük cüsseli, su kuşlarının dişilerinden bir kuştur; dalışı hızlı, kapışı keskin; ancak suyun yüzü üzerinde bir yanda kanat çırpar hâlde görülür; tamah ile gözlerinden biriyle suyun dibine doğru iner, sakınma ile ötekini havada kaldırır; ve İbn Berrî inşad etti:

Ey bana cefâ eden ve bıktıran,
Kolayı ve ehli unuttun
Ve “hoş geldin” öldü, ne zaman ki
Malımın azaldığını gördün
Şüphesiz ben seni sanıyorum ki benzetiyorsun,
Yaptığınla, **القِرِلَّى**’yı

Ve İbnetü’l-Huss’un secilerinde rivayet olundu: **القِرِلَّى** gibi sakıngan ol; eğer bir hayır görürse sarkar, eğer bir şer görürse döner; Ezherî dedi: Ben **قِرِلَّى**’yı Arapça görmüyorum; İbn Berrî dedi: Ve “**القِرِلَّى** gibi basiretli ol” diye rivayet olunur; denilir: Şüphesiz o, denizin dibinde bir balık görürse ok gibi onun üzerine atılır; ve eğer gökte bir yırtıcı görürse yerde geçer. Ve denilir: **قِرِلَّى** bir adamın adıdır; hiç kimsenin yemeğinden geri kalmaz.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القرلى، كزمكى، أهمله الجوهري، وقال الليث: هو طائر، زاد ابن بري: صغير من طيور الماء، يصيد السمك سريع الغوص، حديد الاختطاف، ذو حزم لا يرى إلا فرقا، هكذا هو نص العباب، ونص اللسان: إلا مرفرفا، على وجه الماء على جانب، يهوي بإحدى عينيه إلى قعر الماء طمعا، ويرفع الأخرى في الهواء حذرا، وأنشد ابن بري:
  يا من جفاني وملا                      نسيت أهلا وسهلا
  ومات مرحب لما                      رأيت مالي قـلا
  إني أظنك تحكـي                      بما فعلت القـرلا ومنه المثل: أحزم من قرلى، وأخطف من قرلى، وأحذر من قرلى، وروي في أسجاع ابنة الخس: كن حذرا كالقرلى، إن رأى خيرا تدلى، وإن رأى شرا تولى. قال ابن بري: ويروى: كن بصيرا كالقرلى، يقال: إنه إذا أبصر سمكة في قعر البحر انقض عليها كالسهم، وإن رأى في السماء جارحا مر في الأرض. ومما يستدرك عليه: القرلى: كان مولى لحمير لا يسمع بأحد أخذ شيئا إلا جاء إليه وداخله، ولا يتخلف عن طعام أحد وإذا سمع خصومة لم يمر بتلك الطريق، فضرب به المثل، يقال:: وبه شبه هذا الطير، كذا في شرح ديوان أبي نؤاس. والقرلى أيضا: حب كالجلبان يؤكل، مصرية.

##### Türkçe

**القرلى**; **كزمكى**; el-Cevherî onu ihmal etti. el-Leys dedi: O bir kuştur. İbn Berrî artırdı: Su kuşlarından küçük (bir kuş); balığı hızlı dalışla avlar; kapışı keskin; azimli (bir) sahip; ancak ürkek olarak görülür. İşte **العباب**’ın metni böyledir. **اللسان**’ın metni: “Ancak kanat çırparak; suyun yüzü üzerinde, bir yanda; tamah ile gözlerinden biriyle suyun dibine doğru iner; ötekini havada kaldırır, sakınarak.” İbn Berrî inşad etti:

  Ey benden uzak duran ve bıktıran,
  ehlen ve sehleni unuttun.
  Ve “merhabâ” öldü, ne zaman ki
  malımı az gördün.
  Şüphesiz ben seni sanıyorum ki benzetiyorsun
  **القرلا**’nın yaptığını.

Ve ondan mesel: “**قرلى**’dan daha azimli”, “**قرلى**’dan daha kapıcı”, “**قرلى**’dan daha sakınan.” Ve İbnetü’l-Has’ın secilerinde rivayet edildi: “**القرلى** gibi sakınan ol; hayır görürse sarkar; şer görürse döner.” İbn Berrî dedi: Ve rivayet edilir: “**القرلى** gibi basiretli ol.” Denir ki: O, denizin dibinde bir balık görürse ok gibi onun üzerine atılır; ve gökte bir yırtıcı görürse yerde geçer.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **القرلى**: Himyer’in bir mevlâsı idi; birinin bir şey aldığını işitmezdi ki ona gelmesin ve içine girmesin; kimsenin yemeğinden geri kalmazdı; ve bir çekişme işitirse o yoldan geçmezdi; böylece onunla mesel vuruldu; denir ki: Ve bu kuş ona benzetildi; Ebû Nüvâs’ın divanının şerhinde böyle. Ve **القرلى** ayrıca: **الجلبان** gibi bir habb (tane); yenir; Mısırlıdır.
