# قسم — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B3%D9%85/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: قسم

القاف والسين والميم معهما
ق س م، س ق م، م ق س، ق م س، س م ق مستعملات قسم: القَسْمُ مصدر قَسَمَ يَقْسِمُ قَسْماً، والقِسْمةُ مصدر الاقتِسام، ويقال أيضاً: قَسَمَ بينهم قِسْمةً.
والقِسْم: الحظ من الخير ويجمع على أقسام.
والقَسَم: اليمين، ويجمع على أقسام، والفعل: أقْسَمَ.
وقوله تعالى: "لا أقسم" بمعنى أقسمُ و"لا" صلة.
والقَسيمُ: الذي يقاسمك أرضاً أو مالاً بينك وبينه.
وهذه الأرض قَسيمةُ هذه أي عزلت منها، وهذا المكان قَسيمُ هذا ونحوه.
والقَسّامُ: من يَقسِمُ الأرضين بين الناس، وهو القاسِمُ.
والاستِقسام: أنهم كانوا يجيلون السهام أي الأزلام عند الأصنام فما يهمون به من الأمور العظام مثل تزويج أو سفر، كتب على وجهي القدح: أخُرج، لا تَخرُج، لا تتزوج، ثم يقعد عند الصنم بكفره، أي الأمرين كان خيراً إلي فأذن لي فيه حتى أفعله، ثم يجيل، فأي الوجهين خرج فعل راضياً به قسماً وحظاً.
وحصاة القَسْمِ ونواة القَسْمِ أنهم إذا قل ماؤهم في المفاوز عمدوا إلى غمر فألقوا فيه تلك الحصاة أو النواة ثم صبوا عليه من الماء قدر ما يغمرها حتى يستوي بأعلاها فيعطى كل إنسان شربة من ذلك الماء بمقدار واحد على ما وصفت.
والأقاسيمُ: الحظوظ المقسومةُ بين العباد واختلفوا فقالوا: الواحدة أُقْسُومةُ، ويقال: بل هي جماعة الجماعة كالأظفار والأظافير.
والقَسيمُ من الرجال: الحسن الخلق، والقِسمةُ: الوجه، قال الشاعر:
كأن دنانيراً على قَسمَاتِـهـمْ		وإن كان قد شف الوجوه لِقاء
سقم: السُّقمُ والسَّقَمُ السَّقامُ لغات، وقد سقم الرجل فهو سَقيم مِسْقامٌ.
مقس: مَقِسَتْ نفسه وتَمَقَّسَتْ أيضاً نفسه أي غثيت.
قمس: كل شيء ينغط في الماء ثم يرتفع فقد قَمَسَ، والقيزان كذلك، والقنان وهي أكام القفاف إذا اضطرب السراب حواليها قيل: قَمست، قال رؤبة في نعت القيزان:
بيداً تزى قيزانهن قسا		بوازياً مراً ومراً قُْمسا
... أي بدت بعدما تخفى كذا، يصف رؤبة قيزاناً أنهن يَتَقَمَّسْنَ في السراب.
وفي المثل: بلغ قوله قاموس البحر أي قعره الأقصى.
سمق: سَمَقَ النبات: بلغ غاية الطول. ونخلة سامقةٌ: طويلة جداً.
والسَّميقان: خشبات يدخلن في الآلة التي ينقل عليها اللبن، والسَّميقانِ في النير عودان قد لوقي بين طرفيهما تحت غبغب الثور شداً بخيط، وتجمع أسمِقةً، والسَّمْسَقُ: الياسمين.

### Türkçe

**القاف** ve **السين** ve **الميم** onlarla birlikte

ق س م، س ق م، م ق س، ق م س، س م ق kullanımlıdırlar. **قسم**: **القَسْمُ**, **قَسَمَ يَقْسِمُ قَسْماً**’ın mastarıdır; **القِسْمةُ** ise **الاقتِسام**’ın mastarıdır; ayrıca şöyle de denir: **قَسَمَ** aralarında **قِسْمةً** (bir taksim) yaptı.

**القِسْم**: hayırdan paydır; **أقسام** üzere çoğul yapılır.

**القَسَم**: yemindir; **أقسام** üzere çoğul yapılır; fiil: **أقْسَمَ**.

Yüce Allah’ın sözü: “**لا أقسم**” (ifadesi) **أقسمُ** (yemin ederim) mânâsınadır; “**لا**” ise zâiddir (bağlayıcı/ek).

**القَسيمُ**: seninle aranda bir araziyi veya malı seninle onun arasında paylaşandır.

Ve bu arazi, bunun **قَسيمةُ**’sidir; yani ondan ayrıldı. Ve bu yer, bunun **قَسيمُ**’idir ve benzeri.

**القَسّامُ**: arazileri insanlar arasında bölen kimsedir; o, **القاسِمُ**’dir.

**الاستِقسام**: onların putların yanında okları, yani **الأزلام**’ı çevirip döndürmeleri idi; büyük işlerden, meselâ evlendirme veya yolculuk gibi, niyet ettikleri şey hakkında, ok kabının iki yüzüne şunlar yazılırdı: **أخُرج** (çık), **لا تَخرُج** (çıkma), **لا تتزوج** (evlenme); sonra küfrü üzere putun yanında oturur (ve derdi ki): iki işten hangisi benim için daha hayırlı ise bana onda izin ver ki onu yapayım; sonra çevirip döndürür; hangi yüz çıkarsa, onu, bir **قسماً** ve bir **حظاً** (pay ve nasip) olarak ondan razı halde yapardı.

**حصاة القَسْمِ** ve **نواة القَسْمِ**: onların suları çöllerde azaldığında bir çukura yönelip o çukura o çakıl taşını veya çekirdeği atarlardı; sonra onun üzerine onu örtecek kadar su dökerlerdi; ta ki üstüyle aynı hizaya gelsin; böylece her insana, vasfettiğim üzere, o sudan eşit miktarda bir yudum verilir.

**الأقاسيمُ**: kullar arasında taksim edilmiş paylardır; ihtilaf ettiler de dediler ki: tekili **أُقْسُومةُ**’dur; ve denilir ki: bilakis o, **الأظفار** ve **الأظافير** gibi, cem‘in cem‘idir.

Erkeklerden **القَسيمُ**: güzel yaratılışlıdır; **القِسمةُ**: yüzdür. Şair dedi ki:
كأن دنانيراً على **قَسمَاتِـهـمْ**		وإن كان قد شف الوجوه لِقاء

**سقم**: **السُّقمُ** ve **السَّقَمُ** ve **السَّقامُ** lugatlardır (çeşitli söyleyişlerdir); adam **سقم** etti; o hâlde o **سَقيم** (hastadır), **مِسْقامٌ** (çok hastalanan)dır.

**مقس**: **مَقِسَتْ** nefsi ve ayrıca nefsi **تَمَقَّسَتْ**; yani midesi bulandı.

**قمس**: her şey suda dalıp sonra yükselirse, muhakkak **قَمَسَ** etmiştir; **القيزان** da böyledir; ve **القنان** ki onlar, düz çöllerin tümsekleridir; serap onların çevresinde çalkalanınca “**قَمست**” denir. Rü’be, **القيزان**’ı niteleyerek dedi ki:
بيداً تزى قيزانهن قسا		بوازياً مراً ومراً **قُْمسا**
… yani gizlendikten sonra göründü; böylece. Rü’be, serap içinde **يَتَقَمَّسْنَ** eden **قيزان**’ı vasfeder.

Meselde: “Onun sözü denizin **قاموس**’una ulaştı” yani onun en uzak dibine.

**سمق**: **سَمَقَ** bitki: boyun nihayetine ulaştı. Ve **نخلة سامقةٌ**: çok uzun.

**السَّميقان**: sütün taşındığı alete sokulan iki tahtadır; ve **السَّميقانِ** boyundurukta, iki ucu arasında, öküzün gerdanı altına bir iple sıkıca bağlanmış iki çubuktur; **أسمِقةً** üzere çoğul yapılır. Ve **السَّمْسَقُ**: yasemindir.
