# قسطل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B3%D8%B7%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قسطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قسطل

القسطل، والقسطال، والقسطلان، بفتحهن، والقسطول، كزنبور، زاد الأزهري: وكسطل، وكسطن، وقسطان، وكسطان، كل ذلك بمعنى: الغبار الساطع، والقصطل، بالصاد، لغة فيه، قال الأزهري: جعل أبو عمرو قسطان فعلانا لا فعلالا، ولم يجز قسطالا ولا كسطالا، لأنه ليس في كلام العرب فعلال من غير المضاعف غير حرف واحد جاء نادرا، وهو قولهم ناقة بها خزعال، قال ابن سيده: هذا قول الفراء، وقال الجوهري والصاغاني: القسطال لغة فيه، كأنه ممدود منه مع قلة فعلال في غير المضاعف، وأنشد أبو مالك لأوس بن حجر، يرثي رجلا:
  ولنعم مأوى المستضيف إذا دعا                      والخيل خارجة من القسطـال وقال آخر: كأنه قسطال ريح ذي رهج وفي خبر وقعة نهاوند: لما التقى المسلمون والفرس غشيتهم قسطلانية: أي كثرة الغبار، بزيادة الألف والنون للمبالغة. وأم قسطل: من أسماء الداهية، وكذلك المنية. والقسطلانية: قوس قزح، وحمرة الشفق أيضا، كما في الصحاح، وأنشد لمالك بن الريب:
  ترى جدثا قد جرت الريح فوقه                      ترابا كلون القسطلاني هابـيا وقال أبو حنيفة: القسطلاني: خيوط كخيوط المزن تحيط بالقمر، وهي من علامة المطر. قال الليث: القسطلاني: ثوب من القطيفة منسوب إلى عامل، الواحد قسطلانية، وأنشد:
  كأن عليها القسطلاني مخملا                      إذا ما اتقت شفانه بالمناكب أو إلى قسطلة: د، بالأندلس، منه أبو عمر أحمد بن محمد بن دراج القسطلي، من كتاب الإنشاء للمنصور بن أبي عامر، يقرن بالمتنبي في جودة الشعر، وضبطه الحافظ بتشديد اللام، فانظر ذلك. وقسطيلية: د، بها، أي بالأندلس أيضا، أو هي من إقليم إفريقية غربي قفصة، والنسبة قسطلاني، قاله ابن فرحون، وقال القطب الحلبي في تاريخ مصر: القسطلاني كأنه منسوب إلى قسطيلة بضم القاف من أعمال إفريقية بالمغرب، وفي الضوء اللامع للحافظ السخاوي ما نصه: فريانة إحدى مدائن إفريقية ما بين قفصة وسبتة بالقرب من بلاد قسطلينة التي ينسب إليها القسطلاني. وقال شيخ مشايخنا أبو العباس أحمد العجمي في ذيله على اللباب: رأيت في نسخة قديمة من شرح أبي شامة للشقراطسية ضبط القسطلاني بالقلم هكذا بفتح القاف وشدة على اللام، وكتب في الهامش: قال لي بعض من عرف هذه البلاد: نفطة وقسطيلية وتوزر وقفصة: بلاد بإفريقية بالناحية التي تعرف ببلاد الجريد، وشقراطس: بلدة هنالك، انتهى. ولكن قول الصاغاني في العباب قسطيلية: مدينة بالأندلس، وهي حاضرة إلبيرة، يخالف ما نقلناه آنفا فتأمل. وقسطلة الجمل: هديره، وقساطل الخيل: أصواتها. القسطلة من النهر: حسه وصوته. وهو نهر قسطال، بالكسر، ذو قسطلة، وهي حسه إذا انثج من مكان بعيد.

### Türkçe

**القسطل** ve **القسطال** ve **القسطلان**; bunların fethiyle; ve **القسطول**; **زنبور** gibi. Ezherî artırdı: ve **كسطل** ve **كسطن** ve **قسطان** ve **كسطان**; bütün bunlar şu mânâdadır: **الغبار الساطع** (yükselen/parlayan toz). Ve **القصطل**, **الصاد** ile, onda bir dildir. Ezherî dedi: Ebû Amr **قسطان**’ı **فعلان** yaptı, **فعلالا** değil; ve **قسطالا**’yı da **كسطالا**’yı da câiz görmedi; çünkü Arapların sözünde, muzâaf olmayanın dışında **فعلال** yoktur; yalnız bir harf (örnek) nâdir olarak gelmiştir; o da onların “**ناقة بها خزعال**” sözüdür. İbn Sîde dedi: Bu Ferrâ’nın sözüdür. Cevherî ve Sâğânî dedi: **القسطال** onda bir dildir; sanki ondan uzatılmıştır; muzâaf olmayanın dışında **فعلال**’ın azlığıyla beraber. Ebû Mâlik, bir adamı mersiye ederken Evs b. Hacer’den okudu:
  Ve ne güzel sığınaktır misafiri ağırlayan, çağırdığı vakit,
                      ve atlar **القسطـال**’dan çıkmış iken.

Bir başkası dedi: Sanki o, tozlu bir rüzgârın **قسطال**’ıdır.

Ve Nihâvend vak‘ası haberinde: Müslümanlar ile Farslar karşılaştığı vakit, onları **قسطلانية** kapladı; yani: tozun çokluğu; mübalağa için elif ve nûn ziyadesiyle.

Ve **أم قسطل**: dehşetli musibetin adlarındandır; ve yine ölüm.

Ve **القسطلانية**: gökkuşağıdır; ve şafağın kızıllığı da; Sıhâh’ta olduğu gibi. Mâlik b. er-Reyb’den okundu:
  Üstüne rüzgârın sürüklediği bir kabir görürsün,
                      uçuşan, **القسطلاني** renginde bir toprak.

Ebû Hanîfe dedi: **القسطلاني**: bulut iplikleri gibi ipliklerdir; aya çevreler; ve o, yağmur alâmetindendir.

Leys dedi: **القسطلاني**: bir âmile nisbet edilen kadifeden bir elbisedir; tekili **قسطلانية**’dir. Ve okundu:
  Sanki onun üzerinde **القسطلاني** kadife vardır,
                      omuzlarla onun iki dudağını korunduğu vakit.

Veya **قسطلة**’ye: bir şehir; Endülüs’te; ondan Ebû Ömer Ahmed b. Muhammed b. Derrâc el-**القسطلي**; Mansûr b. Ebî Âmir’in İnşâ Kitabı’ndan; şiirin kalitesinde Mütenebbî ile birlikte anılır. Hâfız onu lâmın şeddelenmesiyle ضبط etti; öyleyse ona bak.

Ve **قسطيلية**: bir şehir; onda, yani Endülüs’te de; yahut o, İfrîkıyye iklimindendir; Kafsâ’nın batısı. Nisbet **قسطلاني**’dir; bunu İbn Ferhûn söyledi. Kutb el-Halebî, Mısır Tarihi’nde dedi: **القسطلاني** sanki, Mağrib’de İfrîkıyye işlerinden, kāfın zammıyla **قسطيلة**’ye nisbet edilmiştir. Hâfız Sehâvî’nin **الضوء اللامع**’ında lafzı şudur: **فريانة** İfrîkıyye şehirlerinden biridir; Kafsâ ile Sebte arasında; **قسطلينة** beldesine yakın; **القسطلاني** ona nisbet edilir.

Şeyhimiz şeyhlerinin şeyhi Ebü’l-Abbâs Ahmed el-Acemî, **اللباب** üzerine zeylinde dedi: Ebû Şâme’nin **الشقراطسية** şerhinin eski bir nüshasında **القسطلاني**’nin ضبطını kalemle şöyle gördüm: kāfın fethi ve lâm üzerinde şedde ile; ve kenarda yazdı: Bu beldeleri bilenlerden biri bana dedi: **نفطة** ve **قسطيلية** ve **توزر** ve **قفصة**: İfrîkıyye’de, **بلاد الجريد** diye bilinen nahiyedeki beldelerdir; ve **شقراطس**: orada bir beldedir; bitti.

Fakat Sâğânî’nin **العباب**’daki sözü: **قسطيلية**: Endülüs’te bir şehirdir; ve o, **إلبيرة**’nin başkentidir; az önce naklettiğimize muhaliftir; öyleyse düşün.

**قسطلة الجمل**: onun böğürmesidir. **قساطل الخيل**: onların sesleridir.

Nehirden **القسطلة**: onun hışırtısı ve sesidir. Ve o, kesre ile **قسطال** nehridir; **قسطلة** sahibi; ve o, uzak bir yerden fışkırdığı vakit onun hışırtısıdır.
