# قزز (ق-ز-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B2%D8%B2
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B2%D8%B2

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ز - ز
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B2%D8%B2/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف مع الزاي
ق ز، ز ق مستعملان قز: قَزَّ الإنسان يقُزُّ إذا قعد كالمستوفز ثم انقبض ووثب.
وفي الحديث: "إن إبليس ليقزُّ القزَّة من المشرق فيبلغ المفرب".
والتقزُّزُ: التنطس.
والقاقُزَّةُ: مشربة، وهي فيالجة دون القرقارة.
ويقال: هي أعجمية، وليس في كلام العرب مثلها مما يفصل بين حرفين مثلين مما يرجع إلى بناء ققز ونحوه، وأما بابل فانه اسم خاص لا يجرى مجرى الأسماء العوام.
ويقال: قاقوزَةٌ بمعنى قاقُزَّة، قال:
بقواقيزَ في الأكُفِّ علينا مُوزعَهْ
زق: الزِّقُّ: وعاء للشراب، وهو الجلد يجز شعره ولا يُنْتَف نَتْفَ الأديم. وزق الطائر الفرخ يزقه زقاً أي يغره غراً.
والزُّقاقُ: طريق دون السكة، ضيق نافد أو غير نافذٍ.
والزَقَّةُ: طائر صغير في الماء يمكن حتى يكاد يقبض عليه ثم يغوص فيخرج بعيداً.
والزِّقزاقُ والزَّقزَقةُ: ترقيص الأم ولدها.

##### Türkçe

**القاف** ile **الزاي**

**ق ز**، **ز ق** kullanımdadır: **قز**: **قَزَّ** insan **يقُزُّ**; **المستوفز** gibi oturduğu zaman, sonra büzülüp sıçradığında.

Hadiste: “Şüphesiz İblis, doğudan **القزَّة**’yi mutlaka **يقزُّ** eder de **المفرب**’e ulaşır.”

**التقزُّزُ**: **التنطس**.

**القاقُزَّةُ**: bir içmelik; ve o, **القرقارة**’dan aşağı bir **فيالجة**’dir.

Ve denilir ki: o Acemcedir; ve Arapların sözünde, **ققز** yapısına ve benzerine dönen, iki benzer harfin arasını ayıran bunun benzeri yoktur; **بابل**’e gelince, o özel bir isimdir; genel isimlerin yürüdüğü yolda yürümez.

Ve denilir ki: **قاقوزَةٌ**, **قاقُزَّة** anlamındadır; dedi ki:
بقواقيزَ في الأكُفِّ علينا مُوزعَهْ

**زق**: **الزِّقُّ**: içecek için bir kaptır; ve o, deridir; onun kılı kırpılır, **الأديم**’in yolunması gibi yolunmaz. Ve kuş, yavruyu **زق** eder, **يزقه زقاً**; yani onu aldatır, aldatma ile.

**والزُّقاقُ**: **السكة**’dan aşağı bir yoldur; dar, geçip giden yahut geçip gitmeyen.

**والزَقَّةُ**: suda küçük bir kuştur; yaklaştırır, ta neredeyse ona tutulacak olur; sonra dalar da uzak bir yerden çıkar.

**والزِّقزاقُ** ve **والزَّقزَقةُ**: annenin, yavrusunu zıplatması.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B2%D8%B2/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

التَقَزُّزُ: التنطُّسُ والتباعد من الدنَس. وقد تَقَزَّزَ من أكل الضَبِّ وغيره، فهو رجلٌ قَزٌّ وقُزٌّ وقِزٌّ، ثلاث لغات. وأمَّا القَزُّ من الإبْرَيْسَم فمعرَّب. والقازوزَةُ: مشربة، وهي قدَح.

##### Türkçe

**التَقَزُّزُ**: iğrenme ve pislikten uzak durma. Ve **تَقَزَّزَ** kertenkele ve başkasını yemekten (iğrendi); o hâlde o, **قَزٌّ** ve **قُزٌّ** ve **قِزٌّ** olan bir adamdır; üç lehçedir. Ama ipekten olan **القَزُّ** ise Arapçalaştırılmıştır. Ve **القازوزَةُ**: içilecek şey; ve o bir kadehtir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B2%D8%B2/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ز ز
رجل متقزز وهو يتقزز من كل شيء‏.‏
وقزّ قزّة إذا جمع جراميزه فوثب‏.‏
وفي الحديث وإن إبليس ليقز القزّة من المشرق فيبلغ المغرب ‏"‏ وشربت بالقازوزة والقاقزة وهي الفيالجة‏.‏

##### Türkçe

ق ز ز
**رجل متقزز**: iğrenen bir adam; ve o, her şeyden **يتقزز** (iğrenir).
Ve **قزّ قزّة**: **جراميزه**’ni (bacaklarını) topladığı zaman, sonra sıçradı (demektir).
Ve hadiste: “Şüphesiz İblis, doğudan **القزّة**’yi **يقز** eder de batıya ulaşır.”
Ve **القازوزة** ile ve **القاقزة** ile içtim; ve o, **الفيالجة**’dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B2%D8%B2/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَزازَةُ: الحَياءُ، قَزَّ يَقُزُّ. ورجل قَزٌّ: حَييٌّ، والجمع أَقِزَّاءُ نادر.
وقَزَّتْ نفسي عن الشيء قَزًّا وقَزَّتْهُ، بحرف وغير حرف: أَبَتْه وعافَتْه، وأَكثر ما يستعمل بمعنى عافَتْه.
وتَقَزَّز الرجلُ من الشيء: لم يَطْعَمْه ولم يَشْرَبْهُ بإِرادة، وقد تَقَزَّزَ من أَكْلِ الضَّبِّ وغيره، فهو رجل قَزٌّ وقِزٌّ وقُزٌّ، ثلاث لغات: مُتَقَزِّزٌ وقِنْزَهْوٌ؛ قال اللحياني: ويثنى ويجمع ويؤنث ثم لم يذكر الجمع، والأُنثى قَزَّةٌ وقُزَّة وقِزَّة. وما في طعامه قَزٌّ ولا قُزٌّ ولا قَزازَةٌ أَي ما يُتَقَزَّزُ له. والتَّقَزُّز: التَّنَطُّس والتباعد من الدَّنَس.
والقَزَزُ: الرجل الظريف المُتَوَقِّي للعيوب. ابن الأَعرابي: رجل قُزَّازٌ مُتَقَزِّزٌ من المعاصي والمعايب ليس من الكِبْر والتِّيه. ويقال: رجل قَزٌّ وقُزٌّ وقِزٌّ وقَزَزٌ، وهو المُتَقَزِّزُ من المعاصي والمعايب. الليث: قَزَّ الإِنسانُ يَقُزُّ قَزًّا إِذا قَعَدَ كالمُسْتَوْفِز ثم انقبض ووَثَبَ، والقَزَّة: الوَثْبَةُ. وفي الحديث: إِن إِبليس، لعنه الله، ليَقُزُّ القَزَّةَ من المشرق فيبلغ المغربَ أَي يَثِبُ الوَثْبَةَ. والقَزُّ: من الثياب والإِبْرَيْسَمِ، أَعجمي معرّب، وجمعه قُزُوزٌ؛ قال الأَزهري: هو الذي يُسَوَّى منه الإِبريسم.
والقازُوزَةُ: مَشْرَبَةٌ وهي قَدَح دون القَرْقارَة، أَعجمية معرّبة؛ الفراء: القوازِيزُ الجماجم الصغار التي هي من قوارير؛ وقال أَبو حنيفة: هذا الحرف فارسي والحرف العجمي يعرّب على وجوه؛ وقال الليث: القاقُزَّةُ مَشْرَبَة دون القَرْقارَةِ معرّبة، قال: وليس في كلام العرب، مما يفصل، أَلف بين حرفين مثلين مما يرجع إِلى بناءِ قَفَزَ ونحوه، وأَما بابِلُ فهو اسم بلدة، وهو اسم خاص لا يجري مجرى اسم العوام، قال: وقد قال بعض العرب قازُوزَة للقاقُزَّة، قال الجوهري: ولا تقل قاقُزَّة، وقال أَبو عبيد في كتاب ما خالفت العامةُ فيه لغاتِ العرب: هي قاقُوزَة وقازُوزَة للتي تسمى قاقُزَّة. وفي حديث ابن سلام قال: قال موسى لجبريل، عليهما وعلى نبينا الصلاة والسلام: هل ينام ربك؟ فقال الله تعالى: قل له فليأْخذ قازوزَتَيْنِ أَو قارُورَتَيْنِ وليَقُمْ على الجبل من أَوّل الليل حتى يصبح؛ قال الخطابي: هكذا روي مشكوكاً فيه، والقازُوزَة: مَشْرَبة كالقارُورَة.

##### Türkçe

**القَزازَةُ**: hayâdır; **قَزَّ يَقُزُّ**. Ve **رجل قَزٌّ**: hayâlıdır; çoğulu **أَقِزَّاءُ** (nâdir).

Ve **قَزَّتْ نفسي عن الشيء قَزًّا** ve **قَزَّتْهُ**, harf ile ve harfsiz: onu reddetti ve ondan tiksindi; en çok da “ondan tiksindi” mânasında kullanılır.

Ve **تَقَزَّز الرجلُ من الشيء**: irade ile onu ne yedi ne içti; ve **تَقَزَّزَ من أَكْلِ الضَّبِّ** ve başkasından; o hâlde o, **رجل قَزٌّ** ve **قِزٌّ** ve **قُزٌّ**, üç lugat: **مُتَقَزِّزٌ** ve **قِنْزَهْوٌ**; **اللحياني** dedi: ikil yapılır ve çoğul yapılır ve müennes yapılır, sonra çoğulu zikretmedi; müennesi **قَزَّةٌ** ve **قُزَّة** ve **قِزَّة**’dir. Ve onun yemeğinde **قَزٌّ** yoktur ve **قُزٌّ** yoktur ve **قَزازَةٌ** yoktur; yani kendisi için **يُتَقَزَّزُ** olunan şey yoktur. Ve **التَّقَزُّز**: **التَّنَطُّس** ve pislikten uzak durmadır.

Ve **القَزَزُ**: ayıplardan sakınan zarif adamdır. **ابن الأَعرابي**: **رجل قُزَّازٌ**; günahlardan ve ayıplardan **مُتَقَزِّزٌ**; kibirden ve böbürlenmeden değildir. Ve denilir: **رجل قَزٌّ** ve **قُزٌّ** ve **قِزٌّ** ve **قَزَزٌ**; ve o, günahlardan ve ayıplardan **المُتَقَزِّزُ** olandır. **الليث**: **قَزَّ الإِنسانُ يَقُزُّ قَزًّا**; **كالمُسْتَوْفِز** gibi oturduğu, sonra büzülüp sıçradığı zaman; ve **القَزَّة**: sıçrayıştır. Ve hadiste: “Şüphesiz İblis, Allah ona lânet etsin, doğudan **القَزَّةَ**’yi mutlaka **يَقُزُّ** eder de batıya ulaşır”; yani sıçrayışı sıçrar.

Ve **القَزُّ**: elbiselerden ve **الإِبْرَيْسَمِ**dendir; yabancı olup Arapçalaştırılmıştır; çoğulu **قُزُوزٌ**dur; **الأَزهري** dedi: **الإِبريسم**in kendisinden düzeltildiği (yapıldığı) şey odur.

Ve **القازُوزَةُ**: bir içme kabıdır; ve o, **القَرْقارَة**’den aşağı bir kadehtir; yabancı olup Arapçalaştırılmıştır; **الفراء**: **القوازِيزُ**; camdan olan küçük kafataslarıdır, dedi; ve **أَبو حنيفة** dedi: bu harf Farsçadır; yabancı harf (kelime) türlü vecihler üzere Arapçalaştırılır; ve **الليث** dedi: **القاقُزَّةُ**; **القَرْقارَةِ**’den aşağı bir içme kabıdır; Arapçalaştırılmıştır; dedi: Arapların sözünde, ayrıştırılan şeylerden, **قَفَزَ** binasına ve benzerine dönen şeylerden, iki benzer harf arasında bir **أَلف** yoktur; ama **بابِلُ** bir beldenin adıdır; o, özel bir addır; avamın adı gibi cereyan etmez; dedi: bazı Araplar **القاقُزَّة** için **قازُوزَة** demiştir; **الجوهري** dedi: **قاقُزَّة** deme. Ve **أَبو عبيد** “avamın Arapların lugatlarına muhalefet ettiği şey” kitabında: **قاقُوزَة** ve **قازُوزَة**, **قاقُزَّة** diye adlandırılan içindir, dedi. Ve İbn Selâm hadîsinde dedi ki: Mûsâ, Cebrîl’e—ikisine ve nebîmize salât ve selâm olsun—dedi: Rabbin uyur mu? Allah Teâlâ dedi: “Ona de ki: iki **قازوزَتَيْنِ** yahut iki **قارُورَتَيْنِ** alsın ve gecenin başından sabahlayana kadar dağın üzerinde dursun”; **الخطابي** dedi: böyle rivayet olundu; onda şüphe vardır; ve **القازُوزَة**: **القارُورَة** gibi bir içme kabıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B2%D8%B2/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ز ز * * التَّقَزُّزُ * التنطس والتباعد من الدنس وقد * تَقَزَّزَ * من كذا فهو رجل * ِقَزٌّ * بفتح القاف وضمها وكسرها و * القَزُّ * من الابريسم معرب و * القَازُوزَةُ * مشربة وهي قدح وكذا * القَاقُوزَةُ * ولا تقل * قاقُزَةٌ * وجمع القاقوزوة_ قضوَاقيزُ

##### Türkçe

* ق ز ز * * **التَّقَزُّزُ** * pislikten tiksinme ve uzak durmadır; ve “**تَقَزَّزَ** ondan” (denir); o hâlde o, “**قَزٌّ**” (olan) bir adamdır; **القاف**’ın fethasıyla, dammesiyle ve kesresiyle. Ve **القَزُّ** ipekten (olan şey)dir; Arapçalaştırılmıştır. Ve **القَازُوزَةُ** bir içecektir; o bir kadehtir. Ve yine **القَاقُوزَةُ** (böyledir). Ve “**قاقُزَةٌ**” deme. Ve **القاقوزوة**’nin çoğulu: قضوَاقيزُ.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B2%D8%B2/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القز: الوثب، والانقباض للوثب. قال الليث: قز الإنسان يقز، بالضم، قزا: إذا قعد كالمستوفز ثم انقبض ووثب. وفي بعض الحديث:  إن إبليس ليقز القزة من المشرق فيبلغ المغرب  . هكذا ذكره الليث، وضبطه الصاغاني، ونقله ابن منظور، فلا عبرة بإنكار شيخنا الضم في مضارعه؛ واحتج بأن مالك لم يذكره في مصنفاته ولا غيره، قال: كان القياس يقز بالكسر فقط. القز: الإبريسم. وقال الأزهري: هو الذي يسوى منه الإبريسم. وفي المحكم والصحاح: أعجمي معرب. وجمعه قزوز. القز: إباء النفس الشيء، يقال: قزت نفسي عن الشيء قزا، وقزته، بحرف وغير حرف، أي أبته وعافته وأكثر ما يستعمل بمعنى عافته، والأولى جعلها ابن القطاع لغة يمانية. القز، بالضم: التنطس والتباعد من الدنس، كالتقزز، يقال: تقزز الرجل عن الشيء: لم يطعمه ولم يشربه بإرادة. وقد تقزز من أكل الضب وغيره. القز، بالتثليث، وكذلك القنز، هو عن اللحياني: الرجل المتقزز. ولو قال: فهو قز ويثلث. كان أجود في الاختصار، والتثليث ذكره الجوهري. وهي بهاء، قال اللحياني: يثنى ويجمع ويؤنث، ولم يذكر الجمع، وسنذكره. والقازوزة. نقله الليث عن بعض العرب والقاقوزة والقاقزة، بتشديد الزاي مع ضم القاف الثانية، وهذه ذكرها الليث وأنكرها الجوهري. قلت: وقد ذكرها النابغة الجعدي في شعره:
  كأني إنما نادمت كسرى                      فلي قاقزة وله اثنتـان : مشربة دون القرقارة. قاله الليث. وقال الخطابي في غريب الحديث: مشربة كالقارورة. أو قدح دون القرقارة، أعجمية معربة، أو الصغير من القوارير، وهو قول الفراء، وجمع على القوازيز، قال: هي الجماجم الصغار التي من قوارير. قال أبو حنيفة: القاقزة هو الطاس، وقال: هذا الحرف فارسي، وأحرف العجمي يعرب على وجوه. وقال الليث: ليس في كلام العرب مما يفصل ألف بين حرفين مثلين مما يرجع إلى بناء ققز ونحوه، وأما بابل فهو اسم بلدة، وهو اسم خاص لا يجري مجرى اسم العوام. وقال أبو عبيد في كتاب ما خالفت العامة فيه لغات العرب: هي قاقوزة وقازوزة، للتي تسمى قاقزة. وزاد الزمخشري: القاقزة وفسره بالفيالجة. قلت: وهي الفناجين التي يشرب بها الشراب، وقال ابن السكيت: وأما القاقزة فمولدة، وأنشد للأقيشر الأسدي:
  أفنى تلادي وما جمعت من نشب                      قرع القواقيز أفـواه الأبـاريق

  قال الفراء: القاز: الشيطان، وقد مر تعليله في الحديث الذي ذكر قريبا. والقزز، محركة: الرجل الظريف المتوقي للعيوب والمتقزز المتباعد من المعاصي والمعايب لا كبرا وتيها، كالقزاز، كرمان، وهذه عن ابن الأعرابي. وكذلك القز - بالتثليث - بهذا المعنى وقد تقدم للمصنف قريبا. في التكملة: القزاز، كسحاب: الثعبان العظيم، أو الحيات القصار. كذا في النسخ، والذي في نص الصاغاني: الصغار، والمعنى الأخير قريب من مأخذ المادة، على أن بين العظيم والحيات الصغار، على ما هو نص الصاغاني، نوعا من الضدية، فليتأمل. القزاز، كشداد: بائع القز. واشتهر به أبو غالب محمد بن عبد الواحد بن الحسن بن مبرك القزاز الشيباني، عرف بابن زريق، وابنه أبو منصور عبد الرحمن بن محمد، راوي تاريخ الخطيب. قلت: روى عن القاضي أبي الحسين بن المهتدي، وعنه عبد الملك بن المبارك الحريمي، وغيره، وابنه أبو السعادات نصر الله بن عبد الرحمن، روى عن أبي سعد محمد بن خشيش، والمبارك بن عبد الجبار الصيرفي، وعنه المبارك بن محمد الخواص، ويوسف بن أحمد السقار وغيرهما. وأبو الفضل مرجا بن علي بن هبة الله الربعي الواسطي المقرئ القزاز: من شيوخ الدمياطي. وابن قزقز - بالضم - أحمد بن محمد، يعرف بزنجي: محدث حدث عنه العتيقي، قال الحافظ: والذي في الإكمال أن زنجيا لقب شيخه عبد الرحمن بن الحسن. وقزقز، بالفتح: ع، نقله الصاغاني. وقزاقز من الشيء: نبذ منه، نقله الصاغاني. والقاقزان: ثغر بقزوين، تهب في ناحيته ريح شديدة، قال الطرماح:
  طربت وشاقك البرق اليماني                      بفج الريح فج القـاقـزان قال الصاغاني: وحق هذا اللفظ أن يفرد له تركيب، وإنما ذكرته هنا لذكر الجوهري القاقزة في هذا التركيب. قلت: وقد قلده المصنف في ذلك. ومما يستدرك عليه: القزازة، بالفتح: الحياء. قز يقز ورجل قز: حيي، والجمع أقزاء نادر. وحكى أبو جعفر الرؤاسي: ما في طعامه قز ولا قز ولا قزازة، أي ما يتقزز له.

##### Türkçe

**القز**: sıçrama; ve sıçramak için büzülme. Leys dedi: İnsan **قز** eder, **يقز** eder, (muzârîsi) damme ile, **قزا** (eder): (bu,) sanki hazır vaziyette oturup sonra büzülüp sıçradığı zaman(dır). Ve bazı hadiste: “Şüphesiz İblis, doğudan bir **القزة** sıçrayış sıçrar da batıya ulaşır.” Leys onu böyle zikretti; Sâgânî onu ضبط etti; İbn Manzûr onu nakletti; öyleyse şeyhimizin muzârîsinde dammeyi inkârına itibar yoktur; ve (şöyle) delil getirdi: Mâlik onu ne musanneflerinde ne de başkası zikretti, dedi: kıyas, yalnızca kesra ile **يقز** idi.

**القز**: ipek. Ezherî dedi: o, ipeğin kendisinden yapıldığı şeydir. Ve **المحكم** ve **الصحاح**’ta: Arapça olmayan, Arapçalaştırılmıştır. Çoğulu **قزوز**’dur.

**القز**: nefsin bir şeyi reddetmesi; şöyle denir: **قزت نفسي عن الشيء قزا** ve **قزته**; harf ile ve harfsiz; yani onu reddetti ve ondan tiksindi; en çok “ondan tiksindi” mânasında kullanılır; ve birincisi, onu İbnü’l-Kattâ‘ Yemenî bir lügat kıldı.

**القز**, damme ile: pislikten titizlik ve uzak durma; **التقزز** gibi; şöyle denir: **تقزز الرجل عن الشيء**: irade ile onu ne yedi ne içti. Ve **تقزز** etti: keler ve başkasını yemekten.

**القز**, üç hareke ile; ve كذلك **القنز**: Lihyânî’den (naklen), tiksinen adamdır. Eğer “o **قز**’dur ve üç hareke ile gelir” deseydi, ihtisarda daha iyi olurdu; ve üç hareke ile oluşunu Cevherî zikretti. Ve o, **بهاء**’dır; Lihyânî dedi: ikil yapılır, çoğul yapılır ve müennes yapılır; çoğulu zikretmedi; biz onu zikredeceğiz. Ve **القازوزة**. Leys onu bazı Araplardan nakletti; ve **القاقوزة** ve **القاقزة**; ikinci **القاف**’ın dammesiyle, **الزاي**’ın şeddeli olmasıyla; bunu Leys zikretti, Cevherî ise onu inkâr etti. Dedim: Nâbiga el-Ca‘dî onu şiirinde zikretmiştir:

  كأني إنما نادمت كسرى                      فلي قاقزة وله اثنتـان

: **مشربة**; **القرقارة**’dan aşağı. Leys dedi. Hattâbî, **غريب الحديث**’te dedi: **القارورة** gibi bir **مشربة**; yahut **القرقارة**’dan aşağı bir kadeh; Arapça olmayan, Arapçalaştırılmıştır; yahut şişelerin küçüğü; bu Ferrâ’nın sözüdür; **القوازيز** üzere çoğul yaptı; dedi: onlar, şişelerden olan küçük kafataslarıdır. Ebû Hanîfe dedi: **القاقزة** **الطاس**’tır; ve dedi: bu harf Farsçadır; yabancının harfleri çeşitli vecihler üzere Arapçalaştırılır. Leys dedi: Arapların كلامında, **ققز** binasına ve benzerine dönen, iki benzer harf arasına bir elif ayıran bir şey yoktur; أما **بابل** ise bir beldenin adıdır; o, özel bir addır; avam adının gidişi üzere cereyan etmez. Ebû Ubeyd, **كتاب ما خالفت العامة فيه لغات العرب**’da dedi: o, **قاقوزة** ve **قازوزة**’dir; **قاقزة** diye adlandırılana. Zemahşerî artırdı: **القاقزة**; ve onu **الفيالجة** ile tefsir etti. Dedim: o, içeceğin içildiği fincanlardır. İbnü’s-Sikkît dedi: أما **القاقزة** ise muvelleddir; ve Ukayşir el-Esedî’den inşad etti:

  أفنى تلادي وما جمعت من نشب                      قرع القواقيز أفـواه الأبـاريق

Ferrâ dedi: **القاز**: şeytandır; onun ta‘lîli, az önce zikredilen hadiste geçti. Ve **القزز**, harekeli: ayıplardan sakınan, zarif adam; ve günahlardan ve ayıplardan uzak duran, kibir ve böbürlenme olarak değil; **القزاز** gibi; **كرمان** (vezninde); bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir. Ve كذلك **القز** — üç hareke ile — bu mânada; ve musannif için az önce geçti.

**التكملة**’de: **القزاز**, **كسحاب**: büyük yılan; yahut kısa yılanlar. Nüshalarda böyle(dir); Sâgânî’nin نصّunda olan: küçükler. Son mânâ, maddenin مأخذine yakındır; şu da var ki “büyük” ile “küçük yılanlar” arasında, Sâgânî’nin نصّu üzere, bir tür zıtlık vardır; öyleyse düşünülsün.

**القزاز**, **كشداد**: **القز** satıcısı. Ve onunla, Ebû Gâlib Muhammed b. Abdülvâhid b. el-Hasen b. Mübrek **القزاز** eş-Şeybânî meşhur oldu; İbn Zurayk diye bilindi; ve oğlu Ebû Mansûr Abdurrahman b. Muhammed, Hatîb’in tarihinin râvisi. Dedim: Kadı Ebû’l-Hüseyn b. el-Muhtedî’den rivayet etti; ondan Abdülmelik b. el-Mübârek el-Harîmî ve başkaları (rivayet etti); ve oğlu Ebû’s-Sa‘âdât Nasrullâh b. Abdurrahman, Ebû Sa‘d Muhammed b. Huşeyş’ten ve el-Mübârek b. Abdülcebbâr es-Sayrafî’den rivayet etti; ondan el-Mübârek b. Muhammed el-Havvâs ve Yûsuf b. Ahmed es-Sakkâr ve başkaları rivayet etti. Ve Ebû’l-Fazl Mercâ b. Ali b. Hibetillâh er-Rab‘î el-Vâsitî el-Mukri’ **القزاز**: Dımiyâtî’nin şeyhlerindendir.

Ve **ابن قزقز** — damme ile — Ahmed b. Muhammed, **زنجي** diye bilinir: muhaddis; ondan Utîkî hadis rivayet etti; Hâfız dedi: **الإكمال**’da olan, **زنجي**’nin onun şeyhi Abdurrahman b. el-Hasen’in lakabı olduğudur.

Ve **قزقز**, fetha ile: bir yer; Sâgânî onu nakletti.

Ve **قزاقز من الشيء**: ondan bir şey attı; Sâgânî onu nakletti.

Ve **القاقزان**: Kazvîn’de bir geçit; onun tarafında şiddetli bir rüzgâr eser; Tırmâh dedi:

  طربت وشاقك البرق اليماني                      بفج الريح فج القـاقـزان

Sâgânî dedi: bu lafzın hakkı, ona müstakil bir terkib ayrılmasıdır; ancak ben onu burada zikrettim; Cevherî’nin bu terkibde **القاقزة**’yi zikretmesi sebebiyle. Dedim: musannif de bunda onu taklit etmiştir.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **القزازة**, fetha ile: hayâ. **قز يقز** ve **رجل قز**: hayâlı; çoğulu **أقزاء** nâdirdir. Ebû Ca‘fer er-Ruâsî hikâye etti: “Onun yemeğinde ne **قز** vardır ne **قز** ne de **قزازة**”; yani ondan tiksinilecek bir şey yoktur.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B2%D8%B2/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَزَّ
قَزَّ I ,  U ( n. ac. قَزّ 1 ,  قَزَاْزَة 22t )
a.  [ 'An or Min ], Loathed, shrank from; abstained, refrained from; shunned, avoided; refused, rejected.

b.  ( n. ac. قُزّ 3 ) [ Min ], Shrank from ( dirt ).

c.  ( n. ac. قَزّ 1 ), Leapt, sprang.

تَقَزَّزَ
تَقَزَّزَ V ,
a.  see I (a) .

قَزّ
قَزّ 1 ,
a.  Uncleanness.

b.  Scrupulous, particular.

c.  ( pl. قُزُوْز 27 ),  P. , Silk; raw-silk; floss-silk.

قِزّ
قِزّ 2 ,
a.  see 1 (b) .

قُزّ
قُزّ 3 ,
a.  see 1 (a) , ( b ).

قَزَز
قَزَز 4 ,
a.  see 1 (b) .

قَزَاْز
قَزَاْز 22 ,
a.  Dragon.

b.  Short snakes.

c.  [ coll. ], Glass; glass-ware.

قَزَاْزَة
قَزَاْزَة 22t ,
a.  see 1 (a) .

b.  [ coll. ], Glass, tumbler.

قَزَّاْز
قَزَّاْز 28 ,
a.  Silk-mercer.

b.  [ coll. ], Dealerin-glass.

قُزَّاْز
قُزَّاْز 29 ,
a.  see 1 (b) .

تَقَزَّزَ
N. Ag. تَقَزَّزَ V ,
a.  see 1 (b) .

دُوْد القَزّ
دُوْد القَزّ
a.  Silkworm.

##### Türkçe

قَزَّ
**قَزَّ** I , U ( n. ac. **قَزّ** 1 , **قَزَاْزَة** 22t )
a. [ 'An or Min ], Tiksindi, ondan çekindi; sakındı, geri durdu; kaçındı, uzak durdu; reddetti, geri çevirdi.

b. ( n. ac. **قُزّ** 3 ) [ Min ], (kirden) çekindi.

c. ( n. ac. **قَزّ** 1 ), Sıçradı, atıldı.

تَقَزَّزَ
**تَقَزَّزَ** V ,
a. I (a)’ya bak.

قَزّ
**قَزّ** 1 ,
a. Pislik.

b. Titiz, seçici.

c. ( pl. **قُزُوْز** 27 ), P. , İpek; ham ipek; koza ipeği.

قِزّ
**قِزّ** 2 ,
a. 1 (b)’ye bak.

قُزّ
**قُزّ** 3 ,
a. 1 (a), (b)’ye bak.

قَزَز
**قَزَز** 4 ,
a. 1 (b)’ye bak.

قَزَاْز
**قَزَاْز** 22 ,
a. Ejderha.

b. Kısa yılanlar.

c. [ coll. ], Cam; cam eşya.

قَزَاْزَة
**قَزَاْزَة** 22t ,
a. 1 (a)’ya bak.

b. [ coll. ], Cam, bardak.

قَزَّاْز
**قَزَّاْز** 28 ,
a. İpek tüccarı.

b. [ coll. ], Cam satıcısı.

قُزَّاْز
**قُزَّاْز** 29 ,
a. 1 (b)’ye bak.

تَقَزَّزَ
N. Ag. **تَقَزَّزَ** V ,
a. 1 (b)’ye bak.

دُوْد القَزّ
**دُوْد القَزّ**
a. İpekböceği.
