# قسطل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B3%D8%B7%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قسطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: قسطل

القاف والسين
قسطس: القِسطاسُ، والقُسطاسُ لغة: أقوم الموازين، ويقال: هو الشاهين. والقَرَسْطُون: القبان شامية.
والقُسْطَناس: صلاية الطيب. قال امرؤ القيس:
ردي علي كميت اللون صافـية		كالقُسْطَناس عليه الورس والجسد
قسطر: القَسْطَرَى: الجهبذ، شامية. وهم القَساطِرة، ويقال: الواحد: قَسْطَر وقِسْطار. ويجمع: قساطرة، قال:
دنانيرنا من قرن ثـور ولـم تـكـن		من الذهب المضروب عند القَساطِره
قسطن.
والقُسْطانيّة: ندأة قوس قزح، أي: عوجه. قال:
ونؤي كقُسْطانيّة الدجن ملد
أي: متلبد.
قسطل: القَسْطل: الغبار، والقَسْطلان أيضاً، إذا سطع سطوعاً شديداً.
والقَسْطلانيُّ: قطف منسوبة إلى عامل أو بلد. الواحدة: قَسْطلانيَة، قال:
كأن عليه القَسْطلانيّ مخملاً		إذا ما اتقت شفانه بالمناكب
والقِسْطالُ: الجهبذ.
قرطس: القِرْطاس معروف، يتخذ من بردي مصر. وكل أديم ينصب للنضال فاسمه: قِرطاس.
يقال: قَرْطَسَ الرامي إذا أصاب الأديم. وجرمز إذا أخطأ، والرمية التي تصيبها اسمها: المُقَرْطَسَة.
قردس: قُردُوس: اسم أبي حي.
سردق.
السُّرادق: كل ما أحاط بشيء نحو الشقة في المضرب، أو الحائط المشتمل على الشيء.
والسُّرادق يجمع على السّرادقات.
وبيت مُسَرْدَقٌ أعلاه وأسفله: مشدود كله، قال:
هو المدخل النعمان بيتاً سمـاؤه		نحور الفيول، بعد بيت مُسَرْدَقِ
دنقس: الدَّنْقَسَةُ: تطأطؤ الرأس ذلاً وخضوعا، وخفض البصر. قال:
إذا رآني من بعيد دنقسا
قدمس: القُدْمُوسُ: الملك الضخم، والقُدْمُوسةُ: الصخرة العظيمة، الجميع: القَداميس، قال جرير:
وآبنا نزار أحلاني بـمـنـزلة		في رأس أرعن عادي القَداميسِ
دمقس: الدِّمَقْسُ: الإبريسم. قال العجاج:
خوداً تخال ريطها المُدَمْقَسا
وقال:
يظل العذارى يرتمين بلحمها		وشحم كهداب الدِّمَقْسِ المفتل
قنسر: القِنَّسْرُ، وبعضهم يقول: قِنِّسْر، والقِنَّسْريّ: الكبير السن، قال العجاج:
أطرباً وأنت قِنَّسْريُّ
بنصب النون وتشديدها.
قِنَّسْرين: كورة بالشام.
نقرس: النِّقْرِسُ: داء في الرجل. والنِّقرسُ: الداهية من الأدلاء. يقال: دليل نِقْرس، وطبيب نِقْرس. والنِّقرِيسُ: الشيء تتخذه النساء على صيغة الورد يغرزنه في رؤوسهن. قال:
فحليت من خز وبز وقـرمـز		ومن صنعه الدنيا عليك النّقارِسُ
قرنس: القُرْناس: شبه أنف يتقدم من الجبل.
وقَرْنس البازي، فعل له لازم، إذا كرز، وخيطت عيناه أول ما يصاد.
قسبر: القَسْبُريّ: الذكر الشديد.
قربس: القَرَبُوسُ: حنو السرج، وبعض أهل الشام يثقله وهو خطأ. ويجمعه: قَرَبابيس، وهو أشد خطأ.
قبرس: القِبْرِسُ والقُبْرُسُ من النحاس أجوده. وفي ثغور الشام موضع يقال له: قُبْرُس.
قرقس: القَرَقُوس: القف الصلب. ويقال: القِرْقِسُ: الجرجس، قال:
فليت الأفاعي يعضضننـا		مكان البراغيث والقِرْقِسِ
يحرمن جنبي نوم الفراش		ويؤذين جسمي إن أجلس
مرقس: اسم لإبليس جاهلي عليه لعنة الله. وسمي امرؤ القيس بذلك، لأنه كان يقول الشعر على لسان إبليس، ولا ينبغي أن يقولوا: امرؤ القيس، ولكن امرؤ الله، ولكن جرى هذا على ألسنتهم.
قسمل: القساملةُ: حي من اليمن، والنسبة إليهم: قَسْمليّ.
قلمس: القَلَمَّسُ: الرجل الداهية، المنكر، البعيد الغور. وكان القَلَمَّسُ الكناني من نسأة الشهور على معد. كان يقف في الجاهلية عند جمرة العقبة، فيقول: اللهم إني ناسئ الشهور، واضعها مواضعها، وإني لا أغاب ولا أجاب. اللهم إني أحللت أحد الصفرين، حرمت صفر المؤخر، وكذلك في الرجبين، شعبان ورجب، ثم يقول: انفروا على اسم الله فذلك قوله جل وعز: "إنما النسيئ زيادة في الكفر".
سملق: السَّلْمَقُ: القاع الأملس. وعجز سَمْلقٌ: سيئة الخلق.
والسَّمْلَقةُ: الرديئة في البضع.
سفسق: السَّفاسِقُ: شطب السيوف كأنها عمود في متنه، ممدودة كالخيط. ويقال: بل هو ما بين الشطبتين على صفحة السيف طولاً. والواحدة: سِفْسِقة. قال امرؤ القيس:
ومستلئم كشفت بالرمـح ذيلـه		أقمت بعضب ذي سَفاسِقَ ميله
سمسق: والمُستُقة: الياسمين.
مستق: المُسْتُقةُ: ضرب من الثياب، ويقال: من الفراء.
والمُستُقة: نوع من الملاهي، وهي المزمار، دخيل معرب.

### Türkçe

**القاف** ve **السين**

**قسطس**: **القِسطاسُ** ve **القُسطاسُ** lugatçe: terazilerin en doğru olanı; ve denilir ki: o, **الشاهين**’dir. Ve **القَرَسْطُون**: **القبان** (kantar) Şamlıcadır.
Ve **القُسْطَناس**: güzel koku sürme taşı. İmru’ul-Kays dedi ki:
Bana geri ver, rengi doru olan, berrak bir kımızıyı		üzerinde **الورس** ve **الجسد** bulunan **القُسْطَناس** gibi

**قسطر**: **القَسْطَرَى**: sarraf, Şamlıcadır. Ve onlar **القَساطِرة**’dir; ve denilir ki: tekil: **قَسْطَر** ve **قِسْطار**. Ve çoğul yapılır: **قساطرة**; dedi ki:
Dinarlarımız bir boğa boynuzundandır ve olmadı		**القَساطِره** yanında basılmış altından

**قسطن**.
Ve **القُسْطانيّة**: gökkuşağının eğriliği; yani: onun eğriliği. Dedi ki:
Ve bir bulut yığını, karanlığın **قُسْطانيّة**’si gibi, yığılmış
yani: yığılmış, kümelenmiş.

**قسطل**: **القَسْطل**: toz; ve **القَسْطلان** da (böyledir), şiddetli bir parlayışla parladığı zaman.
Ve **القَسْطلانيُّ**: bir âmile veya beldeye nispet edilen bir üzüm salkımı. Tekili: **قَسْطلانيَة**; dedi ki:
Sanki üzerinde **القَسْطلانيّ** kadife gibi		dudaklarını omuzlarla koruduğu vakit
Ve **القِسْطالُ**: sarraf.

**قرطس**: **القِرْطاس** bilinen (şey)dir; Mısır papirüsünden yapılır. Ve her deri ki atış talimi için dikilir, onun adı: **قِرطاس**.
Denilir ki: **قَرْطَسَ** okçu, deriyi vurduğu zaman. Ve **جرمز** (derler) eğer ıskalarsa; ve isabet eden atışın adı: **المُقَرْطَسَة**.

**قردس**: **قُردُوس**: bir kabilenin babasının adı.

**سردق**.
**السُّرادق**: bir şeyi kuşatan her şey; mesela çadır kurulan yerdeki bölme, yahut şeyi içine alan duvar.
Ve **السُّرادق** **السّرادقات** üzere cem‘ olunur.
Ve üstü ve altı **مُسَرْدَقٌ** olan bir ev: bütünüyle gerilmiş (sıkıca bağlanmış)tır; dedi ki:
O, Nu‘mân’ın bir eve girişi (gibi)dir; onun göğü		fillerin boğazlarıdır; **مُسَرْدَقِ** bir evden sonra

**دنقس**: **الدَّنْقَسَةُ**: zillet ve boyun eğme olarak başı eğmek; ve bakışı kısmak. Dedi ki:
Beni uzaktan gördüğü zaman başını eğdi

**قدمس**: **القُدْمُوسُ**: iri (büyük) hükümdar; ve **القُدْمُوسةُ**: pek büyük kaya; hepsi: **القَداميس**. Cerîr dedi ki:
Ve Nizâr babamız beni bir menzile yerleştirdi		**القَداميسِ**’e düşman, sarp bir tepenin başında

**دمقس**: **الدِّمَقْسُ**: ipek. el-‘Accâc dedi ki:
Bir genç kız ki onun örtüsünü **المُدَمْقَسا** sanırsın
Ve dedi ki:
Genç kızlar onun etine atarlar		ve bükülmüş **الدِّمَقْسِ** püskülleri gibi bir yağ

**قنسر**: **القِنَّسْرُ**; ve bazısı der ki: **قِنِّسْر**; ve **القِنَّسْريّ**: yaşlı (kimse). el-‘Accâc dedi ki:
Coşkunluk mu (bu) ve sen **قِنَّسْريُّ** iken
**النون**’un nasbı ve şeddelenmesiyle.

**قِنَّسْرين**: Şam’da bir kûre (idari bölge).

**نقرس**: **النِّقْرِسُ**: ayakta bir hastalık. Ve **النِّقرسُ**: kılavuzlardan (yol göstericilerden) bir felaket (büyük bela). Denilir ki: **دليل نِقْرس** ve **طبيب نِقْرس**. Ve **النِّقرِيسُ**: kadınların gül biçiminde edindikleri, başlarının üstlerine sapladıkları şey. Dedi ki:
Ve süslendim, ipekten ve bezden ve kırmızı boyadan		ve onun yapısından, dünya sana **النّقارِسُ** (verdi)

**قرنس**: **القُرْناس**: dağdan öne çıkan burun benzeri (çıkıntı).
Ve **قَرْنس** doğanın (şahinin) (bir fiilidir); ona lâzım bir fiildir: **كرز** ettiği zaman; ve avlandığı ilk vakit gözleri dikilmiştir.

**قسبر**: **القَسْبُريّ**: şiddetli erkek.

**قربس**: **القَرَبُوسُ**: eyerin önü (kaşı). Ve Şam ehlinin bazısı onu ağırlaştırır (telaffuz eder); o hatadır. Ve onun çoğulu: **قَرَبابيس**; ve o, daha şiddetli bir hatadır.

**قبرس**: **القِبْرِسُ** ve **القُبْرُسُ**: bakırdan, onun en iyisi. Ve Şam sınırlarında **قُبْرُس** denilen bir yer vardır.

**قرقس**: **القَرَقُوس**: sert sepet. Ve denilir ki: **القِرْقِسُ**: **الجرجس**. Dedi ki:
Keşke yılanlar bizi ısırsaydı		pirelerin ve **القِرْقِسِ**’in yerine
Yatağın uykusunu yanımdan men ederler		ve oturursam bedenime eziyet ederler

**مرقس**: Câhiliye (devrinde) İblîs’in bir adı; Allah’ın laneti onun üzerine olsun. Ve İmru’ul-Kays buna isimlendirildi; çünkü o, şiiri İblîs’in dili üzere söylerdi. Ve onların “İmru’ul-Kays” demeleri uygun değildir; fakat “İmru’ullah”; lâkin bu, dillerinde cereyan etti.

**قسمل**: **القساملةُ**: Yemen’den bir kabile; ve onlara nispet: **قَسْمليّ**.

**قلمس**: **القَلَمَّسُ**: dehâ (sahibi) adam; inkâr edilen; derinliği uzak. Ve Kinânî **القَلَمَّسُ**, Ma‘add üzerine ayların ertelenmesinden (sorumlu) idi. Câhiliyede Cemretü’l-‘Akabe yanında durur, sonra derdi: Allah’ım, ben ayları erteleyenim; onları yerlerine koyanım; ve ben ne kaybolurum ne de bana cevap verilir. Allah’ım, ben iki **الصفر**’den birini helâl kıldım; sonraki **صفر**’i haram kıldım; ve iki Receb’de de (böyle): Şa‘bân ve Receb. Sonra derdi: Allah’ın adı üzerine sefere çıkın. İşte bu, O’nun (azze ve celle) sözüdür: “**إنما النسيئ زيادة في الكفر**”.

**سملق**: **السَّلْمَقُ**: düz, kaygan taban. Ve **عجز سَمْلقٌ**: kötü huylu.
Ve **السَّمْلَقةُ**: cima‘da kötü (olan kadın).

**سفسق**: **السَّفاسِقُ**: kılıçların çizgisi; sanki onun sırtında bir direk gibidir; ip gibi uzatılmış. Ve denilir ki: bilakis o, kılıcın yüzünde uzunlamasına iki çizgi arasındaki şeydir. Tekili: **سِفْسِقة**. İmru’ul-Kays dedi ki:
Zırh kuşanmış (birine) ki mızrakla eteğini açtım		**سَفاسِقَ** sahibi keskin bir kılıçla onun eğriliğini doğrulttum

**سمسق**: ve **المُستُقة**: yasemin.

**مستق**: **المُسْتُقةُ**: elbiselerden bir tür; ve denilir ki: kürklerden.
Ve **المُستُقة**: eğlencelerden bir türdür; o, mizmar (nefesli çalgı)dır; yabancı, Arapçalaştırılmıştır.
