# قسطل (ق-س-ط-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B3%D8%B7%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - س - ط - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والسين
قسطس: القِسطاسُ، والقُسطاسُ لغة: أقوم الموازين، ويقال: هو الشاهين. والقَرَسْطُون: القبان شامية.
والقُسْطَناس: صلاية الطيب. قال امرؤ القيس:
ردي علي كميت اللون صافـية		كالقُسْطَناس عليه الورس والجسد
قسطر: القَسْطَرَى: الجهبذ، شامية. وهم القَساطِرة، ويقال: الواحد: قَسْطَر وقِسْطار. ويجمع: قساطرة، قال:
دنانيرنا من قرن ثـور ولـم تـكـن		من الذهب المضروب عند القَساطِره
قسطن.
والقُسْطانيّة: ندأة قوس قزح، أي: عوجه. قال:
ونؤي كقُسْطانيّة الدجن ملد
أي: متلبد.
قسطل: القَسْطل: الغبار، والقَسْطلان أيضاً، إذا سطع سطوعاً شديداً.
والقَسْطلانيُّ: قطف منسوبة إلى عامل أو بلد. الواحدة: قَسْطلانيَة، قال:
كأن عليه القَسْطلانيّ مخملاً		إذا ما اتقت شفانه بالمناكب
والقِسْطالُ: الجهبذ.
قرطس: القِرْطاس معروف، يتخذ من بردي مصر. وكل أديم ينصب للنضال فاسمه: قِرطاس.
يقال: قَرْطَسَ الرامي إذا أصاب الأديم. وجرمز إذا أخطأ، والرمية التي تصيبها اسمها: المُقَرْطَسَة.
قردس: قُردُوس: اسم أبي حي.
سردق.
السُّرادق: كل ما أحاط بشيء نحو الشقة في المضرب، أو الحائط المشتمل على الشيء.
والسُّرادق يجمع على السّرادقات.
وبيت مُسَرْدَقٌ أعلاه وأسفله: مشدود كله، قال:
هو المدخل النعمان بيتاً سمـاؤه		نحور الفيول، بعد بيت مُسَرْدَقِ
دنقس: الدَّنْقَسَةُ: تطأطؤ الرأس ذلاً وخضوعا، وخفض البصر. قال:
إذا رآني من بعيد دنقسا
قدمس: القُدْمُوسُ: الملك الضخم، والقُدْمُوسةُ: الصخرة العظيمة، الجميع: القَداميس، قال جرير:
وآبنا نزار أحلاني بـمـنـزلة		في رأس أرعن عادي القَداميسِ
دمقس: الدِّمَقْسُ: الإبريسم. قال العجاج:
خوداً تخال ريطها المُدَمْقَسا
وقال:
يظل العذارى يرتمين بلحمها		وشحم كهداب الدِّمَقْسِ المفتل
قنسر: القِنَّسْرُ، وبعضهم يقول: قِنِّسْر، والقِنَّسْريّ: الكبير السن، قال العجاج:
أطرباً وأنت قِنَّسْريُّ
بنصب النون وتشديدها.
قِنَّسْرين: كورة بالشام.
نقرس: النِّقْرِسُ: داء في الرجل. والنِّقرسُ: الداهية من الأدلاء. يقال: دليل نِقْرس، وطبيب نِقْرس. والنِّقرِيسُ: الشيء تتخذه النساء على صيغة الورد يغرزنه في رؤوسهن. قال:
فحليت من خز وبز وقـرمـز		ومن صنعه الدنيا عليك النّقارِسُ
قرنس: القُرْناس: شبه أنف يتقدم من الجبل.
وقَرْنس البازي، فعل له لازم، إذا كرز، وخيطت عيناه أول ما يصاد.
قسبر: القَسْبُريّ: الذكر الشديد.
قربس: القَرَبُوسُ: حنو السرج، وبعض أهل الشام يثقله وهو خطأ. ويجمعه: قَرَبابيس، وهو أشد خطأ.
قبرس: القِبْرِسُ والقُبْرُسُ من النحاس أجوده. وفي ثغور الشام موضع يقال له: قُبْرُس.
قرقس: القَرَقُوس: القف الصلب. ويقال: القِرْقِسُ: الجرجس، قال:
فليت الأفاعي يعضضننـا		مكان البراغيث والقِرْقِسِ
يحرمن جنبي نوم الفراش		ويؤذين جسمي إن أجلس
مرقس: اسم لإبليس جاهلي عليه لعنة الله. وسمي امرؤ القيس بذلك، لأنه كان يقول الشعر على لسان إبليس، ولا ينبغي أن يقولوا: امرؤ القيس، ولكن امرؤ الله، ولكن جرى هذا على ألسنتهم.
قسمل: القساملةُ: حي من اليمن، والنسبة إليهم: قَسْمليّ.
قلمس: القَلَمَّسُ: الرجل الداهية، المنكر، البعيد الغور. وكان القَلَمَّسُ الكناني من نسأة الشهور على معد. كان يقف في الجاهلية عند جمرة العقبة، فيقول: اللهم إني ناسئ الشهور، واضعها مواضعها، وإني لا أغاب ولا أجاب. اللهم إني أحللت أحد الصفرين، حرمت صفر المؤخر، وكذلك في الرجبين، شعبان ورجب، ثم يقول: انفروا على اسم الله فذلك قوله جل وعز: "إنما النسيئ زيادة في الكفر".
سملق: السَّلْمَقُ: القاع الأملس. وعجز سَمْلقٌ: سيئة الخلق.
والسَّمْلَقةُ: الرديئة في البضع.
سفسق: السَّفاسِقُ: شطب السيوف كأنها عمود في متنه، ممدودة كالخيط. ويقال: بل هو ما بين الشطبتين على صفحة السيف طولاً. والواحدة: سِفْسِقة. قال امرؤ القيس:
ومستلئم كشفت بالرمـح ذيلـه		أقمت بعضب ذي سَفاسِقَ ميله
سمسق: والمُستُقة: الياسمين.
مستق: المُسْتُقةُ: ضرب من الثياب، ويقال: من الفراء.
والمُستُقة: نوع من الملاهي، وهي المزمار، دخيل معرب.

##### Türkçe

**القاف** ve **السين**

**قسطس**: **القِسطاسُ** ve **القُسطاسُ** lugatçe: terazilerin en doğru olanı; ve denilir ki: o, **الشاهين**’dir. Ve **القَرَسْطُون**: **القبان** (kantar) Şamlıcadır.
Ve **القُسْطَناس**: güzel koku sürme taşı. İmru’ul-Kays dedi ki:
Bana geri ver, rengi doru olan, berrak bir kımızıyı		üzerinde **الورس** ve **الجسد** bulunan **القُسْطَناس** gibi

**قسطر**: **القَسْطَرَى**: sarraf, Şamlıcadır. Ve onlar **القَساطِرة**’dir; ve denilir ki: tekil: **قَسْطَر** ve **قِسْطار**. Ve çoğul yapılır: **قساطرة**; dedi ki:
Dinarlarımız bir boğa boynuzundandır ve olmadı		**القَساطِره** yanında basılmış altından

**قسطن**.
Ve **القُسْطانيّة**: gökkuşağının eğriliği; yani: onun eğriliği. Dedi ki:
Ve bir bulut yığını, karanlığın **قُسْطانيّة**’si gibi, yığılmış
yani: yığılmış, kümelenmiş.

**قسطل**: **القَسْطل**: toz; ve **القَسْطلان** da (böyledir), şiddetli bir parlayışla parladığı zaman.
Ve **القَسْطلانيُّ**: bir âmile veya beldeye nispet edilen bir üzüm salkımı. Tekili: **قَسْطلانيَة**; dedi ki:
Sanki üzerinde **القَسْطلانيّ** kadife gibi		dudaklarını omuzlarla koruduğu vakit
Ve **القِسْطالُ**: sarraf.

**قرطس**: **القِرْطاس** bilinen (şey)dir; Mısır papirüsünden yapılır. Ve her deri ki atış talimi için dikilir, onun adı: **قِرطاس**.
Denilir ki: **قَرْطَسَ** okçu, deriyi vurduğu zaman. Ve **جرمز** (derler) eğer ıskalarsa; ve isabet eden atışın adı: **المُقَرْطَسَة**.

**قردس**: **قُردُوس**: bir kabilenin babasının adı.

**سردق**.
**السُّرادق**: bir şeyi kuşatan her şey; mesela çadır kurulan yerdeki bölme, yahut şeyi içine alan duvar.
Ve **السُّرادق** **السّرادقات** üzere cem‘ olunur.
Ve üstü ve altı **مُسَرْدَقٌ** olan bir ev: bütünüyle gerilmiş (sıkıca bağlanmış)tır; dedi ki:
O, Nu‘mân’ın bir eve girişi (gibi)dir; onun göğü		fillerin boğazlarıdır; **مُسَرْدَقِ** bir evden sonra

**دنقس**: **الدَّنْقَسَةُ**: zillet ve boyun eğme olarak başı eğmek; ve bakışı kısmak. Dedi ki:
Beni uzaktan gördüğü zaman başını eğdi

**قدمس**: **القُدْمُوسُ**: iri (büyük) hükümdar; ve **القُدْمُوسةُ**: pek büyük kaya; hepsi: **القَداميس**. Cerîr dedi ki:
Ve Nizâr babamız beni bir menzile yerleştirdi		**القَداميسِ**’e düşman, sarp bir tepenin başında

**دمقس**: **الدِّمَقْسُ**: ipek. el-‘Accâc dedi ki:
Bir genç kız ki onun örtüsünü **المُدَمْقَسا** sanırsın
Ve dedi ki:
Genç kızlar onun etine atarlar		ve bükülmüş **الدِّمَقْسِ** püskülleri gibi bir yağ

**قنسر**: **القِنَّسْرُ**; ve bazısı der ki: **قِنِّسْر**; ve **القِنَّسْريّ**: yaşlı (kimse). el-‘Accâc dedi ki:
Coşkunluk mu (bu) ve sen **قِنَّسْريُّ** iken
**النون**’un nasbı ve şeddelenmesiyle.

**قِنَّسْرين**: Şam’da bir kûre (idari bölge).

**نقرس**: **النِّقْرِسُ**: ayakta bir hastalık. Ve **النِّقرسُ**: kılavuzlardan (yol göstericilerden) bir felaket (büyük bela). Denilir ki: **دليل نِقْرس** ve **طبيب نِقْرس**. Ve **النِّقرِيسُ**: kadınların gül biçiminde edindikleri, başlarının üstlerine sapladıkları şey. Dedi ki:
Ve süslendim, ipekten ve bezden ve kırmızı boyadan		ve onun yapısından, dünya sana **النّقارِسُ** (verdi)

**قرنس**: **القُرْناس**: dağdan öne çıkan burun benzeri (çıkıntı).
Ve **قَرْنس** doğanın (şahinin) (bir fiilidir); ona lâzım bir fiildir: **كرز** ettiği zaman; ve avlandığı ilk vakit gözleri dikilmiştir.

**قسبر**: **القَسْبُريّ**: şiddetli erkek.

**قربس**: **القَرَبُوسُ**: eyerin önü (kaşı). Ve Şam ehlinin bazısı onu ağırlaştırır (telaffuz eder); o hatadır. Ve onun çoğulu: **قَرَبابيس**; ve o, daha şiddetli bir hatadır.

**قبرس**: **القِبْرِسُ** ve **القُبْرُسُ**: bakırdan, onun en iyisi. Ve Şam sınırlarında **قُبْرُس** denilen bir yer vardır.

**قرقس**: **القَرَقُوس**: sert sepet. Ve denilir ki: **القِرْقِسُ**: **الجرجس**. Dedi ki:
Keşke yılanlar bizi ısırsaydı		pirelerin ve **القِرْقِسِ**’in yerine
Yatağın uykusunu yanımdan men ederler		ve oturursam bedenime eziyet ederler

**مرقس**: Câhiliye (devrinde) İblîs’in bir adı; Allah’ın laneti onun üzerine olsun. Ve İmru’ul-Kays buna isimlendirildi; çünkü o, şiiri İblîs’in dili üzere söylerdi. Ve onların “İmru’ul-Kays” demeleri uygun değildir; fakat “İmru’ullah”; lâkin bu, dillerinde cereyan etti.

**قسمل**: **القساملةُ**: Yemen’den bir kabile; ve onlara nispet: **قَسْمليّ**.

**قلمس**: **القَلَمَّسُ**: dehâ (sahibi) adam; inkâr edilen; derinliği uzak. Ve Kinânî **القَلَمَّسُ**, Ma‘add üzerine ayların ertelenmesinden (sorumlu) idi. Câhiliyede Cemretü’l-‘Akabe yanında durur, sonra derdi: Allah’ım, ben ayları erteleyenim; onları yerlerine koyanım; ve ben ne kaybolurum ne de bana cevap verilir. Allah’ım, ben iki **الصفر**’den birini helâl kıldım; sonraki **صفر**’i haram kıldım; ve iki Receb’de de (böyle): Şa‘bân ve Receb. Sonra derdi: Allah’ın adı üzerine sefere çıkın. İşte bu, O’nun (azze ve celle) sözüdür: “**إنما النسيئ زيادة في الكفر**”.

**سملق**: **السَّلْمَقُ**: düz, kaygan taban. Ve **عجز سَمْلقٌ**: kötü huylu.
Ve **السَّمْلَقةُ**: cima‘da kötü (olan kadın).

**سفسق**: **السَّفاسِقُ**: kılıçların çizgisi; sanki onun sırtında bir direk gibidir; ip gibi uzatılmış. Ve denilir ki: bilakis o, kılıcın yüzünde uzunlamasına iki çizgi arasındaki şeydir. Tekili: **سِفْسِقة**. İmru’ul-Kays dedi ki:
Zırh kuşanmış (birine) ki mızrakla eteğini açtım		**سَفاسِقَ** sahibi keskin bir kılıçla onun eğriliğini doğrulttum

**سمسق**: ve **المُستُقة**: yasemin.

**مستق**: **المُسْتُقةُ**: elbiselerden bir tür; ve denilir ki: kürklerden.
Ve **المُستُقة**: eğlencelerden bir türdür; o, mizmar (nefesli çalgı)dır; yabancı, Arapçalaştırılmıştır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القسْطَلُ والقَصْطَلُ، بالسين والصاد: الغُبارُ، والقَسْطالُ لغةٌ فيه، وأنشد أبو مالكٍ لأوس بن حجر يرثي رجلاً:
ولَنِعْمَ رِفْدُ القَوْمِ يَنْتَظِـرونَـهُ		ولَنِعْمَ حَشْوُ الدِرْعِ والسِربـال
ولَنِعْمَ مَأوى المُسْتَضيفِ إذا دَعا		والخَيلُ خارِجَةٌ من القَسْطـالِ
والقَسْطَلانِيّةَ: قَوْسُ قُزَحَ، وحُمْرَةُ الشفقِ أيضاً. قال مالك بن الرَيْبِ:
تَرى جَدَثاً قد جَرَّتِ الريحُ فَوْقَهُتُراباً كلونِ القَسْطَلانيِّ هابِـيا

##### Türkçe

**القسْطَلُ** ve **القَصْطَلُ**, **السين** ve **الصاد** ile: tozdur; **القَسْطالُ** da onda bir lugattır. Ebû Mâlik, Evs b. Hacer’den bir adamı mersiye olarak şu beyti okudu:

Ve ne güzel kavmin ihsanıdır; onu beklerler,
ve ne güzel zırhın iç dolgusu ve zırh gömleği.

Ve ne güzel, çağırdığı vakit misafirin sığınağıdır,
ve atlar **القَسْطالِ**’dan dışarı çıkmış iken.

Ve **القَسْطَلانِيّةَ**: gökkuşağıdır; ve şafağın kızıllığı da. Mâlik b. er-Reyb dedi:

Üstüne rüzgârın sürüklediği bir kabir görürsün;
uçuşan, **القَسْطَلانيِّ** renginde bir toprak.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَسْطَل والقَسْطال والقُسْطُول والقَسْطَلان، كله: الغُبار الساطِع. والقَصْطَل، بالصاد أَيضاً؛ زاد التهذيب: وكَسْطَل وكَسْطَن وقَسْطان وكَسْطان. قال الأَزهري: جعل أَبو عمرو قَسْطان بفتح القاف، فَعلاناً لا فَعْلالاً، ولم يجز قَسْطالاً ولا كَسْطالاً لأَنه ليس في كلام العرب فَعْلال من غير المضاعف غير حرف واحد جاء نادراً وهو قولهم: ناقة بها خَزْعالٌ؛ قال ابن سيده: هذا قول الفراء. وقال الجوهري: القَسْطال لغة فيه كأَنه ممدود منه مع قلة فَعْلال في غير المضاعف؛ وأَنشد أَبو مالك لأَوس بن حَجَر يَرْثي رجلاً:
ولَنِعْم رِفْدُ القوم ينتظرونه،
ولنعم حَشْوُ الدِّرْع والسِّرْبال
ولنعم مأْوى المُسْتَضيف إِذا دَعا،
والخيل خارجة من القَسْطال
وقال آخر:
كأَنه قَسْطال ريح ذي رَهَجْ
وفي خبر وقعة نَهاوَنْد: لما التقى المسلمون والفُرْس غَشِيتهم قَسْطلانية أَي كثرة الغبار، بزيادة الأَلف والنون للمبالغة؛ والقَسْطَلانِيَّة: قُطُف منسوبة إِلى بلد أَو عامل. غيره: القَسْطَلانيُّ قُطُف، الواحدة قَسْطَلانِيَّة؛ وأَنشد:
كأَنَّ عليها القَسْطَلانيَّ مُخْمَلاً،
إِذا ما التقَتْ شُقَّاتُهُ بالمَناكِب
والقَسْطَلانِيَّة: بَدْأَة الشَّفَق. والقَسْطَلانيُّ: قوسُ قُزَح. الجوهري: القَسْطَلانِيَّة قوس قُزَح وحمرة الشفق أَيضاً؛ قال مالك بن الرَّيْب:
تَرى جَدَثاً قد جَرَّت الريحُ فوقه
تُراباً، كَلَوْن القَسْطَلانيِّ، هابِيَا
قال ابن بري: والقُسْطالة والقُسْطالة قوسُ قُزَح. وقال أَبو حنيفة: القَسْطَلانيُّ خُيوط كخُيُوط خَيْط المُزْن
(* قوله «كخيوط خيط المزن» هكذا
في الأصل هنا، وتقدم في مادة قسط: كخيوط قوس المزن) تحِيط بالقمر، وهي من علامة المطر؛ قال ابن سيده: وإِنما قال أَبو حنيفة خُيوط، وإِن لم تكن خُيوطاً، على التشبيه، وكثيراً ما يأْتي بمثل هذا في كتابه المَوْسوم بالنَّبات.

##### Türkçe

**القَسْطَل** ve **القَسْطال** ve **القُسْطُول** ve **القَسْطَلان**; hepsi: parlayan tozdur. Ve **القَصْطَل**, **الصاد** ile de; Tehzîb şunu artırdı: ve **كَسْطَل** ve **كَسْطَن** ve **قَسْطان** ve **كَسْطان**. Ezherî dedi: Ebû Amr, **قَسْطان**’ı **القاف**’ın fethasıyla, **فَعلان** vezni yaptı, **فَعْلال** değil; ve **قَسْطال**’ı da **كَسْطال**’ı da câiz görmedi; çünkü Arapların sözünde, muzâaf olmayan (kökü ikizlenmemiş)dan **فَعْلال** yoktur; yalnız bir harf (örnek) nâdir olarak gelmiştir; o da onların şu sözüdür: “Bir dişi deve ki onda **خَزْعالٌ** vardır”; İbn Sîde dedi: bu, Ferrâ’nın sözüdür. Cevherî dedi: **القَسْطال** onda bir dildir; sanki ondan uzatılmış gibidir; muzâaf olmayan (kökü ikizlenmemiş)da **فَعْلال**’ın azlığıyla beraber. Ve Ebû Mâlik, Evs b. Hacer’den, bir adamı mersiye ederken, şu beyti okudu:

ولَنِعْم رِفْدُ القوم ينتظرونه،
ولنعم حَشْوُ الدِّرْع والسِّرْبال
ولنعم مأْوى المُسْتَضيف إِذا دَعا،
والخيل خارجة من **القَسْطال**

Ve bir başkası dedi:

كأَنه **قَسْطال** ريح ذي رَهَجْ

Ve Nehâvend vak‘ası haberinde: Müslümanlar ile Farslar karşılaştığında, onları **قَسْطلانية** kapladı; yani tozun çokluğu; mübalağa için **الألف** ve **النون**’un artırılmasıyla. Ve **القَسْطَلانِيَّة**: bir beldeye yahut bir âmile nisbet edilmiş kadife(ler)dir. Başkası: **القَسْطَلانيُّ** kadifedir; bir tanesi **قَسْطَلانِيَّة**. Ve şu beyti okudu:

كأَنَّ عليها **القَسْطَلانيَّ** مُخْمَلاً،
إِذا ما التقَتْ شُقَّاتُهُ بالمَناكِب

Ve **القَسْطَلانِيَّة**: şafağın başlangıcıdır. Ve **القَسْطَلانيُّ**: gökkuşağıdır. Cevherî: **القَسْطَلانِيَّة** gökkuşağıdır ve şafağın kızıllığıdır da; Mâlik b. er-Reyb dedi:

تَرى جَدَثاً قد جَرَّت الريحُ فوقه
تُراباً، كَلَوْن **القَسْطَلانيِّ**، هابِيَا

İbn Berrî dedi: ve **القُسْطالة** ve **القُسْطالة** gökkuşağıdır. Ebû Hanîfe dedi: **القَسْطَلانيُّ** ayı kuşatan, **خَيْط المُزْن** iplikleri gibi ipliklerdir; ve o, yağmurun alâmetindendir. İbn Sîde dedi: Ebû Hanîfe, iplikler olmadığı hâlde, benzetme üzere **خُيوط** dedi; ve kitabında bunun benzeriyle çokça gelir; **بالنَّبات** diye adlandırılmış olan (kitabında).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القسطل، والقسطال، والقسطلان، بفتحهن، والقسطول، كزنبور، زاد الأزهري: وكسطل، وكسطن، وقسطان، وكسطان، كل ذلك بمعنى: الغبار الساطع، والقصطل، بالصاد، لغة فيه، قال الأزهري: جعل أبو عمرو قسطان فعلانا لا فعلالا، ولم يجز قسطالا ولا كسطالا، لأنه ليس في كلام العرب فعلال من غير المضاعف غير حرف واحد جاء نادرا، وهو قولهم ناقة بها خزعال، قال ابن سيده: هذا قول الفراء، وقال الجوهري والصاغاني: القسطال لغة فيه، كأنه ممدود منه مع قلة فعلال في غير المضاعف، وأنشد أبو مالك لأوس بن حجر، يرثي رجلا:
  ولنعم مأوى المستضيف إذا دعا                      والخيل خارجة من القسطـال وقال آخر: كأنه قسطال ريح ذي رهج وفي خبر وقعة نهاوند: لما التقى المسلمون والفرس غشيتهم قسطلانية: أي كثرة الغبار، بزيادة الألف والنون للمبالغة. وأم قسطل: من أسماء الداهية، وكذلك المنية. والقسطلانية: قوس قزح، وحمرة الشفق أيضا، كما في الصحاح، وأنشد لمالك بن الريب:
  ترى جدثا قد جرت الريح فوقه                      ترابا كلون القسطلاني هابـيا وقال أبو حنيفة: القسطلاني: خيوط كخيوط المزن تحيط بالقمر، وهي من علامة المطر. قال الليث: القسطلاني: ثوب من القطيفة منسوب إلى عامل، الواحد قسطلانية، وأنشد:
  كأن عليها القسطلاني مخملا                      إذا ما اتقت شفانه بالمناكب أو إلى قسطلة: د، بالأندلس، منه أبو عمر أحمد بن محمد بن دراج القسطلي، من كتاب الإنشاء للمنصور بن أبي عامر، يقرن بالمتنبي في جودة الشعر، وضبطه الحافظ بتشديد اللام، فانظر ذلك. وقسطيلية: د، بها، أي بالأندلس أيضا، أو هي من إقليم إفريقية غربي قفصة، والنسبة قسطلاني، قاله ابن فرحون، وقال القطب الحلبي في تاريخ مصر: القسطلاني كأنه منسوب إلى قسطيلة بضم القاف من أعمال إفريقية بالمغرب، وفي الضوء اللامع للحافظ السخاوي ما نصه: فريانة إحدى مدائن إفريقية ما بين قفصة وسبتة بالقرب من بلاد قسطلينة التي ينسب إليها القسطلاني. وقال شيخ مشايخنا أبو العباس أحمد العجمي في ذيله على اللباب: رأيت في نسخة قديمة من شرح أبي شامة للشقراطسية ضبط القسطلاني بالقلم هكذا بفتح القاف وشدة على اللام، وكتب في الهامش: قال لي بعض من عرف هذه البلاد: نفطة وقسطيلية وتوزر وقفصة: بلاد بإفريقية بالناحية التي تعرف ببلاد الجريد، وشقراطس: بلدة هنالك، انتهى. ولكن قول الصاغاني في العباب قسطيلية: مدينة بالأندلس، وهي حاضرة إلبيرة، يخالف ما نقلناه آنفا فتأمل. وقسطلة الجمل: هديره، وقساطل الخيل: أصواتها. القسطلة من النهر: حسه وصوته. وهو نهر قسطال، بالكسر، ذو قسطلة، وهي حسه إذا انثج من مكان بعيد.

##### Türkçe

**القسطل** ve **القسطال** ve **القسطلان**; bunların fethiyle; ve **القسطول**; **زنبور** gibi. Ezherî artırdı: ve **كسطل** ve **كسطن** ve **قسطان** ve **كسطان**; bütün bunlar şu mânâdadır: **الغبار الساطع** (yükselen/parlayan toz). Ve **القصطل**, **الصاد** ile, onda bir dildir. Ezherî dedi: Ebû Amr **قسطان**’ı **فعلان** yaptı, **فعلالا** değil; ve **قسطالا**’yı da **كسطالا**’yı da câiz görmedi; çünkü Arapların sözünde, muzâaf olmayanın dışında **فعلال** yoktur; yalnız bir harf (örnek) nâdir olarak gelmiştir; o da onların “**ناقة بها خزعال**” sözüdür. İbn Sîde dedi: Bu Ferrâ’nın sözüdür. Cevherî ve Sâğânî dedi: **القسطال** onda bir dildir; sanki ondan uzatılmıştır; muzâaf olmayanın dışında **فعلال**’ın azlığıyla beraber. Ebû Mâlik, bir adamı mersiye ederken Evs b. Hacer’den okudu:
  Ve ne güzel sığınaktır misafiri ağırlayan, çağırdığı vakit,
                      ve atlar **القسطـال**’dan çıkmış iken.

Bir başkası dedi: Sanki o, tozlu bir rüzgârın **قسطال**’ıdır.

Ve Nihâvend vak‘ası haberinde: Müslümanlar ile Farslar karşılaştığı vakit, onları **قسطلانية** kapladı; yani: tozun çokluğu; mübalağa için elif ve nûn ziyadesiyle.

Ve **أم قسطل**: dehşetli musibetin adlarındandır; ve yine ölüm.

Ve **القسطلانية**: gökkuşağıdır; ve şafağın kızıllığı da; Sıhâh’ta olduğu gibi. Mâlik b. er-Reyb’den okundu:
  Üstüne rüzgârın sürüklediği bir kabir görürsün,
                      uçuşan, **القسطلاني** renginde bir toprak.

Ebû Hanîfe dedi: **القسطلاني**: bulut iplikleri gibi ipliklerdir; aya çevreler; ve o, yağmur alâmetindendir.

Leys dedi: **القسطلاني**: bir âmile nisbet edilen kadifeden bir elbisedir; tekili **قسطلانية**’dir. Ve okundu:
  Sanki onun üzerinde **القسطلاني** kadife vardır,
                      omuzlarla onun iki dudağını korunduğu vakit.

Veya **قسطلة**’ye: bir şehir; Endülüs’te; ondan Ebû Ömer Ahmed b. Muhammed b. Derrâc el-**القسطلي**; Mansûr b. Ebî Âmir’in İnşâ Kitabı’ndan; şiirin kalitesinde Mütenebbî ile birlikte anılır. Hâfız onu lâmın şeddelenmesiyle ضبط etti; öyleyse ona bak.

Ve **قسطيلية**: bir şehir; onda, yani Endülüs’te de; yahut o, İfrîkıyye iklimindendir; Kafsâ’nın batısı. Nisbet **قسطلاني**’dir; bunu İbn Ferhûn söyledi. Kutb el-Halebî, Mısır Tarihi’nde dedi: **القسطلاني** sanki, Mağrib’de İfrîkıyye işlerinden, kāfın zammıyla **قسطيلة**’ye nisbet edilmiştir. Hâfız Sehâvî’nin **الضوء اللامع**’ında lafzı şudur: **فريانة** İfrîkıyye şehirlerinden biridir; Kafsâ ile Sebte arasında; **قسطلينة** beldesine yakın; **القسطلاني** ona nisbet edilir.

Şeyhimiz şeyhlerinin şeyhi Ebü’l-Abbâs Ahmed el-Acemî, **اللباب** üzerine zeylinde dedi: Ebû Şâme’nin **الشقراطسية** şerhinin eski bir nüshasında **القسطلاني**’nin ضبطını kalemle şöyle gördüm: kāfın fethi ve lâm üzerinde şedde ile; ve kenarda yazdı: Bu beldeleri bilenlerden biri bana dedi: **نفطة** ve **قسطيلية** ve **توزر** ve **قفصة**: İfrîkıyye’de, **بلاد الجريد** diye bilinen nahiyedeki beldelerdir; ve **شقراطس**: orada bir beldedir; bitti.

Fakat Sâğânî’nin **العباب**’daki sözü: **قسطيلية**: Endülüs’te bir şehirdir; ve o, **إلبيرة**’nin başkentidir; az önce naklettiğimize muhaliftir; öyleyse düşün.

**قسطلة الجمل**: onun böğürmesidir. **قساطل الخيل**: onların sesleridir.

Nehirden **القسطلة**: onun hışırtısı ve sesidir. Ve o, kesre ile **قسطال** nehridir; **قسطلة** sahibi; ve o, uzak bir yerden fışkırdığı vakit onun hışırtısıdır.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَسْطَلَ
قَسْطَلَ قَسْطَاْل 48 ,
a.  Dust.

قَسْطَل
قَسْطَل 51 ,
a.  see 48 .

b.  [ coll. ], ( pl. قَسَاْطِلُ 47 ), Conduit, pipe.

قَسْطَلَة
قَسْطَلَة 51t ,
a.  Rush, roar, splash ( of water ).

قُسْطُوْل
قُسْطُوْل
a.  see 48 .

قُسْطَنْطِينِيَّة
قُسْطَنْطِينِيَّة
a.  Constantinople. Byzantium.

##### Türkçe

**قَسْطَلَ**
**قَسْطَلَ** **قَسْطَاْل** 48 ,
a. Toz.

**قَسْطَل**
**قَسْطَل** 51 ,
a. 48’e bak.

b. [topl.], (çoğ. **قَسَاْطِلُ** 47), Su yolu, boru.

**قَسْطَلَة**
**قَسْطَلَة** 51t ,
a. (Suyun) şarıltısı, gürültüsü, şapırtısı.

**قُسْطُوْل**
**قُسْطُوْل**
a. 48’e bak.

**قُسْطَنْطِينِيَّة**
**قُسْطَنْطِينِيَّة**
a. Konstantinopolis. Bizans.
