# قسمل (ق-س-م-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B3%D9%85%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - س - م - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والسين
قسطس: القِسطاسُ، والقُسطاسُ لغة: أقوم الموازين، ويقال: هو الشاهين. والقَرَسْطُون: القبان شامية.
والقُسْطَناس: صلاية الطيب. قال امرؤ القيس:
ردي علي كميت اللون صافـية		كالقُسْطَناس عليه الورس والجسد
قسطر: القَسْطَرَى: الجهبذ، شامية. وهم القَساطِرة، ويقال: الواحد: قَسْطَر وقِسْطار. ويجمع: قساطرة، قال:
دنانيرنا من قرن ثـور ولـم تـكـن		من الذهب المضروب عند القَساطِره
قسطن.
والقُسْطانيّة: ندأة قوس قزح، أي: عوجه. قال:
ونؤي كقُسْطانيّة الدجن ملد
أي: متلبد.
قسطل: القَسْطل: الغبار، والقَسْطلان أيضاً، إذا سطع سطوعاً شديداً.
والقَسْطلانيُّ: قطف منسوبة إلى عامل أو بلد. الواحدة: قَسْطلانيَة، قال:
كأن عليه القَسْطلانيّ مخملاً		إذا ما اتقت شفانه بالمناكب
والقِسْطالُ: الجهبذ.
قرطس: القِرْطاس معروف، يتخذ من بردي مصر. وكل أديم ينصب للنضال فاسمه: قِرطاس.
يقال: قَرْطَسَ الرامي إذا أصاب الأديم. وجرمز إذا أخطأ، والرمية التي تصيبها اسمها: المُقَرْطَسَة.
قردس: قُردُوس: اسم أبي حي.
سردق.
السُّرادق: كل ما أحاط بشيء نحو الشقة في المضرب، أو الحائط المشتمل على الشيء.
والسُّرادق يجمع على السّرادقات.
وبيت مُسَرْدَقٌ أعلاه وأسفله: مشدود كله، قال:
هو المدخل النعمان بيتاً سمـاؤه		نحور الفيول، بعد بيت مُسَرْدَقِ
دنقس: الدَّنْقَسَةُ: تطأطؤ الرأس ذلاً وخضوعا، وخفض البصر. قال:
إذا رآني من بعيد دنقسا
قدمس: القُدْمُوسُ: الملك الضخم، والقُدْمُوسةُ: الصخرة العظيمة، الجميع: القَداميس، قال جرير:
وآبنا نزار أحلاني بـمـنـزلة		في رأس أرعن عادي القَداميسِ
دمقس: الدِّمَقْسُ: الإبريسم. قال العجاج:
خوداً تخال ريطها المُدَمْقَسا
وقال:
يظل العذارى يرتمين بلحمها		وشحم كهداب الدِّمَقْسِ المفتل
قنسر: القِنَّسْرُ، وبعضهم يقول: قِنِّسْر، والقِنَّسْريّ: الكبير السن، قال العجاج:
أطرباً وأنت قِنَّسْريُّ
بنصب النون وتشديدها.
قِنَّسْرين: كورة بالشام.
نقرس: النِّقْرِسُ: داء في الرجل. والنِّقرسُ: الداهية من الأدلاء. يقال: دليل نِقْرس، وطبيب نِقْرس. والنِّقرِيسُ: الشيء تتخذه النساء على صيغة الورد يغرزنه في رؤوسهن. قال:
فحليت من خز وبز وقـرمـز		ومن صنعه الدنيا عليك النّقارِسُ
قرنس: القُرْناس: شبه أنف يتقدم من الجبل.
وقَرْنس البازي، فعل له لازم، إذا كرز، وخيطت عيناه أول ما يصاد.
قسبر: القَسْبُريّ: الذكر الشديد.
قربس: القَرَبُوسُ: حنو السرج، وبعض أهل الشام يثقله وهو خطأ. ويجمعه: قَرَبابيس، وهو أشد خطأ.
قبرس: القِبْرِسُ والقُبْرُسُ من النحاس أجوده. وفي ثغور الشام موضع يقال له: قُبْرُس.
قرقس: القَرَقُوس: القف الصلب. ويقال: القِرْقِسُ: الجرجس، قال:
فليت الأفاعي يعضضننـا		مكان البراغيث والقِرْقِسِ
يحرمن جنبي نوم الفراش		ويؤذين جسمي إن أجلس
مرقس: اسم لإبليس جاهلي عليه لعنة الله. وسمي امرؤ القيس بذلك، لأنه كان يقول الشعر على لسان إبليس، ولا ينبغي أن يقولوا: امرؤ القيس، ولكن امرؤ الله، ولكن جرى هذا على ألسنتهم.
قسمل: القساملةُ: حي من اليمن، والنسبة إليهم: قَسْمليّ.
قلمس: القَلَمَّسُ: الرجل الداهية، المنكر، البعيد الغور. وكان القَلَمَّسُ الكناني من نسأة الشهور على معد. كان يقف في الجاهلية عند جمرة العقبة، فيقول: اللهم إني ناسئ الشهور، واضعها مواضعها، وإني لا أغاب ولا أجاب. اللهم إني أحللت أحد الصفرين، حرمت صفر المؤخر، وكذلك في الرجبين، شعبان ورجب، ثم يقول: انفروا على اسم الله فذلك قوله جل وعز: "إنما النسيئ زيادة في الكفر".
سملق: السَّلْمَقُ: القاع الأملس. وعجز سَمْلقٌ: سيئة الخلق.
والسَّمْلَقةُ: الرديئة في البضع.
سفسق: السَّفاسِقُ: شطب السيوف كأنها عمود في متنه، ممدودة كالخيط. ويقال: بل هو ما بين الشطبتين على صفحة السيف طولاً. والواحدة: سِفْسِقة. قال امرؤ القيس:
ومستلئم كشفت بالرمـح ذيلـه		أقمت بعضب ذي سَفاسِقَ ميله
سمسق: والمُستُقة: الياسمين.
مستق: المُسْتُقةُ: ضرب من الثياب، ويقال: من الفراء.
والمُستُقة: نوع من الملاهي، وهي المزمار، دخيل معرب.

##### Türkçe

**القاف** ve **السين**

**قسطس**: **القِسطاسُ** ve **القُسطاسُ** (bir) dildir: terazilerin en doğrusu. Ve denilir ki: o **الشاهين**’dir. Ve **القَرَسْطُون**: **القبان** (dır), Şamlıcadır.

Ve **القُسْطَناس**: güzel koku (sürme) taşlığı. İmru’ul-Kays dedi ki:
“Bana geri ver, renkçe doru, duru (olanı),
üzerinde **الورس** ve **الجسد** bulunan **القُسْطَناس** gibi.”

**قسطر**: **القَسْطَرَى**: **الجهبذ** (dır), Şamlıcadır. Ve onlar **القَساطِرة**’dir. Ve denilir ki tekil: **قَسْطَر** ve **قِسْطار**. Ve çoğul yapılır: **قساطرة**. Dedi ki:
“Dinarlarımız bir boğa boynuzundandır ve olmadı,
**القَساطِره** katında basılmış altından.”

**قسطن**.
Ve **القُسْطانيّة**: **قوس قزح**’ın **ندأة**’si; yani: onun eğriliği. Dedi ki:
“Ve bir yükselti, bulutların **قُسْطانيّة**’si gibi, yığılmıştır”
yani: yığılmış.

**قسطل**: **القَسْطل**: toz; ve **القَسْطلان** da (böyledir), şiddetli bir parlayışla parladığı zaman.
Ve **القَسْطلانيُّ**: bir âmile yahut bir beldeye nisbet edilen bir üzüm salkımı. Tekili: **قَسْطلانيَة**. Dedi ki:
“Sanki üzerinde **القَسْطلانيّ** kadife (varmış gibi),
dudaklarını omuzlarla koruduğu vakit.”
Ve **القِسْطالُ**: **الجهبذ**.

**قرطس**: **القِرْطاس** bilinir; Mısır’ın papirüsünden yapılır. Ve her deri ki atış talimi için dikilir, onun adı: **قِرطاس**.
Denilir ki: **قَرْطَسَ** okçu, deriyi vurduğu zaman. Ve **جرمز** (derler) ıskaladığı zaman. Ve isabet eden atışın adı: **المُقَرْطَسَة**.

**قردس**: **قُردُوس**: Ebû Hayy’ın adıdır.

**سردق**.
**السُّرادق**: bir şeyi kuşatan her şey; meselâ çadırda bölme, yahut şeyi içine alan duvar.
Ve **السُّرادق** **السّرادقات** üzerine cem‘ olunur.
Ve üstü ve altı **مُسَرْدَقٌ** olan ev: bütünüyle gerilmiş (olan). Dedi ki:
“O, Nu‘mân’ın bir eve girişi (gibidir); onun göğü,
fil yavrularının boğazlarıdır; **مُسَرْدَقِ** bir evden sonra.”

**دنقس**: **الدَّنْقَسَةُ**: zillet ve boyun eğişle başı eğmek ve bakışı kısmak. Dedi ki:
“Beni uzaktan gördüğü vakit **دنقسا**.”

**قدمس**: **القُدْمُوسُ**: iri (cüsseli) kral; ve **القُدْمُوسةُ**: büyük kaya. Hepsi: **القَداميس**. Cerîr dedi ki:
“Ve Nizâr (oğlu) babamız beni bir menzile yerleştirdi,
**القَداميسِ**’e düşman, sarp bir başın tepesinde.”

**دمقس**: **الدِّمَقْسُ**: ipek. el-‘Accâc dedi ki:
“Bir genç kız; onun elbisesini **المُدَمْقَسا** sanırsın.”
Ve dedi ki:
“Genç kızlar onun etine atarlar,
ve bükülmüş **الدِّمَقْسِ** püskülleri gibi bir yağ.”

**قنسر**: **القِنَّسْرُ**; ve bazısı der ki: **قِنِّسْر**. Ve **القِنَّسْريّ**: yaşça büyük. el-‘Accâc dedi ki:
“Coşkunluk mu (bu), sen ise **قِنَّسْريُّ**’sun?”
**النون**’un nasbı ve şeddelenmesiyle.

**قِنَّسْرين**: Şam’da bir kûre.

**نقرس**: **النِّقْرِسُ**: ayakta bir hastalık. Ve **النِّقرسُ**: kılavuzlardan bir belâ. Denilir ki: **دليل نِقْرس** ve **طبيب نِقْرس**. Ve **النِّقرِيسُ**: kadınların gül biçiminde edindikleri, başlarına sapladıkları şey. Dedi ki:
“Şu hâlde süslendim: ipekten, bezden ve kırmızı boyadan;
ve dünyanın sanatı olan **النّقارِسُ** senin üzerinde.”

**قرنس**: **القُرْناس**: dağdan öne çıkan burun benzeri (şey).
Ve **قَرْنس** doğanın (şahinin) (bir) fiilidir; ona lâzım (geçişsiz)dır: **كرز** ettiği zaman; ve avlandığı ilk vakit gözleri dikilmiştir.

**قسبر**: **القَسْبُريّ**: şiddetli erkek.

**قربس**: **القَرَبُوسُ**: eyerin yayı. Ve Şam ehlinin bazısı onu ağırlaştırır (telaffuz eder); o hatadır. Ve onun çoğulu: **قَرَبابيس**; o daha şiddetli bir hatadır.

**قبرس**: **القِبْرِسُ** ve **القُبْرُسُ**: bakırdan, onun en iyisi. Ve Şam sınırlarında **قُبْرُس** denilen bir yer vardır.

**قرقس**: **القَرَقُوس**: sert sepet. Ve denilir ki: **القِرْقِسُ**: **الجرجس**. Dedi ki:
“Keşke yılanlar bizi ısırsaydı,
pirelerin ve **القِرْقِسِ**’in yerine.
Yatağın uykusunu yanımdan men ederler,
ve oturursam bedenime eziyet ederler.”

**مرقس**: Câhiliye (devrinde) İblîs’in bir adıdır; Allah’ın lâneti onun üzerine. Ve İmru’ul-Kays buna isimlendirildi; çünkü o, İblîs’in dili üzere şiir söylerdi. Ve onların “İmru’ul-Kays” demeleri uygun değildir; lâkin “İmru’ullah” (demeleri gerekir); fakat bu, dillerinde böyle cereyan etti.

**قسمل**: **القساملةُ**: Yemen’den bir kabile; onlara nisbet: **قَسْمليّ**.

**قلمس**: **القَلَمَّسُ**: belâ (kurnaz) adam; inkâr eden; derinliği uzak (olan). Ve Kinânî **القَلَمَّسُ**, Ma‘add üzerine ayların ertelenmesinden (sorumlu) idi. Câhiliyede Cemretü’l-‘Akabe yanında durur, sonra derdi: “Allah’ım, ben ayları erteleyenim; onları yerlerine koyanım; ve ben ne mağlup edilirim ne de bana cevap verilir. Allah’ım, iki **الصفر**’den birini helâl kıldım; sonraki **صفر**’i haram kıldım; ve iki Receb’de de (böyle): Şa‘bân ve Receb.” Sonra derdi: “Allah’ın adı üzere sefere çıkın.” İşte bu, Azîz ve Celîl’in sözüdür: “**إنما النسيئ زيادة في الكفر**”.

**سملق**: **السَّلْمَقُ**: düz, kaygan taban. Ve **عجز سَمْلقٌ**: kötü huyludur.
Ve **السَّمْلَقةُ**: cinsel birleşmede kötü (olan kadın).

**سفسق**: **السَّفاسِقُ**: kılıçların çizgisi; sanki onun sırtında bir sütun; ip gibi uzatılmış. Ve denilir ki: bilakis o, kılıcın yüzünde uzunlamasına iki çizgi arasındaki (kısımdır). Tekili: **سِفْسِقة**. İmru’ul-Kays dedi ki:
“Ve zırhlı (birine); mızrakla onun eteğini açtım,
**سَفاسِقَ** sahibi keskin bir kılıçla onun eğriliğini doğrulttum.”

**سمسق**: ve **المُستُقة**: yasemin.

**مستق**: **المُسْتُقةُ**: elbiselerden bir tür; ve denilir ki: kürklerden.
Ve **المُستُقة**: eğlencelerden bir türdür; o, mizmar (ney/zurna)dır; yabancı (kökenli) olup Arapçalaştırılmıştır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القِسْمِل: ولد الأَسد. وقِسْمِل: بطن من الأَزد. وقِسْمِيل: أَبو بطن. والقَسامِلة والقَسامِيل: الأَحياء من العرب. التهذيب: القَساملة حَيٌّ، والنسبة إِليهم قِسْمليّ. وقَسْمَلَةُ الأَزديُّ: اسمه معاوية بن عمرو بن مالك أَخي هُناءَةَ ونِوَاء وفَراهِيم
(* قوله «ونواء وفراهيم»
هكذا في الأصل) وجَذِيمَة الأَبْرَش. والله أَعلم.

##### Türkçe

**القِسْمِل**: aslan yavrusu. Ve **قِسْمِل**: **الأَزد**’den bir karın (kabile kolu). Ve **قِسْمِيل**: bir karının babası. Ve **القَسامِلة** ve **القَسامِيل**: Araplardan kabileler.

**التهذيب**: **القَساملة** bir kabiledir; onlara nisbet **قِسْمليّ**’dir. Ve **وقَسْمَلَةُ الأَزديُّ**: onun adı, **هُناءَةَ** ve **نِوَاء** ve **فَراهِيم** kardeşi olan, Mâlik’in oğlu Amr’ın oğlu Muâviye’dir ve **جَذِيمَة الأَبْرَش**.

(* Onun sözü: «**ونواء وفراهيم**»
aslında böyle.) Ve Allah daha iyi bilendir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القسمل، كزبرج أهمله الجوهري والصاغاني، وفي المحكم: هو ولد الأسد، وقال أبو جعفر القطاع: هو بلغة عمان، وحكاه قطرب أيضا. أيضا بطن من الأزد. وقسميل، بالكسر: أبو بطن وهو والد عبيلة، ذكره المصنف في ع-ب-ل. والقساملة والقساميل: الأحياء من الأعراب. وفي التهذيب: القساملة: حي والنسبة إليهم قسملي، وقال ابن الأثير: القساملة، بطن من الأزد، نزلوا البصرة، فنسبت المحلة إليهم، منهم أبو علي بن حرمي بن حفص العتكي، بصري روى عنه محمد بن يحيى الذهلي، ومن المحلة أبو شيبان عيسى بن سنان، عن عثمان بن أبي سودة وغيره، وعنه حماد بن سلمة، ومن مواليهم عبد العزيز بن مسلم الخراساني، أبو زيد مروزي، سكن البصرة، من شيوخ مسلم، وثقه ابن معين. وقسملة: لقب عائذ بن عمرو، هكذا في النسخ، والصواب معاوية بن عمرو بن مالك بن فهم بن غنم بن دوس الأزدي، أخي جذيمة الأبرش وهناءة ونواء وفراهيد، بني مالك بن فهم بن دوس، قال ابن دريد: لقب لجماله، وقال غيره: إن اللام فيه زائدة، فهي من قسمات الوجه، وهي أعاليه. ومما يستدرك عليه:

##### Türkçe

**القسمل**, **زبرج** gibi; el-Cevherî ve es-Sâğânî onu ihmâl etti. **المحكم**’de: o, aslan yavrusudur. Ebû Ca‘fer el-Kattâ‘ dedi: o, Umân lügatindedir; Kutrub da onu nakletti. Yine: Ezd’den bir batındır. Ve **قسميل**, kesre ile: bir batnın babasıdır; o, **عبيلة**’nin babasıdır; musannif onu ع-ب-ل’de zikretti. Ve **القساملة** ve **القساميل**: bedevîlerden olan kabilelerdir. **التهذيب**’de: **القساملة**: bir haydır; onlara nisbet **قسملي**’dir. İbnü’l-Esîr dedi: **القساملة**, Ezd’den bir batındır; Basra’ya indiler; mahalle onlara nisbet edildi. Onlardan: Ebû Alî b. Hirmî b. Hafs el-Atakî, Basralı; ondan Muhammed b. Yahyâ ez-Zühlî rivayet etti. Ve mahalleden: Ebû Şeybân Îsâ b. Sinân; Osman b. Ebî Sûde ve başkalarından; ondan Hammâd b. Seleme (rivayet etti). Ve onların mevlâlarından: Abdülazîz b. Müslim el-Horasânî, Ebû Zeyd Mervazî; Basra’da oturdu; Müslim’in şeyhlerindendir; İbn Ma‘în onu sika saydı. Ve **قسملة**: Âiz b. Amr’ın lakabıdır; nüshalarda böyle. Doğrusu: Muâviye b. Amr b. Mâlik b. Fehm b. Ganem b. Dûs el-Ezdî; Cezîme el-Ebraş’ın ve Henâe’nin ve Nevâ’nın ve Ferâhîd’in kardeşi; Mâlik b. Fehm b. Dûs oğulları. İbn Düreyd dedi: güzelliği için bir lakaptır. Başkası dedi: içindeki **اللام** ziyadedir; o, yüzün **قسمات**’ındandır; o da onun üst kısımlarıdır. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardan:
