# قزب (ق-ز-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B2%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B2%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ز - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B2%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ز ب
قبز ، زقب ، زبق ، بزق ، قزب .
أهمل الليث : قزب قبز وزبق وهي مستعملة .
زبق : أبو عبيد عن أبي زيد : زَبَقَ شعره إذا نتفه يَزْبِقُه زَبْقاً .
وقال الأصمعي : زَبَقْتُهُ في السِّجن أي حبستهُ . والزَّابوقةُ : دَغَلٌ في بيت أو بناء تكون زواياها مُعْوَجَّةً .
وقال ابن بزرج : زَبَقتْ المرأة بولدها إذا رمت به .
وقال الفراء : انْزَبقَ في البيت ، إذا انْكَرَسَ فيه .
وقال رؤبة :
وقد بَنَى بيتاً خفيّ المُنْزَبَقْ
قبز : عمرو عن أبيه : القِبْزُ : الرَّجل القصير النحيل .
قزب : أبو العباس عن ابن الأعرابي : القازِبُ : التاجرُ الحريص مرّة في البرِّ ومرة في البحر . والقِزْبُ : اللقب ، قاله اللحياني .
زقب : قال الليث : زَقَبَهُ في جحره فانزقبَ فيه ، قال : والزَّقَبُ : مَطْرَبةٌ ضيّقةٌ ، والواحدة زَقَبَةٌ .
وأنشد أبو عبيد لأبي ذؤيب في الزَّقَبِ وهي الطُّرق الضيِّقة :
ومَتْلَفٍ مثلِ فَرْق الرأْس تخلِجُه
مطاربٌ زَقَبٌ أميالُها فِيحُ
قال أبو عبيد : المطاربُ طرق ضيِّقة ، واحدتها مَطربةٌ ، قال : والزَّقبُ : الضيِّقة .
قال : وقال الفراء : انزقبَ في البيت إذا دخل فيه وانزلق مثله .
وقال أبو زيد ، يقال : زَقَّبَ المكّاءُ تزقيباً إذا صاح . وأنشد :
وما زَقَّبَ المُكَّاء في سورة الضحى
بنورٍ من الوَسْمِيِّ يَهْتَزُّ مائد
وقال آخر :
إذا زَقَّبَ المُكّاءُ في غير روضةٍ
فَوَيلٌ لأهل الشاءِ والحمراتِ
بزق : قال الليث : بَزَق وبصق واحد ، وهو البُزاق والبصاق ، قال : ولُغة لأهل اليمن : بَزَقوا أرضهم إذا بذروها ، وقد قاله ابن شميل .

##### Türkçe

ق ز ب
**قبز** , **زقب** , **زبق** , **بزق** , **قزب** .
Leys ihmal etti: **قزب** **قبز** ve **زبق**; hâlbuki bunlar kullanımdadır.

**زبق** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **زَبَقَ** saçını, onu yolduğu zaman; onu **يَزْبِقُه** **زَبْقاً** (yolar).
Asmaî dedi: **زَبَقْتُهُ** onu hapiste; yani onu hapsettim. Ve **الزَّابوقةُ**: bir evde yahut bir yapıda, köşeleri eğri olan bir sık çalılıktır.
İbn Bezrec dedi: **زَبَقتْ** kadın çocuğuyla; onu attığı zaman.
Ferrâ dedi: **انْزَبقَ** evin içinde; onun içinde çöktüğü zaman.
Rü’be dedi:
Ve gizli **المُنْزَبَقْ** (olan) bir ev inşa etti

**قبز** : Amr, babasından: **القِبْزُ**: kısa, zayıf adam.

**قزب** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **القازِبُ**: hırslı tüccar; bir defa karada ve bir defa denizde. Ve **القِزْبُ**: lakap; bunu Lihyânî söyledi.

**زقب** : Leys dedi: **زَقَبَهُ** onu deliğinde; böylece onun içinde **انزقبَ**; dedi ki: ve **الزَّقَبُ**: dar bir **مَطْرَبةٌ**’dır; tekili **زَقَبَةٌ**’dir.
Ebû Ubeyd, Ebû Züeyb’den **الزَّقَبِ** hakkında—ki o dar yollardır—şu beyti okudu:
Ve başın ayrımı gibi bir helâk edici (yer) ki onu sarsar
Dar **زَقَبٌ** (olan) **مطاربٌ**; onun milleri geniştir

Ebû Ubeyd dedi: **المطاربُ** dar yollardır; tekili **مَطربةٌ**’dır; dedi ki: ve **الزَّقبُ**: dar olandır.
Dedi ki: Ferrâ dedi: **انزقبَ** evin içinde; onun içine girdiği ve onun benzeri gibi kaydığı zaman.
Ebû Zeyd dedi; denir ki: **زَقَّبَ** **المكّاءُ** **تزقيباً**; bağırdığı zaman. Ve şu beyti okudu:
Ve **المُكَّاء** Duha sûresinde **زَقَّبَ** etmedi
**الوَسْمِيِّ**’den bir nur ile; titreyen bir sofra

Bir başkası dedi:
Eğer **المُكّاءُ** bir çayır dışında **زَقَّبَ** ederse
Koyunların ve kızıl develerin ehline yazıklar olsun

**بزق** : Leys dedi: **بَزَق** ve **بصق** birdir; o **البُزاق** ve **البصاق**’tır; dedi ki: Yemen ehline ait bir dil: **بَزَقوا** topraklarını; onu ektikleri zaman; bunu İbn Şümeyl söylemiştir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B2%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والزاء وما يثلثهما)
(قزع) القاف والزاء والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على خِفَّة في شيءٍ وتفرُّق. من ذلك القَزَع: قِطَع السَّحاب المتفرِّقة، الواحدة قَزَعَة. قال:‏
تَرَى عُصَبَ القَطا هَمَلاً عليه *** كأنَّ رِعالَه قَزَع الجَهَامِ(1)‏
ومن الباب القَزَعُ المنهيُّ عنه، وهو أن يُحلَق رأسُ الصبيّ ويترك في مواضعَ منه شعرٌ متفرِّق. ورجلٌ مقزَّع: لا يُرَى على رأسه إلاَّ شعيرات. وفرسٌ مقزَّع: رقَّت ناصيتُه.‏
ومن الباب في الخِفّة: تقزَّعَ الفرسُ: تهيَّأَ للرَّكض. والظَّبيُ* يَقزَع، إذا أسرَعَ. والقَزَع: صِغار الإبل(2).‏
(قزل) القاف والزاء واللام كلمةٌ واحدةٌ، وهي القَزَل(3)، وهو أسوأ العَرَج. يقال منه قَزِل يَقْزَل.‏
(قزم) القاف والزاء والميم كلمةٌ تدلُّ على دناءةٍ ولؤم. فالقَزَم: الدَّناءة واللُّؤم. والرجل قَزَم، يقال ذلك للأنثى والذَّكر، والواحد والجمع.‏
(قزب) القاف والزاء والباء، فيه من طرائف ابن دريد(4): القَزَب الصَّلاَبة والشِّدَّة. قَزِب الشيءُ: صَلُب.‏
(قزح) القاف والزاء والحاء أُصَيلٌ يدلُّ على اختلاطِ ألوانٍ مختلفة وتشعُّب في الشَّيء. من ذلك القَزْح: التَّابَلُ من توابل القِدر. يقال: قَزِّحْ قِدْرَك. قال ابن دريد(5): ومنه قولهم: مليح قَزِيحٌ. ويقال: إنَّ القُزَح: الطَّرَائق، في التي يقال لها: قَوْسُ قُزَح، الواحدة قُزْحَة. ويقال: تقزَّحَ النبتُ، إذا انشَعَب شُعَباً. وشجرةٌ متقزِّحة. وقَزَح الكلبُ ببوله. وقال ابن دريد(6): يقال إنَّ القَزْح: بَوْلُ الكلب. والله أعلم.‏
--------------ـــ
(1) البيت لذي الرمة في ديوانه 597 واللسان (قزع). وفي الأصل: "سملا عليه"، تحريف.‏
(2) ترتيب المواد من الباقية إلى آخر هذا الباب كان في أصله على هذا النظام: (قزب، قزم، قزل؛ قزح) فأعدته إلى نصابه الطبيعي. ومن عجب أنه في المجمل جرى كذلك على نظامه في المقاييس، وهو سهو من ابن فارس.‏
(3) الجمهرة (1: 282).‏
(4) في الأصل: "اللبث"، صوابه في المجمل واللسان.‏
(5) الجمهرة: (2: 148).‏
(6) الجمهرة (2: 149).‏

ـ

##### Türkçe

(باب **القاف** ve **الزاء** ve onları üçleyen şey)
(**قزع**) **القاف** ve **الزاء** ve **العين**; bir sahih asıldır; bir şeyde hafifliğe ve dağınıklığa delâlet eder. Bundan: **القَزَع**: dağınık bulut parçalarıdır; teki **قَزَعَة**. Dedi ki:‏
Üzerinde başıboş **القَطا** sürülerini görürsün *** sanki onun sürüleri **قَزَع** **الجَهَام**’dır(1)‏
Ve babdan, nehyedilmiş olan **القَزَع** vardır; o da çocuğun başının tıraş edilip ondan bazı yerlerde dağınık saç bırakılmasıdır. Ve **مقزَّع** bir adam: başında ancak birkaç kıl görülür. Ve **مقزَّع** bir at: perçemi incelmiştir.‏
Ve babdan hafiflikte: **تقزَّعَ** at: koşuya hazırlandı. Ve **الظَّبيُ** **يَقزَع**; süratlenince. Ve **القَزَع**: küçük develerdir(2).‏
(**قزل**) **القاف** ve **الزاء** ve **اللام**; tek bir kelimedir; o da **القَزَل**’dir(3); ve o, topallığın en kötüsüdür. Ondan: **قَزِل** **يَقْزَل** denir.‏
(**قزم**) **القاف** ve **الزاء** ve **الميم**; aşağılık ve alçaklığa delâlet eden bir kelimedir. Şu hâlde **القَزَم**: aşağılık ve alçaklıktır. Ve adam **قَزَم**’dır; bu, dişiye ve erkeğe, tekile ve çoğula söylenir.‏
(**قزب**) **القاف** ve **الزاء** ve **الباء**; onda İbn Düreyd’in(4) latifelerinden: **القَزَب** katılık ve şiddettir. **قَزِب** şey: katılaştı.‏
(**قزح**) **القاف** ve **الزاء** ve **الحاء**; farklı renklerin karışmasına ve şeyde dallanıp budaklanmaya delâlet eden bir asılcık. Bundan: **القَزْح**: tencere baharatlarından olan baharattır. Denir: **قَزِّحْ** **قِدْرَك**. İbn Düreyd dedi ki(5): ve ondan onların sözü: **مليح** **قَزِيحٌ**. Ve denir ki: **القُزَح**: yollar/şeritlerdir; **قَوْسُ قُزَح** denilende; teki **قُزْحَة**. Ve denir: **تقزَّحَ** bitki; dallara ayrılıp şubelere ayrılınca. Ve **متقزِّحة** bir ağaç. Ve köpek, idrarıyla **قَزَح** etti. İbn Düreyd dedi ki(6): denir ki **القَزْح**: köpeğin idrarıdır. Ve Allah daha iyi bilir.‏
--------------ـــ
(1) Beyit, Zü’r-Rumme’nindir; divanında 597 ve Lisân’da (**قزع**). Asılda: “سملا عليه”, tahriftir.‏
(2) Maddelerin bu babın sonuna kadar tertibi, aslında şu düzen üzereydi: (**قزب**، **قزم**، **قزل**؛ **قزح**) onu tabii yerine iade ettim. Ve şaşılacak şeydendir ki “el-Mücmel”de de “el-Mekâyîs”teki düzeni üzere böylece yürümüştür; bu, İbn Fâris’ten bir sehivdir.‏
(3) **الجمهرة** (1: 282).‏
(4) Asılda: “اللبث”; doğrusu “el-Mücmel” ve “Lisân”dadır.‏
(5) **الجمهرة**: (2: 148).‏
(6) **الجمهرة** (2: 149).‏

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B2%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

قَزِبَ الشيءُ قَزَباً: صَلُبَ واشْتَدَّ، يمانيةٌ. ابن الأعرابي: القَازِبُ التاجر الـحَريصُ مَرَّةً في البَرِّ، ومرَّة في البحرِ. والقِزْبُ: اللَّقَبُ.
\<ص:672>

##### Türkçe

**قَزِبَ الشيءُ قَزَباً**: sertleşti ve şiddetlendi; Yemen lehçesidir. İbnü’l-A‘râbî:
**القَازِبُ**: bir defa karada, bir defa da denizde (olan) hırslı tüccardır.
Ve **القِزْبُ**: lakaptır.
\<ص:672>

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B2%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القزب، بالفتح: النكاح الكثير، وبالكسر اللقب، وبالتحريك الصلابة والشدة. قزب، كفرح، يقزب، قزبا: صلب، واشتد، يمانية. عن ابن الأعرابي: القازب: التاجر الحريص مرة في البر ومرة في البحر ومثله في لسان العرب.

##### Türkçe

**القزب**، fetih ile: çok nikâh; kesr ile: lakap; hareke ile: katılık ve şiddet. **قزب**، **كفرح**: **يقزب**، **قزبا**: katı oldu ve şiddetlendi; Yemânîdir. İbnü’l-A‘râbî’den: **القازب**: bir defa karada bir defa denizde hırslı tüccar; bunun benzeri Lisânü’l-‘Arab’dadır.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B2%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَزَبَ
قَزَبَ U ( n. ac. قَزْب 1 ),
a.  Had intercourse with.

قَزِبَ
قَزِبَ A ( n. ac. قَزَب 4 ),
a.  Was hard.

##### Türkçe

قَزَبَ
قَزَبَ U (mast. isim **قَزْب** 1),
a. Onunla cinsel ilişkide bulundu.

قَزِبَ
قَزِبَ A (mast. isim **قَزَب** 4),
a. Sert oldu.
