# قرمز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%85%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D9%85%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قرمز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%85%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قرمز

القرمز، بالكسر، أهمله الجوهري، وقال الليث: هو صبغ إرمني أحمر، يقال إنه يكون من عصارة دود يكون في آجامهم، فارسي معرب. ولا يخفى أن لفظة يكون الأولى زائدة مخلة بالاختصار، وأنشد الليث:
  فحليت من خز وقز وقـرمـز                      ومن صنعة الدنيا عليك النقارس قلت: وقد جاء في تفسير قوله تعالى:  فخرج على قومه في زينته  قال: كالقرمز، ويوجد هنا في بعض النسخ الصحيحة زيادة هذه العبارة بعد قوله في آجامهم: وقيل: هو أحمر كالعدس محبب، يقع على نوع من البلوط في شهر آذار، فإن غفل عنه ولم يجمع صار طائرا وطار. وهذا الحب منه شيء يسمى القرمز، من خاصيته صبغ ما كان حيوانيا كالصوف والقز، دون القطن. إلى هنا، وقد سقطت من بعض الأصول المصححة. والقرميز، بالكسر: الضعيف الضاوي، قاله الصاغاني. قال شمر: القرماز، بالكسر: الخبز المحور، وأنشد لبعض الأعراب:
  جاء من الدهنا ومن آرابـه                      لا يأكل القرماز في صنابه
  ولا شواء الرغف مع جوذابه                      إلا بقايا فضل ما يؤتى بـه
  من اليرابيع ومن ضبابـه قلت: وهو معرب أيضا. ومما يستدرك عليه: درب قرمز: إحدى محال مصر، حرسها الله تعالى.

### Türkçe

**القرمز**; kesre ile: el-Cevherî onu ihmal etti. el-Leys dedi: O, Ermenî kırmızı bir boyadır; denilir ki onların sazlıklarında bulunan bir kurtçuğun özsuyundan olur; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır. Gizli değildir ki “**يكون**” lafzı, birincisi, kısaltmayı bozan fazla bir (lafız)dır. el-Leys inşad etti:
  “Süslenmiş oldum **خز** ve **قز** ve **قـرمـز** ile,
  Ve dünyanın san‘atından senin üzerine **النقارس** (vardır).”

Dedim: Şu yüce sözü’nün tefsirinde gelmiştir: “**فخرج على قومه في زينته**”; dedi: **كالقرمز**. Ve burada bazı sahih nüshalarda, “onların sazlıklarında” sözünden sonra bu ibarenin ziyadesi bulunur: Ve denildi: O, mercimek gibi kırmızı, taneli (habbe habbe)dir; **آذار** ayında bir tür meşenin üzerine düşer; eğer ondan gafil olunursa ve toplanmazsa kuş olur ve uçar. Ve bu taneden, **القرمز** diye adlandırılan bir şey (çıkar); onun hususiyetindendir ki yün ve **قز** gibi hayvanî olanı boyar, pamuk hariç. Buraya kadar; ve bazı tashih edilmiş asıllardan düşmüştür.

**القرميز**, kesre ile: zayıf, cılız; es-Sâğânî söyledi. Şemr dedi: **القرماز**, kesre ile: çevrilmiş (yuvarlanmış) ekmek. Bazı bedevîlerden inşad etti:
  “**الدهنا**’dan ve **آرابـه**’sinden geldi,
  **صنابه**’sinde **القرماز** yemez.
  Ve **الرغف**’in kızartmasını **جوذابه** ile (yemez),
  Ancak onunla getirilen fazlalığın artığı (olursa).
  **اليرابيع**’den ve **ضبابـه**’sinden (olan).”

Dedim: O, ayrıca Arapçalaştırılmıştır. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **درب قرمز**: Mısır’ın mahallelerinden biri; Allah Teâlâ onu korusun.
