# قرم — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%85/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D9%85/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%85.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: قرم

القاف والراء والميم معهما
ق ر م، ق م ر، م ق ر، م ر ق، ر ق م، ر م ق كلهن مستعملات قرم: القَرْمُ الفحل المصعب.
وأَقْرِمَ أي ترك حتى استَقْرَمَ أي صار مُقْرَماً فهو أقْرَمُ، وهو المُكَرَّم، ويترك للفحلة لا يحمل عليه.
والقَرْمُ: تناول الحمل والجدي الحشيش، وأول ما يقرِمُ أطراف الشجر شيئاً، وهو راضع بعد.
والقَرْمُ: أن يُقَرَمَ من أنف البعير جليدة للسمة أي تقطع قطيعة فيبقى أثرها. فتلك السمة القرمة والقَرْمةُ، والقطيعة التي قطعت قُرامة. والبعير مَقْرومٌ، ورما قَرَموا من كركرته وأذنه يتبلغ بها أي يؤكل عند القحط.
والقِرامُ: ثوب من صوف، فيه ألوان من العهون، صفيق، يتخذ ستراً أو يغشى به هودج وكلة، ويجمع على قرم.
والمِقْرَمةُ: المحبس نفسه يُقْرَمُ به الفراش.
والقَرَمُ: شدة شهوة اللحم، وباز قَرِمٌ، وقَرِمْتُ إلى اللحم أي اشتهيته، قال:
يزين البيت مربوطاً		ويشفي قَرَمَ الركب
رقم: الرَّقْمُ: تعجيم الكتاب، وكتاب مَرْقُومٌ: بينت حروفه بالتنقيط.
والتاجر يَرْقُم ثوبه بسمته.
والمُرقُومُ من الدواب: الذي يكون على أوظفته كيات صغار، كل واحدة رَقْمَةٌ، وينعت بها حمار الوحش لسواد على قوائمه.
والرَّقْمُ: خز موشى، يقال: خز رَقْمٍ كما تقول: برد وشي مضاف.
والرَّقْمَتانِ شبه ظفرين في قوائم الدابة متقابلتين.
والرَّقَمةُ: نبات.
والرُّقْمَةُ: لون الحية الأَرْقَم، وإنما هي رقشة من سواد وبغثة، والجميع الأراقِمُ، والأنثى رقشاء ولا يقال رَقْماء.
والأَرْقَمُ إذا جعلته نعتاً قلت أرقش، والأَرقَمُ اسمه، وربما جعله نعتاً كما قال الباهلي.
تمرس بي من حينه وأنا الرَّقِمْ
يريد الداهية.
مرق: المَرَق: جماعة المَرَقةِ، لا فعل له.
والمُروقُ: الخروج من شيء من غير مدخله.
والمارقةُ: الذين مرقوا من الدين كما يَمْرُقُ السهم من الرمية مُروقاً، وأمرَقْتُه أنا. ويقال للذي يبدي عوته: أمرَقَ إمراقاً.
ومَرِقَتِ البيضة مَرَقاً، ومَذِرَتْ مَذَراً أي فَسَدَتْ فصارتْ ماءً.
والامتِراق: سرعة المروق، وقد امترقت الحمامة من الوكر.
والمُرِّيق: شحم العصفر، ويقال: هي عربية محضة، ويقال: ليست بعربية. ومراق البطن من العانة إلى السرة.
رمق: الرَّمَقُ: بقية الحياة.
ورَمَّقُوهُ ويُرَمِّقُونَه أي بقدر ما يمسك رَمَقَه، ويقال: وما عيشه إلا رُمْقَةٌ ورِماقٌ، قال:
ما زخر معروفك بالرماقِ
والرِّماقُ: المُرامَقةُ بالبَصَر، وما زلت أرمُقُه بعيني وأرامِقُه أي أتبعُه بصري فأطيل النظر.
والرّامِقُ الرامج أي الملواح الذي تصاد به البزاة ونحوها، يوكأ ببومة فيشد برجلها شيء أسود وتخاط عيناها، ويشد في ساقها خيط طويل، فإذا وقع البازي عليها أخذه الصياد من قترته.
قمر: القَمْراءُ ضَوءُ القَمَر، وليلة مُقمِرةٌ.
واقَمَرَ التَّمْرُ أي لم ينضَجْ حتى أصابه البرد فذهبت حلاوته وطعمه.
والقُمْرةُ: لون الحمار الأقمَرِ، وهو لون يضرب إلى الخضرة.
والقَمْراءُ: دخلة من الدخل.
وقامَرْتُه فقَمَرْتُه من القِمار.
والقُمْريُّ: طائر كالفاختة مسكنه الحجاز.
مقر: المَقِرُ: شبه الصبر، والمَقْرُ أيضاً، قال:
إنما الصبر ككنز بارز		طلي المر عليه والمَقِرْ
والمَقْرُ: إيقاعك السمك المالح في الماء، وتقول: مَقَرْتُه فهو مَمْقُورٌ.

### Türkçe

القاف والراء والميم معهما
ق ر م، ق م ر، م ق ر، م ر ق، ر ق م، ر م ق كلهن مستعملات **قرم**: **القَرْمُ**: zor huylu damızlık erkek (hayvan).
Ve **أَقْرِمَ**: yani bırakıldı; ta ki **استَقْرَمَ**: yani **مُقْرَماً** oldu; o hâlde o **أقْرَمُ**dur; ve o **المُكَرَّم**dır; ve damızlık erkeğe bırakılır, üzerine yük bindirilmez.
Ve **القَرْمُ**: kuzu ve oğlağın otu yemesi; ve ilk **يقرِمُ** ettiği, ağaçların uçlarını biraz (yemesidir); hâlbuki o hâlâ emziklidir.
Ve **القَرْمُ**: devenin burnundan alâmet için bir deri parçasının **يُقَرَمَ** edilmesi; yani bir kesik kesilir de izi kalır. İşte o alâmet **القرمة** ve **القَرْمةُ**dur; ve kesilen kesik parça **قُرامة**dır. Ve deve **مَقْرومٌ**dur. Ve **رما**: (şöyle dedi:) **قَرَموا** onun hörgücünden ve kulağından onunla geçinilir diye; yani kıtlıkta yenilir.
Ve **القِرامُ**: yünden bir elbise; içinde yünlerin renkleri vardır; kalındır; perde edinilir yahut onunla hevdç ve **وكلة** örtülür; ve **قرم** üzere çoğul yapılır.
Ve **المِقْرَمةُ**: hapisliğin kendisi; onunla döşek **يُقْرَمُ** edilir.
Ve **القَرَمُ**: et iştahının şiddeti; ve doğan **قَرِمٌ**dur; ve **قَرِمْتُ إلى اللحم**: yani onu arzuladım; dedi ki:
يزين البيت مربوطاً		ويشفي **قَرَمَ** الركب

**رقم**: **الرَّقْمُ**: yazının i‘câmı (harflerin ayırt edilmesi); ve **كتاب مَرْقُومٌ**: harfleri noktalama ile açıklanmış (belirgin kılınmış).
Ve tüccar elbisesini alâmetiyle **يَرْقُم** eder.
Ve binek hayvanlarından **المُرقُومُ**: ayak bileklerinde küçük dağlamalar bulunan; her biri bir **رَقْمَةٌ**dır; ve bununla, bacaklarında siyahlık bulunduğu için yaban eşeği vasfedilir.
Ve **الرَّقْمُ**: nakışlı ipek; “**خز رَقْمٍ**” denir; senin “**برد وشي**” (nakışlı bürde) dediğin gibi, izafetli.
Ve **الرَّقْمَتانِ**: hayvanın ayaklarında karşılıklı iki tırnak benzeri (iz).
Ve **الرَّقَمةُ**: bir bitki.
Ve **الرُّقْمَةُ**: **الأَرْقَم** yılanının rengi; o ancak siyahlık ve açıklık karışımından bir benektir; ve hepsi **الأراقِمُ**dur; dişisi **رقشاء**dır, **رَقْماء** denmez.
Ve **الأَرْقَمُ**: onu sıfat yaptığında “**أرقش**” dersin; **الأَرقَمُ** onun adıdır; bazen onu sıfat da yapar; **الباهلي**’nin dediği gibi:
تمرس بي من حينه وأنا **الرَّقِمْ**
“Felâketi” kasteder.

**مرق**: **المَرَق**: **المَرَقةِ** topluluğu; onun fiili yoktur.
Ve **المُروقُ**: bir şeyden, giriş yerinden olmaksızın çıkmaktır.
Ve **المارقةُ**: dinden çıkan kimselerdir; okun hedeflenen şeyden **مُروقاً** ile çıkması gibi **يَمْرُقُ**; ve ben onu **أمرَقْتُه**. Ve ayıbını açığa vuran kimse için: **أمرَقَ إمراقاً** denir.
Ve yumurta **مَرِقَتِ** **مَرَقاً**; ve **مَذِرَتْ مَذَراً**: yani bozuldu da su oldu.
Ve **الامتِراق**: muruğun sürati; güvercin yuvadan **امترقت** etmiştir.
Ve **المُرِّيق**: aspir yağı; “o saf Arapçadır” denir; ve “Arapça değildir” denir. Ve **مراق**: karından kasıktan göbeğe kadar olan yer.

**رمق**: **الرَّمَقُ**: hayatın kalıntısı.
Ve onu **رَمَّقُوهُ** ve onu **يُرَمِّقُونَه**: yani **رَمَقَه**ni tutacak kadar. Ve denir ki: “Onun geçimi ancak bir **رُمْقَةٌ** ve **رِماقٌ**tır”; dedi ki:
ما زخر معروفك بالرماقِ
Ve **الرِّماقُ**: bakışla **المُرامَقةُ**; ve ben onu gözümle sürekli **أرمُقُه** ve **أرامِقُه** ettim: yani bakışımı ona uydururum da bakmayı uzatırım.
Ve **الرّامِقُ**: **الرامج**; yani doğanlar ve benzerlerinin avlandığı alaca baykuş; bir baykuşla bağlanır; ayağına siyah bir şey bağlanır ve iki gözü dikilir; ve bacağına uzun bir ip bağlanır; doğan onun üzerine konunca avcı onu kendi **قترته**sinden alır.

**قمر**: **القَمْراءُ**: ay ışığı; ve **ليلة مُقمِرةٌ**: ay ışıklı gece.
Ve **اقَمَرَ التَّمْرُ**: yani olgunlaşmadı da soğuk ona isabet etti; böylece tatlılığı ve tadı gitti.
Ve **القُمْرةُ**: **الأقمَرِ** eşeğinin rengi; yeşilliğe çalan bir renktir.
Ve **القَمْراءُ**: gelirin bir girişi (kalemi).
Ve onunla kumar oynadım: **قامَرْتُه**; sonra onu yendim: **قَمَرْتُه**; **القِمار**dan.
Ve **القُمْريُّ**: üveyik gibi bir kuş; meskeni Hicaz’dır.

**مقر**: **المَقِرُ**: sabır otuna benzer; ve **المَقْرُ** da (böyledir); dedi ki:
إنما الصبر ككنز بارز		طلي المر عليه و**المَقِرْ**
Ve **المَقْرُ**: tuzlu balığı suya koymandır; ve dersin ki: “Onu **مَقَرْتُه**”; o hâlde o **مَمْقُورٌ**dur.
