# قسبر (ق-س-ب-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%A8%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B3%D8%A8%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - س - ب - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%A8%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والسين
قسطس: القِسطاسُ، والقُسطاسُ لغة: أقوم الموازين، ويقال: هو الشاهين. والقَرَسْطُون: القبان شامية.
والقُسْطَناس: صلاية الطيب. قال امرؤ القيس:
ردي علي كميت اللون صافـية		كالقُسْطَناس عليه الورس والجسد
قسطر: القَسْطَرَى: الجهبذ، شامية. وهم القَساطِرة، ويقال: الواحد: قَسْطَر وقِسْطار. ويجمع: قساطرة، قال:
دنانيرنا من قرن ثـور ولـم تـكـن		من الذهب المضروب عند القَساطِره
قسطن.
والقُسْطانيّة: ندأة قوس قزح، أي: عوجه. قال:
ونؤي كقُسْطانيّة الدجن ملد
أي: متلبد.
قسطل: القَسْطل: الغبار، والقَسْطلان أيضاً، إذا سطع سطوعاً شديداً.
والقَسْطلانيُّ: قطف منسوبة إلى عامل أو بلد. الواحدة: قَسْطلانيَة، قال:
كأن عليه القَسْطلانيّ مخملاً		إذا ما اتقت شفانه بالمناكب
والقِسْطالُ: الجهبذ.
قرطس: القِرْطاس معروف، يتخذ من بردي مصر. وكل أديم ينصب للنضال فاسمه: قِرطاس.
يقال: قَرْطَسَ الرامي إذا أصاب الأديم. وجرمز إذا أخطأ، والرمية التي تصيبها اسمها: المُقَرْطَسَة.
قردس: قُردُوس: اسم أبي حي.
سردق.
السُّرادق: كل ما أحاط بشيء نحو الشقة في المضرب، أو الحائط المشتمل على الشيء.
والسُّرادق يجمع على السّرادقات.
وبيت مُسَرْدَقٌ أعلاه وأسفله: مشدود كله، قال:
هو المدخل النعمان بيتاً سمـاؤه		نحور الفيول، بعد بيت مُسَرْدَقِ
دنقس: الدَّنْقَسَةُ: تطأطؤ الرأس ذلاً وخضوعا، وخفض البصر. قال:
إذا رآني من بعيد دنقسا
قدمس: القُدْمُوسُ: الملك الضخم، والقُدْمُوسةُ: الصخرة العظيمة، الجميع: القَداميس، قال جرير:
وآبنا نزار أحلاني بـمـنـزلة		في رأس أرعن عادي القَداميسِ
دمقس: الدِّمَقْسُ: الإبريسم. قال العجاج:
خوداً تخال ريطها المُدَمْقَسا
وقال:
يظل العذارى يرتمين بلحمها		وشحم كهداب الدِّمَقْسِ المفتل
قنسر: القِنَّسْرُ، وبعضهم يقول: قِنِّسْر، والقِنَّسْريّ: الكبير السن، قال العجاج:
أطرباً وأنت قِنَّسْريُّ
بنصب النون وتشديدها.
قِنَّسْرين: كورة بالشام.
نقرس: النِّقْرِسُ: داء في الرجل. والنِّقرسُ: الداهية من الأدلاء. يقال: دليل نِقْرس، وطبيب نِقْرس. والنِّقرِيسُ: الشيء تتخذه النساء على صيغة الورد يغرزنه في رؤوسهن. قال:
فحليت من خز وبز وقـرمـز		ومن صنعه الدنيا عليك النّقارِسُ
قرنس: القُرْناس: شبه أنف يتقدم من الجبل.
وقَرْنس البازي، فعل له لازم، إذا كرز، وخيطت عيناه أول ما يصاد.
قسبر: القَسْبُريّ: الذكر الشديد.
قربس: القَرَبُوسُ: حنو السرج، وبعض أهل الشام يثقله وهو خطأ. ويجمعه: قَرَبابيس، وهو أشد خطأ.
قبرس: القِبْرِسُ والقُبْرُسُ من النحاس أجوده. وفي ثغور الشام موضع يقال له: قُبْرُس.
قرقس: القَرَقُوس: القف الصلب. ويقال: القِرْقِسُ: الجرجس، قال:
فليت الأفاعي يعضضننـا		مكان البراغيث والقِرْقِسِ
يحرمن جنبي نوم الفراش		ويؤذين جسمي إن أجلس
مرقس: اسم لإبليس جاهلي عليه لعنة الله. وسمي امرؤ القيس بذلك، لأنه كان يقول الشعر على لسان إبليس، ولا ينبغي أن يقولوا: امرؤ القيس، ولكن امرؤ الله، ولكن جرى هذا على ألسنتهم.
قسمل: القساملةُ: حي من اليمن، والنسبة إليهم: قَسْمليّ.
قلمس: القَلَمَّسُ: الرجل الداهية، المنكر، البعيد الغور. وكان القَلَمَّسُ الكناني من نسأة الشهور على معد. كان يقف في الجاهلية عند جمرة العقبة، فيقول: اللهم إني ناسئ الشهور، واضعها مواضعها، وإني لا أغاب ولا أجاب. اللهم إني أحللت أحد الصفرين، حرمت صفر المؤخر، وكذلك في الرجبين، شعبان ورجب، ثم يقول: انفروا على اسم الله فذلك قوله جل وعز: "إنما النسيئ زيادة في الكفر".
سملق: السَّلْمَقُ: القاع الأملس. وعجز سَمْلقٌ: سيئة الخلق.
والسَّمْلَقةُ: الرديئة في البضع.
سفسق: السَّفاسِقُ: شطب السيوف كأنها عمود في متنه، ممدودة كالخيط. ويقال: بل هو ما بين الشطبتين على صفحة السيف طولاً. والواحدة: سِفْسِقة. قال امرؤ القيس:
ومستلئم كشفت بالرمـح ذيلـه		أقمت بعضب ذي سَفاسِقَ ميله
سمسق: والمُستُقة: الياسمين.
مستق: المُسْتُقةُ: ضرب من الثياب، ويقال: من الفراء.
والمُستُقة: نوع من الملاهي، وهي المزمار، دخيل معرب.

##### Türkçe

القاف ve السين

**قسطس**: **القِسطاسُ** ve **القُسطاسُ** lugatçe: terazilerin en doğrusu; ve denilir ki: o, **الشاهين**’dir. Ve **القَرَسْطُون**: **القبان** (kantar) Şamlıcadır.
Ve **القُسْطَناس**: güzel koku ezme taşı. İmru’ul-Kays dedi ki:
Bana kımızı renkli, berrak olanı geri ver		üzerinde **الورس** ve **الجسد** bulunan **القُسْطَناس** gibi

**قسطر**: **القَسْطَرَى**: sarraf, Şamlıcadır. Ve onlar **القَساطِرة**’dir; ve denilir ki: tekil: **قَسْطَر** ve **قِسْطار**. Ve çoğul yapılır: **قساطرة**. Dedi ki:
Dinarlarımız bir boğa boynuzundandır ve olmadı		**القَساطِره** yanında basılmış altından

**قسطن**.
Ve **القُسْطانيّة**: gökkuşağının nemi; yani: onun eğrisi. Dedi ki:
Ve bir bulut yığını, bulutların **قُسْطانيّة**’si gibi, yığılmış
yani: yığılmış, kümelenmiş.

**قسطل**: **القَسْطل**: toz; ve **القَسْطلان** da (böyledir), şiddetli bir parlayışla parladığı zaman.
Ve **القَسْطلانيُّ**: bir âmile yahut bir beldeye nispet edilen bir üzüm salkımı. Tekili: **قَسْطلانيَة**. Dedi ki:
Sanki üzerinde **القَسْطلانيّ** kadife gibi		dudaklarını omuzlarla koruduğu vakit
Ve **القِسْطالُ**: sarraf.

**قرطس**: **القِرْطاس** bilinen (şey)dir; Mısır’ın papirüsünden yapılır. Ve her deri ki atış talimi için dikilir, onun adı: **قِرطاس**.
Denilir ki: **قَرْطَسَ** okçu, deriyi vurduğu zaman. Ve **جرمز** (derler) eğer ıskalarsa. Ve isabet eden atışın adı: **المُقَرْطَسَة**.

**قردس**: **قُردُوس**: Ebû Hayy’ın adıdır.

**سردق**.
**السُّرادق**: bir şeyi kuşatan her şey; mesela çadırda bölme, yahut şeyi içine alan duvar.
Ve **السُّرادق** **السّرادقات** üzerine cem‘ olunur.
Ve üstü ve altı **مُسَرْدَقٌ** olan bir ev: bütünüyle gerilmiş (sıkılmış)tır. Dedi ki:
O, Nu‘mân’ın girdiği bir evdir; göğü		fillerin boğazlarıdır; **مُسَرْدَقِ** bir evden sonra

**دنقس**: **الدَّنْقَسَةُ**: zillet ve boyun eğişle başı eğmek ve bakışı kısmak. Dedi ki:
Beni uzaktan gördüğü zaman **دنقسا**

**قدمس**: **القُدْمُوسُ**: iri (büyük) kral; ve **القُدْمُوسةُ**: pek büyük kaya. Hepsi: **القَداميس**. Cerîr dedi ki:
Ve Nizâr babamız beni bir menzile indirdi		azgın bir başın tepesinde, **القَداميسِ**’e düşman (olan)

**دمقس**: **الدِّمَقْسُ**: ipek. el-‘Accâc dedi ki:
Bir genç kız; onun elbisesini **المُدَمْقَسا** sanırsın
Ve dedi ki:
Genç kızlar onun etine atarlar		ve bükülmüş **الدِّمَقْسِ** püskülü gibi bir yağ

**قنسر**: **القِنَّسْرُ**; ve bazısı der ki: **قِنِّسْر**. Ve **القِنَّسْريّ**: yaşlı (kimse). el-‘Accâc dedi ki:
Coşkunluk mu; hâlbuki sen **قِنَّسْريُّ**’sin
**النون**’un nasbı ve şeddelenmesiyle.

**قِنَّسْرين**: Şam’da bir kûredir (bölge).

**نقرس**: **النِّقْرِسُ**: ayakta bir hastalık. Ve **النِّقرسُ**: kılavuzlardan bir felaket (baş belası). Denilir ki: **دليل نِقْرس** ve **طبيب نِقْرس**. Ve **النِّقرِيسُ**: kadınların gül biçiminde edindikleri, başlarına sapladıkları şey. Dedi ki:
Ve ben süslendim; ipekten ve bezden ve kırmızı boyadan		ve onun yapımından, dünya sana karşı **النّقارِسُ** (kıldı)

**قرنس**: **القُرْناس**: dağdan öne çıkan burun benzeri (çıkıntı).
Ve **قَرْنس** doğanın; ona lâzım bir fiildir: **كرز** ettiği zaman; ve avlandığı ilk vakit gözleri dikildi (dikilerek kapatıldı).

**قسبر**: **القَسْبُريّ**: şiddetli erkek.

**قربس**: **القَرَبُوسُ**: eyerin önü (kaşı). Ve Şam ehlinin bazısı onu ağırlaştırır (telaffuz eder); o hatadır. Ve onun cem‘i: **قَرَبابيس**; ve o, daha şiddetli bir hatadır.

**قبرس**: **القِبْرِسُ** ve **القُبْرُسُ** bakırdan, onun en iyisi. Ve Şam’ın sınır bölgelerinde **قُبْرُس** denilen bir yer vardır.

**قرقس**: **القَرَقُوس**: sert sepet. Ve denilir ki: **القِرْقِسُ**: **الجرجس**. Dedi ki:
Keşke yılanlar bizi ısırsaydı		pirelerin ve **القِرْقِسِ**’in yerine
Yatağın uykusunu yanımdan men ederler		ve oturursam bedenime eziyet ederler

**مرقس**: Câhiliye’de İblîs’in bir adıdır; Allah’ın laneti onun üzerine olsun. Ve İmru’ul-Kays buna isimlendirildi; çünkü o, İblîs’in dili üzere şiir söylerdi. Ve “İmru’ul-Kays” demeleri uygun değildir; fakat “İmru’ullah” (demeleri gerekir); lâkin bu, dillerinde böyle cereyan etti.

**قسمل**: **القساملةُ**: Yemen’den bir kabiledir; ve onlara nispet: **قَسْمليّ**.

**قلمس**: **القَلَمَّسُ**: dehâ (kurnaz) adam; inkârcı; derinliği uzak (anlayışı derin). Ve **القَلَمَّسُ** el-Kinânî, Ma‘add üzerine ayların ertelenmesinden (sorumlu) idi. Câhiliye’de Cemretü’l-‘Akabe yanında dururdu; sonra derdi ki: Allah’ım, ben ayları erteleyenim; onları yerlerine koyanım; ve ben ne mağlup edilirim ne de bana cevap verilir. Allah’ım, iki **الصفر**’den birini helâl kıldım; sonraki **صفر**’i haram kıldım; ve iki **الرجب**’de de böyledir: **شعبان** ve **رجب**. Sonra derdi ki: Allah’ın adı üzere sefere çıkın. İşte bu, O’nun (azze ve celle) sözüdür: “**إنما النسيئ زيادة في الكفر**”.

**سملق**: **السَّلْمَقُ**: düz, kaygan taban (yer). Ve **عجز سَمْلقٌ**: kötü huyludur.
Ve **السَّمْلَقةُ**: cinsel birleşmede kötü (olan kadın).

**سفسق**: **السَّفاسِقُ**: kılıçların çizgisi; sanki onun sırtında bir sütun gibidir; ip gibi uzatılmıştır. Ve denilir ki: bilakis o, kılıcın yüzünde uzunlamasına iki çizgi arasındaki şeydir. Tekili: **سِفْسِقة**. İmru’ul-Kays dedi ki:
Ve zırhlı bir (kimse); mızrakla eteğini açtım		**سَفاسِقَ** sahibi bir kılıçla onun eğriliğini doğrulttum

**سمسق**: ve **المُستُقة**: yasemin.

**مستق**: **المُسْتُقةُ**: elbiselerden bir tür; ve denilir ki: kürklerden.
Ve **المُستُقة**: eğlencelerden bir türdür; o, kaval (mizmâr)dır; yabancı (kökenli), Arapçalaştırılmıştır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%A8%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القِسْبارُ والقُسْبُرِيّ والقُسابريُّ: الذكر الشديد. الأَزهري في رُباعِيِّ العين: وفلان عِنْفاش اللحية وعَنْفَشِيُّ اللحية وقِسْبارُ اللحية إِذا كان طويلها. وقال في رُباعِيِّ الحاء عن أَبي زيد: يقال للعصا القِزْرَحْلةُ والقِحْرَبَةُ والقِشْبارَة والقِسْبارة. ومن أَسماء العصا القِسْبارُ ومنهم من يقول القِشْبار؛ وأَنشد أَبو زيد: لا يَلْتَوي من الوَبيل القِسْبارْ،
وإِن تَهَرَّاه بها العبدُ الهارْ

##### Türkçe

**القِسْبارُ** ve **القُسْبُرِيّ** ve **القُسابريُّ**: şiddetli erkek. el-Ezherî,

**رُباعِيِّ العين**’de: “Falanca **عِنْفاش اللحية** ve **عَنْفَشِيُّ اللحية** ve **قِسْبارُ اللحية** (sakalın) olur; uzun olanı (sakal) olduğunda.” dedi.

Ve **رُباعِيِّ الحاء**’da Ebû Zeyd’den: “Asaya **القِزْرَحْلةُ** ve **القِحْرَبَةُ** ve **القِشْبارَة** ve **القِسْبارة** denir.” denilir, dedi.

Asanın adlarındandır: **القِسْبارُ**; onlardan kimi de **القِشْبار** der. Ebû Zeyd inşad etti:

“**القِسْبارْ** şiddetli yağmurdan dolayı bükülmez,
ve köle **الهارْ** onunla onu (döve döve) yıpratsa da.”

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%A8%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القسبرى، أهمله الجوهري، وقال الليث: القسبرى، بالضم: الذكر الطويل الضخم، كالقزبرى، وقد تقدم كالقسبار- بالكسر- والقسابرى بالضم، وقال غيره: هو الذكر الشديد. وقسبرها: جامعها، وأنشد أبو عمرو الشيباني لابن سعد المعنى:
  بعينيك وغف إذ رأيت ابن مرثد                      يقسبرها بـفـرقـم يتـزبـد ومما يستدرك عليه: القسبار، بالكسر: العصا، كالقسبارة؛ عن أبي زيد، ويقال بالشين، وسيأتي للمصنف. ورجل قسبار اللحية: طويلها؛ نقله الأزهري عن أبي زيد. وسيأتي للمصنف بالشين المعجمة.

##### Türkçe

**القسبرى**: el-Cevherî onu ihmal etti. Leys dedi ki: **القسبرى**, zamme ile: uzun, iri (cüsseli) erkek; **القزبرى** gibi. Ve daha önce **القسبار** gibi—kesre ile—ve **القسابرى** zamme ile (geçti). Başkası dedi ki: O, şiddetli erkektir. **وقسبرها**: onunla cinsel birleşmede bulundu. Ebû Amr eş-Şeybânî, İbn Sa‘d’a (ait) mânâ hakkında şu beyti okudu:
  Gözlerinle (bak) ve gaflet et; İbn Merşed’i gördüğün vakit,                      onu **يقسبرها**; köpüren bir **بـفـرقـم** ile.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **القسبار**, kesre ile: değnek; **القسبارة** gibi; Ebû Zeyd’den. Ve **بالشين** ile de söylenir; musannif için gelecektir. Ve **رجل قسبار اللحية**: sakalının uzunu (olan); Ezherî onu Ebû Zeyd’den nakletti. Ve musannif için **بالشين المعجمة** ile gelecektir.
