# قرنس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D9%86%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قرنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قرنس

القرناس، بالضم، والكسر، الأخير لابن الأعرابي، وإقتصر الجوهري على الضم، وقال: هو شبه الأنف يتقدم من، وفي الصحاح: في الجبل، وأنشد ابن الأعرابي لمالك بن خالد الهذلي، وفي الصحاح: مالك بن خويلد الخناعي، يصف الوعل:
  تالله يبقى علـى الأيام ذو حـيد                      بمشمخر به الـظـيان والآس
  في رأس شاهقة أنبوبها خصـر                      دون السماء له في الجو قرناس والقرناس، بالضم والكسر معا، كما ضبطه الصاغاني: من النوق: المشرفة الأقطار كأنه حرف جبل، كالقرنس، كزبرج، نقله الصاغاني عن ابن الأعرابي. والقرناس: عرناس المغزل، قال الأزهري: هو صنارته، ويقال لأنف الجبل: عرناس أيضا. والقرانيس: عثانين السيل وأوائله مع الغثاء. وربما أصاب السيل حجرا فترشش الماء فسمي القرانس. وسيف، هكذا في سائر النسخ، وصوابه كما في التكملة: سقف مقرنس: عمل على هيئة السلم. وقرنس البازي، إذا كرز، أي سقط ريشه، وقال الليث: قرنس البازي، فعل له لازم، وفي اللسان: فعله لازم، إذا كرز وخيطت عيناه أول ما يصاد، هكذا رواه بالسين، كقرنس، بالضم، أي مبنيا للمجهول، عن الجوهري، والصاد لغة فيه، هكذا نقله الصاغاني، ونقل الأزهري عبارة الليث هذه ولم يذكر فيه: قرنس، بالضم، وإنما فيه بعد قوله أول ما يصاد: رواه بالسين على فعلل، وغيره يقول: قرنص البازي. هذا هو نص الليث. وقرنس الديك، إذا فر من ديك آخر وقنزع، والصاد لغة فيه، وأباه ابن الأعرابي، ونسبه ابن دريد للعامة. ومما يستدرك عليه: القرنوس: الخرزة في أعلى الخف، والصاد لغة فيه.

### Türkçe

**القرناس**; (başındaki harfin) ötreli ve esreli (okunuşuyla); sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’nindir; el-Cevherî ise ötreliye hasretmiş ve demiştir: O, (bir şey)den öne doğru çıkan burun benzeri (şey)dir; ve **الصحاح**’ta: dağda (olan) diye (geçer). İbnü’l-A‘râbî, Mâlik b. Hâlid el-Hüzelî’ye ait olarak şunu inşâd etti; ve **الصحاح**’ta: Mâlik b. Huveylid el-Hınâ‘î (diye geçer); dağ keçisini vasfeder:
  Allah’a yemin olsun, günler üzerinde bir **حيد** sahibi kalır                      (öyle bir) **مشمخر**’da ki onda **الظيان** ve **الآس** (vardır)
  Yüksek bir tepenin başında, borusu ince-bel                      göğe yakın; onun için havada bir **قرناس** vardır

Ve **القرناس**; ötreli ve esreli ikisi birlikte; es-Sâgânî’nin ضبط ettiği üzere: dişi develerden: çevreleri yüksek (olan); sanki bir dağ harfi (kenarı) gibidir; **القرنس** gibi; **زبرج** gibi; es-Sâgânî bunu İbnü’l-A‘râbî’den nakletmiştir. Ve **القرناس**: iğin **عرناس**’ı; el-Ezherî dedi: o, onun **صنارة**’sıdır; ve dağın burnuna da **عرناس** denir. Ve **القرانيس**: selin **عثانين**’i ve onun **الغثاء** ile birlikte evvelleri (ilkleri)dir. Ve bazen sel bir taşa isabet eder de su sıçrar; buna **القرانيس** adı verilir. Ve **سيف**; işte böyle, sair nüshalarda (geçer); doğrusu ise, **التكملة**’de olduğu üzere: **سقف مقرنس**: merdiven heyeti üzere yapılmış (olan). Ve **قرنس البازي**; **كرز** ettiği zaman; yani tüyü döküldü (zaman). el-Leys dedi: **قرنس البازي**; ona lâzım (geçişsiz) bir fiildir; ve **اللسان**’da: fiili lâzımdır; **كرز** ettiği ve ilk avlandığı zaman gözleri dikildiği vakit; işte böyle, onu **بالسين** ile rivayet etti; **قرنس** gibi, ötreli; yani meçhule bina edilmiş olarak; el-Cevherî’den (naklen). Ve **الصاد** onda bir lugattır; es-Sâgânî bunu böyle nakletti. el-Ezherî, el-Leys’in bu ibaresini nakletti ve onda **قرنس**’i, ötreli, zikretmedi; onda ancak “ilk avlandığı zaman” sözünden sonra: onu **بالسين** ile **فعلل** vezni üzere rivayet etti; başkası ise: **قرنص البازي** der. Bu, el-Leys’in nassıdır. Ve **قرنس الديك**; başka bir horozdan kaçtığı ve **قنزع** ettiği zaman; ve **الصاد** onda bir lugattır; İbnü’l-A‘râbî bunu reddetti; İbn Düreyd ise onu avama nisbet etti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **القرنوس**: mestin üst tarafındaki boncuk; ve **الصاد** onda bir lugattır.
