# قرن — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B1%D9%86/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: قرن

القاف والراء والنون معهما
ق ر ن، ن ق ر، ر ن ق، ر ق ن، ق ن ر مستعملات قرن: قَرْنُ الثور معروف، وموضعه من رأس الإنسان قَرنٌ أيضاً، ولكل رأسٍ والقَرْن في السن: اللذة.
والقَرنُ: الأمة.
وقَرنٌ بعد قَرنٍ، ويقال: عمر كل قَرنٍ ستون سنة.
والقَرنُ: عفلة الشاة والبقرة، وهو شيء تراه قد خرج من ثغرها.
والقَرنُ: جبل صغير منفرد.
والقَرنان: ما يبنى على رأس البئر من حجر أو طين، توضع عليهما النعامة، وهي خشبة يدور عليها المحور، قال:
تبين القَرْنَيْنِ وانظر ما هما		امدراً أم حجراً تراهمـا
والقَرْنُ: طلق من جري الخيل.
وقَرَنْتُ الشيء أقرنه قرناً أي شددته إلى شيء.
والقَرَنُ: الحبل يقرن به، وهو القِران أيضاً.
وكان رجل عبد صنماً فأسلم ابن له وأهله، فجهدوا عليه، فأبى فعمد إلى صنمه فقلده سيفاً وركز عنده رمحاً، وقال: امنع عن نفسك، وخرج مسافراً فرجع ولم يره في مكانه، فطلبه فوجده وقد قُرِنَ إلى كلب ميت في كناسة قوم فتبين له جهله، فقال:
إنك لو كنت إلهاً لـم تـكـن		أنت وكلب وسط بئر في قَرَنْ
أفٍّ لملقاك إلهـاً يسـتـدن
فقال هذه الأبيات وأسلم.
والقِرانُ: حبل يشد به البعير كأنه يقوده، وجمعه قُرُنٌ.
وقَرَنٌ: حي من اليمن منهم أويس القَرَنيّ.
والقَرَنُ: جعبة صغيرة تضم إلى الجعبة الكبيرة، وفي الحديث: "الناس يوم القيامة كالنبل في القَرَنِ".
والقَرَن في قول جرير: "كالمشدود في القَرَنِ" يكون حبلاً ويكون جعبة.
والأقْرَنُ: المقرون الحاجبين.
والقِرْنُ: ضدك في القوة.
والقَرْنُ: حد ظبة السيف والسنان.
والقَرونُ: الناقة إذا جرت وضعت يديها ورجليها معاً معاً.
والقَرنُ: حرف رابية مشرفة على وهدة صغيرة.
والقُرانَى تثنية فرادى، تقول: جاءوا فرادى وقُرانَى.
والقِرانُ أن يُقارن بين تمرتين يأكلهما معاً، وفي الحديث: "لا قِرَانَ ولا تفتيش في أكل التمر".
والقِرانُ أن تقرِنَ حجة وعمرة معاً.
والقَرونُ من النوق: المُقْتَرنَةُ القادمين والآخرين من أطبائها.
والقَرونُ: التي إذا بعرت قارَنَتْ بعرها.
وسمي ذا القَرْنَيْنِ لأنه ضرب ضربتين على قَرْنَيْهِ.
والقَرينُ: صاحبك الذي يقارنُك، وقوله عز وجل: "مقترنين" أي مُتقارنينَ.
وتقول: فلان إذا جاذبته قرينته وقرينه قهرها أي إذا قُرِنَتْ به الشديدة أطاقها وغلبها إذا ضم إليه أمر أطاقه، قال عمرو:
متى نشدد قرينتَنا بحـبـل		نجد الحبل أو نقص القَرينا
وقَرينهُ الرجل امرأته.
وأقْرَنْتُ لهذا البعير أو البرذون أي أطلعته، اشتق من قولك: صرت له قريناً أي مطيقاً، ومنه قوله تعالى: "ما كنا له مُقرِنينَ" أي مطيقين.
والأَقْرَنُ والقَرْناءُ من الشاء ذات القرون.
والقَرْنانُ: الذي لا غيرة له.
وقارونُ ابن عم موسى عليه السلام وكان منافقاً فلما عاتبه موسى استبان كفره فدعا عليه فخسف به.
والقًرونُ: النفس.
والقَيرَوانُ: القافلة، معربة.
والقَيروانُ: اسم مدينة.
رقن: تَرقينُ الكتاب: تزيينه، وترقين الثوب بالزعفران والورس، قال:
دار كرقم الكاتب المُرَقِّنِ
والرُّقونُ: النقوش.
رنق: الرَّنَقُ: تراب في الماء من القذى ونحوه، وماء رنقٌ ورَنَقٌ.
وقد أرنقتُه ورَنقتُه.
وفي عيشه رَنَقٌ أي كدر، قال:
قد أرد الماء لا طرقاً ولا رَنقا
والتَّرْنيقُ: كسر جناح الطائر حتى يسقط من آفة، وهو مُرَنَّقُ الجناح.
قنر: القَنَوَّرُ: الشديد الرأس، الضخم من كل شيء.
نقر: النًّقْرُ: صوت اللسان يلزق طرفه بمخرج النون فيصوت به فَيَنْقُرُ بالدابة لتسير، قال:
وخانق ذي غصة جرياض
?راخيت يوم النَّقْرِ والإنقاض والنَّقيرُ: نكتة في ظهر النواة منها تنبت النخلة.
والنَّقيرُ: أصل خشبة ينقر فينبذ فيه.
والنَّقْرُ: ضرب الرحى ونحوه بالمنقار، والمِنقارُ حديدة كالفأس لها خلف مسلك مستدير تقطع به الحجارة.
والنَّقارُ: الذي ينقش الركب واللجم والرحى.
ورجل نَقّار مُنَقَّرٌ: يُنَقِّرُ عن الأمور والأخبار.
وعن عمر قال: "متى ما يكثر حملة القرآن يُنَقِّروا، ومتى ما يُنَقِّروا يختلفوا".
والمناقَرةُ: مراجعة الكلام بين اثنين وبثهما أمورهما.
وفي الحديث: "ما كان الله ليُنْقِرَ عن قاتل المؤمن" أي ما كان ليقلع، قال:
وما أنا من أعداء قومي بمُنْقِرِ
والنّاقُورُ: الصور ينقُر فيه الملك أي ينفخ.
والنُّقْرَةُ: قطعة فضة مذابة، والنُّقرةُ: حفرة غير كبيرة في الأرض.
ونُقْرة القفا: وقبة بين العنق والرأس.
والمِنْقَرُ: بئر: بعيد القعر كثيرة الماء، قال:
أصدرها عن مِنْقَر السنابـر		نقر الدنانير وشرب الخازر
ومِنْقَرٌ: قبيلة.
ومِنْقارُ الطير والخف: طرفه.
والنَّقْرةُ: ضم الإبهام إلى الوسطى، ثم ينقر فيسمع صوته، وباللسان أيضاً.
ونَقَّرَ باسم رجل أي دعاه من بين أصحابه خاصة، وانتَقَرَ أيضاً.
ونَقَرْتُ رأسه: ضربته.
وانتَقَرَتِ الخيل بحوافرها أي احتفرت نُقَراً.
وانتَقَرَ السيل نُقَراً: حفر يحفر فيها الماء.
ونَقْرةُ: منزل بالبادية.
وأنْقِرَةُ: موضع بالشام ذكرتها الشعراء.

### Türkçe

**القاف** ve **الراء** ve **النون** birlikte

ق ر ن، ن ق ر، ر ن ق، ر ق ن، ق ن ر kullanımdadır. **قرن**: **قَرْنُ الثور** bilinir; ve insanın başından onun yeri de **قَرنٌ**’dur ayrıca; ve her baş için. Ve **القَرْن** yaşta: lezzettir.

Ve **القَرنُ**: ümmet.

Ve **قَرنٌ** sonra **قَرنٍ**; ve denilir: her **قَرنٍ**’ın ömrü altmış senedir.

Ve **القَرنُ**: koyunun ve ineğin **عفلة**’si; ve o, onun ağzından çıkmış olduğunu gördüğün bir şeydir.

Ve **القَرنُ**: küçük, tek başına (münferit) bir dağ.

Ve **القَرنان**: kuyunun başı üzerine taştan yahut çamurdan yapılan şey; üzerine **النعامة** konur; ve o, üzerinde **المحور**’un döndüğü bir tahtadır. Dedi ki:
تبين **القَرْنَيْنِ** وانظر ما هما		امدراً أم حجراً تراهمـا

Ve **القَرْنُ**: atların koşusundan bir salıvermedir.

Ve **قَرَنْتُ** şeyi, onu **أقرنه** **قرناً**: yani onu bir şeye sıkıca bağladım.

Ve **القَرَنُ**: onunla bağlanan ip; ve o, **القِران** da’dır.

Bir adam bir puta kulluk etti; sonra bir oğlu ve ailesi Müslüman oldu; ona karşı çabaladılar; o ise reddetti. Bunun üzerine putuna yöneldi; ona bir kılıç taktı ve yanında bir mızrak dikti ve dedi: Kendinden savun. Ve yolculuk ederek çıktı; sonra döndü ve onu yerinde görmedi. Onu aradı; onu, bir kavmin süprüntülüğünde ölü bir köpeğe **قُرِنَ** edilmiş buldu; böylece onun cehaleti ona açık oldu. Dedi ki:
إنك لو كنت إلهاً لـم تـكـن		أنت وكلب وسط بئر في **قَرَنْ**
أفٍّ لملقاك إلهـاً يسـتـدن

Bu beyitleri söyledi ve Müslüman oldu.

Ve **القِرانُ**: deve onunla bağlanır; sanki onu sevk eder; çoğulu **قُرُنٌ**’dur.

Ve **قَرَنٌ**: Yemen’den bir kabile; onlardan **أويس القَرَنيّ**.

Ve **القَرَنُ**: büyük sadağa eklenen küçük sadağ; ve hadiste: “Kıyamet günü insanlar **القَرَنِ** içindeki oklar gibidir.”

Ve **القَرَن** Cerîr’in sözü olan: “**كالمشدود في القَرَنِ**”de, ip olur ve sadağ olur.

Ve **الأقْرَنُ**: kaşları bitişik olan.

Ve **القِرْنُ**: kuvvette senin zıddın (rakibin).

Ve **القَرْنُ**: kılıcın ağzının ve mızrak ucunun keskinliği.

Ve **القَرونُ**: koştuğu zaman ön ayaklarını ve arka ayaklarını birlikte birlikte koyan dişi deve.

Ve **القَرنُ**: küçük bir çukurluğa bakan yüksek bir tümsek kenarı.

Ve **القُرانَى**: **فرادى**’nın tesniyesidir; dersin ki: **فرادى** ve **قُرانَى** geldiler.

Ve **القِرانُ**: iki hurmayı bir arada yiyerek aralarını birleştirmendir; ve hadiste: “Hurma yemede **قِرَانَ** yoktur ve teftiş yoktur.”

Ve **القِرانُ**: bir hac ile bir umreyi birlikte birleştirmen.

Ve develerden **القَرونُ**: onun **أطبائها**’sından öndekilerin ve sondakilerin **المُقْتَرنَةُ** olanı.

Ve **القَرونُ**: dışkıladığı zaman dışkısını birbirine bitiştiren.

Ve **ذا القَرْنَيْنِ** diye adlandırıldı; çünkü **قَرْنَيْهِ** üzerine iki vuruş vurdu.

Ve **القَرينُ**: seni mukarenet eden (yan yana olan) arkadaşın; ve O’nun عز وجل sözü: “**مقترنين**” yani birbirine yakın olanlar.

Ve dersin: falan kimse, **قرينته**’si ve **قرينه**’si onu çekiştirdiğinde onu kahretti: yani şiddetli olan ona **قُرِنَتْ** edildiğinde ona güç yetirdi ve onu yendi; ona bir iş eklendiğinde ona güç yetirdi. Amr dedi ki:
متى نشدد **قرينتَنا** بحـبـل		نجد الحبل أو نقص **القَرينا**

Ve onun **قَرينهُ**’si, adamın karısıdır.

Ve **أقْرَنْتُ** bu deveye yahut **البرذون**’a: yani onu çıkardım; “ona **قريناً** oldum” sözünden türetilmiştir: yani güç yetiren; ve ondan O’nun تعالى sözü: “**ما كنا له مُقرِنينَ**” yani güç yetirenler.

Ve **الأَقْرَنُ** ve **القَرْناءُ** koyunlardan boynuzlu olan.

Ve **القَرْنانُ**: kıskançlığı olmayan.

Ve **قارونُ** Musa عليه السلام’ın amcaoğludur; münafıktı; Musa onu azarlayınca küfrü açığa çıktı; ona beddua etti de yer onu yuttu.

Ve **القًرونُ**: nefis.

Ve **القَيرَوانُ**: kervan; Arapçalaştırılmıştır.

Ve **القَيروانُ**: bir şehrin adıdır.

رقن: **تَرقينُ الكتاب**: onu süslemek; ve elbiseyi safran ve **الورس** ile **ترقين** etmek. Dedi ki:
دار كرقم الكاتب **المُرَقِّنِ**

Ve **الرُّقونُ**: nakışlar.

رنق: **الرَّنَقُ**: suda, çerçöp ve benzeri şeylerden olan toprak; ve **ماء رنقٌ** ve **رَنَقٌ**.

Ve onu **أرنقتُه** ve **رَنقتُه**.

Ve onun yaşayışında **رَنَقٌ** vardır: yani bulanıklık. Dedi ki:
قد أرد الماء لا طرقاً ولا **رَنقا**

Ve **التَّرْنيقُ**: kuşun kanadını kırmak; ta ki bir afetten düşsün; ve o, **مُرَنَّقُ الجناح**’tır.

قنر: **القَنَوَّرُ**: başı şiddetli olan; her şeyden iri olan.

نقر: **النًّقْرُ**: dilin sesi; ucunu **النون**’un mahrecine yapıştırır da onunla ses çıkarır; böylece bineği yürüsün diye ona **فَيَنْقُرُ**. Dedi ki:
وخانق ذي غصة جرياض
?راخيت يوم **النَّقْرِ** والإنقاض

Ve **النَّقيرُ**: çekirdeğin sırtında bir nokta; ondan hurma ağacı biter.

Ve **النَّقيرُ**: bir tahta kökü; oyulur da içine şıra konur.

Ve **النَّقْرُ**: değirmeni ve benzerini **المنقار** ile vurmak; ve **المِنقارُ**: balta gibi bir demir; onun arkasında yuvarlak bir yol vardır; onunla taşlar kesilir.

Ve **النَّقارُ**: eyerleri, gemleri ve değirmeni nakşeden.

Ve **رجل نَقّار مُنَقَّرٌ**: işler ve haberler hakkında didik didik araştırır.

Ve Ömer’den: “Ne zaman Kur’an taşıyıcıları çoğalırsa **يُنَقِّروا**; ne zaman **يُنَقِّروا** olurlarsa ihtilaf ederler.”

Ve **المناقَرةُ**: iki kişi arasında sözün karşılıklı gözden geçirilmesi ve ikisinin işlerini birbirine yayması.

Ve hadiste: “Allah, müminin katili hakkında **ليُنْقِرَ** olmadı” yani söküp çıkarmak olmadı. Dedi ki:
وما أنا من أعداء قومي **بمُنْقِرِ**

Ve **النّاقُورُ**: sûrdur; melek ona **ينقُر**: yani üfler.

Ve **النُّقْرَةُ**: eritilmiş gümüş parçası; ve **النُّقرةُ**: yerde büyük olmayan bir çukur.

Ve **نُقْرة القفا**: boyun ile baş arasında bir kubbecik.

Ve **المِنْقَرُ**: bir kuyu; dibi uzak, suyu çok. Dedi ki:
أصدرها عن **مِنْقَر** السنابـر		نقر الدنانير وشرب الخازر

Ve **مِنْقَرٌ**: bir kabile.

Ve kuşun ve toynağın **مِنْقارُ**’ı: onun ucu.

Ve **النَّقْرةُ**: başparmağı orta parmağa bitiştirmek; sonra vurulur da sesi işitilir; dille de.

Ve **نَقَّرَ** bir adamın adıyla: yani onu, arkadaşlarının arasından özellikle çağırdı; ve **انتَقَرَ** da.

Ve **نَقَرْتُ** onun başını: ona vurdum.

Ve atlar, toynaklarıyla **انتَقَرَتِ**: yani çukurlar kazdı.

Ve sel **انتَقَرَ** çukurlar: suyun içinde kazdığı çukurlar.

Ve **نَقْرةُ**: bozkırda bir konak.

Ve **أنْقِرَةُ**: Şam’da bir yer; şairler onu zikretti.
