# قسطس (ق-س-ط-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B3%D8%B7%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - س - ط - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والسين
قسطس: القِسطاسُ، والقُسطاسُ لغة: أقوم الموازين، ويقال: هو الشاهين. والقَرَسْطُون: القبان شامية.
والقُسْطَناس: صلاية الطيب. قال امرؤ القيس:
ردي علي كميت اللون صافـية		كالقُسْطَناس عليه الورس والجسد
قسطر: القَسْطَرَى: الجهبذ، شامية. وهم القَساطِرة، ويقال: الواحد: قَسْطَر وقِسْطار. ويجمع: قساطرة، قال:
دنانيرنا من قرن ثـور ولـم تـكـن		من الذهب المضروب عند القَساطِره
قسطن.
والقُسْطانيّة: ندأة قوس قزح، أي: عوجه. قال:
ونؤي كقُسْطانيّة الدجن ملد
أي: متلبد.
قسطل: القَسْطل: الغبار، والقَسْطلان أيضاً، إذا سطع سطوعاً شديداً.
والقَسْطلانيُّ: قطف منسوبة إلى عامل أو بلد. الواحدة: قَسْطلانيَة، قال:
كأن عليه القَسْطلانيّ مخملاً		إذا ما اتقت شفانه بالمناكب
والقِسْطالُ: الجهبذ.
قرطس: القِرْطاس معروف، يتخذ من بردي مصر. وكل أديم ينصب للنضال فاسمه: قِرطاس.
يقال: قَرْطَسَ الرامي إذا أصاب الأديم. وجرمز إذا أخطأ، والرمية التي تصيبها اسمها: المُقَرْطَسَة.
قردس: قُردُوس: اسم أبي حي.
سردق.
السُّرادق: كل ما أحاط بشيء نحو الشقة في المضرب، أو الحائط المشتمل على الشيء.
والسُّرادق يجمع على السّرادقات.
وبيت مُسَرْدَقٌ أعلاه وأسفله: مشدود كله، قال:
هو المدخل النعمان بيتاً سمـاؤه		نحور الفيول، بعد بيت مُسَرْدَقِ
دنقس: الدَّنْقَسَةُ: تطأطؤ الرأس ذلاً وخضوعا، وخفض البصر. قال:
إذا رآني من بعيد دنقسا
قدمس: القُدْمُوسُ: الملك الضخم، والقُدْمُوسةُ: الصخرة العظيمة، الجميع: القَداميس، قال جرير:
وآبنا نزار أحلاني بـمـنـزلة		في رأس أرعن عادي القَداميسِ
دمقس: الدِّمَقْسُ: الإبريسم. قال العجاج:
خوداً تخال ريطها المُدَمْقَسا
وقال:
يظل العذارى يرتمين بلحمها		وشحم كهداب الدِّمَقْسِ المفتل
قنسر: القِنَّسْرُ، وبعضهم يقول: قِنِّسْر، والقِنَّسْريّ: الكبير السن، قال العجاج:
أطرباً وأنت قِنَّسْريُّ
بنصب النون وتشديدها.
قِنَّسْرين: كورة بالشام.
نقرس: النِّقْرِسُ: داء في الرجل. والنِّقرسُ: الداهية من الأدلاء. يقال: دليل نِقْرس، وطبيب نِقْرس. والنِّقرِيسُ: الشيء تتخذه النساء على صيغة الورد يغرزنه في رؤوسهن. قال:
فحليت من خز وبز وقـرمـز		ومن صنعه الدنيا عليك النّقارِسُ
قرنس: القُرْناس: شبه أنف يتقدم من الجبل.
وقَرْنس البازي، فعل له لازم، إذا كرز، وخيطت عيناه أول ما يصاد.
قسبر: القَسْبُريّ: الذكر الشديد.
قربس: القَرَبُوسُ: حنو السرج، وبعض أهل الشام يثقله وهو خطأ. ويجمعه: قَرَبابيس، وهو أشد خطأ.
قبرس: القِبْرِسُ والقُبْرُسُ من النحاس أجوده. وفي ثغور الشام موضع يقال له: قُبْرُس.
قرقس: القَرَقُوس: القف الصلب. ويقال: القِرْقِسُ: الجرجس، قال:
فليت الأفاعي يعضضننـا		مكان البراغيث والقِرْقِسِ
يحرمن جنبي نوم الفراش		ويؤذين جسمي إن أجلس
مرقس: اسم لإبليس جاهلي عليه لعنة الله. وسمي امرؤ القيس بذلك، لأنه كان يقول الشعر على لسان إبليس، ولا ينبغي أن يقولوا: امرؤ القيس، ولكن امرؤ الله، ولكن جرى هذا على ألسنتهم.
قسمل: القساملةُ: حي من اليمن، والنسبة إليهم: قَسْمليّ.
قلمس: القَلَمَّسُ: الرجل الداهية، المنكر، البعيد الغور. وكان القَلَمَّسُ الكناني من نسأة الشهور على معد. كان يقف في الجاهلية عند جمرة العقبة، فيقول: اللهم إني ناسئ الشهور، واضعها مواضعها، وإني لا أغاب ولا أجاب. اللهم إني أحللت أحد الصفرين، حرمت صفر المؤخر، وكذلك في الرجبين، شعبان ورجب، ثم يقول: انفروا على اسم الله فذلك قوله جل وعز: "إنما النسيئ زيادة في الكفر".
سملق: السَّلْمَقُ: القاع الأملس. وعجز سَمْلقٌ: سيئة الخلق.
والسَّمْلَقةُ: الرديئة في البضع.
سفسق: السَّفاسِقُ: شطب السيوف كأنها عمود في متنه، ممدودة كالخيط. ويقال: بل هو ما بين الشطبتين على صفحة السيف طولاً. والواحدة: سِفْسِقة. قال امرؤ القيس:
ومستلئم كشفت بالرمـح ذيلـه		أقمت بعضب ذي سَفاسِقَ ميله
سمسق: والمُستُقة: الياسمين.
مستق: المُسْتُقةُ: ضرب من الثياب، ويقال: من الفراء.
والمُستُقة: نوع من الملاهي، وهي المزمار، دخيل معرب.

##### Türkçe

**القاف** ve **السين**

**قسطس**: **القِسطاسُ** ve **القُسطاسُ** bir lugattır: terazilerin en doğrusu; ve denilir ki: o, **الشاهين**’dir. Ve **القَرَسْطُون**: **القبان** (kantar) Şâmîdir.
Ve **القُسْطَناس**: güzel koku ezme taşı. İmru’ul-Kays dedi ki:
ردي علي كميت اللون صافـية		كالقُسْطَناس عليه الورس والجسد

**قسطر**: **القَسْطَرَى**: sarraf, Şâmîdir. Ve onlar **القَساطِرة**’dir; ve denilir ki: tekil: **قَسْطَر** ve **قِسْطار**. Ve çoğul yapılır: **قساطرة**. Dedi ki:
دنانيرنا من قرن ثـور ولـم تـكـن		من الذهب المضروب عند القَساطِره

**قسطن**.
Ve **القُسْطانيّة**: gökkuşağının eğriliği; yani: onun eğriliği. Dedi ki:
ونؤي كقُسْطانيّة الدجن ملد
yani: birbirine yapışmış.

**قسطل**: **القَسْطل**: toz; ve **القَسْطلان** da (böyledir), şiddetli bir parlayışla parladığı zaman.
Ve **القَسْطلانيُّ**: bir âmile yahut bir beldeye nisbet edilen bir üzüm salkımı. Tekili: **قَسْطلانيَة**. Dedi ki:
كأن عليه القَسْطلانيّ مخملاً		إذا ما اتقت شفانه بالمناكب
Ve **القِسْطالُ**: sarraf.

**قرطس**: **القِرْطاس** bilinir; Mısır papirüsünden yapılır. Ve her deri ki atış talimi için dikilir, onun adı: **قِرطاس**’tır.
Denilir ki: **قَرْطَسَ** okçu, deriyi vurduğu zaman. Ve **جرمز** (derler) ıskaladığı zaman. Ve isabet eden atışın adı: **المُقَرْطَسَة**’dir.

**قردس**: **قُردُوس**: Ebû Hayy’ın adıdır.

**سردق**.
**السُّرادق**: bir şeyi kuşatan her şey; meselâ çadırda bölme gibi; yahut şeyi içine alan duvar gibi.
Ve **السُّرادق** **السّرادقات** üzerine cem‘ olunur.
Ve **مُسَرْدَقٌ** bir ev, üstü ve altı: bütünüyle gerilmiş. Dedi ki:
هو المدخل النعمان بيتاً سمـاؤه		نحور الفيول، بعد بيت مُسَرْدَقِ

**دنقس**: **الدَّنْقَسَةُ**: zillet ve boyun eğme olarak başı eğmek; ve bakışı kısmak. Dedi ki:
إذا رآني من بعيد دنقسا

**قدمس**: **القُدْمُوسُ**: iri (azametli) hükümdar; ve **القُدْمُوسةُ**: büyük kaya. Hepsi: **القَداميس**. Cerîr dedi ki:
وآبنا نزار أحلاني بـمـنـزلة		في رأس أرعن عادي القَداميسِ

**دمقس**: **الدِّمَقْسُ**: ipek. el-A‘câc dedi ki:
خوداً تخال ريطها المُدَمْقَسا
Ve dedi ki:
يظل العذارى يرتمين بلحمها		وشحم كهداب الدِّمَقْسِ المفتل

**قنسر**: **القِنَّسْرُ**; ve bazısı der ki: **قِنِّسْر**. Ve **القِنَّسْريّ**: yaşı büyük. el-A‘câc dedi ki:
أطرباً وأنت قِنَّسْريُّ
**النون**’un nasbı ve onun şeddelenmesiyle.

**قِنَّسْرين**: Şam’da bir kûre.

**نقرس**: **النِّقْرِسُ**: ayakta bir hastalık. Ve **النِّقرسُ**: kılavuzlardan bir felâket (büyük belâ). Denilir ki: **دليل نِقْرس** ve **طبيب نِقْرس**. Ve **النِّقرِيسُ**: kadınların gül biçiminde yaptıkları, başlarına sapladıkları şey. Dedi ki:
فحليت من خز وبز وقـرمـز		ومن صنعه الدنيا عليك النّقارِسُ

**قرنس**: **القُرْناس**: dağdan öne doğru çıkan burun benzeri şey.
Ve **قَرْنس** doğanın; ona lâzım bir fiildir; **كرز** ettiği zaman; ve avlandığı ilk vakit gözleri dikildi (dikilip kapatıldı).

**قسبر**: **القَسْبُريّ**: şiddetli erkek.

**قربس**: **القَرَبُوسُ**: eyerin önü (kaşı). Ve Şam ehlinin bazısı onu ağırlaştırır (telaffuz eder); o hatadır. Ve onun cem‘i: **قَرَبابيس**; ve o, daha şiddetli bir hatadır.

**قبرس**: **القِبْرِسُ** ve **القُبْرُسُ** bakırdan; onun en iyisi. Ve Şam sınırlarında **قُبْرُس** denilen bir yer vardır.

**قرقس**: **القَرَقُوس**: sert kafes. Ve denilir ki: **القِرْقِسُ**: **الجرجس**. Dedi ki:
فليت الأفاعي يعضضننـا		مكان البراغيث والقِرْقِسِ
يحرمن جنبي نوم الفراش		ويؤذين جسمي إن أجلس

**مرقس**: Câhiliye’de İblîs’in bir adıdır; Allah’ın lâneti onun üzerine olsun. Ve İmru’ul-Kays ona bununla adlandırıldı; çünkü İblîs’in dili üzere şiir söylerdi. Ve “İmru’ul-Kays” demeleri uygun değildir; lâkin “İmru’u’llâh” (demeleri gerekir); fakat bu, onların dillerinde böyle cereyan etti.

**قسمل**: **القساملةُ**: Yemen’den bir kabile; ve onlara nisbet: **قَسْمليّ**.

**قلمس**: **القَلَمَّسُ**: felâket adamı; münker; derinliği uzak. Ve **القَلَمَّسُ** el-Kinânî, Ma‘add üzerine ayların ertelenmesinden idi. Câhiliye’de Cemretü’l-Akabe yanında dururdu; sonra derdi ki: “Allah’ım, ben ayları erteleyenim; onları yerlerine koyanım; ve ben ne gaib olurum ne de bana cevap verilir. Allah’ım, iki **الصفر**’den birini helâl kıldım; sonraki **صفر**’i haram kıldım; ve aynı şekilde iki Receb’de: Şa‘bân ve Receb.” Sonra derdi ki: “Allah’ın adı üzere sefere çıkın.” İşte bu, O’nun (azze ve celle) sözüdür: “إنما النسيئ زيادة في الكفر”.

**سملق**: **السَّلْمَقُ**: düz, kaygan taban. Ve **عجز سَمْلقٌ**: kötü huylu.
Ve **السَّمْلَقةُ**: cima‘da kötü olan (kadın).

**سفسق**: **السَّفاسِقُ**: kılıçların çizgisi; sanki onun sırtında bir sütun gibidir; ip gibi uzatılmış. Ve denilir ki: bilakis o, kılıcın yüzünde uzunlamasına iki çizgi arasındaki şeydir. Tekili: **سِفْسِقة**. İmru’ul-Kays dedi ki:
ومستلئم كشفت بالرمـح ذيلـه		أقمت بعضب ذي سَفاسِقَ ميله

**سمسق**: ve **المُستُقة**: yasemin.

**مستق**: **المُسْتُقةُ**: elbiselerden bir tür; ve denilir ki: kürklerden.
Ve **المُستُقة**: eğlencelerden bir türdür; o, mizmar (nefesli çalgı)dır; yabancı, Arapçalaştırılmıştır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

قال اللَّه عز وجل وعلا: وزِنُوا بالقسطاس المستقيم؛ القِسْطاس والقُسطاس: أَعدل الموازين واَقومُها، وقيل: هو شاهينٌ. الزجاج: قيل القِسطاس القَرَسْطون وقيل هو القَيَّان. والقِسْطاس: هو ميزان العدل أَيَّ ميزان كان من موازين الدراهم وغيرها؛ وقول عديّ:
في حَديد القسطاسِ يَرْقُبُني الحَا
رِث، والمَرءُ كلَّ شيء يُلاقِي
قال الليث: أَراه حديد القَبَّان.

##### Türkçe

Allah عز وجل ve علا dedi: **وزِنُوا بالقسطاس المستقيم**; **القِسْطاس** ve **القُسطاس**: terazilerin en adili ve en doğru olanıdır; ve denildi ki: o, **شاهين**’dir. **الزجاج**: denildi: **القِسطاس** **القَرَسْطون**’dur ve denildi: o, **القَيَّان**’dır. Ve **القِسْطاس**: adalet terazisidir; yani dirhemlerin ve başkasının terazilerinden her hangi bir terazi; ve **عديّ**’nin sözü:

**في حَديد القسطاسِ يَرْقُبُني الحَا
رِث، والمَرءُ كلَّ شيء يُلاقِي**

**الليث** dedi: onu **حديد القَبَّان** görüyorum.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7%D8%B3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق س ط س * * الِقُسْطاسُ * بضم القاف وكسرها الميزان

##### Türkçe

* ق س ط س * * **الِقُسْطاسُ** * **القاف**’ın dammesi ve kesresiyle: terazi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القسطاس، بالضم والكسر: الميزان، قال الله تعالى:  وزنوا بالقسطاس المستقيم  قرأ الكوفيون غير أبي بكر بالكسر، والباقون بالضم. وقيل: هو أقوم الموازين وأعدلها، وقال الزجاج: القسطاس القرسطون، وبعضهم يفسره بالشاهين، وقيل: هو القبان، أو قيل: هو ميزان العدل أي ميزان كان من موازين الدراهم وغيرها، كالقصطاس، بالصاد، أو هو رومي معرب، قاله ابن دريد ومثله في البخاري، وبه يسقط قول من قال إنه مأخوذ من القسط، كما نبه عليه شيخنا في تركيب ق س ط. وقال الليث في قول عدي:
  في حديد القسطاس يرقبني الحا                      رث والمرء كل شيء يلاقي أرها حديد القبان.

##### Türkçe

**القسطاس**، (ضم ve kesre ile): terazi; Allah Teâlâ dedi ki: “**وزنوا بالقسطاس المستقيم**”. Kûfeliler, Ebû Bekir’den başkası, kesre ile okudu; geri kalanlar ise zamme ile. Ve denildi ki: o, terazilerin en doğru olanı ve en âdilidir. Zeccâc dedi ki: **القسطاس** **القرسطون**’dur; bazısı onu **الشاهين** ile tefsir eder. Ve denildi ki: o, **القبان**’dır; yahut denildi ki: o, adalet terazisi yani dirhemlerin ve başkalarının terazilerinden herhangi bir terazi, **القصطاس** gibi, **بالصاد**; yahut o, Rûmî olup Arapçalaştırılmıştır; bunu İbn Düreyd söyledi ve bunun benzeri Buhârî’dedir. Bununla, onun **القسط**’tan alınmış olduğunu söyleyenin sözü düşer; nitekim şeyhimiz, **ق س ط** terkibinde buna dikkat çekti. Leys, Adî’nin sözü hakkında dedi ki:

  **في حديد القسطاس** beni gözetler **الحا**
                      **رث**; ve kişi, her şeyi karşılar.

Onun mânâsı: **القبان** demiridir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قُسْطَاسٌ
قُسْطَاسٌ ذ and قِسْطَاسٌ A balance, or instrument for weighing: (S, Msb, K; and Bd in xvii. 37:) or the most even and most just kind thereof: or such as is just, of whatever kind it be: (K:) or i. q. قَبَّانٌ [a steelyard]: or, as Lth thinks, the iron of the قبّان: or i. q. شَاهِينٌ [the beam of a balance]: (TA:) or i. q. فَرَسْطُونٌ [an arabicized Persian word, signifying a public standard of weights or measures]: (Zj, TA:) also written قصطاس: (K:) said to be Arabic, from القِسْطُ, meaning “ justice: ” (Msb:) or a Greek word arabicized; (IDrd, Msb, K;) and its being so does not impugn the truth of the Kur-لn's being [altogether] Arabic; for when a foreign word is used by the Arabs, and made by them conformable with their language in respect of desinential syntax and determinateness and indeterminateness and the like, it becomes Arabic: (Bd, ubi supra:) pl. قَسَاطِيسُ. (Msb.)

##### Türkçe

قُسْطَاسٌ
**قُسْطَاسٌ** **ذ** ve **قِسْطَاسٌ**: bir terazi yahut tartma aleti: (S, Msb, K; ve Bd xvii. 37’de:) yahut onun en düzgün ve en adil olan türü: yahut her ne tür olursa olsun adil olanı: (K:) yahut **قَبَّانٌ** ile aynı: [bir kantar]: yahut, Lth’nin düşündüğüne göre, **قبّان**’ın demiri: yahut **شَاهِينٌ** ile aynı: [bir terazinin kirişi]: (TA:) yahut **فَرَسْطُونٌ** ile aynı: [Farsçadan Arapçalaştırılmış bir kelime; umumi bir ağırlıklar yahut ölçüler standardı manasına gelir]: (Zj, TA:) ayrıca **قصطاس** şeklinde de yazılır: (K:) Arapça olduğu söylenmiştir; **القِسْطُ**’tan, “adalet” manasına gelir: (Msb:) yahut Yunanca bir kelime, Arapçalaştırılmıştır; (IDrd, Msb, K;) ve onun böyle olması, Kur’ân’ın [tamamıyla] Arapça oluşunun doğruluğuna zarar vermez; zira yabancı bir kelime Araplar tarafından kullanıldığında ve onlar tarafından i‘rab bakımından ve marifelik ve nekrelik ve benzeri hususlarda kendi dillerine uygun kılındığında, Arapça olur: (Bd, yukarıda geçen yerde:) çoğulu **قَسَاطِيسُ**. (Msb.)
