# قزز — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B2%D8%B2/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B2%D8%B2/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B2%D8%B2.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قزز

القَزازَةُ: الحَياءُ، قَزَّ يَقُزُّ. ورجل قَزٌّ: حَييٌّ، والجمع أَقِزَّاءُ نادر.
وقَزَّتْ نفسي عن الشيء قَزًّا وقَزَّتْهُ، بحرف وغير حرف: أَبَتْه وعافَتْه، وأَكثر ما يستعمل بمعنى عافَتْه.
وتَقَزَّز الرجلُ من الشيء: لم يَطْعَمْه ولم يَشْرَبْهُ بإِرادة، وقد تَقَزَّزَ من أَكْلِ الضَّبِّ وغيره، فهو رجل قَزٌّ وقِزٌّ وقُزٌّ، ثلاث لغات: مُتَقَزِّزٌ وقِنْزَهْوٌ؛ قال اللحياني: ويثنى ويجمع ويؤنث ثم لم يذكر الجمع، والأُنثى قَزَّةٌ وقُزَّة وقِزَّة. وما في طعامه قَزٌّ ولا قُزٌّ ولا قَزازَةٌ أَي ما يُتَقَزَّزُ له. والتَّقَزُّز: التَّنَطُّس والتباعد من الدَّنَس.
والقَزَزُ: الرجل الظريف المُتَوَقِّي للعيوب. ابن الأَعرابي: رجل قُزَّازٌ مُتَقَزِّزٌ من المعاصي والمعايب ليس من الكِبْر والتِّيه. ويقال: رجل قَزٌّ وقُزٌّ وقِزٌّ وقَزَزٌ، وهو المُتَقَزِّزُ من المعاصي والمعايب. الليث: قَزَّ الإِنسانُ يَقُزُّ قَزًّا إِذا قَعَدَ كالمُسْتَوْفِز ثم انقبض ووَثَبَ، والقَزَّة: الوَثْبَةُ. وفي الحديث: إِن إِبليس، لعنه الله، ليَقُزُّ القَزَّةَ من المشرق فيبلغ المغربَ أَي يَثِبُ الوَثْبَةَ. والقَزُّ: من الثياب والإِبْرَيْسَمِ، أَعجمي معرّب، وجمعه قُزُوزٌ؛ قال الأَزهري: هو الذي يُسَوَّى منه الإِبريسم.
والقازُوزَةُ: مَشْرَبَةٌ وهي قَدَح دون القَرْقارَة، أَعجمية معرّبة؛ الفراء: القوازِيزُ الجماجم الصغار التي هي من قوارير؛ وقال أَبو حنيفة: هذا الحرف فارسي والحرف العجمي يعرّب على وجوه؛ وقال الليث: القاقُزَّةُ مَشْرَبَة دون القَرْقارَةِ معرّبة، قال: وليس في كلام العرب، مما يفصل، أَلف بين حرفين مثلين مما يرجع إِلى بناءِ قَفَزَ ونحوه، وأَما بابِلُ فهو اسم بلدة، وهو اسم خاص لا يجري مجرى اسم العوام، قال: وقد قال بعض العرب قازُوزَة للقاقُزَّة، قال الجوهري: ولا تقل قاقُزَّة، وقال أَبو عبيد في كتاب ما خالفت العامةُ فيه لغاتِ العرب: هي قاقُوزَة وقازُوزَة للتي تسمى قاقُزَّة. وفي حديث ابن سلام قال: قال موسى لجبريل، عليهما وعلى نبينا الصلاة والسلام: هل ينام ربك؟ فقال الله تعالى: قل له فليأْخذ قازوزَتَيْنِ أَو قارُورَتَيْنِ وليَقُمْ على الجبل من أَوّل الليل حتى يصبح؛ قال الخطابي: هكذا روي مشكوكاً فيه، والقازُوزَة: مَشْرَبة كالقارُورَة.

### Türkçe

**القَزازَةُ**: hayâdır; **قَزَّ يَقُزُّ**. Ve **رجل قَزٌّ**: hayâlıdır; çoğulu **أَقِزَّاءُ** (nâdir).

Ve **قَزَّتْ نفسي عن الشيء قَزًّا** ve **قَزَّتْهُ**, harf ile ve harfsiz: onu reddetti ve ondan tiksindi; en çok da “ondan tiksindi” mânasında kullanılır.

Ve **تَقَزَّز الرجلُ من الشيء**: irade ile onu ne yedi ne içti; ve **تَقَزَّزَ من أَكْلِ الضَّبِّ** ve başkasından; o hâlde o, **رجل قَزٌّ** ve **قِزٌّ** ve **قُزٌّ**, üç lugat: **مُتَقَزِّزٌ** ve **قِنْزَهْوٌ**; **اللحياني** dedi: ikil yapılır ve çoğul yapılır ve müennes yapılır, sonra çoğulu zikretmedi; müennesi **قَزَّةٌ** ve **قُزَّة** ve **قِزَّة**’dir. Ve onun yemeğinde **قَزٌّ** yoktur ve **قُزٌّ** yoktur ve **قَزازَةٌ** yoktur; yani kendisi için **يُتَقَزَّزُ** olunan şey yoktur. Ve **التَّقَزُّز**: **التَّنَطُّس** ve pislikten uzak durmadır.

Ve **القَزَزُ**: ayıplardan sakınan zarif adamdır. **ابن الأَعرابي**: **رجل قُزَّازٌ**; günahlardan ve ayıplardan **مُتَقَزِّزٌ**; kibirden ve böbürlenmeden değildir. Ve denilir: **رجل قَزٌّ** ve **قُزٌّ** ve **قِزٌّ** ve **قَزَزٌ**; ve o, günahlardan ve ayıplardan **المُتَقَزِّزُ** olandır. **الليث**: **قَزَّ الإِنسانُ يَقُزُّ قَزًّا**; **كالمُسْتَوْفِز** gibi oturduğu, sonra büzülüp sıçradığı zaman; ve **القَزَّة**: sıçrayıştır. Ve hadiste: “Şüphesiz İblis, Allah ona lânet etsin, doğudan **القَزَّةَ**’yi mutlaka **يَقُزُّ** eder de batıya ulaşır”; yani sıçrayışı sıçrar.

Ve **القَزُّ**: elbiselerden ve **الإِبْرَيْسَمِ**dendir; yabancı olup Arapçalaştırılmıştır; çoğulu **قُزُوزٌ**dur; **الأَزهري** dedi: **الإِبريسم**in kendisinden düzeltildiği (yapıldığı) şey odur.

Ve **القازُوزَةُ**: bir içme kabıdır; ve o, **القَرْقارَة**’den aşağı bir kadehtir; yabancı olup Arapçalaştırılmıştır; **الفراء**: **القوازِيزُ**; camdan olan küçük kafataslarıdır, dedi; ve **أَبو حنيفة** dedi: bu harf Farsçadır; yabancı harf (kelime) türlü vecihler üzere Arapçalaştırılır; ve **الليث** dedi: **القاقُزَّةُ**; **القَرْقارَةِ**’den aşağı bir içme kabıdır; Arapçalaştırılmıştır; dedi: Arapların sözünde, ayrıştırılan şeylerden, **قَفَزَ** binasına ve benzerine dönen şeylerden, iki benzer harf arasında bir **أَلف** yoktur; ama **بابِلُ** bir beldenin adıdır; o, özel bir addır; avamın adı gibi cereyan etmez; dedi: bazı Araplar **القاقُزَّة** için **قازُوزَة** demiştir; **الجوهري** dedi: **قاقُزَّة** deme. Ve **أَبو عبيد** “avamın Arapların lugatlarına muhalefet ettiği şey” kitabında: **قاقُوزَة** ve **قازُوزَة**, **قاقُزَّة** diye adlandırılan içindir, dedi. Ve İbn Selâm hadîsinde dedi ki: Mûsâ, Cebrîl’e—ikisine ve nebîmize salât ve selâm olsun—dedi: Rabbin uyur mu? Allah Teâlâ dedi: “Ona de ki: iki **قازوزَتَيْنِ** yahut iki **قارُورَتَيْنِ** alsın ve gecenin başından sabahlayana kadar dağın üzerinde dursun”; **الخطابي** dedi: böyle rivayet olundu; onda şüphe vardır; ve **القازُوزَة**: **القارُورَة** gibi bir içme kabıdır.
