# قسر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B3%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قسر

قسره على الأمر يقسره قسرا: أكرهه عليه، وقسره واقتسره: غلبه وقهره. والقسورة: العزيز يقتسر غيره، أي يقهره. والقسورة: الأسد، لغلبته وقهره، كالقسور، كجعفر. وفي التنزيل العزيز: كأنهم حمر مستنفرة، فرت من قسورة. قال ابن سيده: القسور والقسورة: اسمان للأسد. والقسورة: نصف الليل الأول، أو أوله إلى السحر، أو معظمه، قال توبة بن الحمير:
  وقسورة الليل التي بين نصفه                      وبين العشاء قد دأبت أسيرها والقسورة: نبات سهلى يطول ويعظم، والإبل حراص عليه. قال الأزهري: وقد رأيته في البادية تسمن الإبل عليه وتغزر، ج قسور، وقال جبيهاء الأشجعي في صفة شاة من المعز:
  ولو أشليت في لـيلة رجـبـية                      لأرواقها قطر من الماء سافح
  لجاءت كأن القسور الجون بجها                      عساليجه والثامر المتـنـاوح وقد أخطأ الليث إذ أنشد: وشرشر وقسور نضرى. وقال الشرشر: الكلب. والقسور: الصياد. والصواب هما نبتان كما ذكره ابن الأعرابي وأبو حنيفة وغيرهما، وقد تصدى الأزهري في التهذيب على الرد عليه. وقيل في قوله تعالى: فرت من قسورة. المراد به الرماة من الصيادين، الواحد قسور، هكذا قاله الليث. وهو خطأ لا يجمع قسور على قسورة، إنما القسورة اسم جامع للرماة، ولا واحد له من لفظه. وقال الفراء: المراد بالقسورة هنا الرماة. وقال الكلبي بإسناده: هو الأسد. وروى عن عكرمة أنه قيل له: القسورة الرماة، والأسد بلسان الحبشة عنبسة. وقال ابن عرفة: قسورة فعولة من القسر، فالمعنى كأنهم حمر أنفرها من نفرها برمي أو صيد أو غير ذلك، وقال ابن عيينة كان ابن عباس يقول: القسورة: ركز الناس، وهو حسهم وأصواتهم. والقسورة من الغلمان: القوي الشاب، أو الذي انتهى شبابه، كالقسور. ويعزى إلى علي رضي الله عنه:
  أنا الذي سمتني أمي حـيدره                      أضربكم ضرب غلام قسوره وقسر، بالفتح: بطن من بجيلة، وهو قسر بن عبقر بن أنمار بن إراش بن عمرو بن الغوث، أخي الأزد بن الغوث، منهم: خالد بن عبد الله القسري ورهطه. وقسر: جبل السراة باليمن. قال النابغة الجعدي:
  شرقا بماء الذوب يجمـعـه                      في طود أيمن من قرى قسر وقيل: إنه موضع آخر. وقسر: اسم رجل قيل: هو راعي ابن أحمر، وإياه عنى بقوله:
  أظنها سمعت عزفا فتحسبـه                      أشاعه القسر ليلا حين ينتشر والقيسرى، الكبير الهرم، قال العجاج:
  أطربا وأنت قـيسـرى                      والدهر بالإنسان دوارى ويروى قنسرى بالنون، وسيأتي. والقيسرى: ضرب من الجعلان أحمر؛ هكذا قال. والصواب أنه القسورى؛ كما في اللسان وغيره. والقيسرى من الإبل: العظيم ج قياسر وقياسرة، قال الشاعر:

  وعلى القياسر في الخدور كواعب                      رجح الروادف فالقياسـر دلـف الواحد قيسرى. وقال الأزهري: لا أدري ما واحده. وقيل: القيسرى من الإبل: الضخم الشديد القوي. واستعمل أمية بن أبي الصلت القساور في قوله:
  وما صولة الحق الضئيل وخطره                      إذا خطرت يوما قساور بـزل وفي شرح ديوانه ما نصه: القساور: جمع قسور، وهو من الإبل الشديد، فهو مما يستدرك عليه. وقيسارية، مخففة: د، بفلسطين والنسبة إليه القيسراني. وقيسارية: د، بالروم ويعرف الآن بقيسر، كحيدر، والنسبة إليه القيسرى. والقوسرة: لغة في القوصرة، بالصاد، وسيأتي في الصاد قريبا، ويخففان. ومن المجاز: قسور النبت، إذا كثر، كما يقال استأسد. وقسور الرجل: هرم وأسن. ويقال: هذه مقيسرة بني فلان، كأنه مصغر، وليس به: وهي الإبل المسان. وأقيسر بن الخفيف كزبير في نسب قضاعة، نقله الصاغاني والحافظ. ومما يستدرك عليه: تقسره تقسرا، كاقتسره. والقسورة: الشديد من الرجال. والقسورة: الشجاع. والقيسرى: الرجل القوي، قال: وقد يغص القيسرى الأشدق. وقال الليث: القيسرى: الضخم المنيع.

### Türkçe

**قسره** onu iş üzerine **يقسره** **قسرا**: onu buna zorladı. Ve **قسره** ve **اقتسره**: ona galip geldi ve onu kahretti. Ve **القسورة**: başkalarını zorla ele geçiren azizdir; yani onu kahreder. Ve **القسورة**: aslandır; galebesi ve kahri sebebiyle; **القسور** gibi; **جعفر** gibi. Ve aziz tenzilde: “Sanki onlar ürkmüş yaban eşekleridir; **قسورة**’dan kaçmışlardır.” İbn Sîde dedi: **القسور** ve **القسورة**: aslan için iki isimdir. Ve **القسورة**: gecenin ilk yarısı; yahut başı sehere kadar; yahut çoğu. Tevbe b. el-Humeyr dedi:
  Ve gecenin yarısı ile                      yatsı arasındaki gecenin **قسورة**’sı; onu yürütmeye devam ettim.

Ve **القسورة**: uzun ve büyüyen, düz-ova bitkisidir; develer ona hırslıdır. Ezherî dedi: Onu çölde gördüm; develer onunla semirir ve sütü çoğalır; çoğulu **قسور**. Cübeyhâ el-Eşca‘î, keçiden bir koyunun vasfında dedi:
  Ve eğer Receb gecesinde ürkütülseydi                      onun damarlarından su damlası dökülürdü, akıcı.
  Gelirdi; sanki siyah **القسور** onunla gelmiş                      onun çubukları ve birbirine yaslanan meyveli (dalları).

Ve Leys hata etti; zira şöyle inşad etti: “Ve **شرشر** ve **قسور** taze.” Ve **الشرشر** dedi: köpektir. Ve **القسور**: avcıdır. Doğrusu: ikisi de iki bitkidir; İbnü’l-A‘râbî ve Ebû Hanîfe ve başkaları onu zikrettiği gibi; Ezherî de **التهذيب**’de ona reddiye vermeye yönelmiştir. Ve “**فرت من قسورة**” yüce sözünde denildi: murad, avcılardan okçulardır; teki **قسور**; Leys bunu böyle söylemiştir. Ve bu hatadır; **قسور** **قسورة** üzerine cem‘ edilmez; ancak **القسورة** okçular için cem‘ isimdir; lafzından tekili yoktur. Ferrâ dedi: Burada **القسورة** ile murad okçulardır. Kelbî isnadıyla dedi: o aslandır. İkrime’den rivayet edildi: ona denildi ki: **القسورة** okçulardır; aslan ise Habeş dilinde **عنبسة**’dir. İbn ‘Arefe dedi: **قسورة** **القسر**’den **فعولة**’dur; mana: sanki onlar, atışla yahut avla yahut başka bir şeyle ürkütülmüş yaban eşekleridir. İbn ‘Uyeyne dedi: İbn Abbâs şöyle derdi: **القسورة**: insanların **ركز**’idir; o da onların uğultusu ve sesleridir. Ve oğlanlardan **القسورة**: güçlü genç; yahut gençliği sona ermiş olan; **القسور** gibi. Ve Ali’ye (Allah ondan razı olsun) nispet edilir:
  Benim annem bana **حيدره** adını verenim                      size **غلام قسوره** darbesiyle vururum.

Ve **قسر** (fetha ile): Becîle’den bir batındır; o, **قسر بن عبقر بن أنمار بن إراش بن عمرو بن الغوث**’tur; **الأزد بن الغوث**’un kardeşidir; onlardandır: Hâlid b. Abdullâh el-**قسري** ve onun topluluğu. Ve **قسر**: Yemen’de Serât dağıdır. Nâbiga el-Ca‘dî dedi:
  Doğuya, **ماء الذوب** ile; onu toplar                      **قسر** köylerinden sağ taraftaki bir dağda.

Ve denildi: o başka bir yerdir. Ve **قسر**: bir adamın adıdır; denildi ki: o, İbn Ahmer’in çobanıdır; ve onun şu sözüyle kastettiği odur:
  Zannederim bir nağme işitti de onu sanır                      geceleyin yayılan vakitte **القسر** onu yaydı.

Ve **القيسرى**: büyük, ihtiyar bunak. ‘Accâc dedi:
  Coşkunluk mu; sen ise **قيسرى**’sın                      zaman ise insanla dönen-dolaşandır.

Ve **قنسرى** (nûn ile) diye rivayet edilir; ileride gelecektir. Ve **القيسرى**: kırmızı bir tür bokböceğidir; o böyle dedi. Doğrusu: onun **القسورى** olmasıdır; **اللسان** ve başkalarında olduğu gibi. Ve develerden **القيسرى**: büyük; çoğulu **قياسر** ve **قياسرة**. Şair dedi:

  Ve perdelerde **القياسر** üzerinde genç kızlar                      sağrıları ağır basmış; derken **القياسر** yürüdü.

Tekili **قيسرى**. Ezherî dedi: Tekilinin ne olduğunu bilmiyorum. Ve denildi: develerden **القيسرى**: iri, şiddetli, güçlü. Ümeyye b. Ebî’s-Salt **القساور**’ı şu sözünde kullandı:
  Hakkın hücumu, az olan ve tehlikesi nedir                      bir gün tehlike ettiğinde **قساور بـزل**?

Ve divanının şerhinde metin olarak olan şudur: **القساور**: **قسور**’un cem‘idir; o, develerden şiddetli olandır; bu, ona istidrâk edilendir. Ve **قيسارية** (hafifletilmiş): Filistin’de bir şehirdir; ona nispet **القيسراني**’dir. Ve **قيسارية**: Rum’da bir şehirdir; şimdi **قيسر** diye bilinir; **حيدر** gibi; ona nispet **القيسرى**’dır. Ve **القوسرة**: **القوصرة**’da bir lugattır; **الصاد** ile; yakında **الصاد**’da gelecektir; ikisi de hafifletilir. Ve mecazdan: **قسور** bitki; çoğaldığında; **استأسد** denildiği gibi. Ve **قسور** adam: ihtiyarladı ve yaşlandı. Ve denilir: bu, falan oğullarının **مقيسرة**’sidir; sanki küçültülmüş gibidir; onda bir şey yoktur: o, yaşlı develerdir. Ve **أقيسر بن الخفيف** **زبير** gibi, Kudâ‘a nesebinde; onu Sâgânî ve Hâfız nakletti. Ve ona istidrâk edilendir: **تقسره تقسرا**; **اقتسره** gibi. Ve **القسورة**: erkeklerden şiddetli olan. Ve **القسورة**: yiğit. Ve **القيسرى**: güçlü adam; dedi ki: ve **القيسرى الأشدق** boğazına takılabilir. Ve Leys dedi: **القيسرى**: iri, sağlam-korunaklı.
