# قرمص — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%85%D8%B5/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D9%85%D8%B5/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قرمص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%85%D8%B5.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قرمص

القُرْمُوص والقِرْماصُ: حفرة يستدفئ فيها الإِنسان الصَّردُ من البَرْدِ؛ قال أُمية بن أَبي عائذ الهذلي:
أَلِفَ الحَمامةُ مَدْخَلَ القِرْماصِ
والجمع القرامِيص؛ قال:
جاءَ الشِّتاء ولمّا أَتخِذْ رَبَضاً،
يا ويْحَ كَفَّيّ من حَفْرِ القَرامِيص
وقَرْمَصَ وتَقَرْمَصَ: دخل فيها وتَقَبَّض، وقَرْمَصَها وتقَرْمَصَها: عمِلَها؛ قال:
فاعمِدْ إِلى أَهل الوَقِير، فإِنما
يَخْشَى أَذاك مُقَرْمِصُ الزَّرْبِ
(* قوله «الزرب» هكذا ضبط في الأصل.)
والقُرْمُوص: حفرةُ الصائد. قال الأَزهري: كنت بالبادية فهبّت ريح غريبة فرأَيت مَنْ لا كِنَّ لهم من خَدَمِهم يحتفرون حُفَراً ويتقَبّضون فيها ويُلْقُون أَهْدامَهم فوقهم يَرُدُّون بذلك بَرْدَ الشَّمال عنهم، ويسمون تلك الحُفَرَ القرامِيصَ، وقد تَقَرْمَصَ الرجل في قُرْموصه. والقُرْموصُ: وكْرُ الطائر حيث يَفْحَصُ في الأَرض؛ وأَنشد أَبو الهيثم: عن ذي قرامِيصَ لها مُحَجّل
قال: قَرامِيصُ ضرعها بواطنُ أَفخاذِها في قول بعضهم؛ قال: وإِنما أَراد أَنها تؤثّر لعظم ضرعها إِذا بركت مثل قُرْموصِ القطاة إِذا جَثَتْ. أَبو زيد: يقال في وجهه قِرْماصٌ إِذا كان قَصِيرَ الخدّين. والقُرْموصُ: عشّ الطائر، وخص بعضهم به عش الحمام؛ قال الأَعشى:
وذا شُرُفاتٍ يقصرُ الطَّرْفُ دونه،
ترى للحَمامِ الوُرْقِ فيها قَرامِصا
حذف ياء قراميص للضرورة ولم يقل قراميص، وإِن احتمله الوزن لأَن القطعة من الضرب الثاني من الطويل، ولو أَتم لكان من الضرب الأَول منه، قال ابن بري: والقُرْموصُ وكر الطير، يقال منه: قَرْمَصَ الرجلُ والطائر إِذا دخلا القُرْموصَ، وأَنشد بيت الأَعشى أَيضاً. وفي مناظرة ذي الرمة ورؤبة: ما تقَرْمَص سبُعٌ قُرْموصاً إِلا بقضاء؛ القُرْموصُ: حفرة يحتفرها الرجل يَكْتَنّ فيها من البَرْد ويأْوي إِليها الصيد، وهي واسعة الجوف ضيقة الرأْس، وتَقَرْمَص السَّبُعُ إِذا دخلَها للاصطياد. وقَرامِيصُ الأَمر: سعَتُه من جوانبه؛ عن ابن الأَعرابي، واحدها قُرْموص؛ قال ابن سيده: ولا أَدري كيف هذا فتفهّم وَجْهَ التخليط فيه. ولَبَنٌ قُرامِصٌ: قارِصٌ.

### Türkçe

**القُرْمُوص** ve **القِرْماصُ**: insanın, şiddetli soğuktan, içinde ısındığı bir çukur; Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî dedi ki:

Güvercin **القِرْماصِ**’ın girişine alıştı

Çoğulu **القرامِيص**’tir; dedi ki:

Kış geldi, hâlbuki bir barınak edinmedim,
Vay ellerimin hâline **القَرامِيص** kazmaktan

**وقَرْمَصَ** ve **تَقَرْمَصَ**: ona girdi ve büzüldü; **وقَرْمَصَها** ve **تقَرْمَصَها**: onu yaptı; dedi ki:

Öyleyse **الوَقِير** ehline yönel; çünkü ancak
senin eziyetinden korkar **مُقَرْمِصُ الزَّرْبِ**

(* “**الزرب**” sözü asılda böyle ضبط edilmiştir.)

Ve **القُرْمُوص**: avcının çukuru. Ezherî dedi ki: Bâdiyede idim; derken garip bir rüzgâr esti; hizmetçilerinden kendilerine siperliği olmayan kimselerin çukurlar kazdıklarını ve içinde büzüldüklerini ve elbiselerini üzerlerine attıklarını gördüm; bununla kuzeyin soğuğunu kendilerinden geri çeviriyorlardı; ve o çukurlara **القرامِيص** adını veriyorlardı; ve adam **قُرْموص**’unda **تَقَرْمَصَ** etmiştir.

Ve **القُرْموصُ**: kuşun, yerde eşinip kazdığı yer, yani yuvası; Ebû’l-Heysem inşâd etti:

Üzerinde alaca ayaklı olanın, onun için **قرامِيصَ** sahibi olanın hakkında

Dedi ki: Bazılarının sözüne göre onun **قَرامِيصُ**’u, sağrısının iç uyluklarıdır; dedi ki: Ancak şunu kastetti: iri memesinden dolayı, çöktüğü zaman, tıpkı **القطاة**’nın çöktüğü zaman **قُرْموصِ**’u gibi iz bırakır.

Ebû Zeyd: Yanakları kısa olursa “yüzünde **قِرْماصٌ** var” denir. Ve **القُرْموصُ**: kuşun yuvası; bazıları bunu özellikle güvercinin yuvasına tahsis etti; A‘şâ dedi ki:

Ve öyle burçlar ki bakış onun berisinde kısalır,
Orada boz güvercinler için **قَرامِصا** görürsün

Zaruret için **قراميص**’ın yâ’sını hazfetti ve **قراميص** demedi; hâlbuki vezin onu kaldırır; çünkü parça, **الطويل**’in ikinci darbındandır; eğer tamamlasaydı onun birinci darbından olurdu. İbn Berî dedi ki: Ve **القُرْموصُ** kuşun yuvasıdır; ondan “adam ve kuş **قَرْمَصَ** etti” denir; yani **القُرْموصَ**’a girdiler; ve A‘şâ’nın beytini de inşâd etti. Zü’r-Rumme ile Ru’be’nin münazarasında: “Bir yırtıcı, bir **قُرْموصاً**’a ancak bir hükümle **تقَرْمَص** eder.” **القُرْموصُ**: adamın soğuktan sakındığı ve avın ona sığındığı, kazdığı bir çukurdur; içi geniş, başı dardır; ve yırtıcı, avlanmak için ona girdiği zaman **تَقَرْمَصَ** eder. Ve **قَرامِيصُ الأَمر**: onun yanlarından genişliği; İbnü’l-A‘râbî’den; onun teki **قُرْموص**’tur. İbn Sîde dedi ki: Bunun nasıl olduğunu bilmiyorum; öyleyse ondaki karıştırmanın yönünü iyice anla. Ve **لَبَنٌ قُرامِصٌ**: ekşi (süt).
