# قزن (ق-ز-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B2%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B2%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ز - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B2%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ز ن
قنز ، نقز ، نزق ، زنق ، زقن ، قزن .
أهمل الليث : زقن وقنز . وهما معروفان في كلام العرب .
زقن : فأما زقن فإن أبا عبيد روى عن الأموي أنه قال : زَقنْتُ الحِمْلَ أَزْقُنه : حَمَلْتُه ، وأَزْقَنْتُ الرّجُل : أَعَنتُه عَلَى الحِمْل .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : أَزْقنَ زيدٌ عمْراً إذا أعانه على حِمْلهِ ليَنْهض ، ومِثله : أَبْطَغَهُ وأبْدَغَه وعدّلَه وأَوّنه وأَسْمَغه وأَنّاهُ ، وبَوّاه وحَوّله ، كلُّه بمعنًى واحد .
قنز : قال ابن الأعرابي : أَقنزَ الرجلُ إذا شربَ بالإقنِيزِ طَرَباً ، وهو الدَّنّ الصغير ، قال : وَجِلْفَةُ الإقنِيزِ طِينَتُه .
وقال أبو عمرو : الْقِنْزُ : الرَّاقودُ الصغيرُ .
وقال أبو حاتم : الْقَنَزُ لُغَة في الْقنص .
وأنشد في صَيْدِ الصَّيَّاد للضّبِّ :
ثمَّ اعتَمَدْتُ فَجَبَذْتُ جَبْذَةً
خَرَرْتُ منها لِقفَايَ أَرْتَمِزْ
فقلتُ حقاً صادقاً أقولُه
هذا لعَمْرُ اللَّهِ من شرِّ الْقَنَزْ
قال : ويقال للقانصِ وَالقنَّاص قانزٌ وقنّاز .
قزن : أهمل الليث قزن .
وقد روى أبو العباس عن ابن الأعرابي
أنه قال : أقْزَنَ زيدٌ ساقَ غلامهِ إذا كسرها .
نقز : قال الليث : النَّقَزُ والنَّقَزَانُ كالْوَثَبانِ صُعُداً في مكانٍ واحد .
أبو عبيد عن الأصمعي : وقعَ في الغَنَمِ نُزَاءٌ ونُقَازٌ ، وهما جميعاً داءٌ يأخذها فَتَنْزُو منه وتنقُزُ حتى تموتَ .
وقال شمر : تَنْقُزُ .
وقال الليث : النَّقّازُ الصغيرُ من العصافير ، والنَّقَزُ من الناس صغارهم ورُذَالتهُمْ .
وروى ثعلب عن ابن الأعرابي : أَنْقَزَ الرجلُ إذا دامَ على شُرْبِ النَّقِزِ ، ونَقِزُ الماءِ : العذبُ الصافي ، وأنقَزَ إذا وقعَ في إبلهِ النُّقَازُ ، وهو داءٌ ، وأنقَزَ عَدُوَّهُ إذا قتلهُ قتلاً وحِيّاً ، وأَنقَزَ إذا اقتنى النَّقَزَ من رديء المالِ ، ومثله أقْمَزَ وأغْمَزَ .
وقال أبو عمرو : انْتَقَزَ لهُ شرَّ الإبلِ ، أي اختار له شَرَّها ، وعطاءٌ ناقِزٌ وذو ناقِزٍ : إذا كان خسيساً ، وأنشد :
لا شَرَطٌ فيها ولا ذُو نَاقِزِ
قاظَ القَرِيَّاتِ إلى العجالِزِ
عمرو عن أبيه ، قال : النَّقَزُ : اللَّقبُ ، والنَّقِزُ : الماءُ الصافي .
زنق : قال الليث : الزَّنَقَة : مَيلٌ في جدارٍ أو في سِكَّةٍ أو في ناحِيةٍ من الدَّار أو في عُرْقُوبٍ من الوادي يكونُ فيه التواءٌ كالمدخل ، والالتواءُ اسمٌ كذلك بلا فعلٍ .
قال : والزِّناقةُ : حلقةٌ تُجعَلُ في الْجُلَيْدَةِ تحتَ الحنكِ الأسفل ، ثم يجعلُ فيها خَيْطٌ يُشَدُّ في رأسِ البغلِ الجموح .
قال : وكلُّ رباطِ تحت الحنكِ في الجلدِ فهو زناقٌ ، وما كان في الأنف مثقوباً فهو عِرانٌ ، وبَغْلٌ مَزْنُوق ، وقد زَنَقْتُهُ زنقاً ، وأنشد :
فإِن يظهرْ حديثُكَ يُؤْتِ عَدْواً
برأسِكَ في زِناق أو عِرانِ
وقال ابن شميل في الزِّناق مثله ، ويقال : أمْرٌ زَنِيقٌ أي محكم مُسْتَوْثَقٌ منه ، ورأْيٌ زَنِيقٌ رصين محكم .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال : أزْنَق وزَنَق وزَنَّق وزهَدَ وزهَّدَ وأزْهَدَ وقاتَ وقَوَّتَ وأقْوَتَ ، كلُّهُ إذا ضَيَّق على عيالهِ فقراً أو بخلاً .
قال : والزُّنُقُ : العُقولُ التّامّةُ .
قال : وقيل لعاقلٍ : ما علامَةُ العاقِلِ ، فقال : تمييزُهُ بين الحق والباطِلِ .
وقال ابن دريد : زَنَقْتُ الفَرَسَ أزْنقُهُ زنقاً إذا شَكَّلْتُهُ في أربعِ قوائمِهِ ، وبذلك سُمِّيَ زِناق المرأةِ ، وهو ضربٌ من حُلِيِّها .
نزق : قال الليث : النَّزَق : خِفّةٌ في كلِّ أمرٍ وعجلةٌ في جهلٍ وحُمْق ، ورجلٌ نَزِق وامرأةٌ نَزِقَةٌ ، والفعل نَزِق يَنْزَق نزَقاً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أنْزَق الرجلُ : إذا سَفِهَ بعدَ حلمٍ ، وأنْزَق إذا نَزَّق فَرَسَهُ حتى يَثِبَ نهْزاً .
أبو عبيد عن الأصمعي : نَزِق الإنسانُ وغيرهُ يَنْزَق إذا نزا .
ومنه قيل : نزَّقْتُ الفرسَ إذا ضربتهُ حتى ينزُو .
قال : ونَزِق الرجلُ يَنْزَق من الطَّيْشِ والخِفّةِ .
وقال أبو زيد : النَّزْقُ أن تملأ الإناءَ إلى رأسهِ ، ويقال : مُطِرَ مكانُ كذا وكذا حتى نَزِقَتْ نهاؤُه .
وقال أبو زيد : أنْزَق الرجلُ في ضحكهِ وأَهْزَق إذا أفْرَطَ فيه .

##### Türkçe

ق ز ن
**قنز** , **نقز** , **نزق** , **زنق** , **زقن** , **قزن** .
Leys ihmal etti: **زقن** ve **قنز** . Ve ikisi Arapların sözünde bilinen (şey)lerdir.

**زقن** : Amma **زقن**’e gelince, Ebû Ubeyd, el-Emevî’den rivayet etti: O dedi ki: **زَقنْتُ الحِمْلَ أَزْقُنه**: onu taşıdım; ve **أَزْقَنْتُ الرّجُل**: onu yüke (yük taşımaya) yardım ettim.

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **أَزْقنَ** Zeyd, ‘Amr’a, onu yükünü (kaldırıp) doğrulması için taşımasına yardım ettiğinde; ve bunun benzeri: **أَبْطَغَهُ** ve **أبْدَغَه** ve **عدّلَه** ve **أَوّنه** ve **أَسْمَغه** ve **أَنّاهُ** , ve **بَوّاه** ve **حَوّله** ; hepsi tek bir mânâ iledir.

**قنز** : İbnü’l-A‘râbî dedi: **أَقنزَ** adam, **بالإقنِيزِ** içtiğinde sevinçten (coştuğunda); ve o, küçük fıçı(vari kap)tır; dedi: ve **وَجِلْفَةُ الإقنِيزِ** onun çamurudur.

Ebû ‘Amr dedi: **الْقِنْزُ** : küçük **الرَّاقودُ**.

Ebû Hâtim dedi: **الْقَنَزُ** , **الْقنص**’ta bir lugattır.

Avcının keler (**الضّبِّ**) avında (şu beyit) okundu:
ثمَّ اعتَمَدْتُ فَجَبَذْتُ جَبْذَةً
خَرَرْتُ منها لِقفَايَ أَرْتَمِزْ
فقلتُ حقاً صادقاً أقولُه
هذا لعَمْرُ اللَّهِ من شرِّ الْقَنَزْ

Dedi: ve **القانصِ** ve **القنَّاص** için **قانزٌ** ve **قنّاز** denir.

**قزن** : Leys **قزن**’i ihmal etti.

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti
ki o dedi: **أقْزَنَ** Zeyd, oğlanının baldırını, onu kırdığında.

**نقز** : Leys dedi: **النَّقَزُ** ve **النَّقَزَانُ** , bir tek yerde yukarı doğru sıçramak gibi **كالْوَثَبانِ**’dır.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **نُزَاءٌ** ve **نُقَازٌ** koyuna düştü; ve ikisi birlikte, onu tutan bir hastalıktır; ondan dolayı sıçrar ve **تنقُزُ** da eder, nihayet ölünceye kadar.

Şemmer dedi: **تَنْقُزُ**.

Leys dedi: **النَّقّازُ** serçelerden küçük (olan)dır; ve insanlardan **النَّقَزُ** onların küçükleri ve onların aşağılıklarıdır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **أَنْقَزَ** adam, **النَّقِزِ** içmeye devam ettiğinde; ve **نَقِزُ الماءِ** : tatlı, duru (su)dur; ve **أنقَزَ** , develerinde **النُّقَازُ** vuku bulduğunda, ve o bir hastalıktır; ve **أنقَزَ عَدُوَّهُ** , onu diri diri bir öldürüşle öldürdüğünde; ve **أَنقَزَ** , kötü maldan **النَّقَزَ** edindiğinde; ve bunun benzeri **أقْمَزَ** ve **أغْمَزَ**’dır.

Ebû ‘Amr dedi: **انْتَقَزَ** onun için develerin kötüsünü; yani onun için en kötüsünü seçti; ve **عطاءٌ ناقِزٌ** ve **ذو ناقِزٍ** : aşağılık olduğunda; ve (şu beyit) okudu:
لا شَرَطٌ فيها ولا ذُو نَاقِزِ
قاظَ القَرِيَّاتِ إلى العجالِزِ

‘Amr, babasından: dedi ki: **النَّقَزُ** : lakaptır; ve **النَّقِزُ** : duru sudur.

**زنق** : Leys dedi: **الزَّنَقَة** : bir duvarda yahut bir sokakta yahut evin bir tarafında yahut vadinin bir topuğunda, giriş gibi bir kıvrım bulunan bir eğriliktir; ve **الالتواءُ** da fiilsiz olarak bunun adı (olan) bir isimdir.

Dedi: ve **الزِّناقةُ** : alt çenenin altında **الْجُلَيْدَةِ**’ye konulan bir halkadır; sonra onun içine bir ip konur; huysuz katırın başında sıkıca bağlanır.

Dedi: ve çenenin altında deride olan her bağ **زناقٌ**’tır; burunda delik olarak olan ise **عِرانٌ**’dır; ve **بَغْلٌ مَزْنُوق** (vardır); ve ben onu **زنقاً** ile **زَنَقْتُهُ**; ve (şu beyit) okudu:
فإِن يظهرْ حديثُكَ يُؤْتِ عَدْواً
برأسِكَ في زِناق أو عِرانِ

İbn Şümeyl, **الزِّناق** hakkında bunun benzerini söyledi; ve denir: **أمْرٌ زَنِيقٌ** yani sağlam, kendisinden emin olunan; ve **رأْيٌ زَنِيقٌ** ağırbaşlı, sağlam.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denir: **أزْنَق** ve **زَنَق** ve **زَنَّق** ve **زهَدَ** ve **زهَّدَ** ve **أزْهَدَ** ve **قاتَ** ve **قَوَّتَ** ve **أقْوَتَ**; hepsi, fakirlikten yahut cimrilikten dolayı ailesine daralttığında (kullanılır).

Dedi: ve **الزُّنُقُ** : tam akıllardır.

Dedi: ve bir akıllıya denildi: akıllının alâmeti nedir? O da dedi: onun hakk ile bâtılı ayırt etmesidir.

İbn Düreyd dedi: **زَنَقْتُ الفَرَسَ أزْنقُهُ زنقاً** , onu dört ayağında bağladığımda; ve bununla kadının **زِناق**’ı adlandırıldı; ve o, onun süsünden bir türdür.

**نزق** : Leys dedi: **النَّزَق** : her işte hafiflik ve cehalet ve ahmaklık içinde aceleciliktir; ve **رجلٌ نَزِق** ve **امرأةٌ نَزِقَةٌ**; fiil **نَزِق يَنْزَق نزَقاً**’dır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أنْزَق** adam: bir yumuşak huyluluktan sonra sefihleştiğinde; ve **أنْزَق** , atını **نَزَّق** ettiğinde, sıçrayarak atlaması için.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **نَزِق** insan ve başkası, sıçradığında **يَنْزَق** eder.

Bundan dolayı denildi: **نزَّقْتُ الفرسَ** , onu vurduğumda, nihayet sıçrayıncaya kadar.

Dedi: ve **نَزِق** adam, taşkınlıktan ve hafiflikten **يَنْزَق** eder.

Ebû Zeyd dedi: **النَّزْقُ** kabı ağzına kadar doldurmandır; ve denir: falan yer falan yer yağmura tutuldu, nihayet onun su birikintileri **نَزِقَتْ**.

Ebû Zeyd dedi: **أنْزَق** adam gülmesinde, ve **أَهْزَق** , onda aşırıya gittiğinde.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B2%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ابن الأَعرابي: يقال أَقْزَنَ زيدٌ ساقَ غلامِه إِذا كسرها.

##### Türkçe

İbnü’l-Aʿrâbî: **أَقْزَنَ** Zeyd, kölesinin bacağını kırdığı zaman denir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B2%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( أَقْزَنَ زَيْدٌ ( ساقَهُ : أَهْمَلَهُ الجوْهرِيُّ .
وقالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : أَي ( كَسَرَها .
( وقَزْوِينُ ، بكسْرِ الواوِ : من بِلادِ الجَبَلِ ثَغْرُ الدَّيْلَمِ بَيْنه وبينَ الرَّيِّ سَبْعَةٌ وعِشْرُون فَرْسخاً . منها : أَبو محمدٍ عبدُ اللّهِ بنُ محمدِ بنِ جَعْفَرٍ الشافِعِيُّ ، رحِمَه اللّهُ تعالى ، له حَلقةٌ بمِصْرَ ، ووَليَ قَضَاءَ مِصْرَ ؛ ومنها الإِمامُ الحافِظُ أَبو عبدِ اللّهِ محمدُ بنُ يَزِيد بنِ ماجَه صاحِبُ السِّنَنِ والتارِيخِ والتّفْسيرِ ، ماتَ سَنَةَ 293 ، ومنها : سعيدُ بنُ صالحٍ القَزْوِينيُّ من مشايخِ أَبي زرْعَةَ .
( وقَزْوِينَكْ ، بزِيادَةِ الكافِ ، للتَّصْغِير عنْدَهم ، ( ة بالدِّينَوَر .

##### Türkçe

: (**أَقْزَنَ زَيْدٌ**) (onu) sevk etti: el-Cevherî onu ihmal etti.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: yani (**كَسَرَها**) (onu) kırdı.

(**وقَزْوِينُ**), **الواو**’un kesresiyle: Cebel beldelerinden, Deylem’in sınır kalesi; onunla Rey arasında yirmi yedi fersah vardır. Ondandır: Ebû Muhammed Abdullah b. Muhammed b. Ca‘fer eş-Şâfi‘î, Allah Teâlâ ona rahmet etsin; Mısır’da bir halkası vardı ve Mısır kadılığını üstlendi. Ve ondandır: Sünnetler, tarih ve tefsirin sahibi imam hâfız Ebû Abdullah Muhammed b. Yezîd b. Mâce; 293 senesinde öldü. Ve ondandır: Ebû Zur‘a’nın şeyhlerinden Saîd b. Sâlih el-Kazvînî.

(**وقَزْوِينَكْ**), **الكاف**’ın ziyadesiyle, onların yanında küçültme içindir; Dînever’dedir.
