# قرمز (ق-ر-م-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%85%D8%B2
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D9%85%D8%B2

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ر - م - ز
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%85%D8%B2/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والزاي
زردق: الزَّرْدق: خيط يمد. والزَّردق: الصف القيام من الناس.
زندق: الزِّنديق .... زَنْدَقَةُ الزِّنديق: ألا يؤمن بالآخرة، وبالربوبية.
قرزل: القُرْزُلُ: شيئان؛ أحدهما اسم فرس كان في الجاهلية. وشيء كانت تتخذه المرأة فوق رأسها كالقنزعة.
زبرق: الزِّبْرِقان: ليلة خمس عشرة. يقال: ليلة الزِّبرقان. وليلة أربع عشرة: ليلة البدر، لأن القمر يبادر فيها طلوع الشمس.
والزِّبرِقان: الذهب. ويقال: سمي الزِّبْرِقان به لصفرة وجهه، ويقال: صفرة وجهه شبهت بالذهب.
وزَبْرَقَ عمامته: صفرها.
برزق: البِرْزِيقُ: جماعة خيل دون الموكب، كما قال زياد: ما هذه البَرازيقُ التي تتردد والبَرْْْزق: نبات.
قرمز: القِرْمِز: صبغ أرمني أحمر، يقال إنه من عصارة دود في آجامهم.
زرقم: إذا اشتدت الزرقة في العين قيل إنها لَزرقاءُ زُرْقُمٌ. قال بعض العرب: زرقاءُ زُرْقم، بيديها تَرْقُم، تحت القُمْقُم.
زرنق: الزُّرْنُوق: ظرف يستقى به الماء.
زملق: الزُّمَّلِقُ: الخفيف الطائش، ويقال: هو الذي إذا هم بالبضع دفق ماؤه قبل الوصول. قال:
يدعى الجليد وهو فينا الزُّمَّلِقْ
زنبق: الزَّنْبَقُ: دهن الياسمين.

##### Türkçe

**القاف** ve **الزاي**

**زردق**: **الزَّرْدق**: uzatılan bir ip. Ve **الزَّردق**: insanlardan ayakta duran saf.

**زندق**: **الزِّنديق** .... **زَنْدَقَةُ الزِّنديق**: âhirete ve ربوبيةye iman etmemesi.

**قرزل**: **القُرْزُلُ**: iki şey; birisi câhiliyede olan bir atın adı. Ve bir şey: kadının başının üstüne **القنزعة** gibi edindiği şey.

**زبرق**: **الزِّبْرِقان**: on beşinci gece. Denir: **ليلة الزِّبرقان**. Ve on dördüncü gece: dolunay gecesi; çünkü ay onda güneşin doğuşuna acele eder.

Ve **الزِّبرِقان**: altın. Ve denir: yüzünün sarılığından dolayı ona **الزِّبْرِقان** adlandırıldı; ve denir: yüzünün sarılığı altına benzetildi.

Ve **زَبْرَقَ** sarığını: onu sararttı.

**برزق**: **البِرْزِيقُ**: alayın altında bir at topluluğu; Ziyâd’ın dediği gibi: “gidip gelen şu **البَرازيقُ** nedir?” Ve **البَرْزق**: bir bitki.

**قرمز**: **القِرْمِز**: Ermeni kırmızısı bir boya; denir ki onların sazlıklarındaki kurtların özsuyundandır.

**زرقم**: gözde mavilik şiddetlendiğinde onun **لَزرقاءُ زُرْقُمٌ** olduğu söylenir. Bazı Araplar dedi: “**زرقاءُ زُرْقم**، iki eliyle **تَرْقُم** eder, **القُمْقُم**un altında.”

**زرنق**: **الزُّرْنُوق**: onunla su çekilen bir kap.

**زملق**: **الزُّمَّلِقُ**: hafif, şaşkın; ve denir: o, cima etmeye niyet ettiğinde varmadan önce suyunu akıtandır. Dedi ki:
“Bizdeyken **الزُّمَّلِقْ** olan, **الجليد** diye çağrılır.”

**زنبق**: **الزَّنْبَقُ**: yasemin yağı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%85%D8%B2/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القِرْمِزُ: صِبْغٌ أَرْمَنِيٌّ أَحمر يقال إِنه من عُصارة دود يكون في آجامهم، فارسي معرب؛ وأَنشد شمر لبعض الأَعراب:
جاء من الدَّهْنا ومن آرابه،
لا يأْكلُ القِرْمازَ في صِنابِه،
ولا شِواءَ الرُّغْفِ مع جُوذابِه،
إِلا بقايا فَضْلِ ما يُؤْتى به،
من اليَرابِيعِ ومن ضِبابِه
أَراد بالقرماز الخبز المحوّر، وهو معرّب، وورد في تفسير قوله تعالى: فخرج على قومه في زينته؛ قال: كالقِرْمِزِ هو صِبْعٌ أَحمر، ويقال إِنه حيوان تصبغ به الثياب فلا يكاد يَنْصُلُ لونُه، وهو معرّب.

##### Türkçe

**القِرْمِزُ**: Ermenî bir kırmızı boya; onun, onların çalılıklarında bulunan bir kurtçuk özsuyundan olduğu söylenir; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır. Şemmer, bazı bedevîlerden (birine) şu beyitleri okudu:

Dahnâ’dan ve Ârâbe’sinden geldi,
Sınâb’ında **القِرْمازَ** yemez,
Cûzâb’ıyla birlikte **شِواءَ الرُّغْفِ** de (yemez),
Ancak kendisine getirilenin artığının kalıntıları (yer),
**اليَرابِيعِ**’den ve onun **ضِبابِه**’sinden.

**القرماز** ile, çevrilmiş/yuvarlanmış ekmeği kastetti; o Arapçalaştırılmıştır. Şu yüce sözünün tefsirinde vârid olmuştur:
“Derken kavminin üzerine ziyneti içinde çıktı”; dedi ki: **كالقِرْمِزِ**; o, kırmızı bir boyadır. Ve denilir ki: onunla elbiselerin boyandığı bir hayvandır; onun rengi neredeyse hiç çıkmaz; o Arapçalaştırılmıştır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%85%D8%B2/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القرمز، بالكسر، أهمله الجوهري، وقال الليث: هو صبغ إرمني أحمر، يقال إنه يكون من عصارة دود يكون في آجامهم، فارسي معرب. ولا يخفى أن لفظة يكون الأولى زائدة مخلة بالاختصار، وأنشد الليث:
  فحليت من خز وقز وقـرمـز                      ومن صنعة الدنيا عليك النقارس قلت: وقد جاء في تفسير قوله تعالى:  فخرج على قومه في زينته  قال: كالقرمز، ويوجد هنا في بعض النسخ الصحيحة زيادة هذه العبارة بعد قوله في آجامهم: وقيل: هو أحمر كالعدس محبب، يقع على نوع من البلوط في شهر آذار، فإن غفل عنه ولم يجمع صار طائرا وطار. وهذا الحب منه شيء يسمى القرمز، من خاصيته صبغ ما كان حيوانيا كالصوف والقز، دون القطن. إلى هنا، وقد سقطت من بعض الأصول المصححة. والقرميز، بالكسر: الضعيف الضاوي، قاله الصاغاني. قال شمر: القرماز، بالكسر: الخبز المحور، وأنشد لبعض الأعراب:
  جاء من الدهنا ومن آرابـه                      لا يأكل القرماز في صنابه
  ولا شواء الرغف مع جوذابه                      إلا بقايا فضل ما يؤتى بـه
  من اليرابيع ومن ضبابـه قلت: وهو معرب أيضا. ومما يستدرك عليه: درب قرمز: إحدى محال مصر، حرسها الله تعالى.

##### Türkçe

**القرمز**; kesre ile: el-Cevherî onu ihmal etti. el-Leys dedi: O, Ermenî kırmızı bir boyadır; denilir ki onların sazlıklarında bulunan bir kurtçuğun özsuyundan olur; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır. Gizli değildir ki “**يكون**” lafzı, birincisi, kısaltmayı bozan fazla bir (lafız)dır. el-Leys inşad etti:
  “Süslenmiş oldum **خز** ve **قز** ve **قـرمـز** ile,
  Ve dünyanın san‘atından senin üzerine **النقارس** (vardır).”

Dedim: Şu yüce sözü’nün tefsirinde gelmiştir: “**فخرج على قومه في زينته**”; dedi: **كالقرمز**. Ve burada bazı sahih nüshalarda, “onların sazlıklarında” sözünden sonra bu ibarenin ziyadesi bulunur: Ve denildi: O, mercimek gibi kırmızı, taneli (habbe habbe)dir; **آذار** ayında bir tür meşenin üzerine düşer; eğer ondan gafil olunursa ve toplanmazsa kuş olur ve uçar. Ve bu taneden, **القرمز** diye adlandırılan bir şey (çıkar); onun hususiyetindendir ki yün ve **قز** gibi hayvanî olanı boyar, pamuk hariç. Buraya kadar; ve bazı tashih edilmiş asıllardan düşmüştür.

**القرميز**, kesre ile: zayıf, cılız; es-Sâğânî söyledi. Şemr dedi: **القرماز**, kesre ile: çevrilmiş (yuvarlanmış) ekmek. Bazı bedevîlerden inşad etti:
  “**الدهنا**’dan ve **آرابـه**’sinden geldi,
  **صنابه**’sinde **القرماز** yemez.
  Ve **الرغف**’in kızartmasını **جوذابه** ile (yemez),
  Ancak onunla getirilen fazlalığın artığı (olursa).
  **اليرابيع**’den ve **ضبابـه**’sinden (olan).”

Dedim: O, ayrıca Arapçalaştırılmıştır. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **درب قرمز**: Mısır’ın mahallelerinden biri; Allah Teâlâ onu korusun.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%85%D8%B2/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قِرْمِزٌ
قِرْمِزٌ ذ , a Persian word, arabicized; (TA;) [The insect called coccus: and particularly the coccus baphica, or coccus ilicis; commonly called by us, from the Persian and Arabic, kermes: and also applied to that species which is the true cochineal:] a certain Armenian dye, (Lth, K,) of a red colour, (Lth, TA,) obtained from the expressed fluid of a kind of worm found in the woods of Armenia: (Lth, K:) such is said to be the case: and in some of the correct copies of the K we find the following addition: it is said to be red like the lentil, in the form of grains: it falls upon a species of بَلَّوط, [or oak,] in the month of آذَار, [or March, O. S.,] and if not gathered, it becomes a flying thing, and flies: it is used as a dye for animal substances, such as wool and skill, but not cotton. (TA.)

قِرْمِزِىٌّ
قِرْمِزِىٌّ ذ Dyed with قِرْمِز: or resembling the colour of that dye: (the book entitled ما لا يسع الطبيب جهله, by Ibn-El-Kutbee; cited by Golius:) [in the present day, crimson; or of a deep red colour.]

##### Türkçe

قِرْمِزٌ
**قِرْمِزٌ** ذ, Farsça bir kelime, Arapçalaştırılmış; (TA;) [**coccus** denilen böcek: ve özellikle **coccus baphica** yahut **coccus ilicis**; bizce, Farsça ve Arapçadan, **kermes** diye yaygınca adlandırılan: ve ayrıca hakiki **cochineal** olan o türe de uygulanır:] kırmızı renkli (Lth, TA,) belirli bir Ermeni boyası, (Lth, K,) Ermenistan ormanlarında bulunan bir çeşit kurdun sıkılmış sıvısından elde edilir: (Lth, K:) durumun böyle olduğu söylenir: ve K’nin bazı sahih nüshalarında şu ilâveyi buluruz: mercimek gibi kırmızı olduğu, taneler şeklinde olduğu söylenir: **بَلَّوط** türü bir şeyin [yahut meşenin] üzerine **آذَار** ayında [yahut Mart, O. S.,] düşer; ve eğer toplanmazsa, uçan bir şey olur ve uçar: yün ve ipek gibi hayvanî maddeler için bir boya olarak kullanılır; fakat pamuk için değil. (TA.)

قِرْمِزِىٌّ
**قِرْمِزِىٌّ** ذ **قِرْمِزٌ** ile boyanmış: yahut o boyanın rengine benzer: (İbn-El-Kutbee’nin, Golius tarafından nakledilen, **ما لا يسع الطبيب جهله** adlı kitabı:) [bugünkü kullanımda, koyu kırmızı; yahut derin kırmızı renkte.]
