# قسر (ق-س-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B3%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Avcı kara hayvanı

- Harfler: ق - س - ر
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [قَسْوَرَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1/siga/%D9%82%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | فَعْوَلَةٍ | Avcı kara hayvanı | 1 | 1 | [74:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1/ayet/74:51.md) |

## Mücavir kökler — 1 mücavir (2 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [فرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Ferre “Ferv” ölü hayvanın derisi; soluk renk; “firar” etmek…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قسر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [قهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%B1.md), [غلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md), [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md), [جبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığı isteği hilafına, zorlayıcı ve bastırıcı bir güçle boyun eğdirmek, ezici üstünlükle alt etmek |
| Çekirdek Özet 2 | Kaçınılmaz ve karşı konulamaz ilahi kudret veya dehşet karşısında iradenin felce uğraması ve panik hali |
| Çekirdek Özet 3 | Zorlayıcı gücün ve kaçınılmaz otoritenin varlığı karşısında sahte özerklik vehminin çöküşü |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir avlanma veya aslan tasviri sayıp içerdiği karşı konulamaz cebir ve kahredici baskı boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قس | Sertlik, katılık, paylaştırma ve sınır koyma yoluyla baskılama; [قسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88.md) kökünde taşlaşma ve katılaşma, [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) kökünde kesin sınırlarla ayırma, [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) kökünde adalet veya haksızlıkla bir tarafı baskılama, [قسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B3.md) kökünde ise iz sürerek karanlığı yarma anlamları öne çıkar | ر | Çekirdeğin sertlik ve baskılama dinamiğine baş eğdirici, süreklilik taşıyan ve fiziksel olarak alt eden ezici bir hareket boyutu katarak kavramı zorlayıcı üstünlük ve cebre dönüştürmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Gücün tek bir odak noktasında toplanması ve karşı konulamaz bir kuşatma sınırı çizmesi payını taşır |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Direnci kıran, hedefe batan ve yöneldiği nesneyi kıskıvrak sabitleyen sertlik payını taşır |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin tepeden inme, hâkim ve üstün bir otoriteden kaynaklandığını gösterir |
| قسر | Odaklanmış gücün batıcı ve sabitleyici bir sertlikle tepeden inerek iradeyi kırması | Ezici ve karşı konulamaz bir kuvvetin hedefi çaresiz bırakacak biçimde üstten bastırması ve boyun eğdirmesi hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimseyi veya hayvanı zorla, şiddet ve baskı kullanarak istemediği bir şeye mecbur bırakmak; karşı konulamaz gücüyle avını alt eden yırtıcı hayvan veya güçlü avcı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde avcıyı ve aslanı nitelemek üzere kullanılan bu kök, avı üzerine amansızca çullanan güç bağlamında yer almıştır. Lisânü’l-ʿArab maddesinde zikredilen şahitte avcı anlamında şu mısra aktarılır: وشَرْشَرٍ وقَسْوَرٍ نَصْرِيِّ |
| Erken Arapça kullanım | İbn İshak ve erken dönem rivayetlerinde kök, bir otoritenin toplulukları zorla itaate mecbur kılması ve savaşta hasmı cebren alt etmesi anlamında kullanılmıştır. Hz. Ali’ye nispet edilen sözde geçen mervûbûne’ktisârâ ifadesi, insanların zorunlu bir yaratılış kahrı altında var edildiğini belirtir: مَرْبُوبونَ اقْتِساراً |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça قسر kökü, güneybatı Sami dillerinde özellikle cebir, ezici üstünlük ve zorlayıcı güç matrisi etrafında belirginleşen bir yapı sergiler. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) doğrudan aynı fonetik kök biçimi sınırlı bir yayılıma sahip olmakla birlikte, sertlik, katılık ve zorlama ifade eden ikili çekirdek köklerle anlamsal örtüşme gösterir. Arapçada kök, somut avlanma ve fiziksel üstünlük tasvirinden soyut siyasi-hukuki cebir alanına doğru evrilmiş; karşı tarafın rızasını tamamen ortadan kaldıran mutlak kahrı adlandırmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قسر ve türevleri | Zorlama, kahr, alt etme ve üstün gelme; buradan hareketle yırtıcı aslan veya eli yaylı güçlü avcı | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami semantik katmanı | Çekirdeğin sertlik ve zorlama içeren kökleriyle paralel gelişim gösteren bölgesel kullanım | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قسر | Anlamlı | Zorlama, kahretme, alt etme | Bir varlığı istemediği şeye güç kullanarak mecbur etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [قرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B3.md) | Anlamlı | Şiddetli soğuk, donma | Soğuğun şiddetinden uzuvların hareket edemez hale gelmesi | Kur'an'da geçmez; donukluk ve katılık bağı vardır |
| [سقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1.md) | Anlamlı | Yakıp kavurma, eritme | Cehennemin insanı tüketip derisini kavurması | Kur'an'da geçer; kahr ve azap yönüyle bağlantılıdır |
| [سرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82.md) | Anlamlı | Gizlice alma, çalma | Başkasına ait bir malı gizlice ve haksızca mülkiyetine geçirme | Kur'an'da geçer; cebren değil gizlice zorlama |
| [رقس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%B3.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| رسق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قسر | Merkez | Cebir ve boyun eğdirme | Karşı konulamaz bir fiziksel veya manevi baskıyla direnci tamamen kırma | Ezici üstünlükle, korku salarak boyun eğdirmek |
| [قهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Mutlak hâkimiyet | Otorite ve kudretle hüküm altına alma; her zaman dehşet içermeyebilir | Varlığın üstünde mutlak ve karşı konulmaz bir tasarrufa sahip olma |
| [غلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md) | Komşu | Üstünlük sağlama | Mücadele ve yarış sonucunda hasmı alt etme | Süreç içinde gösterilen ceht ile galip gelme durumu |
| [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) | Komşu | İstememe, hoşlanmama | Rızanın yokluğu ve içsel direnç hali | Boyun eğdirilen tarafın iç dünyasındaki isteksizlik |
| [جبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B1.md) | Komşu | Zorlama ve ıslah etme | Kırılanı onarma veya iradeyi kendi iradesine bağımlı kılma | İçinde düzeltme veya mecburi istikamet verme unsuru barındırır |
| [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) | Zıt | Gönüllü itaat | Baskı olmaksızın, kendi isteği ve rızasıyla boyun eğme | Cebir ve korku olmaksızın içten gelen teslimiyet hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قسر | Cebir, kahredici üstünlük | İradeyi baskılayarak boyun eğdirme | Kesin |
| Latince | Coactio, violentia, praedator | Zorlama, cebir, yırtıcı güç | Coactio hukuki ve iradi cebri karşılarken, kökteki dehşet saçan avcı boyutu praedator ile örtüşür | Güçlü |
| İngilizce | Coercion, compulsion, overpowering force | Cebir, zorlama, karşı konulmaz güç | Hukuki ve fiziki zorlamayı kapsar; kökün içerdiği yırtıcı dehşet ve avlanma hissini kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Zwang, Überwältigung | Zorlama, ezici üstünlükle alt etme | Direnci kıran fiziksel ve psikolojik tahakkümü açıklar | Güçlü |
| Fransızca | Contrainte, coercition, force irrésistible | Cebir, karşı konulamaz güç | İradeyi hükümsüz kılan dışsal baskıyı net verir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قسورة | Avcılar veya yırtıcı aslan | Müşriklerin Kur'an'dan ve ilahi uyarıdan kaçışını vahşi merkeplerin yırtıcıdan kaçışına benzeten mesel bağlamı; Müddessir [74:51](https://lisan.digital/tr/ayet/74:51.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Cebir ve irade hürriyeti meselesi | İnsanın ilahi takdir karşısındaki konumu değerlendirilirken iktisar kavramı, iradenin tamamen yok sayıldığı cebriye fırkası eleştirilerinde ele alınır | İlahi kudretin mutlaklığı karşısında kulun sorumluluk alanı |
| Fıkıh | İkrah ve cebir teorisi | Kişinin kasr ve iktisar altında (zorlanarak) yaptığı akit ve fiillerin hukuki geçerliliği | Rızayı ortadan kaldıran dışsal ve karşı konulmaz fiziki baskı |
| Tefsir | Temsil ve teşbih tahlili | Müddessir suresindeki qasverah kelimesinin aslan mı yoksa okçu avcılar mı olduğu tartışması | Hakikatten şuursuzca ve dehşetle kaçışı betimleyen somut imge |
| Hadis | Otorite ve tabiyet tasvirleri | Yaratılışın ve mahlukatın ilahi iradeye zorunlu boyun eğişini bildiren metinler | Kâinatın ilahi yasalara mecburi inkıyadı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi uyarı karşısında inkârcı tavır | Kaçınılmaz hakikatten irrasyonel kaçış | Tehdidin büyüklüğünü fark ettirme | Vahiyden kaçan zihnin içine düştüğü panik ve dehşet hali | Kesin |
| İlmi | Doğa yasaları ve determinizm | Karşı konulamaz zorunluluk | Sistemin kaçınılmaz işleyişini belirleme | Tabiat kuvvetlerinin madde üzerindeki kaçınılmaz ve karşı konulamaz baskısı | Muhtemel |
| Siyasi | Otorite ve meşruiyet dengesi | Çıplak cebir ve zorbalık | Direnci kaba kuvvetle bastırma | Rızaya dayanmayan, yalnızca korku ve güç ile tesis edilen tahakküm | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve tekel baskısı | Zorlayıcı tekelleşme veya haciz | Tercih alanını sıfırlama | Bireyin ekonomik iradesini tamamen kısıtlayan dışsal zorlama | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dışsal zorlayıcı kuvvet veya kaçış hızı | Bir parçacığın veya sistemin, kendisini kuşatan ezici potansiyel alanından uzaklaşmak üzere sergilediği ani ve yüksek enerjili saçılma dinamiği | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Panik psikolojisi ve kitle hezeyanı | Bireylerin veya kitlelerin, algıladıkları ezici bir tehdit karşısında rasyonel muhakemeyi tamamen yitirerek kör bir refleksle kaçışmaları | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca zoolojik bir detay veya basit bir aslan tasviri düzeyine indirgeyerek ayetteki psikolojik ve semantik gerilimi ıskalamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an bu kökü, uyarının ve hakikatin büyüklüğü karşısında kibirli inkârcının içine düştüğü derin aşağılanmayı, şuursuz dehşeti ve irrasyonel kaçışı tasvir etmek için kullanır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin muhatapta uyandırmak istediği sarsıcı benzetmeyi edebi bir süs olarak görmek; müşrik aklın hakikat karşısındaki panik halini doğru tahlil edememek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın inkârcı psikolojisini tasvir ederken başvurduğu en çarpıcı ve dinamik sahnelerden birini kurar; hakikatten yüz çevirmenin bir vakar değil, vahşi bir panik ve şuursuzluk olduğunu ifşa eder |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcıların vahye ve peygambere karşı gösterdikleri direncin arka planını, kibirlerinin altındaki zihinsel hezimet ve kaçışı anlatan Mekkî tehdit ve ihtar ayetlerinde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikati reddedenlerin bu tavrını bilinçli ve rasyonel bir tercih zanneden yanılgıyı yıkar; onların kaçışını bir yırtıcı karşısında aklını yitirmiş yaban eşeklerinin panik refleksi olarak tanımlar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Avını amansızca kuşatan güçlü bir avcının veya aslanın, hedefini dehşet içinde bırakarak kaçmaya zorlayan ezici ve boyun eğdirici kuvveti.
- Soyut anlam: İnsanın kaçınılmaz ve karşı konulamaz bir hakikat ihtarı karşısında rasyonel iradesini kaybederek panik halinde ve körlemesine uzaklaşma refleksi.
- Sistematik karşılık: Otoritenin çıplak güç ve dehşet yoluyla karşı tarafın bütün direnç ve rıza kanallarını tamamen felce uğratması hali.
- LaTeX modeli: $$\vec{F}_{q} \gg \vec{R}_{i} \implies \vec{v}_{e} = -\nabla U \cdot \frac{1}{\mu}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde yer alan $\vec{F}_{q}$ terimi kökün temsil ettiği karşı konulamaz ezici kuvveti, $\vec{R}_{i}$ terimi hedefin içsel direncini simgeler. Kuvvetin dirençten kıyaslanamayacak kadar büyük oluşu, nesnenin potansiyel alanından zıt yönde ani ve kontrolsüz bir $\vec{v}_{e}$ kaçış hızı üretmesini sembolize eder. Paydadaki $\mu$ parametresi ise rasyonel muhakemenin yokluğunu ve sergilenen şuursuz panik katsayısını temsil eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B3%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Müddessir 74:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1/ayet/74:51.md) — قَسْوَرَةٍ

فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ

Meal (IK): Ürkmüş olan, arslandan.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والسين والراء معهما
ق س ر، س ق ر، ق ر س، س ر ق مستعملات قسر: القَسوَر: الصياد والراعي، والجميع قَسْوَرةٌ.
والقَسْرُ: القهر على الكره. يقال: قَسَرْتُه قَسْراً، واقتَسَرْتُه أعم.
و"فرت من قَسْوَرة" أي رماة، ويقال: أسد.
والقَسْوَريُّ: الرامي.
والقَيسَريُّ: الضخم الشديد المنيع.
سقر: السَّقْرُ لغة في الصقر.
وسَقَرُ: اسم معرفة لجهنم نعوذ بالله منها.
قرس: القِرْسُ: أكثر الصقيع وأرده، قال العجاج:
تقذفنا بالقَرْسِ بعد القَـرْسِ		دون ظهارِ اللبسِ بعدَ اللبسِ
وقَرِسَ المقرور: لا يستطيع عملاً بيديه من شدت الخصر، قال أبو زبيد:
فقد تصليتُ حـرَّ حَـربـهـمُ		كما تصلىَّ المقرُور من قرسِ
وأَقْرَسَه البرد، وإنما سمي القَريسُ قَريساً لأنه يجمد فيصير ليس بجامس ولا ذائب. وقَرَسْنا قَريساً وتركناه حتى أقرَسَه البرد.
وقد أقرَسَ العود أي جمس ماؤه من البرد.
والقُراسِيةُ: الجمل الضخم. وناقة قُراسيةٌ أيضاً، وفي الفحول أعم: ليست نسبة أيضاً، إنما هي على بناء رباعية، وهذه باءات تزاد، قال جرير:
يكفي بنى سعدٍ إذا ما حاربوا		عزٌّ قُداسِيَةٌ وجدٌّ مِـدفـعُ
سرق: السَّرَقُ: أجود الحرير، الوحدة سَرَقة، قال:
يرفلنَ في سَرَقِ الحرير وخزه
وتقول: برئت إليك من الاباقِ والسَّرَقِ، في بيع العبد.
والسًّرَقُ: مصدر، والسَّرِقةُ اسم.
والاستِراقُ: الختل كالذي يستَرِقُ السمع أي يقرب من السماء فيستمع ثم يذيع واليوم يرجم، وكالكتبة يستَرِقون من بعض المحاسبات.
والاستِراق: أن يحبس إنسان نفسه من قوم ليذهب، كالمسارقة.

##### Türkçe

**القاف** ve**السين** ve**الراء** onlarla birlikte

ق س ر، س ق ر، ق ر س، س ر ق kullanımdadır. **قسر**: **القَسوَر**: avcı ve çoban; hepsi **قَسْوَرةٌ**dur.

**والقَسْرُ**: istemeyerek zorla boyun eğdirme. Denir ki: **قَسَرْتُه قَسْراً**; ve **اقتَسَرْتُه** daha geneldir.

Ve “**فرت من قَسْوَرة**” yani okçular; ve denir ki: aslan.

**والقَسْوَريُّ**: okçu.

**والقَيسَريُّ**: iri, şiddetli, sağlam.

سقر: **السَّقْرُ**: **الصقر** hakkında bir lehçedir.

Ve **سَقَرُ**: cehennemin belirli bir isimidir; Allah’a sığınırız ondan.

قرس: **القِرْسُ**: kırağının en çoğu ve en soğuğu; el-A‘câc dedi ki:
تقذفنا بالقَرْسِ بعد القَـرْسِ		دون ظهارِ اللبسِ بعدَ اللبسِ

Ve **قَرِسَ** donmuş olan: belinin şiddetinden elleriyle bir iş yapamaz; Ebû Zübeyd dedi ki:
فقد تصليتُ حـرَّ حَـربـهـمُ		كما تصلىَّ المقرُور من قرسِ

Ve soğuk onu **أَقْرَسَه**; ve ancak **القَريسُ**a **قَريساً** denildi; çünkü donar da ne katı ne de erimiş olur. Ve biz **قَريساً** yaptık ve onu bıraktık, ta ki soğuk onu **أقرَسَه**.

Ve gerçekten dalı **أقرَسَ** etti; yani soğuktan suyu katılaştı.

**والقُراسِيةُ**: iri deve. Ve **ناقة قُراسيةٌ** da; ve aygır develerde daha geneldir: bu da bir nisbet değildir; ancak dörtlü kalıp üzerinedir; ve bunlar artırılan **باءات**tır; Cerîr dedi ki:
يكفي بنى سعدٍ إذا ما حاربوا		عزٌّ قُداسِيَةٌ وجدٌّ مِـدفـعُ

سرق: **السَّرَقُ**: ipeğin en iyisi; birimi **سَرَقة**; dedi ki:
يرفلنَ في سَرَقِ الحرير وخزه

Ve dersin ki: kölenin satımında, **الاباقِ** ve **السَّرَقِ**den sana beri oldum.

Ve **السًّرَقُ**: mastardır; **والسَّرِقةُ** isimdir.

**والاستِراقُ**: gizlice alma; **يستَرِقُ السمع** eden gibi; yani göğe yaklaşır da dinler, sonra yayar; ve bugün taşlanır. Ve muhasebelerin bazısından bazısıdan kâtiplerin **يستَرِقون** etmeleri gibi.

Ve **والاستِراق**: bir kimsenin kendisini bir kavimden alıkoymasıdır ki gitsin; **كالمسارقة** gibi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

قَسَرَهُ على الأمر قَسْراً: أكرهه عليه وقهره. وكذلك اقْتَسَرَهُ عليه. والقياسِرُ والقياسِرَةُ: الإبل العظام. قال الشاعر:
وعلى القياسِرِ في الخدورِ كَواعِبٌرُجُحُ الروادِفِ فالقياسِـرُ دُلَّـفُ
الواحد قَيْسَرِيٌّ. والقَسْوَرُ: نبت. والقَسْوَرُ والقَسْوَرة: الأسدُ. قال الله تعالى: "فرَّتْ من قَسْوَرَةٍ". ويقال: هم الرماة من الصيَّادين.

##### Türkçe

**قَسَرَهُ** onu iş üzerine **قَسْراً**: onu buna zorladı ve onu kahretti. Yine **اقْتَسَرَهُ** onu buna (zorladı). Ve **القياسِرُ** ile **القياسِرَةُ**: iri (büyük) develer. Şair dedi ki:
وعلى **القياسِرِ** في الخدورِ كَواعِبٌرُجُحُ الروادِفِ فال**قياسِـرُ** دُلَّـفُ
Tekili **قَيْسَرِيٌّ**dur. Ve **القَسْوَرُ**: bir bitki. Ve **القَسْوَرُ** ile **القَسْوَرة**: aslandır. Allah Teâlâ dedi ki: " **قَسْوَرَةٍ** ’den kaçtı." Ve denilir ki: onlar avcılardan okçulardır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق س ر
قسر ، قرس ، سرق ، سقر : مستعملة .
قسر : قال الليث : القسر : القهْرُ على الكره .
يقال : قسَرته قسْراً واقتسرته أعمُّ ، قال : والقسْوَر : الرامي والصيادُ ، وأنشد :
وشَرشَرٍ وقسور نضرى
قال : الشَّرَشِر : الكلبُ ، والقسورُ : الصيادُ ، والجميعُ قُسورةٌ .
وقال الله : ( ( مُّسْتَنفِرَةٌ فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ ) ( المدثر : 51 ) ، همُ الرماة .
قال أبو منصور : أخطأ الليث في تفسير الشَّرَشِر والقسور معاً ، وأخطأ في القسورةِ أنه جمع القسور ، والشرشر والقَسور نبتانِ معروفانِ وقد رأيتهما معاً في البادِيةِ ، وذَكرهما الأصمعي وابن الأعرابي وغيرهما ، والنَّضْرى : الناضر الأخضرُ .
وأنشد ابن الأعرابي لِجُبَيْهاء في صفة مِعْزَى بحسْن القَبول وسرعةِ السِّمَن عَلَى أَوفَى المَرَاتِعِ :
فلوْ أنها طَافَتْ بطُنْبٍ مُعَجّم
نفَى الريّ عنه جَدْبُه فهو كالِحُ
أجاءَتْ كأَنّ القَسْوَرَ الجَوْنَ بَجَّهَا
عساليجُه والثَّامِرُ المتناوِحُ
قال ابن الأعرابيّ : ووَاحدةُ القَسْوَر قَسْوَرةٌ .
وأما قول الله عزّ وجلّ : ( ( مُّسْتَنفِرَةٌ فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ ) ( المدثر : 51 ) فقد اختَلف أهلُ التفسير فيه ، فرَوى سلمة عن الفرّاء أنه قال : القَسوَرة : الرُّماةُ .
قال : وقال الكلبيُّ بإسنادِهِ هو الأسدُ .
قال : وحدثني أبو الأحوص عن سعيد بن مسروق عن عكرمة قال : قيل له : الأسد القسْوَرَةُ بلسان الحبشة ، فقال : القسْوَرَةُ : الرُّماةُ ، والأسد بلسان الحبشة عَنْبَسَةٌ .
وقال ابن عُيينة كان ابن عباس يقول : القسْوَرَةُ : رِكز الناس ، يريد حِسَّهَمْ .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : القسْوَرَةُ : الشجاع ، والقسْوَرَةُ : ظلمة أول الليل ، فهذا جميع ما حصلناه في تفسير القسْوَرَةِ .
أبو عبيد عن الفراء ، قال : القياسِرَة : الإبل العظام .
وقال الليث : القَيسريُّ : الضخم الشديد المنيع .
قرس : قال الليث : القَرِسُ أكثر الصقيع وأبْردُه ، وأنشد بيت العجاج :
تقذُفنا بالقرْسِ بعد القرْسِ
دون ظهارِ اللِّبْسِ بعد اللِّبْسِ
قال : وقد قَرِسَ المقرورُ إذا لم يستطيع عملاً بيده من شدَّة الْحَصَرِ .
وأنشد :
فقد تصلَّيتُ حرَّ حربِهم
كما تصلَّى المقرور من قَرَسِ
وقد أقْرَسَه البرد ، قال : وإنما سمي القَرِيس قَرِيساً لأنه يجمدُ فيصير ليس بالجامسِ ولا الذَّائب ، تقول : قَرَسْنا قَرِيساً وتركناه حتى أقْرَسَه البرد ، وتقول : أقْرَسَ العودُ إذا جمسَ فيه ماؤه .
وفي الحديث : أن قوماً مروا بشجرةٍ فأكلوا منها فكأنما مرَّت بهم رِيحٌ فأخْمدَتهم فقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( قَرِّسوا الماء في الشِّنان فصُبُّوه عليهم فيما بين الأذانين ) .
قال أبو عبيد قوله : قَرِّسوا يعني برِّدوا ، وفيه لغتان القَرَسُ بفتح الراء والقَرْسُ بسكونها قال : وهذا بالسين .
وأما الحديث الآخر : ( أن امرأة سألت النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عن دم المحيض يُصيبُ الثوبَ فقال : قرِّصيه بالماءِ ) ، فإِنّ هذا بالصاد ، يقول قطِّعيهِ ، وكل مقطع فهوَ مقرَّصٌ ، ومنه تقريصُ العجين إذا قطِّعَ لينبسطَ .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : القَرسُ : الجامد من كل شيء والقِرْسُ بكسر القاف هو : القرقسُ .
وقال ابن السكيت : القِرْقِسُ الذي يقال له الجِرْجِسُ .
وقال الأصمعي : يقال : أصبحَ الماءُ قَرِيساً ، أي : جامداً ، ومنه سُمِّيَ قَرِيسُ السمك ، وإن لَيْلتنا لَقَارِسةٌ ، وإن يومنا لَقارسٌ .
قال : وآلُ قَراسٍ : هضابٌ بناحيةِ السّرَاةِ وكأنَّهُنَّ سُمِّينَ آل قراسٍ لبَرْدِها .
أبو منصور ، هكذا رواه أبو حاتمٍ آل
قَراسٍ بفتح القاف وتخفيف الرّاء .
وقال الليث : القراسَيةُ : الجمل الضخم ، تقول هذا جملٌ قُراسِيَةٌ ، ويقال للناقةِ أيضاً قُرَاسِيَةٌ ، وهو في الفحول أعَمُّ ، وليست القراسية نسبةً إنما هن على بِناءِ رباعِيَةٍ وهذه ياءات تزاد .
وأنشد لجرير :
يكفي بني سعدٍ إذا ما حارَبوا
عِزٌّ قراسيةٌ وجَدٌّ مِدْفَعُ
سرق : في حديث ابن عمر : أن سائلاً سأله عن بيعِ سَرَقِ الحرير فقال : ( هَلاَّ قلْتَ شُققَ الحرير ) .
قال أبو عبيد : سَرَقُ الحريرِ هي الشقَقُ أيضاً إلا أَنها البيضُ خاصةً .
وقال العجاج :
ونَسَجَتْ لوامِعُ الحَرورِ
سَبَائِباً كسَرَقِ الحَرِيرِ
الواحد منها سرقةٌ ، قال : وأَحسب الكلمة فارسيةً أصلها سَرَهْ ، وهو الجيِّدُ فَعُرِّبَ فقيل سَرَقٌ ، كما قالوا للخروفِ بَرَقٌ وأصله بَرَهْ ، وقيل للقباءِ يَلْمَقٌ وأَصله يَلْمَهْ والاسْتَبْرَق أَصله اسْتَبْرَهْ ، وهو الغَليظ من الدِّيباج .
وقال ابن الأعرابي : السَّرَق : شِقاق الحرير .
وقال الليث : السَّرَق مصدر فعل السّارق ، تقول : بَرِئْت إليك من الإباقِ والسَّرقِ في بَيْعِ العبيدِ ، والسّرِقَة الاسم والاستراق الختْلُ سرّاً كالذي يَسْتَرِقُ السمْع ، والكتبةُ يسترِقونَ من بعض الحسابات .
قال : والانسراقُ أن يَخْنِسَ إنسانٌ عن قومٍ ليذْهب ، وأما قولُ الأعشى يصفُ ظبْية :
فهي تَتْلو رَخْصَ الظَّلوفِ ضَيئلاً
فاتِرَ الطَّرْفِ في قواهُ انْسِرَاق
فالانْسراقُ : الْفُتور والضعفُ ها هُنا .
وقول الأعشى :
فيهنَّ مَحْرُوفُ النَّواصِفَ مَسرو
قُ البُغامِ شادِنٌ أَكْحَل
أراد أنَّ في بُغامِهِ غُنَّة فكأنَّ صوْتَهُ مسروقٌ ، وسُرَّقُ إحْدى كُوَرِ الأهْوازِ وهنّ سبع .
ويقال : سَرَّقْتُ الرجل إذا نَسَبْتُهُ إلى السرقةِ ، وفُلانٌ يُسارِق فُلانة النَّظر إذا تغفَّلها فنظر إليْهَا وهي لاهيةٌ عنهُ ، وسُراقةُ ابن مالك اسمُ رجُلِ من بَنِي مُدْلِجٍ ، وأخْبَرني أبو بكرٍ عن شمر قال : قال خالد بن جنبة : سَرَق الحرير جَيَّده ، وقد روي عن الأصمعي أيضاً ، وقال إنما هو بالفارسِيَّةِ سَرهْ ، وقال النَّضرُ : صَرَق بالصَّادِ .
سقر : قال النَّحْوِيُّونَ : سَقَرُ اسمٌ معروفٌ لجهنم نعوذُ بالله من سَقَر وهكذا قُرِىء : ( ما سلككم في صقر ) غير منصرف ، لأنه
معرفة ، وكذلك لظى وجهنم .
قال الله تعالى : ( سَقَرَ وَمَآ أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ لاَ تُبْقِى ) ( المدثر : 27 ، 28 ) ، وقال أبو الْهيْثم : السقَّارُ : الكافِرُ .

##### Türkçe

ق س ر
**قسر** ، **قرس** ، **سرق** ، **سقر** : kullanımdadır.

**قسر** : Leys dedi: **القسر** : istemeyerek zorla boyun eğdirmedir.
Denilir: **قسَرته قسْراً** ve **اقتسرته** daha geneldir; dedi: ve **القسْوَر** : atan ve avcıdır; ve inşad etti:
وشَرشَرٍ وقسور نضرى
Dedi: **الشَّرَشِر** : köpektir; ve **القسورُ** : avcıdır; ve hepsi **قُسورةٌ**’dur.
Ve Allah dedi: ( ( **مُّسْتَنفِرَةٌ فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ** ) ( المدثر : 51 ) ، onlar atıcılardır.
Ebu Mansur dedi: Leys, **الشَّرَشِر** ve **القسور**’u birlikte tefsirde hata etti; ve **القسورة**’da, onun **القسور**’un çoğulu olduğu (söyleyişinde) hata etti; hâlbuki **الشرشر** ve **القَسور** bilinen iki bitkidir; ve ben ikisini birlikte çölde gördüm; ve onları Asmaî ve İbnü’l-A‘râbî ve başkaları zikretti; ve **النَّضْرى** : parlak yeşil olandır.
Ve İbnü’l-A‘râbî, **جُبَيْهاء**’a ait olarak, en iyi otlaklar üzerinde güzel kabul ve çabuk semirme ile bir keçinin vasfında inşad etti:
فلوْ أنها طَافَتْ بطُنْبٍ مُعَجّم
نفَى الريّ عنه جَدْبُه فهو كالِحُ
أجاءَتْ كأَنّ القَسْوَرَ الجَوْنَ بَجَّهَا
عساليجُه والثَّامِرُ المتناوِحُ
İbnü’l-A‘râbî dedi: **القَسْوَر**’un bir tanesi **قَسْوَرةٌ**’dir.
Ve Allah عزّ وجلّ’ün sözüne gelince: ( ( **مُّسْتَنفِرَةٌ فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ** ) ( المدثر : 51 ) ) onda tefsir ehli ihtilaf etti; Seleme, Ferrâ’dan rivayet etti ki o dedi: **القَسوَرة** : atıcılardır.
Dedi: ve Kelbî, isnadıyla (şöyle dedi): o aslandır.
Dedi: ve bana Ebu’l-Ahvas, Saîd b. Mesrûk’tan, İkrime’den haber verdi; dedi: ona denildi: aslan Habeş dilinde **القسْوَرَةُ**’dur; o da dedi: **القسْوَرَةُ** : atıcılardır; ve aslan Habeş dilinde **عَنْبَسَةٌ**’dir.
Ve İbn Uyeyne dedi: İbn Abbas şöyle derdi: **القسْوَرَةُ** : insanların yığınağıdır; onların sesini kasteder.
Ve Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki o dedi: **القسْوَرَةُ** : yiğit; ve **القسْوَرَةُ** : gecenin ilk vaktinin karanlığıdır; işte **القسْوَرَةِ**’nin tefsirinde elde ettiğimizin tamamı budur.
Ebu Ubeyd, Ferrâ’dan: dedi: **القياسِرَة** : iri develerdir.
Ve Leys dedi: **القَيسريُّ** : iri, şiddetli, sağlam (ve) korunmuş olandır.

**قرس** : Leys dedi: **القَرِسُ** kırağının en çoğu ve en soğuğudur; ve Accâc’ın beytini inşad etti:
تقذُفنا بالقرْسِ بعد القرْسِ
دون ظهارِ اللِّبْسِ بعد اللِّبْسِ
Dedi: ve üşümüş kimse, şiddetli **الْحَصَرِ** sebebiyle eliyle bir iş yapamazsa **قَرِسَ** olur.
Ve inşad etti:
فقد تصلَّيتُ حرَّ حربِهم
كما تصلَّى المقرور من قَرَسِ
Ve soğuk onu **أقْرَسَه**; dedi: **القَرِيس** ancak **قَرِيساً** diye adlandırıldı; çünkü donar da ne katı ne de erimiş olur; dersin: **قَرَسْنا قَرِيساً** ve onu bıraktık, ta ki soğuk onu **أقْرَسَه**; ve dersin: **أقْرَسَ العودُ**; yani suyu onun içinde katılaştı.
Ve hadiste: bir kavim bir ağacın yanından geçti de ondan yediler; sanki bir rüzgâr onlara uğramış da onları söndürmüş gibi oldu; bunun üzerine Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: ( **قَرِّسوا الماء في الشِّنان فصُبُّوه عليهم فيما بين الأذانين** ).
Ebu Ubeyd dedi: onun sözü **قَرِّسوا** yani soğutun; ve onda iki lügat vardır: **القَرَسُ** râ’nın fethiyle ve **القَرْسُ** onun sükûnuyla; dedi: ve bu sîn iledir.
Ve diğer hadise gelince: ( bir kadın Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) hayız kanının elbiseye isabet etmesi hakkında sordu; o da dedi: **قرِّصيه بالماءِ** ); şüphesiz bu sâd iledir; “onu parça parça et” der; ve her parça parça edilmiş şey **مقرَّصٌ**’tur; ondan da hamurun, yayılmak için parça parça edilmesi olan **تقريصُ العجين** (vardır).
Ve Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki o dedi: **القَرسُ** : her şeyin donmuş olanı; ve **القِرْسُ** kâfın kesriyle, o: **القرقسُ**’tur.
Ve İbnü’s-Sikkît dedi: **القِرْقِسُ** kendisine **الجِرْجِسُ** denilendir.
Ve Asmaî dedi: denilir: **أصبحَ الماءُ قَرِيساً**; yani donmuş; ve ondan balığın **قَرِيسُ**’i adlandırıldı; ve şüphesiz gecemiz elbette **لَقَارِسةٌ**’dir; ve şüphesiz gündüzümüz elbette **لَقارسٌ**’tır.
Dedi: ve **آلُ قَراسٍ** : Serât tarafında tepeler (dir); ve sanki onlar soğukluğu sebebiyle **آل قراسٍ** diye adlandırılmıştır.
Ebu Mansur: Ebu Hâtim bunu böyle rivayet etti: **آل قَراسٍ** kâfın fethi ve râ’nın hafifletilmesiyle.
Ve Leys dedi: **القراسَيةُ** : iri devedir; dersin: bu, **قُراسِيَةٌ** bir devedir; ve dişi deveye de **قُرَاسِيَةٌ** denilir; ve o, erkek develerde daha geneldir; ve **القراسية** bir nisbet değildir; ancak onlar dörtlü kalıp üzerinedir; ve bunlar artırılan yâ’lar(dır).
Ve Cerîr’e ait olarak inşad etti:
يكفي بني سعدٍ إذا ما حارَبوا
عِزٌّ قراسيةٌ وجَدٌّ مِدْفَعُ

**سرق** : İbn Ömer hadîsinde: bir dilenci ona ipeğin **سَرَقِ**’ının satımı hakkında sordu; o da dedi: ( **هَلاَّ قلْتَ شُققَ الحرير** ).
Ebu Ubeyd dedi: ipeğin **سَرَقُ**’ı, **الشقَقُ** da(dır); ancak o özellikle beyaz olanlardır.
Ve Accâc dedi:
ونَسَجَتْ لوامِعُ الحَرورِ
سَبَائِباً كسَرَقِ الحَرِيرِ
Onun bir tanesi **سرقةٌ**’dır; dedi: ve ben kelimenin Farsça olduğunu sanıyorum; aslı **سَرَهْ**’dir; o da iyi olandır; sonra Arapçalaştırıldı da **سَرَقٌ** denildi; nitekim kuzuya **بَرَقٌ** dediler, aslı **بَرَهْ**’dir; ve kaba’ya **يَلْمَقٌ** denildi, aslı **يَلْمَهْ**’dir; ve **الاسْتَبْرَق**’ın aslı **اسْتَبْرَهْ**’dir; o da dibâcın kalın olanıdır.
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **السَّرَق** : ipeğin yarıklarıdır.
Ve Leys dedi: **السَّرَق** hırsızın fiilinin masdarıdır; dersin: kölelerin satımında **الإباقِ** ve **السَّرقِ**’den sana beri oldum; ve **السّرِقَة** isimdir; ve **الاستراق** gizlice hile yapmadır; tıpkı işitmeyi gizlice kapan kimse gibi; ve kâtipler bazı hesaplardan birbirlerinden gizlice alırlar.
Dedi: ve **الانسراقُ** bir insanın bir topluluktan sıvışıp gitmesidir; ve A‘şâ’nın bir ceylanı vasfederek söylediği söze gelince:
فهي تَتْلو رَخْصَ الظَّلوفِ ضَيئلاً
فاتِرَ الطَّرْفِ في قواهُ انْسِرَاق
Burada **الانْسراقُ** : gevşeklik ve zayıflıktır.
Ve A‘şâ’nın sözü:
فيهنَّ مَحْرُوفُ النَّواصِفَ مَسرو
قُ البُغامِ شادِنٌ أَكْحَل
Onun **بُغامِهِ**’inde bir genizlilik olduğunu kastetti; sanki sesi çalınmış gibidir; ve **سُرَّقُ** Ahvaz’ın kürelerinden biridir; onlar yedidir.
Ve denilir: **سَرَّقْتُ الرجل**; yani onu hırsızlığa nisbet ettim; ve falan, falancanın bakışını **يُسارِق** eder; yani onu gafil yakalayıp, o ondan habersizken ona bakar; ve **سُراقةُ ابن مالك** Benî Müdlic’ten bir adamın adıdır; ve bana Ebu Bekir, Şemr’den haber verdi; dedi: Hâlid b. Cünbe dedi: ipeğin **سَرَق**’ı onun iyisidir; ve Asmaî’den de rivayet edilmiştir; ve dedi: o ancak Farsça **سَرهْ**’dir; ve Nadr dedi: sâd ile **صَرَق**.

**سقر** : Nahivciler dedi: **سَقَرُ** cehennemin bilinen bir ismidir; Allah’a sığınırız **سَقَر**’dan; ve böyle okunmuştur: ( **ما سلككم في صقر** ) gayr-i munsarif olarak; çünkü o marifedir; ve كذلك **لظى** ve **جهنم**.
Allah تعالى dedi: ( **سَقَرَ وَمَآ أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ لاَ تُبْقِى** ) ( المدثر : 27 ، 28 ) ; ve Ebu’l-Heysem dedi: **السقَّارُ** : kâfirdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والسين وما يثلثهما)
(قسط)  القاف والسين والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على معنَيَين متضادَّين والبناءُ واحد. فالقِسط: العَدل. ويقال منه أقْسَطَ يُقْسِط. قال الله تعالى: ﴿إنَّ اللهَ يُحبُّ المُقْسِطِين﴾ [المائدة 42، الحجرات 9، الممتحنة8]. والقَسْط بفتح القاف: الجَور. والقُسوط: العُدول عن الحق. يقال قَسَطَ، إذا جار، يَقْسِطُ قَسْطاً. والقَسَط: اعوجاجٌ في الرِّجلين، وهو خلاف الفَحَج.
ومن الباب الأوّل القِسْط: النَّصيب، وتَقَسَّطْنا الشَّيءَ بيننا. والقِسْطَاس: المِيزان. قال الله سبحانه: ﴿وَزِنُوا بالقِسْطاسِ المُستَقِيم﴾ [الإسراء 35، الشعراء 182].
ومما ليس من هذا القُسْط: شيءٌ يُتَبَخَّرُ به، عربيٌّ.
(قسم)  القاف والسين والميم أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدهما على جمالٍ وحُسن والآخر على تجزئة شيء.
فالأوّل القَسَام، وهو الحُسْن والجمال، وفلانٌ مُقَسَّم الوجه، أي ذو جمالٍ. والقَسِمة: الوجه، وهو أحسن ما في الإنسان. قال:
كأنَّ دنانيراً على قَسِماتهِمْ *** وإنْ كان قد شفَّ الوجوهَ لقاءُ([1])
والقَسام، في شعر النابغة([2]): [شِدة الحَرّ([3])].
والأصل الآخر القَسْم: مصدر قَسَمت الشّيءَ قَسْماً. والنَّصيب قِسمٌ بكسر القاف. فأمَّا اليمين فالقَسَم. قال أهلُ اللغة: أصل ذلك من القَسَامة، وهي الأيمان تُقْسَم على أولياء المقتول إذا ادَّعَوْا دمَ مقتولهم على ناسٍ اتَّهموهم به([4]). وأمسى فلانٌ متقسَّماً، أي كأنَّ خواطرَ الهموم تقسَّمَتْه.
ومما شذَّ عن هذا الباب: القَسَاميّ، وهو الذي يَطْوِي الثِّيابَ أوّل طيِّها، ثم تُطْوَى على طَيِّه. قال:
* طيَّ القَسَامِيّ بُرودَ العَصَّابْ([5]) *
يقال إنَّ العصّاب: الغَزَّال.
(قسن)  القاف والسين والنون كلمةٌ تدلُّ على شِدّة. يقال: اقسأَنَّ اللَّيلُ: اشتدَّ ظلامُه. والمقسَئنُّ: الصُّلب من الرجال، ويكون كبيرَ السِّنّ. قال:
إنْ تكُ لَدْناً ليِّناً فإنّي *** ما شئتَ من أشْمَطَ مقسَئِنِّ([6])(قسي)  القاف والسين والحرف المعتل يدلُّ على شِدَّة وصلابة. من ذلك الحجر القاسي. والقَسْوة: غِلَظ القَلْب، وهي من قسوة الحَجَر. قال الله تعالى: {ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَهِيَ كالحِجَارَةِ أوْ أَشَدُّ قَسْوةً[البقرة 74]. [و] القاسية: اللَّيلة الباردة. ومن الباب المُقاساة: معالجَة الأمر الشَّديد. وهذا من القَسوة، لأنَّهُ يُظهِر أنّه أقسَى من الأمر الذي يُعالِجهُ. وهو على طريقة المُفاعَلة.
(قسب)  القاف والسين والباء يدلُّ على مِثْل ما دلَّ عليه الذي قبله. يقولون: [القَسْب]: التَّمر اليابس. قال:
وأسمَرَ خَطِّيّاً كأنَّ كعوبَه *** نَوَى القَسبِ عَرَّاصاً مُزَجّاً منصّلا([7])والقَسْب: الصُّلب من كلِّ شيء. والقَسِيب: الطَّويل الشَّديد. ومن* الباب القَسِيب، وهو صوتُ الماءِ في جرَيانه، ولا يكون صوتٌ إلاّ كان بقوة. قال عَبِيد:
* للماء مِن تحتِهِ قَسيبُ([8]) *
(قسر)  القاف والسين والراء يدلُّ على قَهرٍ وغلَبَة بشدة. من ذلك القَسْر: الغَلَبة والقَهْر. يقال: قْسَرتهُ قسراً، واقتسرتُه اقتِساراً. وبعيرٌ قَيْسَرِيٌّ: صُلْب. والقَسْوَرة: الأسد، لقُوّته وغلَبته.
--------------ـــ
([1]) البيت لمحرز بن المكعبر الضبي، كما في اللسان (قسم) وحماسة أبي تمام (2: 193).
([2]) هو قوله، وأنشده في اللسان (قسم):
تسف بريره وترود فيه *** إلى دبر النهار من القسام
 ([3]) التكملة من المجمل.
([4]) في اللسان عن ابن الأثير: "وحقيقتها أن يقسم من أولياء المقتول خمسون نفراً على استحقاقهم دم صاحبهم إذا وجدوه قتيلاً بين قوم ولم يعرف قاتله، فإن لم يكونوا خمسين أقسم الموجودون خمسين يميناً، لا يكون فيهم صبي ولا امرأة ولا مجنون ولا عبد".
([5]) البيت لرؤبة، كما سبق في حواشي (عصب).
([6]) أنشده في اللسان (قسن).
([7]) صواب إنشاده، كما في الديوان 20 واللسان (زجج): "أصم ردينيا"، لأن قبله:
وإني امرؤ أعددت للحرب بعدما *** رأيت لها ناباً من الشر أعصلا
          وأما البيت الذي يشتبه بهذا في الإنشاد، فهو بيت حاتم في ديوانه ص 121:
وأسمر خطيا كأن كعوبه *** نوى القسب قد أرمى ذراعاً على العشر
 ([8]) صدره كما في الديوان 6 وشرح القصائد العشر 305 واللسان (قسب):
* أو جدول في ظلال نخل *

ـ

##### Türkçe

(قاف, **السين** ve ikisinin üçlü olduğu şeyler babı)
(**قسط**)  **القاف** ve **السين** ve **الطاء** sahih bir asıldır; birbirine zıt iki mânaya delâlet eder; bina birdir. Şu hâlde **القِسط**: adâlettir. Ve ondan **أقْسَطَ يُقْسِط** denir. Allah Teâlâ dedi: ﴿إنَّ اللهَ يُحبُّ المُقْسِطِين﴾ [المائدة 42، الحجرات 9، الممتحنة8]. Ve **القَسْط** (kāfın fethiyle): zulümdür. Ve **القُسوط**: haktan dönmedir. **قَسَطَ** denir; zulmettiği zaman; **يَقْسِطُ قَسْطاً**. Ve **القَسَط**: iki bacakta eğriliktir; ve o, **الفَحَج**’ın zıddıdır.
Ve birinci babdan **القِسْط**: nasiptir; ve **تَقَسَّطْنا الشَّيءَ بيننا** (şeyi aramızda paylaştırdık). Ve **القِسْطَاس**: terazidir. Allah Subhânehû dedi: ﴿وَزِنُوا بالقِسْطاسِ المُستَقِيم﴾ [الإسراء 35، الشعراء 182].
Ve bundan olmayan şeylerden: **القُسْط**; onunla buhur yapılan bir şeydir; Arabîdir.

(**قسم**)  **القاف** ve **السين** ve **الميم** iki sahih asıldır; ikisi de bir güzelliğe ve hüsn’e, diğeri bir şeyin parçalanmasına delâlet eder.
Şu hâlde birincisi **القَسَام**dır; ve o, hüsn ve güzelliktir; ve falan kimse **مُقَسَّم الوجه**’dir; yani güzellik sahibidir. Ve **القَسِمة**: yüzdür; ve o, insanda olanın en güzelidir. Dedi:
كأنَّ دنانيراً على قَسِماتهِمْ *** وإنْ كان قد شفَّ الوجوهَ لقاءُ([1])
Ve **القَسام**; Nâbiga’nın şiirinde([2]): [şiddetli sıcak([3])].
Ve diğer asıl **القَسْم**dır: **قَسَمت الشّيءَ قَسْماً**’nın masdarı. Ve nasip, **قِسمٌ**dür (kāfın kesriyle). Amma yemin ise **القَسَم**dır. Dil ehli dedi: bunun aslı **القَسَامة**’dendir; ve o, öldürülenin velîlerine yeminlerdir; öldürülenlerinin kanını, onunla itham ettikleri bir takım insanlar üzerine iddia ettikleri zaman, onlara taksim olunur([4]). Ve falan kimse **متقسَّماً** olarak akşamladı; yani sanki gamların hatıraları onu taksim etmiş gibidir.
Ve bu babdan şâz olan şeylerden: **القَسَاميّ**; ve o, elbiseleri ilk katlayışında katlayandır; sonra onun katlayışı üzerine katlanır. Dedi:
* طيَّ القَسَامِيّ بُرودَ العَصَّابْ([5]) *
Denir ki **العصّاب**: ip eğirendir.

(**قسن**)  **القاف** ve **السين** ve **النون** şiddete delâlet eden bir kelimedir. Denir: **اقسأَنَّ اللَّيلُ**: karanlığı şiddetlendi. Ve **المقسَئنُّ**: erkeklerden katı olandır; ve yaşça büyük olur. Dedi:
إنْ تكُ لَدْناً ليِّناً فإنّي *** ما شئتَ من أشْمَطَ مقسَئِنِّ([6])(**قسي**)  **القاف** ve **السين** ve illetli harf, şiddet ve katılığa delâlet eder. Ondan: **الحجر القاسي** (katı taş). Ve **القَسْوة**: kalbin katılığıdır; ve o, taşın katılığındandır. Allah Teâlâ dedi: {ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَهِيَ كالحِجَارَةِ أوْ أَشَدُّ قَسْوةً[البقرة 74]. Ve **القاسية**: soğuk gecedir. Ve babdan **المُقاساة**: şiddetli işi tedavi etmektir. Ve bu, **القَسوة**’dendir; çünkü o, tedavi ettiği işten daha katı olduğunu ortaya koyar. Ve o, **المُفاعَلة** yolundadır.

(**قسب**)  **القاف** ve **السين** ve **الباء** bir öncekinin delâlet ettiğine benzer şeye delâlet eder. Derler: **القَسْب**: kuru hurmadır. Dedi:
وأسمَرَ خَطِّيّاً كأنَّ كعوبَه *** نَوَى القَسبِ عَرَّاصاً مُزَجّاً منصّلا([7])Ve **القَسْب**: her şeyden katı olandır. Ve **القَسِيب**: uzun, şiddetli olandır. Ve babdan **القَسِيب**; ve o, suyun akışındaki sesidir; ve hiçbir ses yoktur ki kuvvetle olmasın. Ubeyd dedi:
* للماء مِن تحتِهِ قَسيبُ([8]) *

(**قسر**)  **القاف** ve **السين** ve **الراء** şiddetle kahır ve galebeye delâlet eder. Ondan **القَسْر**: galebe ve kahırdır. Denir: **قْسَرتهُ قسراً**; ve **اقتسرتُه اقتِساراً**. Ve **بعيرٌ قَيْسَرِيٌّ**: katıdır. Ve **القَسْوَرة**: aslandır; kuvveti ve galebesi sebebiyle.
--------------ـــ
([1]) Beyit, Lisân’da (**قسم**) ve Ebû Temmâm’ın Hamâse’sinde (2: 193) olduğu üzere, Muhrez b. el-Mukabber ed-Dabbî’nindir.
([2]) O, onun sözüdür; ve Lisân’da (**قسم**) içinde rivayet etti:
تسف بريره وترود فيه *** إلى دبر النهار من القسام
 ([3]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([4]) Lisân’da İbnü’l-Esîr’den: "Ve hakikati şudur ki: öldürülenin velîlerinden elli kişi, sahiplerinin kanını hak ettiklerine dair yemin eder; onu, bir kavmin arasında öldürülmüş buldukları ve katilini bilmedikleri zaman; eğer elli değillerse mevcut olanlar elli yemin eder; içlerinde çocuk, kadın, deli ve köle bulunmaz".
([5]) Beyit Rü’be’nindir; (**عصب**) haşiyelerinde geçtiği üzere.
([6]) Lisân’da (**قسن**) içinde rivayet etti.
([7]) İnşâdının doğrusu, Dîvân 20 ve Lisân’da (**زجج**) içinde olduğu üzere: "أصم ردينيا"; çünkü ondan önce:
وإني امرؤ أعددت للحرب بعدما *** رأيت لها ناباً من الشر أعصلا
          Amma inşâdda bununla karışan beyit ise, Dîvân’ında s. 121’de Hâtim’in beyitidir:
وأسمر خطيا كأن كعوبه *** نوى القسب قد أرمى ذراعاً على العشر
 ([8]) Sadrı, Dîvân 6 ve Şerhu’l-Kasâidi’l-‘Aşr 305 ve Lisân’da (**قسب**) içinde olduğu üzere:
* أو جدول في ظلال نخل *

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- القسر: الغلبة والقهر. يقال: قسرته واقتسرته، ومنه: القسورة. قال تعالى: ﴿فرت من قسورة﴾ [المدثر/51] قيل: هو الأسد (مجاز القرآن 2/276)، وقيل: الرامي، وقيل: الصائد.

##### Türkçe

- **القسر**: galebe ve kahır. Denilir: **قسرته** ve **اقتسرته**; ondan: **القسورة**. Yüce Allah dedi: ﴿**فرت من قسورة**﴾ [المدثر/51]. Denildi: o **الأسد**’dür (مجاز القرآن 2/276); ve denildi: **الرامي**; ve denildi: **الصائد**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق س ر
قسرته على الأمر واقتسرته وفعل ذلك قسراً واقتساراً‏.‏
وهو مقتسرٌ عليه والوالي يتسخّر الناس ويقتسرهم‏.‏
وهم يخافون القسورة والقساور وهو الأسد من القسر‏.‏
ومن المجاز‏:‏ قسور العشب كما يقال استأسد وعن عبض العرب‏:‏ وجدت عشباً قسوراً وغلام قسور وقسورة‏:‏ قويَ وانتهى شبابه‏.‏
ويعزى إلى عليّ رضي الله عنه‏:‏ أنا الذي سمتني أمي حيدره أضركم ضرب غلامٍ قسوره

##### Türkçe

ق س ر
Onu iş üzerine zorladım ve onu zorla yaptırdım; ve bunu zorla ve zorla yaptırma ile yaptı.‏
Ve o, onun üzerine zorlanmış olandır; ve vali, insanları angaryaya koşar ve onları zorla yaptırır.‏
Ve onlar **القسورة**’dan ve **القساور**’dan korkarlar; ve o, zorlamadan dolayı aslandır.‏
Mecazdan: otun **قسور**’u; nitekim **استأسد** denildiği gibi. Ve bazı Araplardan (rivayetle): “**قسور** bir ot buldum”; ve **قسور** bir delikanlı ve **قسورة**: güçlü oldu ve gençliği sona erdi.‏
Ve Ali’ye, Allah ondan razı olsun, nispet edilir: “Ben, annemin bana **حيدره** adını verdiği kimseyim; sizi, **قسوره** bir delikanlının vuruşu gibi vururum.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَسْرُ: القَهْرُ على الكُرْه. قَسَرَه يَقْسِرُه قَسْراً واقْتَسَرَه: غَلَبه وقَهَره، وقَسَرَه على الأَمر قَسْراً: أَكرهه عليه، واقْتَسَرْته أَعَمُّ. وفي حديث علي، رضي الله عنه: مَرْبُوبونَ اقْتِساراً؛ الاقْتِسارُ افْتِعال من القَسْر، وهو القهر والغلبة. والقَسْوَرَةُ: العزيز يَقْتَسِر غيرَه أَي يَقْهَرُه، والجمع قَساوِرُ. والقَسْوَرُ: الرامي، وقيل: الصائد؛ وأَنشد الليث:
وشَرْشَرٍ وقَسْوَرٍ نَصْرِيِّ
وقال: الشَّرْشَرُ الكلب والقَسْوَرُ الصياد والقَسْوَرُ الأَسد، والجمع قَسْوَرَةٌ. وفي التنزيل العزيز: فَرَّتْ من قَسْوَرة؛ قال ابن سيده: هذا قول أَهل اللغة وتحريره أَن القَسْوَرَ والقَسْوَرَة اسمان للأَسد، أَنثوه كما قالوا أُسامة إِلا أَن أُسامة معرفة. وقيل في قوله: فَرَّت من قَسْوَرة، قيل: هم الرماة من الصيادين؛ قال الأَزهري: أَخطأَ الليث في غير شيء مما فَسَّر، فمنها قوله: الشَّرْشَرُ الكلب، وإِنما الشرشر نبت معروف، قال: وقد رأَيته في البادية تسمن الإِبل عليه وتَغْزُر، وقد ذكره ابن الأَعرابي وغيره في أَسماء نُبُوت البادية؛ وقوله: القَسْوَرُ الصياد خطأٌ إِنما القَسْوَر نبت معروف ناعم؛ روى ثعلب عن ابن الأَعرابي أَنه أَنشده لِجُبَيها في صفة مِعْزَى بحسن القُبول وسُرْعة السِّمَن على أَدْنى المَرْتَعِ:
فلو أَنها طافَتْ بطُنْبٍ مُعَجَّمٍ،
نَفَى الرِّقَّ عنه جَدْبُه، وهو صالِحُ
لجاءَتْ كأَنَّ القَسْوَرَ الجَوْنَ بَجَّها
عَسالِيجَهُ، والثَّامِرُ المُتَناوِحُ
قال: القَسْوَرُ ضرب من الشجر، واحدتُهُ قَسْوَرَةٌ. قال: وقال الليث القَسْوَرُ الصَّيَّادُ والجمع قَسْوَرَة، وهو خطأٌ لا يجمع قَسْوَرٌ على قَسْوَرة إِنما القَسْورة اسم جامع للرُّماة، ولا واحد له من لفظه. ابن الأَعرابي: القَسْوَرة الرُّماة والقَسْوَرَة الأَسد والقَسْوَرة الشجاعُ والقَسْوَرة أَول الليل والقَسْوَرة ضرب من الشجر. الفراء في وقوله تعالى: فَرَّتْ من قَسْوَرة، قال: الرُّماة، وقال الكلبي بإِسناده: هو الأَسد. وروي عن عكرمة أَنه قيل له: القَسْوَرة، بلسان الحبشة، الأَسد، فقال: القَسْوَرة الرُّماة، والأَسَدُ بلسان الحبشة عَنْبَسَةُ، قال: وقال ابن عُيَيْنَة: كان ابن عباس يقول القَسْوَرة نُكْرُ الناس، يريد حِسَّهُم وأَصواتهم. وقال ابن عرفة: قَسْوَرَة فَعْوَلَةٌ من القَسْر، فالمعنى كأَنهم حُمُرٌ أَنفرها مَنْ نَفَّرَها برمي أَو صيد أَو غير ذلك. قال ابن الأَثير: وورد القَسْوَرة في الحديث، قال: القَسْوَرة الرُّماة من الصيادين، وقيل الأَسد، وقيل كل شديد. والقَيَاسِرُ والقَياسِرَةُ: الإِبل العظام؛ قال الشاعر:
وعلى القَياسِرِ في الخُدُورِ كَواعِبٌ
رُجُحُ الرَّوادِفِ، فالقَياسِرُ دُلَّفُ
الواحد: قَيْسَريٌّ، وقال الأَزهري: لا أَدري ما واحدها. وقَسْوَرَةُ الليل: نصفه الأَول، وقيل مُعْظَمه؛ قال تَوْبَةُ بن الحُمَيّرَ: وقَسْوَرَةُ الليلِ التي بين نِصْفِهِ
وبين العِشاءِ، وقد دَأَبْتُ أَسِيرُها
وقيل: هو من أَوله إِلى السَّحَر. والقَسْوَرُ: ضرب من النبات سُهْلِيٌّ، واحدته قَسْوَرة. وقال أَبوحنيفة: القَسْوَرُ حَمْضَة من النَّجِيل، وهو مثل جُمَّةِ الرجل يطول ويَعْظُم والإِبل حُرَّاص عليه؛ قال جُبَيْها الأَشْجَعِيّ في صفة شاة من المعز:
ولو أُشْلِيَتْ في لَيْلَةٍ رَحَبِيَّةٍ،
لأَرْواقِها قَطْرٌ من الماءِ سافِحُ
لجاءتْ كأَنَّ القَسْوَر الجَوْنَ بَجَّها
عَسالِيجَه، والثَّامِرُ المُتَناوِحُ
يقول: لو دُعيت هذه المعز في مثل هذه الليلة الشَّتَوِيَّةِ الشديدة البرد لأَقْبَلتْ حتى تُحْلَب، ولجاءَت كأَنها تَمَأَّتْ من القَسْوَر أَي تجيء في الجَدْب والشتاء من كَرَمها وغَزَارتها كأَنها في الخِصْب والربيع. والقَسْوَرِيُّ: ضَرْبٌ من الجِعْلانِ أَحمر. والقَيْسَرِيّ من الإِبل: الضخم الشديد القويّ، وهي القَيَاسِرَة. والقَيْسَرِيّ: الكبير؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
تَضْحَكُ مِنِّي أَن رأَتْني أَشْهَقُ،
والخُبْزُ في حَنْجَرَتي مُعَلَّقُ،
وقد يَغَضُّ القَيْسَرِيُّ الأَشْدَقُ.
ورُدّ ذلك عليه فقيل: إِنما القَيْسَرِيّ هنا الشديد القوي؛ وأَما قول العجاج:
أَطَرَباً وأَنتَ قَيْسَرِيُّف
والدَّهْرُ بالإِنسان دَوَّارِيُّ
فهو الشيخ الكبير أَيضاً، ويروى قِنِّسْرِيّ، بكسر النون. وقال الليث: القَيْسَرِيُّ الضخم المنيع الشديد. قال ابن بري: صوابه أَن يذكر في فصل قنسر لأَنه لا يقوم له دليل على زيادة النون، وسنذكره هناك مُسْتَوْفى. والقَوْسَرَة والقَوْسَرَّة، كلتاهما: لغة في القَوْصَرَة والقَوْصَرَّة. وبنو قَسْرٍ: بطن من بَجِيلَة، إِليهم ينسب خالد بن عبد الله القَسْرِيُّ من العرب وهم رَهْطُه. والقَسْرُ: اسم رجل قيل هو راعي ابنِ أَحْمَرَ، وإِياه عنى بقوله:
أَظُنُّها سَمِعتْ عَزْفاً، فتَحْسِبُه
أَشاعَه القَسْرُ ليلاً حين يَنْتَشِرُ
وقَسْرٌ: موضع؛ قال النابغة الجعدي:
شَرِقاً بماء الذَّوْب يَجْمَعُه
في طَوْدِ أَيْمَنَ من قُرَى قَسْرِ

##### Türkçe

**القَسْرُ**: zorla istemeyerek (yapmaya) karşı **القَهْرُ**. **قَسَرَه يَقْسِرُه قَسْراً**
ve **اقْتَسَرَه**: onu yendi ve ona galip geldi; ve onu iş üzerine **قَسْراً** **قَسَرَه**: onu ona zorladı,
ve **اقْتَسَرْته** daha geneldir. Ali’nin, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “zorla **مَرْبُوبونَ اقْتِساراً**”;
**الاقْتِسارُ** **القَسْر**’den **افْتِعال**dır; o da kahır ve galebedir. Ve **القَسْوَرَةُ**:
başkasını **يَقْتَسِر** eden, yani onu kahreden **العزيز**; çoğulu **قَساوِرُ**. Ve **القَسْوَرُ**:
ok atan; ve denildi: avcı; Leys şu beyti okudu:
وشَرْشَرٍ وقَسْوَرٍ نَصْرِيِّ
Ve dedi: **الشَّرْشَرُ** köpektir ve **القَسْوَرُ** avcıdır ve **القَسْوَرُ** aslandır; çoğulu
**قَسْوَرَةٌ**. Aziz tenzilde: “**فَرَّتْ من قَسْوَرة**”; İbn Sîde dedi:
bu, dil ehlinin sözüdür; bunun tahkiki şudur ki **القَسْوَرَ** ve **القَسْوَرَة** aslanın iki ismidir;
onu, **أُسامة** dedikleri gibi müennes yaptılar; ancak **أُسامة** marifedir. Ve “**فَرَّت من
قَسْوَرة**” sözü hakkında denildi: denildi ki onlar avcılardan ok atanlardır; Ezherî dedi: Leys,
tefsir ettiği şeylerin birçoğunda hata etti; bunlardan biri onun “**الشَّرْشَرُ** köpektir” sözüdür; hâlbuki
**الشرشر** bilinen bir bitkidir; dedi: onu çölde gördüm; develer onun üzerinde semirir ve sütü bol olur; onu
İbnü’l-A‘râbî ve başkaları çöl bitkilerinin adları içinde zikretmiştir; ve onun “**القَسْوَرُ** avcıdır” sözü hatadır;
**القَسْوَر** ancak bilinen yumuşak bir bitkidir; Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: o, Cübeyhâ’dan,
en yakın otlakta güzel kabul ve çabuk semirme ile bir keçiyi vasfederken şu beyti okudu:
فلو أَنها طافَتْ بطُنْبٍ مُعَجَّمٍ،
نَفَى الرِّقَّ عنه جَدْبُه، وهو صالِحُ
لجاءَتْ كأَنَّ القَسْوَرَ الجَوْنَ بَجَّها
عَسالِيجَهُ، والثَّامِرُ المُتَناوِحُ
Dedi: **القَسْوَرُ** ağaçtan bir türdür; onun teki **قَسْوَرَةٌ**’dir. Dedi: Leys “**القَسْوَرُ** avcıdır, çoğulu
**قَسْوَرَة**” dedi; bu hatadır; **قَسْوَرٌ** **قَسْوَرة** üzerine cem‘ edilmez; **القَسْورة** ancak ok atanlar için
toplayıcı bir isimdir; onun lafzından bir teki yoktur. İbnü’l-A‘râbî: **القَسْوَرة** ok atanlardır; ve **القَسْوَرَة**
aslandır; ve **القَسْوَرة** yiğittir; ve **القَسْوَرة** gecenin evvelidir; ve **القَسْوَرة** ağaçtan bir türdür. Ferrâ,
Allah Teâlâ’nın “**فَرَّتْ من قَسْوَرة**” sözü hakkında dedi: ok atanlardır; Kelbî isnadıyla dedi: o aslandır.
İkrime’den rivayet edildi: ona “**القَسْوَرة** Habeş dilinde aslandır” denildi; o dedi:
**القَسْوَرة** ok atanlardır; aslan ise Habeş dilinde **عَنْبَسَةُ**’dir. Dedi: İbn ‘Uyeyne dedi:
İbn Abbas, **القَسْوَرة** insanların **نُكْرُ**’udur derdi; onların hışırtılarını ve seslerini kastederdi. İbn ‘Arefe dedi:
**قَسْوَرَة** **القَسْر**’den **فَعْوَلَةٌ**’dir; mana, sanki onlar, atma yahut av yahut başka bir şeyle ürkütmüş kimsenin
ürküttüğü yaban eşekleridir. İbnü’l-Esîr dedi: **القَسْوَرة** hadiste geldi; dedi: **القَسْوَرة** avcılardan ok atanlardır;
ve denildi: aslandır; ve denildi: her şiddetli (olan). Ve **القَيَاسِرُ** ve **القَياسِرَةُ**: iri develer; şair dedi:
وعلى القَياسِرِ في الخُدُورِ كَواعِبٌ
رُجُحُ الرَّوادِفِ، فالقَياسِرُ دُلَّفُ
Tekili: **قَيْسَريٌّ**; Ezherî dedi: onun tekilinin ne olduğunu bilmiyorum. Ve **قَسْوَرَةُ
الليل**: onun ilk yarısı; ve denildi: onun çoğu; Tevbe b. el-Humeyyir dedi:
وقَسْوَرَةُ الليلِ التي بين نِصْفِهِ
وبين العِشاءِ، وقد دَأَبْتُ أَسِيرُها
Ve denildi: o, evvelinden sehere kadardır. Ve **القَسْوَرُ**: düz arazide olan bir bitki türü; onun teki **قَسْوَرة**.
Ebû Hanîfe dedi: **القَسْوَرُ** **النَّجِيل**den bir **حَمْضَة**’dir; o, adamın saç tutamı gibidir; uzar ve büyür; develer
ona karşı hırslıdır; Cübeyhâ el-Eşca‘î, keçiden bir koyunu vasfederken dedi:
ولو أُشْلِيَتْ في لَيْلَةٍ رَحَبِيَّةٍ،
لأَرْواقِها قَطْرٌ من الماءِ سافِحُ
لجاءتْ كأَنَّ القَسْوَر الجَوْنَ بَجَّها
عَسالِيجَه، والثَّامِرُ المُتَناوِحُ
Diyor ki: bu keçi, şiddetli soğuk olan böyle bir kış gecesinde çağrılsaydı, sağılıncaya kadar gelirdi; ve
**القَسْوَر**’den semirmiş gibi gelirdi; yani onun cömertliğinden ve süt bolluğundan, kıtlık ve kışta, sanki bolluk
ve baharda imiş gibi gelir. Ve **القَسْوَرِيُّ**: kırmızı bir **الجِعْلان** türü. Ve develerden **القَيْسَرِيّ**:
iri, şiddetli, güçlü; onlar **القَيَاسِرَة**’dir. Ve **القَيْسَرِيّ**: büyük; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyti okudu:
تَضْحَكُ مِنِّي أَن رأَتْني أَشْهَقُ،
والخُبْزُ في حَنْجَرَتي مُعَلَّقُ،
وقد يَغَضُّ القَيْسَرِيُّ الأَشْدَقُ.
Buna itiraz edildi ve denildi: burada **القَيْسَرِيّ** ancak şiddetli güçlüdür; ama ‘Accâc’ın sözü:
أَطَرَباً وأَنتَ قَيْسَرِيُّف
والدَّهْرُ بالإِنسان دَوَّارِيُّ
o da yaşlı ihtiyardır; ve **قِنِّسْرِيّ** diye de rivayet edilir; **النون**’un kesresiyle. Leys dedi:
**القَيْسَرِيُّ** iri, sağlam, şiddetlidir. İbn Berrî dedi: doğrusu, **قنسر** faslında zikredilmesidir; çünkü onun,
**النون**’un ziyadeliğine dair bir delili yoktur; onu orada tam olarak zikredeceğiz. Ve **القَوْسَرَة** ve **القَوْسَرَّة**,
ikisi de: **القَوْصَرَة** ve **القَوْصَرَّة** hakkında bir lugattır. Ve **بنو قَسْرٍ**: Becîle’den bir batındır; onlara,
Araplardan Hâlid b. Abdullah **القَسْرِيُّ** nisbet edilir; onlar onun kavmidir. Ve **القَسْرُ**: bir adamın adıdır;
denildi ki o, İbn Ahmer’in çobanıdır; onun sözüyle kastettiği odur:
أَظُنُّها سَمِعتْ عَزْفاً، فتَحْسِبُه
أَشاعَه القَسْرُ ليلاً حين يَنْتَشِرُ
Ve **قَسْرٌ**: bir yerdir; Nâbiga el-Ca‘dî dedi:
شَرِقاً بماء الذَّوْب يَجْمَعُه
في طَوْدِ أَيْمَنَ من قُرَى قَسْرِ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق س ر * * قَسَرّهُ * على الأمر أكرهه عليه وقهره وبابه ضرب وكذا * اقْتَسَرَهُ * عليه و * القَسْوَرُ * و * القَسْوَرَةُ * الأسد ومنه قوله تعالى ﴿فرت من قسورة﴾ وقيل هم الرماة من الصيادين و * قِنَّسْرُون * بكسر القاف والنون مشددة تكسر وتفتح بلد بالشام والنسبة اليه تأتي في ن ص ب

##### Türkçe

* ق س ر * **قَسَرّهُ**: iş üzerine onu zorladı; onu buna icbar etti ve onu kahretti; babı **ضرب**’dır. Keza **اقْتَسَرَهُ**: onu buna karşı zorladı. **القَسْوَرُ** ve **القَسْوَرَةُ**: aslan; ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿فرت من قسورة﴾; ve “onlar, avcılardan okçulardır” denilmiştir. **قِنَّسْرُون**: **القاف**’ın kesriyle; **النون** şeddelidir; kesrelenir ve fetha ile de (okunur); Şam’da bir beldedir; ona nisbet, ن ص ب’de gelir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

قسره على الأمر يقسره قسرا: أكرهه عليه، وقسره واقتسره: غلبه وقهره. والقسورة: العزيز يقتسر غيره، أي يقهره. والقسورة: الأسد، لغلبته وقهره، كالقسور، كجعفر. وفي التنزيل العزيز: كأنهم حمر مستنفرة، فرت من قسورة. قال ابن سيده: القسور والقسورة: اسمان للأسد. والقسورة: نصف الليل الأول، أو أوله إلى السحر، أو معظمه، قال توبة بن الحمير:
  وقسورة الليل التي بين نصفه                      وبين العشاء قد دأبت أسيرها والقسورة: نبات سهلى يطول ويعظم، والإبل حراص عليه. قال الأزهري: وقد رأيته في البادية تسمن الإبل عليه وتغزر، ج قسور، وقال جبيهاء الأشجعي في صفة شاة من المعز:
  ولو أشليت في لـيلة رجـبـية                      لأرواقها قطر من الماء سافح
  لجاءت كأن القسور الجون بجها                      عساليجه والثامر المتـنـاوح وقد أخطأ الليث إذ أنشد: وشرشر وقسور نضرى. وقال الشرشر: الكلب. والقسور: الصياد. والصواب هما نبتان كما ذكره ابن الأعرابي وأبو حنيفة وغيرهما، وقد تصدى الأزهري في التهذيب على الرد عليه. وقيل في قوله تعالى: فرت من قسورة. المراد به الرماة من الصيادين، الواحد قسور، هكذا قاله الليث. وهو خطأ لا يجمع قسور على قسورة، إنما القسورة اسم جامع للرماة، ولا واحد له من لفظه. وقال الفراء: المراد بالقسورة هنا الرماة. وقال الكلبي بإسناده: هو الأسد. وروى عن عكرمة أنه قيل له: القسورة الرماة، والأسد بلسان الحبشة عنبسة. وقال ابن عرفة: قسورة فعولة من القسر، فالمعنى كأنهم حمر أنفرها من نفرها برمي أو صيد أو غير ذلك، وقال ابن عيينة كان ابن عباس يقول: القسورة: ركز الناس، وهو حسهم وأصواتهم. والقسورة من الغلمان: القوي الشاب، أو الذي انتهى شبابه، كالقسور. ويعزى إلى علي رضي الله عنه:
  أنا الذي سمتني أمي حـيدره                      أضربكم ضرب غلام قسوره وقسر، بالفتح: بطن من بجيلة، وهو قسر بن عبقر بن أنمار بن إراش بن عمرو بن الغوث، أخي الأزد بن الغوث، منهم: خالد بن عبد الله القسري ورهطه. وقسر: جبل السراة باليمن. قال النابغة الجعدي:
  شرقا بماء الذوب يجمـعـه                      في طود أيمن من قرى قسر وقيل: إنه موضع آخر. وقسر: اسم رجل قيل: هو راعي ابن أحمر، وإياه عنى بقوله:
  أظنها سمعت عزفا فتحسبـه                      أشاعه القسر ليلا حين ينتشر والقيسرى، الكبير الهرم، قال العجاج:
  أطربا وأنت قـيسـرى                      والدهر بالإنسان دوارى ويروى قنسرى بالنون، وسيأتي. والقيسرى: ضرب من الجعلان أحمر؛ هكذا قال. والصواب أنه القسورى؛ كما في اللسان وغيره. والقيسرى من الإبل: العظيم ج قياسر وقياسرة، قال الشاعر:

  وعلى القياسر في الخدور كواعب                      رجح الروادف فالقياسـر دلـف الواحد قيسرى. وقال الأزهري: لا أدري ما واحده. وقيل: القيسرى من الإبل: الضخم الشديد القوي. واستعمل أمية بن أبي الصلت القساور في قوله:
  وما صولة الحق الضئيل وخطره                      إذا خطرت يوما قساور بـزل وفي شرح ديوانه ما نصه: القساور: جمع قسور، وهو من الإبل الشديد، فهو مما يستدرك عليه. وقيسارية، مخففة: د، بفلسطين والنسبة إليه القيسراني. وقيسارية: د، بالروم ويعرف الآن بقيسر، كحيدر، والنسبة إليه القيسرى. والقوسرة: لغة في القوصرة، بالصاد، وسيأتي في الصاد قريبا، ويخففان. ومن المجاز: قسور النبت، إذا كثر، كما يقال استأسد. وقسور الرجل: هرم وأسن. ويقال: هذه مقيسرة بني فلان، كأنه مصغر، وليس به: وهي الإبل المسان. وأقيسر بن الخفيف كزبير في نسب قضاعة، نقله الصاغاني والحافظ. ومما يستدرك عليه: تقسره تقسرا، كاقتسره. والقسورة: الشديد من الرجال. والقسورة: الشجاع. والقيسرى: الرجل القوي، قال: وقد يغص القيسرى الأشدق. وقال الليث: القيسرى: الضخم المنيع.

##### Türkçe

**قسره** onu iş üzerine **يقسره** **قسرا**: onu buna zorladı. Ve **قسره** ve **اقتسره**: ona galip geldi ve onu kahretti. Ve **القسورة**: başkalarını zorla ele geçiren azizdir; yani onu kahreder. Ve **القسورة**: aslandır; galebesi ve kahri sebebiyle; **القسور** gibi; **جعفر** gibi. Ve aziz tenzilde: “Sanki onlar ürkmüş yaban eşekleridir; **قسورة**’dan kaçmışlardır.” İbn Sîde dedi: **القسور** ve **القسورة**: aslan için iki isimdir. Ve **القسورة**: gecenin ilk yarısı; yahut başı sehere kadar; yahut çoğu. Tevbe b. el-Humeyr dedi:
  Ve gecenin yarısı ile                      yatsı arasındaki gecenin **قسورة**’sı; onu yürütmeye devam ettim.

Ve **القسورة**: uzun ve büyüyen, düz-ova bitkisidir; develer ona hırslıdır. Ezherî dedi: Onu çölde gördüm; develer onunla semirir ve sütü çoğalır; çoğulu **قسور**. Cübeyhâ el-Eşca‘î, keçiden bir koyunun vasfında dedi:
  Ve eğer Receb gecesinde ürkütülseydi                      onun damarlarından su damlası dökülürdü, akıcı.
  Gelirdi; sanki siyah **القسور** onunla gelmiş                      onun çubukları ve birbirine yaslanan meyveli (dalları).

Ve Leys hata etti; zira şöyle inşad etti: “Ve **شرشر** ve **قسور** taze.” Ve **الشرشر** dedi: köpektir. Ve **القسور**: avcıdır. Doğrusu: ikisi de iki bitkidir; İbnü’l-A‘râbî ve Ebû Hanîfe ve başkaları onu zikrettiği gibi; Ezherî de **التهذيب**’de ona reddiye vermeye yönelmiştir. Ve “**فرت من قسورة**” yüce sözünde denildi: murad, avcılardan okçulardır; teki **قسور**; Leys bunu böyle söylemiştir. Ve bu hatadır; **قسور** **قسورة** üzerine cem‘ edilmez; ancak **القسورة** okçular için cem‘ isimdir; lafzından tekili yoktur. Ferrâ dedi: Burada **القسورة** ile murad okçulardır. Kelbî isnadıyla dedi: o aslandır. İkrime’den rivayet edildi: ona denildi ki: **القسورة** okçulardır; aslan ise Habeş dilinde **عنبسة**’dir. İbn ‘Arefe dedi: **قسورة** **القسر**’den **فعولة**’dur; mana: sanki onlar, atışla yahut avla yahut başka bir şeyle ürkütülmüş yaban eşekleridir. İbn ‘Uyeyne dedi: İbn Abbâs şöyle derdi: **القسورة**: insanların **ركز**’idir; o da onların uğultusu ve sesleridir. Ve oğlanlardan **القسورة**: güçlü genç; yahut gençliği sona ermiş olan; **القسور** gibi. Ve Ali’ye (Allah ondan razı olsun) nispet edilir:
  Benim annem bana **حيدره** adını verenim                      size **غلام قسوره** darbesiyle vururum.

Ve **قسر** (fetha ile): Becîle’den bir batındır; o, **قسر بن عبقر بن أنمار بن إراش بن عمرو بن الغوث**’tur; **الأزد بن الغوث**’un kardeşidir; onlardandır: Hâlid b. Abdullâh el-**قسري** ve onun topluluğu. Ve **قسر**: Yemen’de Serât dağıdır. Nâbiga el-Ca‘dî dedi:
  Doğuya, **ماء الذوب** ile; onu toplar                      **قسر** köylerinden sağ taraftaki bir dağda.

Ve denildi: o başka bir yerdir. Ve **قسر**: bir adamın adıdır; denildi ki: o, İbn Ahmer’in çobanıdır; ve onun şu sözüyle kastettiği odur:
  Zannederim bir nağme işitti de onu sanır                      geceleyin yayılan vakitte **القسر** onu yaydı.

Ve **القيسرى**: büyük, ihtiyar bunak. ‘Accâc dedi:
  Coşkunluk mu; sen ise **قيسرى**’sın                      zaman ise insanla dönen-dolaşandır.

Ve **قنسرى** (nûn ile) diye rivayet edilir; ileride gelecektir. Ve **القيسرى**: kırmızı bir tür bokböceğidir; o böyle dedi. Doğrusu: onun **القسورى** olmasıdır; **اللسان** ve başkalarında olduğu gibi. Ve develerden **القيسرى**: büyük; çoğulu **قياسر** ve **قياسرة**. Şair dedi:

  Ve perdelerde **القياسر** üzerinde genç kızlar                      sağrıları ağır basmış; derken **القياسر** yürüdü.

Tekili **قيسرى**. Ezherî dedi: Tekilinin ne olduğunu bilmiyorum. Ve denildi: develerden **القيسرى**: iri, şiddetli, güçlü. Ümeyye b. Ebî’s-Salt **القساور**’ı şu sözünde kullandı:
  Hakkın hücumu, az olan ve tehlikesi nedir                      bir gün tehlike ettiğinde **قساور بـزل**?

Ve divanının şerhinde metin olarak olan şudur: **القساور**: **قسور**’un cem‘idir; o, develerden şiddetli olandır; bu, ona istidrâk edilendir. Ve **قيسارية** (hafifletilmiş): Filistin’de bir şehirdir; ona nispet **القيسراني**’dir. Ve **قيسارية**: Rum’da bir şehirdir; şimdi **قيسر** diye bilinir; **حيدر** gibi; ona nispet **القيسرى**’dır. Ve **القوسرة**: **القوصرة**’da bir lugattır; **الصاد** ile; yakında **الصاد**’da gelecektir; ikisi de hafifletilir. Ve mecazdan: **قسور** bitki; çoğaldığında; **استأسد** denildiği gibi. Ve **قسور** adam: ihtiyarladı ve yaşlandı. Ve denilir: bu, falan oğullarının **مقيسرة**’sidir; sanki küçültülmüş gibidir; onda bir şey yoktur: o, yaşlı develerdir. Ve **أقيسر بن الخفيف** **زبير** gibi, Kudâ‘a nesebinde; onu Sâgânî ve Hâfız nakletti. Ve ona istidrâk edilendir: **تقسره تقسرا**; **اقتسره** gibi. Ve **القسورة**: erkeklerden şiddetli olan. Ve **القسورة**: yiğit. Ve **القيسرى**: güçlü adam; dedi ki: ve **القيسرى الأشدق** boğazına takılabilir. Ve Leys dedi: **القيسرى**: iri, sağlam-korunaklı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَسَرَهُ عَلَى الأَمْرِ
1 قَسَرَهُ عَلَى الأَمْرِ ذ , (S, K,) aor. قَسِرَ , (M, S, TA,) inf. n. قَسْرٌ; (S, TA;) and عَلَيْهِ ↓ اقتسرهُ; (S, K;) He made him to do the thing against his will; (S;) he forced him to do the thing: (S, K:) or قَسَرَهُ على الامر has the former of these two significations; (TA;) and قَسَرَهُ and ↓ اقتسرهُ signify he overcame him; he overpowered, subdued, or oppressed, him; (M, TA;) and ↓ تقسّرهُ signifies the same as اقتسرهُ. (TA.)

5 تَقَسَّرَ and 8: see 1.

قَسْوَرٌ
قَسْوَرٌ ذ (S, TA) and قَسْوَرَةٌ, (K, TA,) the former a coll. gen. n., and the latter the n. un., (M,) A certain plant, (S, M, K,) which grows in plain, or soft, land; (M, K;) a sour plant, of the kind called نَجِيل, which is like the جُمَّة [or full and long hair of the head] of a man, and becomes tall and large, of which camels are greedily fond, (AHn, M,) and which fattens them, and makes them plentiful in milk. (Az, TA.) Lth is in error in saying that the former signifies a huntsman, or hunter; for it signifies a plant, as IAar and AHn and others have said. -A2- See also قَسْوَرَةٌ, in two places.

قَسْوَرَةٌ
قَسْوَرَةٌ ذ Mighty; (M, K;) that overpowers, or subdues, others: (M, TA:) also strong; applied to a man: and courageous: (TA:) pl. قَسَاوِرُ. (M.) ― -b2- A lion; as also ↓ قَسْوَرٌ: (S, M, K:) because he overcomes and overpowers. (TA.) So in the Kur, [lxxiv. 51,] كَأَتَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ [As though they were asses taking fright and running away at random that have fled from a lion]. (S, M.) Or it has here the signification next following. (S.) ― -b3- Hunters that shoot, or cast: (S, K:) sing. ↓ قَسْوَرٌ; (K;) accord. to Lth.; [and in the M it is said that ↓ قَسْوَرٌ signifies a shooter, or caster: or, accord. to some, a hunter:] but this is a mistake; for قسورة is a coll. n., having no sing.; and Fr says, that in the verse of the Kur cited above, it means shooters, or casters of missile weapons: it is also related of 'Ikrimeh, that it was said to him that قسورة signifies, in the Abyssinian language, a lion; but he said that is signification is that given above on the authority of Fr, and that the lion in the Abyssinian language is called عَنْبَسَة: and Ibn-'Arafeh says قسورة is of the measure فَعْوَلَةٌ from القَسْرُ; and that the meaning [in the Kur] is, as though they were asses made to take fright and run away by shooting or hunting &c. (TA.) Or, accord. to I'Ab, in the passage above cited, it has the signification here next following. (IKt, TA.) -A2- The sound of men, (IKt, K, TA,) and their voices, or cries. (IKt, TA.)

قَوْسَرَةٌ
قَوْسَرَةٌ ذ and قَوْسَرَّةٌ dial. forms of قَوْصَرَةٌ and قَوْصَرَّةٌ, which see. (M, K.)

##### Türkçe

**قَسَرَهُ عَلَى الأَمْرِ**
1 **قَسَرَهُ عَلَى الأَمْرِ** ذ , (S, K,) muzâri‘ı **قَسِرَ** , (M, S, TA,) mastarı **قَسْرٌ**; (S, TA;) ve **عَلَيْهِ** ↓ **اقتسرهُ**; (S, K;) Onu, isteğine aykırı olarak o şeyi yapar kıldı; (S;) onu o şeyi yapmaya zorladı: (S, K:) yahut **قَسَرَهُ على الامر** bu iki anlamdan ilkinin anlamına sahiptir; (TA;) ve **قَسَرَهُ** ve ↓ **اقتسرهُ** şu anlama gelir: onu yendi; ona galip geldi, onu boyun eğdirdi yahut ona zulmetti; (M, TA;) ve ↓ **تقسّرهُ** **اقتسرهُ** ile aynı anlama gelir. (TA.)

5 **تَقَسَّرَ** and 8: bkz. 1.

**قَسْوَرٌ**
**قَسْوَرٌ** ذ (S, TA) ve **قَسْوَرَةٌ**, (K, TA,) birincisi cins topluluk ismi, ikincisi tekil isim, (M,) Belli bir bitki, (S, M, K,) düz yahut yumuşak arazide yetişir; (M, K;) **نَجِيل** denilen türden ekşi bir bitki; bir adamın **جُمَّة**’si [yahut başın dolgun ve uzun saçı] gibidir, boylanır ve büyür; develer ona açgözlülükle düşkündür, (AHn, M,) onları semirtir ve sütlerini bol kılar. (Az, TA.) Lth, birincinin bir avcı yahut avlanan kimse anlamına geldiğini söylemekte hatadadır; çünkü IAar ve AHn ve başkalarının söylediği üzere o bir bitkiyi ifade eder. -A2- Ayrıca iki yerde **قَسْوَرَةٌ**’ye de bak.

**قَسْوَرَةٌ**
**قَسْوَرَةٌ** ذ Güçlü; (M, K;) başkalarına galip gelen yahut onları boyun eğdiren: (M, TA:) ayrıca kuvvetli; bir adama uygulanır: ve cesur: (TA:) çoğulu **قَسَاوِرُ**. (M.) ― -b2- Bir aslan; ayrıca ↓ **قَسْوَرٌ**: (S, M, K:) çünkü o galip gelir ve üstün gelir. (TA.) Kur’ân’da böyledir, [lxxiv. 51,] **كَأَتَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ** [Sanki ürküp rastgele kaçışan eşeklerdir; bir aslandan kaçmışlardır]. (S, M.) Yahut burada bir sonraki anlamı vardır. (S.) ― -b3- Atan yahut fırlatan avcılar: (S, K:) tekili ↓ **قَسْوَرٌ**; (K;) Lth’ye göre; [ve M’de ↓ **قَسْوَرٌ**’un atan yahut fırlatan anlamına geldiği söylenir: yahut bazılarına göre bir avcı:] fakat bu bir hatadır; çünkü **قسورة** tekili olmayan bir topluluk ismidir; ve Fr, yukarıda zikredilen Kur’ân âyetinde bunun, mermi silahlarını atan yahut fırlatanlar anlamına geldiğini söyler: ayrıca ‘Ikrimeh’den rivayet edilmiştir ki ona **قسورة**’nin Habeş dilinde aslan anlamına geldiği söylenmiş; fakat o, bunun anlamının Fr’nin otoritesiyle yukarıda verilen anlam olduğunu, Habeş dilinde aslanın **عَنْبَسَة** diye adlandırıldığını söylemiştir: ve İbn-‘Arafeh der ki **قسورة**, **القَسْرُ**’den **فَعْوَلَةٌ** veznindedir; ve [Kur’ân’daki] anlam şudur: sanki onlar, atma yahut avlama vb. ile ürkütülüp kaçırılan eşeklerdir. (TA.) Yahut I’Ab’a göre, yukarıda zikredilen yerde, burada hemen sonraki anlama sahiptir. (IKt, TA.) -A2- İnsanların sesi, (IKt, K, TA,) ve onların sesleri yahut bağırışları. (IKt, TA.)

**قَوْسَرَةٌ**
**قَوْسَرَةٌ** ذ ve **قَوْسَرَّةٌ** **قَوْصَرَةٌ** ve **قَوْصَرَّةٌ**’nin lehçe şekilleridir; ona bak. (M, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَسَرَ
قَسَرَ I ( n. ac. قَسْر 1 )
a.  [ acc. &  'Ala ], Forced, compelled, constrained, obliged to.

b.  Oppressed, coerced.

تَقَسَّرَ
تَقَسَّرَ V ,
a.  see I (b) .

اِقْتَسَرَ
اِقْتَسَرَ VIII ,
a.  see I .

قَسْر
قَسْر 1 ,
a.  Constraint, compulsion, coercion, force, violence.

قَسْرًا
قَسْرًا
a.  By force, violence.

قِسْيَرّ
قِسْيَرّ
a.  Inveterate enemy.

##### Türkçe

قَسَرَ
قَسَرَ I ( i. m. **قَسْر** 1 )
a.  [ acc. &  'Ala ], Zorladı, mecbur etti, kısıtladı, -e/-a yükümlü kıldı.

b.  Baskı yaptı, zorladı.

تَقَسَّرَ
تَقَسَّرَ V ,
a.  I (b)’ye bak.

اِقْتَسَرَ
اِقْتَسَرَ VIII ,
a.  I’e bak.

قَسْر
**قَسْر** 1 ,
a.  Zorlama, mecbur etme, zorlama (cebr), güç, şiddet.

قَسْرًا
**قَسْرًا**
a.  Zorla, şiddetle.

قِسْيَرّ
**قِسْيَرّ**
a.  Kökleşmiş düşman.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

قسر
قَسَرَ - يَقْسِرُ - قَسْوَرَة
قَسَرَ -  يَقْسِرُ+ كائن + كائناً: يقهره فيحبسه ويُكرهه على ما لا يريد: يصطاد بهدف القنص وحبس الفريسة: يطارد فريسة أو كائن فيغلبه ويقهره فيحجزه أو يحبسه في قفص أوما شابه، ويكرهه على فعل ما لا يريد
قَسْوَرَة: على وزن " فـَعولة" اسم فعل مبالغة للمرة من " قَسَرَ -  يَقْسِرُ ": المطاردة من جمع من الصيادين لقنص نوع محدد من الدواب البرية
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الأسر وتقييد الحركة ومنع الهرب " وهي:
سَجَنَ - يَسْجُنُ، حَبَسَ - يَحْبِسُ، أَسَرَ - يَأْسِرُ، قَسَرَ - يَقْسِرُ، حَصَرَ - يَحْصُرُ، قَصَرَ- يَقْصُرُ
قسورة
﴿كأنهم حمر مستنفرة (50) فرت من قسورة (51)﴾ المدثر
مختار الصحاح
● [قسر] ق س ر: قَسَرّهُ على الأمر أكرهه عليه وقهره وبابه ضرب وكذا اقْتَسَرَهُ عليه و القَسْوَرُ و القَسْوَرَةُ الأسد ومنه قوله تعالى ﴿فرت من قسورة﴾ وقيل هم الرماة من الصيادين و قِنَّسْرُون بكسر القاف والنون مشددة تكسر وتفتح بلد بالشام والنسبة اليه تأتي في ن ص ب
معجم الفرائد القرآنية:
ق س ر
" قَسْوَرَةٍ " في قوله تعالى :" فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ " (51) المدثر .
القَسْر : القهر، والقسورة الأسد.
الراغب
قسر
- القسر: الغلبة والقهر. يقال: قسرته واقتسرته، ومنه: القسورة. قال تعالى: }فرت من قسورة{ [المدثر/51] قيل: هو الأسد (مجاز القرآن 2/276)، وقيل: الرامي، وقيل: الصائد.
ملخص اللسان:
1.     القَسْرُ: القَهْرُ على الكُرْه. قَسَرَه يَقْسِرُه قَسْراً
2.     واقْتَسَرَه: غَلَبه وقَهَره،
3.     وقَسَرَه على الأَمر قَسْراً: أَكرهه عليه -
4.     والقَسْوَرَةُ:  العزيز يَقْتَسِر غيرَه أَي يَقْهَرُه، والجمع قَساوِرُ.
5.     القَسْوَرة الرُّماة
6.     والقَسْوَرَة الأَسد
7.     والقَسْوَرة الشجاعُ
8.     والقَسْوَرة أَول الليل
9.      والقَسْوَرة ضرب من الشجر.
10. والقَسْوَرُ الصياد
11.                        فَرَّت من  قَسْوَرة، قيل: هم الرماة من الصيادين  - القَسْورة اسم جامع للرُّماة، ولا واحد له من لفظه
لسان العرب
● - قسر: القَسْرُ: القَهْرُ على الكُرْه. قَسَرَه يَقْسِرُه قَسْراً  واقْتَسَرَه: غَلَبه وقَهَره، وقَسَرَه على الأَمر قَسْراً: أَكرهه عليه،  واقْتَسَرْته أَعَمُّ. وفي حديث علي، رضي الله عنه: مَرْبُوبونَ اقْتِساراً؛  الاقْتِسارُ افْتِعال من القَسْر، وهو القهر والغلبة. والقَسْوَرَةُ:  العزيز يَقْتَسِر غيرَه أَي يَقْهَرُه، والجمع قَساوِرُ. والقَسْوَرُ:  الرامي، وقيل: الصائد؛ وأَنشد الليث:  وشَرْشَرٍ وقَسْوَرٍ نَصْرِيِّ  وقال: الشَّرْشَرُ الكلب والقَسْوَرُ الصياد والقَسْوَرُ الأَسد، والجمع  قَسْوَرَةٌ. وفي التنزيل العزيز: فَرَّتْ من قَسْوَرة؛ قال ابن سيده:  هذا قول أَهل اللغة وتحريره أَن القَسْوَرَ والقَسْوَرَة اسمان للأَسد،  أَنثوه كما قالوا أُسامة إِلا أَن أُسامة معرفة. وقيل في قوله: فَرَّت من  قَسْوَرة، قيل: هم الرماة من الصيادين؛ قال الأَزهري: أَخطأَ الليث في غير  شيء مما فَسَّر، فمنها قوله: الشَّرْشَرُ الكلب، وإِنما الشرشر نبت  معروف، قال: وقد رأَيته في البادية تسمن الإِبل عليه وتَغْزُر، وقد ذكره ابن  الأَعرابي وغيره في أَسماء نُبُوت البادية؛ وقوله: القَسْوَرُ الصياد خطأٌ  إِنما القَسْوَر نبت معروف ناعم؛ روى ثعلب عن ابن الأَعرابي أَنه أَنشده  لِجُبَيها في صفة مِعْزَى بحسن القُبول وسُرْعة السِّمَن على أَدْنى  المَرْتَعِ:  فلو أَنها طافَتْ بطُنْبٍ مُعَجَّمٍ،  نَفَى الرِّقَّ عنه جَدْبُه، وهو صالِحُ  لجاءَتْ كأَنَّ القَسْوَرَ الجَوْنَ بَجَّها  عَسالِيجَهُ، والثَّامِرُ المُتَناوِحُ  قال: القَسْوَرُ ضرب من الشجر، واحدتُهُ قَسْوَرَةٌ. قال: وقال الليث  القَسْوَرُ الصَّيَّادُ والجمع قَسْوَرَة، وهو خطأٌ لا يجمع قَسْوَرٌ على  قَسْوَرة إِنما القَسْورة اسم جامع للرُّماة، ولا واحد له من لفظه. ابن  الأَعرابي: القَسْوَرة الرُّماة والقَسْوَرَة الأَسد والقَسْوَرة الشجاعُ  والقَسْوَرة أَول الليل والقَسْوَرة ضرب من الشجر. الفراء في وقوله تعالى:  فَرَّتْ من قَسْوَرة، قال: الرُّماة، وقال الكلبي بإِسناده: هو الأَسد.  وروي عن عكرمة أَنه قيل له: القَسْوَرة، بلسان الحبشة، الأَسد، فقال:  القَسْوَرة الرُّماة، والأَسَدُ بلسان الحبشة عَنْبَسَةُ، قال: وقال ابن  عُيَيْنَة: كان ابن عباس يقول القَسْوَرة نُكْرُ الناس، يريد حِسَّهُم  وأَصواتهم. وقال ابن عرفة: قَسْوَرَة فَعْوَلَةٌ من القَسْر، فالمعنى كأَنهم  حُمُرٌ أَنفرها مَنْ نَفَّرَها برمي أَو صيد أَو غير ذلك. قال ابن  الأَثير: وورد القَسْوَرة في الحديث، قال: القَسْوَرة الرُّماة من الصيادين،  وقيل الأَسد، وقيل كل شديد. والقَيَاسِرُ والقَياسِرَةُ: الإِبل العظام؛ قال  الشاعر:  وعلى القَياسِرِ في الخُدُورِ كَواعِبٌ  رُجُحُ الرَّوادِفِ، فالقَياسِرُ دُلَّفُ  الواحد: قَيْسَريٌّ، وقال الأَزهري: لا أَدري ما واحدها. وقَسْوَرَةُ  الليل: نصفه الأَول، وقيل مُعْظَمه؛ قال تَوْبَةُ بن الحُمَيّرَ:  وقَسْوَرَةُ الليلِ التي بين نِصْفِهِ  وبين العِشاءِ، وقد دَأَبْتُ أَسِيرُها  وقيل: هو من أَوله إِلى السَّحَر. والقَسْوَرُ: ضرب من النبات  سُهْلِيٌّ، واحدته قَسْوَرة. وقال أَبوحنيفة: القَسْوَرُ حَمْضَة من النَّجِيل،  وهو مثل جُمَّةِ الرجل يطول ويَعْظُم والإِبل حُرَّاص عليه؛ قال جُبَيْها  الأَشْجَعِيّ في صفة شاة من المعز:  ولو أُشْلِيَتْ في لَيْلَةٍ رَحَبِيَّةٍ،  لأَرْواقِها قَطْرٌ من الماءِ سافِحُ  لجاءتْ كأَنَّ القَسْوَر الجَوْنَ بَجَّها  عَسالِيجَه، والثَّامِرُ المُتَناوِحُ  يقول: لو دُعيت هذه المعز في مثل هذه الليلة الشَّتَوِيَّةِ الشديدة  البرد لأَقْبَلتْ حتى تُحْلَب، ولجاءَت كأَنها تَمَأَّتْ من القَسْوَر أَي  تجيء في الجَدْب والشتاء من كَرَمها وغَزَارتها كأَنها في الخِصْب  والربيع. والقَسْوَرِيُّ: ضَرْبٌ من الجِعْلانِ أَحمر. والقَيْسَرِيّ من الإِبل:  الضخم الشديد القويّ، وهي القَيَاسِرَة. والقَيْسَرِيّ: الكبير؛ عن ابن  الأَعرابي؛ وأَنشد:  تَضْحَكُ مِنِّي أَن رأَتْني أَشْهَقُ،  والخُبْزُ في حَنْجَرَتي مُعَلَّقُ،  وقد يَغَضُّ القَيْسَرِيُّ الأَشْدَقُ.  ورُدّ ذلك عليه فقيل: إِنما القَيْسَرِيّ هنا الشديد القوي؛ وأَما قول  العجاج:  أَطَرَباً وأَنتَ قَيْسَرِيُّف  والدَّهْرُ بالإِنسان دَوَّارِيُّ  فهو الشيخ الكبير أَيضاً، ويروى قِنِّسْرِيّ، بكسر النون. وقال الليث:  القَيْسَرِيُّ الضخم المنيع الشديد. قال ابن بري: صوابه أَن يذكر في فصل  قنسر لأَنه لا يقوم له دليل على زيادة النون، وسنذكره هناك مُسْتَوْفى.  والقَوْسَرَة والقَوْسَرَّة، كلتاهما: لغة في القَوْصَرَة  والقَوْصَرَّة. وبنو قَسْرٍ: بطن من بَجِيلَة، إِليهم ينسب خالد بن عبد الله القَسْرِيُّ  من العرب وهم رَهْطُه. والقَسْرُ: اسم رجل قيل هو راعي ابنِ أَحْمَرَ،  وإِياه عنى بقوله:  أَظُنُّها سَمِعتْ عَزْفاً، فتَحْسِبُه  أَشاعَه القَسْرُ ليلاً حين يَنْتَشِرُ  وقَسْرٌ: موضع؛ قال النابغة الجعدي:  شَرِقاً بماء الذَّوْب يَجْمَعُه  في طَوْدِ أَيْمَنَ من قُرَى قَسْرِ
مقاييس اللغة:
(قسر) القاف والسين والراء يدلُّ على قَهرٍ وغلَبَة بشدة. من ذلك القَسْر: الغَلَبة والقَهْر. يقال: قْسَرتهُ قسراً، واقتسرتُه اقتِساراً. وبعيرٌ قَيْسَرِيٌّ: صُلْب. والقَسْوَرة: الأسد، لقُوّته وغلَبته.
القاموس المحيط:
قَسَرَهُ على الأَمْرِ، واقْتَسَرَهُ قَهَرَهُ. والقَسْوَرَةُ العَزيزُ، والأَسَدُ، كالقَسْوَر، ونِصْفُ اللَّيْلِ، أو أوَّلُهُ، أو مُعْظَمُه، ونَباتٌ سُهْلِيٌّ ج قَسْوَرٌ، والرُّماةُ من الصَّيَّادينَ، الواحِدُ قَسْوَرٌ، ورِكزُ الناسِ وحِسُّهُم، من الغِلْمانِ القَوِيُّ الشابُّ، واسمٌ. وقَسْرٌ بَطْنٌ من بَجِيلَةَ، وجَبَلُ السَّرَاةِ، ورَجُلٌ. والقَيْسَرِيُّ الكَبيرُ، وضَرْبٌ من الجِعْلانِ، من الإِبِلِ العظيمُ.
ج قَياسِرُ وقَياسِرَةٌ. وقَيْسارِيَةٌ، مُخَفَّفَةً: د بِفَلَسْطينَ، ود بالرُّومِ. والقَوْسَرَّةُ: القَوْصَرَّةُ، ويُخَفَّفانِ. وقَسْوَرَ النَّبْتُ: كَثُرَ، الرَّجُلُ: أسَنَّ. وهذهِ مُقَيْسِرَةُ بَني فُلانٍ: وهي الإِبِلُ المَسانُّ. وأُقَيْسِرُ بنُ الخَفيفِ: في نَسَبِ قُضاعَةَ.
تاج العروس:
ق - س - ر
قَسَرَهُ عَلَى الأَمْرِ يَقْسِرُه قَسْراً : أَكْرَهَه عليه وقَسَرَهُ واقْتَسَرَهُ : غَلَبَهُ وقَهَره . والقَسْوَرَةُ : العَزِيزُ يَقْتَسِرُ غَيْرُه أَي يَقْهَرُه . والقَسْوَرَةُ : الأَسَدُ لغَلَبَتِه وقَهْرِه كالقَسْوَرِ كجَعْفَرٍ . وفي التَّنْزِيلِ العَزِيِز : كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ . قال ابنُ سِيدَه : القَسْوَرُ والقَسْوَرَةُ : اسْمَانِ للأَسَدِ . والقَسْوَرةُ : نِصْف اللَّيْلِ الأَوَّل أَو أَوَّلُه إِلى السَّحَرِ أَو مُعْظَمُه قال توبَةُ بنُ الحُمَيِّرِ :
وقَسْوَرَةُ اللَّيْلِ التي بَيْنَ نِصْفِهِ ... وبَيْنَ العِشَاءِ قد دَأَبْتُ أَسِيرُهَا والقَسْوَرةُ : نَبَاٌت سُهْلىُّ يَطُولُ ويَعْظُم والإِبِلُ حِرَاصٌ عليه . قال الأَزْهَريّ : وقد رأَيْتُه في البَادِيَة تَسْمَن الإِبِلُ عليه وتَغْزُرُ ج قَسْوَرٌ وقالُ جُبَيْهَاءُ الأَشْجَعِيُّ في صِفَة شاةِ من المَعْزِ :
ولو أُشْلِيَتْ في لَيْلَةٍ رَجَبِيّةٍ ... لأَرْواقِهَا قَطْرٌ من المَاءِ سافِحُ
لَجَاءَتْ كَأَنَّ القَسْوَرَ الجَوْنَ بَجَّهَا ... عَسالِيجُهُ والثّامِرُ المُتَنَاوِحُ وقد أَخْطَأَ اللَّيْثُ إِذْ أَنْشَدَ : وشِرْشِرٌ وقَسْوَرٌ نَضْرِىُّ . وقال الشَّرْشِرُ : الكَلْبُ . والقسْوَرُ : الصَّيّاد . والصَّواب هما نَبْتَانِ كما ذكره ابنُ الأَعْرَابِيّ وأَبو حَنِيفَةَ وغيرُهُمَا وقد تَصَدَّى الأَزْهريّ في التهذيب على الرَدِّ عليه . وقيل في قَوْله تعالَى : فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَة . المُرَادُ به الرُّماةُ من الصَّيّادِين الواحِدُ قَسْوَرٌ هكذا قاله اللَّيْث . وهو خطأٌ لا يُجْمَع قَسْوَرٌ على قَسْوَرَة إِنّمَا القَسْوَرَةُ اسمٌ جامِعٌ للرُّماة ولا واحِد له من لَفْظِه . وقال الفَرّاءُ : المُرَادُ بالقَسْوَرَةِ هُنَا الرُّماةُ . وقال الكَلْبِيّ بإِسْنَاده : هو الأَسَدُ . ورُوِىَ عن عِكْرِمَةَ أَنه قِيل له : القَسْوَرةُ الرُّماة والأَسَدُ بلسان الحَبَشَة عَنْبَسَة . وقال ابنُ عَرَفَة : قَسْوَرَةٌ فَعْوَلَةٌ من القَسْر فالمعنَى كأَنَّهم حُمُرٌ أَنْفَرَها من نَفَّرَها برَمْي أَو صَيْد أَو غير ذلك وقال ابْنُ عُيَيْنَة كان ابنُ عَبّاسٍ يَقُولُ : القَسْوَرَةُ : رِكْزُ الناسِ وهو حِسُّهُم وأَصْوَاتُهم . والقَسْوَرَةُ من الغِلْمَانِ : القَوِيُّ الشابُّ أَو الذي انْتَهَى شَبابَهُ كالقَسْوَرِ . ويُعْزَى إلى عليٍّ رَضيَ الله عنه :
أَنَا الَّذِي سَمَّتْنِي أُمِّي حَيْدَرَهْ ... أَضْرِبُكُمْ ضَرْبَ غُلامٍ قَسْوَرَهْ وقَسْرٌ بالفَتْح : بَطْنٌ من بَجِيلة وهو قَسْرُ بنُ عَبْقَرِ بنِ أَنْمَارِ بنِ إِراشِ بنِ عَمْرِو بنِ الغَوْثِ أَخِي الأَزْدِ بنِ الغَوْثِ منهم : خالِدُ بنُ عَبْدِ اللهِ القَسْرِيُّ ورَهْطُه . وقَسْرٌ : جَبَلُ السَّرَاةِ باليَمَن . قال النابِغَةُ الجَعْدِيُّ :
شَرِقاً بماءِ الذَّوْبِ يَجْمَعُهُ ... في طَوْدِ أَيْمَنَ مِنْ قُرَى قَسْر وقيل : إِنَّه مَوْضِعٌ آخَرُ . وقَسْرٌ : اسمُ رَجُل قِيلَ : هو راعِي ابنِ أَحْمَر وإِيّاهُ عَنَى بقولِه :
أَظُنُّهَا سَمِعَتْ عَزْفاً فتَحْسِبُهُ ... أَشَاعَهُ القَسْرُ لَيْلاً حِينَ يَنْتَشِرُ والقَيْسَرِىُّ الكَبِير الهَرِم قال العَجّاجُ :
أَطَرَباً وأَنْتَ قَيْسَرِىُّ ... والدَّهْرُ بالإِنْسَانِ دَوّارِىُّ ويُرْوَى قِنَّسْرِىّ بالنّون وسيأْتي . والقَيْسَرِىّ : ضَرْبٌ من الجِعْلانِ أَحْمَرُ ؛ هكذا قال . والصَّوابُ أَنّه القَسْوَرِىّ ؛ كما في اللّسَانِ وغَيْرِه . والقَيْسَرِىّ من الإِبِلِ : العَظِيمُ ج قَيَاسِرُ وقَيَاسِرَةٌ قال الشاعِرُ :
وعَلَى القيَاسِرِ في الخُدُورِ كَوَاعِبٌ ... رُجُحُ الرَّوادِفِ فالقَياسِرُ دُلَّفُ الواحِدُ قَيْسَرِىٌّ . وقال الأَزهريّ : لا أَدْرِي ما واحِدُه . وقيل : القَيْسَرِىُّ من الإِبِلِ : الضَّخْم الشَّدِيدُ القَوِيّ . واستعمل أُمَيَّةُ بنُ أَبي الصَّلْتِ القَسَاوِرَ في قوله :
وما صَوْلَةُ الحَقِّ الضَّئِيلِ وخَطْرُهُ ... إِذا خَطَرَتْ يَوْماً قَسَاوِرُ بُزَّلُ وفي شَرْح دِيوانِه ما نَصّه : القَسَاوِرُ : جَمْعُ قَسْوَرٍ وهو من الإِبِلِ الشّدِيدُ فهو ممّا يُسْتدرَك عليه . وقَيْسَارِيَةُ مُخفَّفَةً : د بِفِلَسْطِينَ والنّسبة إِليه القَيْسَرَانِيّ . وقَيْسارِيَةُ : د بالرُّوم ويُعْرَفُ الآن بقَيْسَر كحَيْدَر والنّسْبَةُ إِليه القَيْسَرِىّ . والقَوْسَرَّة : لُغَةٌ في القَوْصَرَّة بالصاد وسيأْتي في الصاد قريباً ويُخفَّفان . ومن المَجاز : قَسْوَرَ النَّبْتُ إِذا كَثُر كما يُقال اسْتَأْسَدَ . وقَسْوَرَ الرَّجُلُ : هَرِمَ وأَسَنَّ . ويُقالُ : هذه مُقَيْسِرَةُ بَنِي فُلان كأَنّه مصغّر ولَيْسَ به : وهي الإِبِلُ المَسَانُّ . وأُقَيْسِرُ بنُ الخُفيفِ كزُبَيْر في نَسَب قُضَاعَة نقله الصاغانيّ والحَافِظ . وممّا يُسْتَدْرَك عليه : تَقَسَّرَه تَقَسُّراً كاقُتَسَرَهُ . والقَسْوَرَةُ : الشَّدِيدُ من الرِّجال . والقَسْوَرَةُ : الشُّجَاعُ . والقَيْسَرِىُّ : الرجلُ القَوِيُّ قال : وقَدْ يَغَصُّ القَيْسَرِىُّ الأَشْدَقُ . وقال اللَّيْث : القَيْسَرِىُّ : الضَّخْمُ المَنِيعُ

##### Türkçe

قسر
**قَسَرَ** - **يَقْسِرُ** - **قَسْوَرَة**
**قَسَرَ** -  **يَقْسِرُ**+ bir varlık + bir varlığı: onu kahreder; böylece onu hapseder ve istemediği şeye onu zorlar: avlama amacıyla avlar ve avı hapsetme: bir avı veya bir varlığı kovalar; sonra ona galip gelir ve onu kahreder; böylece onu alıkoyar veya bir kafeste yahut benzeri bir şeyde hapseder ve istemediği şeyi yapmaya onu zorlar
**قَسْوَرَة**: “**فـَعولة**” vezni üzere, “**قَسَرَ** -  **يَقْسِرُ**”dan bir defaya mahsus mübalağa fiil ismi: yabanî dört ayaklılardan belirli bir türü avlamak için avcılardan bir topluluğun kovalamacası
Ve lafız, “ hareketi esir etme ve bağlama ve kaçmayı engelleme ” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**سَجَنَ** - **يَسْجُنُ**، **حَبَسَ** - **يَحْبِسُ**، **أَسَرَ** - **يَأْسِرُ**، **قَسَرَ** - **يَقْسِرُ**، **حَصَرَ** - **يَحْصُرُ**، **قَصَرَ**- **يَقْصُرُ**
قسورة
﴿Sanki onlar ürkmüş yaban eşekleri (50), **قَسْوَرَة**’den kaçmışlardır (51)﴾ المدثر
مختار الصحاح
● [**قسر**] ق س ر: **قَسَرّهُ** onu iş üzerine zorladı: onu ona zorladı ve onu kahretti; kapısı **ضرب**’dır; ve yine **اقْتَسَرَهُ** onu ona (zorla) aldı; ve **القَسْوَرُ** ve **القَسْوَرَةُ** aslandır; ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: ﴿**فرت من قسورة**﴾; ve denildi ki: onlar avcılardan ok atanlardır; ve **قِنَّسْرُون** (kaf kesreli, nun şeddeli) kesrelenir ve fethalanır; Şam’da bir beldedir; ona nisbet, ن ص ب’de gelir
معجم الفرائد القرآنية:
ق س ر
“ **قَسْوَرَةٍ** ”, Yüce Allah’ın sözü: “ **فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ** ” (51) المدثر .
**القَسْر**: kahretme; ve **القسورة** aslandır.
الراغب
قسر
- **القسر**: galebe ve kahretme. Denilir: **قسرته** ve **اقتسرته**; ve ondan: **القسورة**. Yüce Allah dedi: }**فرت من قسورة**{ [المدثر/51]. Denildi ki: o aslandır (مجاز القرآن 2/276); ve denildi ki: ok atandır; ve denildi ki: avcıdır.
ملخص اللسان:
1.     **القَسْرُ**: kerh üzere kahretme. **قَسَرَه** **يَقْسِرُه** **قَسْراً**
2.     Ve **اقْتَسَرَه**: ona galip geldi ve onu kahretti,
3.     Ve **قَسَرَه** işi üzerine **قَسْراً**: onu ona zorladı -
4.     Ve **القَسْوَرَةُ**: başkasını **يَقْتَسِر** eden, yani onu kahreden aziz; çoğulu **قَساوِرُ**’dur.
5.     **القَسْوَرة** ok atanlardır
6.     Ve **القَسْوَرَة** aslandır
7.     Ve **القَسْوَرة** yiğittir
8.     Ve **القَسْوَرة** gecenin evvelidir
9.      Ve **القَسْوَرة** ağaçtan bir türdür.
10. Ve **القَسْوَرُ** avcıdır
11.                        **فَرَّت من  قَسْوَرة**; denildi ki: onlar avcılardan ok atanlardır  - **القَسْورة** ok atanlar için cem‘î bir isimdir; lafzından tekili yoktur
لسان العرب
● - **قسر**: **القَسْرُ**: kerh üzere kahretme. **قَسَرَه** **يَقْسِرُه** **قَسْراً**; ve **اقْتَسَرَه**: ona galip geldi ve onu kahretti; ve **قَسَرَه** işi üzerine **قَسْراً**: onu ona zorladı; ve **اقْتَسَرْته** daha geneldir. Ali’nin, رضي الله عنه, hadisinde: **مَرْبُوبونَ اقْتِساراً**; **الاقْتِسارُ** **القَسْر**’den **افْتِعال**dır; o da kahretme ve galebedir. Ve **القَسْوَرَةُ**: başkasını **يَقْتَسِر** eden, yani onu kahreden aziz; çoğulu **قَساوِرُ**’dur. Ve **القَسْوَرُ**: ok atan; ve denildi ki: avcı; ve Leys inşad etti:
وشَرْشَرٍ وقَسْوَرٍ نَصْرِيِّ
Ve dedi: **الشَّرْشَرُ** köpektir ve **القَسْوَرُ** avcıdır ve **القَسْوَرُ** aslandır; çoğulu **قَسْوَرَةٌ**’dır. Ve Aziz Tenzil’de: **فَرَّتْ من قَسْوَرة**; İbn Sîde dedi: bu, ehl-i lügatın sözüdür; ve tahkiki şudur ki **القَسْوَرَ** ve **القَسْوَرَة** aslanın iki ismidir; onu müennes yaptılar; tıpkı **أُسامة** dedikleri gibi; ancak **أُسامة** marifedir. Ve “**فَرَّت من  قَسْوَرة**” sözünde denildi ki: onlar avcılardan ok atanlardır; Ezherî dedi: Leys, tefsir ettiği şeylerin birçoğunda hata etti; onlardan biri, “**الشَّرْشَرُ** köpektir” sözüdür; hâlbuki **الشرشر** bilinen bir bitkidir; dedi: onu çölde gördüm; develer onunla semirir ve sütü çoğalır; ve onu İbnü’l-A‘râbî ve başkaları çöl bitkilerinin adları içinde zikretti; ve onun “**القَسْوَرُ** avcıdır” sözü hatadır; ancak **القَسْوَر** bilinen, yumuşak bir bitkidir; Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: onu, en az otlakta güzel kabul ve çabuk semirme vasfında bir keçi için Cübeyhâ’dan inşad etti:
فلو أَنها طافَتْ بطُنْبٍ مُعَجَّمٍ،
نَفَى الرِّقَّ عنه جَدْبُه، وهو صالِحُ
لجاءَتْ كأَنَّ القَسْوَرَ الجَوْنَ بَجَّها
عَسالِيجَهُ، والثَّامِرُ المُتَناوِحُ
Dedi: **القَسْوَرُ** ağaçtan bir türdür; onun bir tanesi **قَسْوَرَةٌ**’dır. Dedi: ve Leys dedi: **القَسْوَرُ** avcıdır; çoğulu **قَسْوَرَة**’dir; bu hatadır; **قَسْوَرٌ** **قَسْوَرة** üzerine cem‘ edilmez; ancak **القَسْورة** ok atanlar için cem‘î bir isimdir; lafzından tekili yoktur. İbnü’l-A‘râbî: **القَسْوَرة** ok atanlardır; **القَسْوَرَة** aslandır; **القَسْوَرة** yiğittir; **القَسْوَرة** gecenin evvelidir; **القَسْوَرة** ağaçtan bir türdür. Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü “**فَرَّتْ من قَسْوَرة**” hakkında dedi: ok atanlardır; Kelbî isnadıyla dedi: o aslandır. İkrime’den rivayet edildi: ona denildi ki: **القَسْوَرة**, Habeş dilinde aslandır; o dedi: **القَسْوَرة** ok atanlardır; ve aslan Habeş dilinde **عَنْبَسَةُ**’dır. Dedi: ve İbn Uyeyne dedi: İbn Abbas, **القَسْوَرة** insanların **نُكْرُ**’udur derdi; onların **حِسّ**lerini ve seslerini kasteder. Ve İbn Arefe dedi: **قَسْوَرَة** **فَعْوَلَةٌ**’dır, **القَسْر**’den; mânâ: sanki onlar, atma yahut av yahut bunun dışındaki bir şeyle ürkütenin ürküttüğü yaban eşekleridir. İbnü’l-Esîr dedi: **القَسْوَرة** hadiste vârid olmuştur; dedi: **القَسْوَرة** avcılardan ok atanlardır; ve denildi ki: aslandır; ve denildi ki: her şiddetli (şey)dir. Ve **القَيَاسِرُ** ve **القَياسِرَةُ**: iri develerdir; şair dedi:
وعلى القَياسِرِ في الخُدُورِ كَواعِبٌ
رُجُحُ الرَّوادِفِ، فالقَياسِرُ دُلَّفُ
Tekil: **قَيْسَريٌّ**; Ezherî dedi: onun tekilinin ne olduğunu bilmiyorum. Ve **قَسْوَرَةُ** gecenin: ilk yarısıdır; ve denildi ki: çoğudur; Tevbe b. el-Humeyyir dedi:
وقَسْوَرَةُ الليلِ التي بين نِصْفِهِ
وبين العِشاءِ، وقد دَأَبْتُ أَسِيرُها
Ve denildi ki: evvelinden sehere kadardır. Ve **القَسْوَرُ**: düz-ova bitkilerinden bir türdür; bir tanesi **قَسْوَرة**’dir. Ebû Hanîfe dedi: **القَسْوَرُ** **النَّجِيل**den bir **حَمْضَة**’dır; o, adamın saç topuzu gibidir; uzar ve büyür; develer ona hırslıdır; Cübeyhâ el-Eşca‘î, bir keçinin vasfında dedi:
ولو أُشْلِيَتْ في لَيْلَةٍ رَحَبِيَّةٍ،
لأَرْواقِها قَطْرٌ من الماءِ سافِحُ
لجاءتْ كأَنَّ القَسْوَر الجَوْنَ بَجَّها
عَسالِيجَه، والثَّامِرُ المُتَناوِحُ
Der ki: bu keçi, böyle şiddetli soğuk kış gecesinde çağrılsaydı, sağılıncaya kadar gelirdi; ve gelirdi; sanki **القَسْوَر**den semirmiş gibi; yani kıtlık ve kışta, kereminden ve süt bolluğundan, sanki bolluk ve baharda (imiş gibi) gelir. Ve **القَسْوَرِيُّ**: kırmızı bir **الجِعْلان** türüdür. Ve develerden **القَيْسَرِيّ**: iri, şiddetli, güçlüdür; onlar **القَيَاسِرَة**’dir. Ve **القَيْسَرِيّ**: büyük; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşad etti:
تَضْحَكُ مِنِّي أَن رأَتْني أَشْهَقُ،
والخُبْزُ في حَنْجَرَتي مُعَلَّقُ،
وقد يَغَضُّ القَيْسَرِيُّ الأَشْدَقُ.
Ve bu ona reddedildi; denildi ki: ancak buradaki **القَيْسَرِيّ** şiddetli güçlüdür; ama A‘câc’ın sözü:
أَطَرَباً وأَنتَ قَيْسَرِيُّف
والدَّهْرُ بالإِنسان دَوَّارِيُّ
o da yaşlı ihtiyardır; ve **قِنِّسْرِيّ** diye de rivayet edilir; nun kesreli. Leys dedi: **القَيْسَرِيُّ** iri, sağlam, şiddetlidir. İbn Berrî dedi: doğrusu, onu **قنسر** faslında zikretmektir; çünkü nunun ziyadeliğine dair onun için delil yoktur; onu orada tam olarak zikredeceğiz. Ve **القَوْسَرَة** ve **القَوْسَرَّة**, ikisi de: **القَوْصَرَة** ve **القَوْصَرَّة** hakkında bir lügattir. Ve **بنو قَسْرٍ**: **بَجِيلَة**’den bir batındır; onlara nisbet edilir: Araplardan Hâlid b. Abdillah **القَسْرِيُّ**; onlar onun kavmidir. Ve **القَسْرُ**: bir adamın adıdır; denildi ki o, İbn Ahmer’in çobanıdır; ve onu, şu sözüyle kastetti:
أَظُنُّها سَمِعتْ عَزْفاً، فتَحْسِبُه
أَشاعَه القَسْرُ ليلاً حين يَنْتَشِرُ
Ve **قَسْرٌ**: bir yerdir; Nâbiga el-Ca‘dî dedi:
شَرِقاً بماء الذَّوْب يَجْمَعُه
في طَوْدِ أَيْمَنَ من قُرَى قَسْرِ
مقاييس اللغة:
(**قسر**) **القاف** ve **السين** ve **الراء**, şiddetle kahretmeye ve galebeye delâlet eder. Ondan: **القَسْر**: galebe ve kahretme. Denilir: **قْسَرتهُ** **قسراً**, ve **اقتسرتُه** **اقتِساراً**. Ve **بعيرٌ قَيْسَرِيٌّ**: katıdır. Ve **القَسْوَرة**: aslandır; kuvveti ve galebesi sebebiyle.
القاموس المحيط:
**قَسَرَهُ** işi üzerine, ve **اقْتَسَرَهُ**: onu kahretti. Ve **القَسْوَرَةُ**: aziz; ve aslan; **القَسْوَر** gibi; ve gecenin yarısı; yahut evveli; yahut çoğu; ve düz-ova bitkisi; çoğulu **قَسْوَرٌ**; ve avcılardan ok atanlar; tekili **قَسْوَرٌ**; ve insanların **رِكزُ**u ve onların **حِسّ**leri; ve oğlanlardan: güçlü genç; ve bir isim. Ve **قَسْرٌ**: **بَجِيلَة**’den bir batın; ve **السَّرَاة** dağı; ve bir adam. Ve **القَيْسَرِيُّ**: büyük; ve **الجِعْلان**dan bir tür; develerden: iri.
Çoğul: **قَياسِرُ** ve **قَياسِرَةٌ**. Ve **قَيْسارِيَةٌ**, hafifletilmiş olarak: Filistin’de bir şehir; ve Rum’da bir şehir. Ve **القَوْسَرَّةُ**: **القَوْصَرَّةُ**’dır; ikisi de hafifletilir. Ve **قَسْوَرَ** bitki: çoğaldı; adam: yaşlandı. Ve “bu, falan oğullarının **مُقَيْسِرَة**’sidir”: o, yaşlı develerdir. Ve **أُقَيْسِرُ بنُ الخَفيفِ**: **قُضاعَة** nesebinde.
تاج العروس:
ق - س - ر
**قَسَرَهُ** işi üzerine **يَقْسِرُه** **قَسْراً**: onu ona zorladı; ve **قَسَرَهُ** ve **اقْتَسَرَهُ**: ona galip geldi ve onu kahretti. Ve **القَسْوَرَةُ**: başkasını **يَقْتَسِر** eden, yani onu kahreden aziz. Ve **القَسْوَرَةُ**: galebesi ve kahri sebebiyle aslandır; **القَسْوَرِ** gibi; **جَعْفَرٍ** gibi. Ve Aziz Tenzil’de: **كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ**. İbn Sîde dedi: **القَسْوَرُ** ve **القَسْوَرَةُ**: aslanın iki ismidir. Ve **القَسْوَرةُ**: gecenin ilk yarısı; yahut evvelinden sehere kadar; yahut çoğu; Tevbe b. el-Humeyyir dedi:
وقَسْوَرَةُ اللَّيْلِ التي بَيْنَ نِصْفِهِ ... وبَيْنَ العِشَاءِ قد دَأَبْتُ أَسِيرُهَا
Ve **القَسْوَرةُ**: düz-ova bitkisidir; uzar ve büyür; develer ona hırslıdır. Ezherî dedi: onu çölde gördüm; develer onunla semirir ve sütü çoğalır; çoğulu **قَسْوَرٌ**. Cübeyhâ el-Eşca‘î, bir keçinin vasfında dedi:
ولو أُشْلِيَتْ في لَيْلَةٍ رَجَبِيّةٍ ... لأَرْواقِهَا قَطْرٌ من المَاءِ سافِحُ
لَجَاءَتْ كَأَنَّ القَسْوَرَ الجَوْنَ بَجَّهَا ... عَسالِيجُهُ والثّامِرُ المُتَنَاوِحُ
Ve Leys hata etti; zira inşad etti: **وشِرْشِرٌ وقَسْوَرٌ نَضْرِىُّ**. Ve dedi: **الشَّرْشِرُ** köpektir; ve **القسْوَرُ** avcıdır. Doğrusu, ikisi de bitkidir; İbnü’l-A‘râbî ve Ebû Hanîfe ve başkalarının zikrettiği gibi; Ezherî, تهذيب’de ona reddiye vermeye girişmiştir. Ve Yüce Allah’ın sözü “**فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَة**” hakkında denildi: murad, avcılardan ok atanlardır; tekili **قَسْوَرٌ**; Leys böyle dedi; bu hatadır: **قَسْوَرٌ** **قَسْوَرَة** üzerine cem‘ edilmez; ancak **القَسْوَرَةُ** ok atanlar için cem‘î bir isimdir; lafzından tekili yoktur. Ferrâ dedi: burada **القَسْوَرَة** ile murad ok atanlardır. Kelbî isnadıyla dedi: o aslandır. İkrime’den rivayet edildi: ona denildi ki: **القَسْوَرةُ** ok atanlardır; ve aslan Habeş dilinde **عَنْبَسَة**’dir. İbn Arefe dedi: **قَسْوَرَةٌ** **فَعْوَلَةٌ**’dır, **القَسْر**’den; mânâ: sanki onlar, atma yahut av yahut bunun dışındaki bir şeyle ürkütenin ürküttüğü yaban eşekleridir. Ve İbn Uyeyne dedi: İbn Abbas derdi: **القَسْوَرَةُ**: insanların **رِكْزُ**udur; o, onların **حِسّ**leri ve sesleridir. Ve **القَسْوَرَةُ** oğlanlardan: güçlü genç; yahut gençliği sona ermiş olan; **القَسْوَرِ** gibi. Ve Ali’ye, رضي الله عنه, nisbet edilir:
أَنَا الَّذِي سَمَّتْنِي أُمِّي حَيْدَرَهْ ... أَضْرِبُكُمْ ضَرْبَ غُلامٍ قَسْوَرَهْ
Ve **قَسْرٌ** fetha ile: **بَجِيلة**’den bir batındır; o, **قَسْرُ بنُ عَبْقَرِ بنِ أَنْمَارِ بنِ إِراشِ بنِ عَمْرِو بنِ الغَوْثِ**; **الأَزْدِ بنِ الغَوْثِ**’un kardeşidir; onlardandır: Hâlid b. Abdillah **القَسْرِيُّ** ve onun kavmi. Ve **قَسْرٌ**: Yemen’de **السَّرَاة** dağıdır. Nâbiga el-Ca‘dî dedi:
شَرِقاً بماءِ الذَّوْبِ يَجْمَعُهُ ... في طَوْدِ أَيْمَنَ مِنْ قُرَى قَسْر
Ve denildi ki: o başka bir yerdir. Ve **قَسْرٌ**: bir adamın adıdır; denildi ki: o, İbn Ahmer’in çobanıdır; ve onu, şu sözüyle kastetti:
أَظُنُّهَا سَمِعَتْ عَزْفاً فتَحْسِبُهُ ... أَشَاعَهُ القَسْرُ لَيْلاً حِينَ يَنْتَشِرُ
Ve **القَيْسَرِىُّ**: büyük, ihtiyar; A‘câc dedi:
أَطَرَباً وأَنْتَ قَيْسَرِىُّ ... والدَّهْرُ بالإِنْسانِ دَوّارِىُّ
Ve nun ile **قِنَّسْرِىّ** diye rivayet edilir; gelecektir. Ve **القَيْسَرِىّ**: kırmızı bir **الجِعْلان** türüdür; böyle dedi. Doğrusu, onun **القَسْوَرِىّ** olduğudur; **اللّسَان** ve başkasında olduğu gibi. Ve develerden **القَيْسَرِىّ**: iri; çoğulu **قَيَاسِرُ** ve **قَيَاسِرَةٌ**. Şair dedi:
وعَلَى القيَاسِرِ في الخُدُورِ كَوَاعِبٌ ... رُجُحُ الرَّوادِفِ فالقَياسِرُ دُلَّفُ
Tekil: **قَيْسَرِىٌّ**. Ezherî dedi: onun tekilinin ne olduğunu bilmiyorum. Ve denildi ki: develerden **القَيْسَرِىُّ**: iri, şiddetli, güçlüdür. Ümeyye b. Ebî’s-Salt, **القَسَاوِرَ**i şu sözünde kullandı:
وما صَوْلَةُ الحَقِّ الضَّئِيلِ وخَطْرُهُ ... إِذا خَطَرَتْ يَوْماً قَسَاوِرُ بُزَّلُ
Ve divanının şerhinde metni şudur: **القَسَاوِرُ**: **قَسْوَرٍ**ün cem‘idir; o, develerden şiddetli olandır; bu, ona istidrâk olunacaklardandır. Ve **قَيْسَارِيَةُ** hafifletilmiş olarak: Filistin’de bir şehir; ona nisbet **القَيْسَرَانِيّ**’dir. Ve **قَيْسارِيَةُ**: Rum’da bir şehir; şimdi **قَيْسَر** diye bilinir; **حَيْدَر** gibi; ona nisbet **القَيْسَرِىّ**’dir. Ve **القَوْسَرَّة**: **القَوْصَرَّة** hakkında bir lügattir; sad’da gelecektir; ikisi de hafifletilir. Mecazdan: **قَسْوَرَ** bitki, çoğaldığı zaman; **اسْتَأْسَدَ** denildiği gibi. Ve **قَسْوَرَ** adam: ihtiyarladı ve yaşlandı. Ve denilir: bu, falan oğullarının **مُقَيْسِرَة**’sidir; sanki küçültmedir, hâlbuki o değildir: o, yaşlı develerdir. Ve **أُقَيْسِرُ بنُ الخُفيفِ** **زُبَيْر** gibi, **قُضَاعَة** nesebinde; bunu Sâgânî ve Hâfız nakletti. Ve ona istidrâk olunacaklardandır: **تَقَسَّرَه** **تَقَسُّراً**, **اقُتَسَرَهُ** gibi. Ve **القَسْوَرَةُ**: erkeklerden şiddetli olan. Ve **القَسْوَرَةُ**: yiğit. Ve **القَيْسَرِىُّ**: güçlü adam; dedi: **وقَدْ يَغَصُّ القَيْسَرِىُّ الأَشْدَقُ**. Ve Leys dedi: **القَيْسَرِىُّ**: iri, sağlam, şiddetli.
