# قسو (ق-س-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B3%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

قسور Arslan demektir

- Harfler: ق - س - و
- Kur'an'da: 7 geçiş · 6 ayet · 6 sîga
- 8 sözlük

## Sîgalar (6)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [قَسَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/siga/%D9%82%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فَعَلَتْ | Katılaştı | 2 | 2 | [2:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/ayet/2:74.md) |
| [فَقَسَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/siga/%D9%81%D9%8E%D9%82%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فَفَعَلَتْ | Hemen katılaştı | 1 | 1 | [57:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/ayet/57:16.md) |
| [قَاسِيَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/siga/%D9%82%D9%8E%D8%A7%D8%B3%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَاعِلَةً | Katılaşan | 1 | 1 | [5:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/ayet/5:13.md) |
| [قَسْوَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/siga/%D9%82%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَعْلَةً | Katılık | 1 | 1 | [2:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/ayet/2:74.md) |
| [لِلْقَاسِيَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/siga/%D9%84%D9%90%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8E%D8%A7%D8%B3%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | لِلْفَاعِلَةِ | Katılaşan için | 1 | 1 | [39:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/ayet/39:22.md) |
| [وَالْقَاسِيَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8E%D8%A7%D8%B3%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | وَالْفَاعِلَةِ | Ve katılaşan | 1 | 1 | [22:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/ayet/22:53.md) |

## Mücavir kökler — 61 mücavir (83 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 6 ortak ayet · G² 45 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
2. [شقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Şıkk, kopmuş parça demektir
3. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
4. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
5. [أمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Medede direkleri (kolonları) birbirine bağlayan kirişlerdir
6. [شرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Şeriha” et dilimi demektir
7. [حرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir
8. [حظظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Huzve atışlardaki hedef demektir
9. [صفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Görüş
10. [ضرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hayvan memesidir
11. [هبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · İnin
12. [نقض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır
13. [طول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Tivel” hayvanın çayıra bağlandığı ip demektir
14. [خون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Hivan(hı)” bol donatılmış sofra demektir
15. [زول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Zeval” öğle vaktinde güneşin en yüksekte olduğu yer…
16. [خشع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…
17. [حجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Taş demektir
18. [طلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Dal demektir
19. [فجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fecr Yarık demektir
20. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Baid uzak demektir
21. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Bürde” gocuk demektir
22. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Koyar
23. [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Anlaşma
24. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Affetti
25. [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
26. [لعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dışlama
27. [نسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Çadırın kurulduğu yer demektir
28. [ويل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
29. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
30. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
31. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
32. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
33. [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Okun ön yarısına denir
34. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
35. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
36. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Su
37. [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bes besese dağınık taşlar demektir
38. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kelime
39. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Az
40. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
41. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
42. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sicim bağıdır
43. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
44. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Süllem” merdiven demektir
45. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
46. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
47. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kesr(sin ile) kırık demektir
48. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
49. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ateş demektir
50. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
51. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Nezle” konaklama yeri demektir
52. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
53. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
54. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
55. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Önce
56. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Zalimler
57. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir
58. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir
59. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
60. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B3%D9%88/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قسو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [غلظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B8.md), [صلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%A8.md), [ختم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D9%85.md), [طبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [لين](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Taş ve maden gibi nesnelerin su geçirmeyecek, esnemeyecek ve şekil almayacak derecede katılaşması ve sertleşmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Kalbin ilahî uyarı, şefkat, hakikat ve öğüt karşısında esnekliğini ve geçirgenliğini bütünüyle yitirip hissizleşmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın dış etkilere ve hakikate kendini tamamen kapatarak dönüşüm kabiliyetini sıfırlaması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bireysel ve duygusal bir acımasızlık veya öfke hali sayıp kalbin hakikati emme ve geçirme kabiliyetini yitirmesi şeklindeki ontolojik ve epistemik katılaşmayı gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قس | Şiddet, sertlik, zorlama, sıkıştırma ve nüfuz edilemez bir direnç oluşturma ortak paydası; bu anlam [قسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1.md) kökünde zorla boyun eğdirme, [قسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B3.md) kökünde sert ve gizli şeylerin peşine düşme, [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) kökünde sertçe paylaştırma veya haktan sapma, [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) kökünde ise sert ve kesin sınırlarla ayırma biçiminde görülür. | و | İlletli uzatma harfinin eklenmesiyle ani bir şiddet yerine zaman içinde katılaşarak nüfuz kabul etmez bir tabiata ve kalıcı bir katılığa dönüşme anlamı kazanmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Bir merkeze doğru toplanma, büzülme ve aşılmaz bir sınır çizgisi oluşturma hareketi |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Dış baskılara karşı direnme, içe kapanarak sert bir koruma kalkanı ve direnç geliştirme |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Sertleşme ve direnç halinin birbirine kenetlenerek sürekli ve sabit hale gelmesi |
| قسو | Sınır oluşturup toplanma, dış etkiye direnme ve bu halin sabitlenmesi | Maddenin veya kalbin dışarıdan gelen hiçbir etkiyi, suyu, nemi veya öğüdü içeri almayacak biçimde kenetlenip taşlaşması hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taşın, kayanın veya toprağın su geçirmeyecek ve kazma işlemeyecek derecede sert ve kaba olması; içine bakır veya yabancı madde karışmış gümüş paranın esnekliğini yitirip sertleşmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye devrinde kök, özellikle geçit vermeyen sert dağlar ve su sızdırmayan kayalık araziler ile zifiri karanlık ve geçmesi çetin geceler için kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair Ebû Zübeyd et-Tâî, Hz. Osman için söylediği mersiyede mezar kazan küreklerin sert taşlara çarparken çıkardığı sesi sarrafların elindeki sahte ve sert dirhemlerin sesine benzeterek kökü şöyle kullanmıştır: لَهَا صَوَاهِلُ فِي صُمِّ السِّلاَمِ كَمَا / صَاحَ الْقَسِيَّاتُ فِي أَيْدِي الصَّيَارِيفِ |

Kaynak: Lisânü’l-ʿArab, Esâsü’l-Belâga, el-Müfredât ve Kitâbü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde قسو kökü, kök yapısındaki gırtlaksı ve ıslıklı sert seslerin birleşimiyle ilksel olarak fiziksel sertlik, kuruluk, kabalık ve esnemezlik matrisine dayanır. İbranicede aynı kök denkliği taşıyan קָשָׁה (qaşah) kökü doğrudan katılaşmak, boyun eğmemek, dik kafalı olmak ve ağırlaşmak anlamlarına gelir; nitekim Tevrat metinlerinde firavunun kalbinin katılaşması anlatılırken bu kök kullanılır. Süryanicede ܩܫܐ (qşa) kökü sertleşmek, nasır bağlamak ve zorlu hale gelmek anlamındadır. Akadcada kaşāşu biçiminde görülen benzer semantik hat ise güç toplamak, katılaşmak ve baskı kurmak anlamlarını barındırır. Arapçada kök, hem fiziksel taş ve maden sertliğini hem de bunun ahlaki ve kalbi düzleme aktarılmış hali olan öğüt kabul etmezlik, acımasızlık ve etkilenmezlik durumunu tam bir semantik süreklilikle korumuştur.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen Semitik Kökler Sözlüğü.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sert kaya, sahte ve katı gümüş, karanlık ve çetin gece | Fiziksel sertlikten, içine hiçbir duygu veya ilahi sözün nüfuz edemediği kalbi katılık haline soyutlanmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice qaşah, Süryanice qşa | Kalbin veya boynun katılaşması, boyun eğmezlik ve fiziksel esnemezlik anlamında ortak Sami mirasıdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında güvenilir ses denkliği taşıyan doğrudan karşılık tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lisânü’l-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قسو | Anlamlı | Katılaşmak, sertleşmek | Taşın ve kalbin dış etkilere karşı esnekliğini yitirip katılaşması | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [قوس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D8%B3.md) | Anlamlı | Eğrilmek, bükülmek | yayın eğriliği, iki uç arasındaki mesafe ve yay biçiminde bükülme | Kur'an'da geçer; sertliğin zıddı olarak eğrilip gerilme hareketi taşır. |
| سقو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş [سقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A.md) illetlisine irca edilir; müstakil kök olarak oluşmamıştır. |
| [سوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82.md) | Anlamlı | Sevketmek, sürmek | Bir şeyi veya hayvanı arkasından iterek öne doğru yönlendirmek | Kur'an'da geçer; direncin kırılarak harekete zorlanması yönüyle uzaktan ilişkilidir. |
| [وقس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B3.md) | Anlamlı | Kırmak, ezmek, noksan olmak | Boynun kırılması veya zekatta iki nisap arasındaki ara noksanlık | Kur'an'da geçmez; sert bir temasla nesnenin kırılması hareketidir. |
| [وسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D9%82.md) | Anlamlı | Toplamak, yüklemek | Dağınık şeyleri bir araya toplayıp kaplamak veya bir yük hacmine ulaştırmak | Kur'an'da geçer; parçaların toplanıp sıkışması anlamıyla akrabadır. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قسو | Merkez | Kalbin ve maddenin esnemez biçimde katılaşması | Hakikate, suya ve hisse karşı tamamen geçirimsiz hale gelme | İçine hiçbir dış unsurun giremediği kuru, geçirimsiz ve taşsı sertlik |
| [غلظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B8.md) | Komşu | Hacimsel kalınlık ve kabalık | قسو geçirimsiz katılık iken [غلظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B8.md) kaba, kalın ve nezaketsiz olma halidir. | İnceliğin ve yumuşaklığın zıddı olan dokusal ve davranışsal kabalık |
| [صلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%A8.md) | Komşu | Yoğunluk ve dayanıklılık | قسو hissizlik ve geçirimsizlik içerirken [صلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%A8.md) mukavemet ve kırılmazlık bildirir. | Maddenin bozulmaya ve dağılmaya karşı gösterdiği fiziksel dayanıklılık |
| [ختم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D9%85.md) | Komşu | Dış etkiye kapatılma | قسو kalbin kendi yapısının taşlaşması iken [ختم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D9%85.md) dışarıdan bir mühürle kapatılmasıdır. | Bir kabın veya kalbin üzerine iz vurularak giriş çıkışın engellenmesi |
| [طبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D8%B9.md) | Komşu | Mühürlenme ve lekelenme | قسو sertleşme sonucu oluşurken [طبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D8%B9.md) kalbin kirlenip üzerinin kaplanmasıdır. | Bir maddenin üzerindeki kir veya pas sebebiyle algının örtülmesi |
| [لين](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86.md) | Zıt | Esneklik, yumuşaklık ve geçirgenlik | قسو kökünün tam zıddı olarak yumuşama, etkilenme ve boyun eğme halidir. | Kalbin hakikat karşısında erimesi, şekil alması ve ilahi hitabı emmesi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قسو | Katılaşmak, sertleşmek | Taş gibi hissizleşme, öğüt kabul etmeme ve hakikate kapanma | Kesin |
| Latince | obdurare, indurare | Sertleşmek, nasırlaşmak, hissizleşmek | obdurare fiziksel katılaşmanın ahlaki ve ruhi duygusuzluğa dönüşmesini tam karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to harden, to become callous, petrification | Taşlaşmak, katılaşmak, hissizleşmek | to harden genel sertleşmeyi, petrification ise taşa dönüşme anlamını karşılar. | Güçlü |
| Almanca | verhärten, versteinern | Katılaşmak, taş kesilmek | verhärten kalbin duyarsızlaşmasını ve dış etkiye kapanmasını iyi yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | s'endurcir, se pétrifier | Katılaşmak, taşlaşmak | s'endurcir kalbin şefkatini ve esnekliğini yitirip sert bir zırha bürünmesini ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قَسَتْ / قَسْوَةً | Mucizelere rağmen taşlaşma ve hissizleşme | İsrailoğullarının öldürülen kişinin dirilmesine şahit olduktan sonra bile kalplerinin taştan daha katı hale gelmesi bağlamı (Bakara [2:74](https://lisan.digital/tr/ayet/2:74.md)). |
| قَاسِيَةً / قَسِيَّةً | Ahdi bozma ve fıtratı tahrif etme neticesinde katılaşma | Verilen sözlerin bozulması sebebiyle ilahi lanete uğrayıp kalbin saflaşma kabiliyetini yitirmesi bağlamı (Mâide [5:13](https://lisan.digital/tr/ayet/5:13.md)). |
| فَقَسَتْ | Uzun zaman geçmesiyle duyarlılığın yitirilmesi | Kendilerine kitap verilenlerin aradan uzun zaman geçmesiyle kalplerinin yavaş yavaş duyarsızlaşıp taşlaşması bağlamı (Hadîd [57:16](https://lisan.digital/tr/ayet/57:16.md)). |
| قَسَتْ | Belalara rağmen boyun eğmeme ve kibre kapılma | Azap ve darlık geldiği halde yalvarmayıp şeytanın amellerini süslemesiyle kalbin katılaşması bağlamı (En'âm [6:43](https://lisan.digital/tr/ayet/6:43.md)). |
| لِلْقَاسِيَةِ | Allah'ın zikrine karşı tam duyarsızlık | Göğsü İslam'a açılan aydınlık fıtratın zıddı olarak ilahi mesaja kapılarını kilitleyen kalpler bağlamı (Zümer [39:22](https://lisan.digital/tr/ayet/39:22.md)). |
| وَالْقَاسِيَةِ | Şeytani vesveselerin fitneye dönüştüğü kalpler | Şeytanın telkinlerini içselleştirip haktan bütünüyle kopmuş dirençli kalpler bağlamı (Hac [22:53](https://lisan.digital/tr/ayet/22:53.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayet, dalalet ve kulun iradesi meselesi | Kalbin katılaşmasının kulun ısrarlı günahlarının doğal bir sonucu mu yoksa doğrudan ilahi bir ceza olarak yaratılan bir mühür mü olduğu tartışması | İrade ve kesb ile fıtratı tahrif edip ilahi nuru kabul etmez hale gelme |
| Fıkıh | Hüküm istinbatı ve şahitlik ahlakı | Kalp katılığı doğrudan fıkhi bir terim olmamakla birlikte, şahidin veya hakimin adaletten sapmasına yol açan merhametsizlik ve acımasızlık eğilimlerinin hukuki ehliyete etkisi | Haktan, hakkaniyetten ve adil merhametten koparan içsel katılık |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlilleri | Bakara 74. ayette kalbin taşa benzetilmesi, hatta bazı taşların Allah korkusuyla yuvarlanıp su akıtmasına karşın katı kalpten hiçbir hayır sadır olmaması meselesi | Hakikate karşı en sert tabiat nesnesinden bile daha geçirimsiz olma |
| Hadis | Kalp amelleri, ahlak ve tezkiye | Çok konuşma, haram lokma ve uzun emel gibi kalbi katılaştıran unsurlar ile yetimin başını okşamak ve zikir gibi kalbi yumuşatan vesileler | Günahların birikerek kalpte oluşturduğu ve basireti kör eden tortu |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi vahye ve zikre muhatap olma hali | Fıtratı kaybetme ve hidayet geçirmezlik | İkaz, ayet ve öğütlerin kalbe nüfuz etmesini bütünüyle engellemek | Dini hayatın temeli olan huşû ve haşyetin yok olması; kalbin ilahi nuru yansıtamaz hale gelmesi | Kesin |
| İlmi | Hakikat arayışı ve epistemik tutum | Dogmatizm, taassup ve bilişsel kapanma | Yeni veriyi, delili ve hakikati reddederek eski zannı savunmak | Akli melekelerin delil karşısında esnemeyip gerçeğe karşı körleşmesi | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve iktidar ilişkileri | Tiranlık, ceberutluk ve halkın taleplerine sağırlık | Toplumsal adalet ve merhamet taleplerini şiddetle bastırmak | İktidarın meşruiyet ve hakkaniyet sınırlarını hiçe sayıp zorbalıkla topluma hükmetmesi | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet, yardımlaşma ve bölüşüm | İhtikar, tekelcilik ve faiz sömürüsü | Zayıfın ve yoksulun ihtiyacına karşı merhametsizce servet yığmak | Mülkün toplumda dolaşımını engelleyerek iktisadi kanalları tıkayan bencil katılık | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Malzemenin esneklik modülünü yitirmesi, geçirimsizlik ve kristal kırılganlığı | Fizik ve malzeme biliminde bir maddenin dış gerilmelere karşı esneme payının sıfıra inmesi, gözeneklerinin kapanarak sıvı emilimini durdurması ve aşırı sertleşerek kırılgan hale gelmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bilişsel katılık, empati erozyonu ve kurumsal yozlaşma | Psikolojide bireyin yeni koşullara uyum sağlayamaması, başkalarının acısını hissetme kapasitesini yitirmesi; sosyolojide ise kurumların toplumsal talepleri absorbe edemeyecek derecede kemikleşmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | قسو kökünü yalnızca anlık bir kabalık, öfke patlaması veya psikolojik bir sertlik hissiyatına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da kalbin fıtri yapısını, bilgi alma kanallarını, hissetme ve tefekkür etme kabiliyetini bütünüyle yitirerek ontolojik olarak taşa dönüşmesi; ilahi kelamın tahrif edilmesine zemin hazırlayan ahlaki ve zihni bir çürüme sürecidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kalp katılığını sadece bireysel bir ahlak kusuru sanmak; bu durumun ayetleri tahrif etme (Mâide [5:13](https://lisan.digital/tr/ayet/5:13.md)), uzun emel besleme (Hadîd [57:16](https://lisan.digital/tr/ayet/57:16.md)) ve ilahi uyarılara karşı bilişsel bir kilitlenme doğurduğunu fark edememek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin muhatabı olan kalbin, ilahi hitabı alıp işleyebilmesi için yumuşak, canlı ve geçirgen olması şarttır. قسو kökü, bu alıcı merkezin taşlaşarak işlevsizleştiği nihai sapma noktasını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrailoğullarının ahitlerini bozmalarını anlatan kıssalarda, mucizelere rağmen imana yanaşmayan inkârcıların psikolojisinde ve müminleri zamanla gaflete düşmekten sakındıran tezkiye ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İmansızlığın ve inkârın salt bir bilgi veya delil eksikliğinden kaynaklandığı zannını yıkar; asıl engelin, delil ne kadar açık olursa olsun kalbin geçirimsizleşip taşlaşması olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Taş ve kayanın su geçirmeyecek, işlenmeyecek ve esnemeyecek derecede sertleşmesi; madenin saflığını yitirerek katı ve kırılgan bir tabiat kazanması.
- Soyut anlam: İnsanın anlama, hissetme, acıma ve öğüt alma yetilerini kaybederek hakikate, vahye ve ilahi uyarıya karşı kendisini bütünüyle kapatması.
- Sistematik karşılık: Dışarıdan gelen bilgi, rahmet ve adalet akışını engelleyen, içsel dönüşüm kabiliyetini sıfırlayan ve muhatabını kaçınılmaz bir yıkıma sürükleyen bilişsel ve ahlaki kemikleşme durumu.
- LaTeX modeli: $$Q(t) = \lim_{\Delta t \to \infty} \left( 1 - \int_0^t \Phi(\tau) \, d\tau \right)^{-1} \implies \lim_{Q \to \infty} \kappa(Q) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $Q(t)$, zamana bağlı olarak biriken duyarsızlık, günah ve ihmal sonucu artan kalbi katılıktır. $\Phi(\tau)$ kalbe ulaşan ilahi zikir, ibret ve uyarıların emilme fonksiyonudur; aradan uzun zaman geçmesi ve bu akışın emilmemesi halinde katılık sonsuza yaklaşır. $\kappa(Q)$ ise kalbin geçirgenlik ve esneklik katsayısıdır; katılık $Q$ mutlak sınıra ulaştığında bu katsayı sıfıra iner ve kalp dış etkilere karşı bütünüyle geçirimsiz hale gelir.

## Geçtiği ayetler (6 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B3%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/ayet/2:74.md) — قَسَتْ · قَسْوَةً

ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَإِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْأَنْهَارُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاءُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Sonra bunun ardından kalbleriniz yine katılaştı. Şimdi onlar taş gibidir. Yahut daha da katı. Zira öylesi vardır ki; ondan ırmaklar kaynar, öylesi vardır ki; yarılıp ondan su fışkırır, öylesi de vardır ki; Allah korkusundan yuvarlanır. Allah, yaptıklarınızdan asla gafil değildir.

### [Maide 5:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/ayet/5:13.md) — قَاسِيَةً

فَبِمَا نَقْضِهِمْ مِيثَاقَهُمْ لَعَنَّاهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَاسِيَةً يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَنَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ وَلَا تَزَالُ تَطَّلِعُ عَلَى خَائِنَةٍ مِنْهُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاصْفَحْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Ahidlerini bozmalarından ötürü onlara la’net ettik, kalblerini de katılaştırdık. Onlar, kelimeleri yerlerinden değiştiriyorlar. Kendilerine öğretilenlerin bir kısmını unuttular. İçlerinden pek azı müstesna daima hainliklerini görürsün. Sen; onları affet ve geç. Muhakkak Allah; ihsan edenleri sever.

### [En'am 6:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/ayet/6:43.md) — قَسَتْ

فَلَوْلَا إِذْ جَاءَهُمْ بَأْسُنَا تَضَرَّعُوا وَلَكِنْ قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Onlar, hiç değilse kendilerine bir azabımız geldiği zaman; yalvarmalı değiller miydi? Fakat kalbleri katılaşmış, şeytan da onlara yaptıklarını süsleyip püslemişti.

### [Hac 22:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/ayet/22:53.md) — وَالْقَاسِيَةِ

لِيَجْعَلَ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ فِتْنَةً لِلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ وَإِنَّ الظَّالِمِينَ لَفِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ

Meal (IK): Şeytanın karıştırdığı, kalblerinde hastalık bulunan ve kalbleri kaskatı olan kimseleri sınamay vesile kılmak içindir. Zalimler, şüpjesiz derin bir ayrılık içindedirler.

### [Zümer 39:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/ayet/39:22.md) — لِلْقَاسِيَةِ

أَفَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ فَهُوَ عَلَى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ فَوَيْلٌ لِلْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ أُولَئِكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Allah, kimin göğsünü İslam’a açmışsa; artık o, Rabbından bir nur üzeredir. Allah’ın zikrinden kalbleri katılaşmış olanların vay haline. İşte onlar, apaçık bir sapıklık içindedirler.

### [Hadid 57:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/ayet/57:16.md) — فَقَسَتْ

أَلَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ وَلَا يَكُونُوا كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلُ فَطَالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ فَاسِقُونَ

Meal (IK): İman edenlerin, Allah’ı anması ve O’ndan inen gerçek için kalblerinin yumuşaması zamanı hala gelmedi mi? Onlar, daha önce kendilerine kitab verilip de üzerlerinden uzun zaman geçmiş, artık kalbleri katılaşmış bulunanlar gibi olmasınlar. Onlardan bir çoğu fasıklardır.

## Sözlükler (8)

### ★ Akevler Sözlüğü

قسور Arslan demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والسين و"وايء" معهما
ق و س، ق س و، و ق س، ق ي س، س ق ي، س و ق، و س ق مستعملات قوس: تصغير القَوْسِ قُويسٌ، والعدد أقواسٌ ثم قِياس وقِسِيٌّ.
وشيخ أَقوَسُ: منحني الظهر، وقَوَّسَ تقويساً، وتَقَوَّسَ ظهره، وحاجب مُتَقِّوسٌ، ونوى مُتَقَوِّسٌ ونحوهما: مما ينعطف انعطاف القوسِ، قال:
ولا من رأين الشيب فيه وقَوَّسَا
وقال:
ومُسْتَقْوِس قد خرم الدهر جدره
والقُوْسُ: بقية التمر في الجلة والقَوْسُ: رأس الصومعة.
وقس: الوَقْسُ: الفاحشة وذكرها.
قسو: القَسْوة: الصلابة في كل شيء، وقَسَا يَقْسُو فهو قاسٍ، وليلة قاسيةٌ: شديدة الظلمة.
والمُقاساةُ: معالجة الأمر ومكابدته، والمقايَسَةُ تجري مجرى المُقاساةِ أحياناً، وتكون من القياس.
قيس: القَيْسُ مصدر قِسْتُ. والقَيسُ بمنزلة القدر، وعود قَيسُ إصبع أي قدر إصبع، وقِس هذا بذاك قِياساً وقَيساً، والمِقياس: المقدار.
والمُقاوِسُ: الذي يرسل الخيل، والمكان الذي تجري فيه الخيل مقوس.
ويقال: بل هو الحبل يمد فترسل منه الخيل، ويقال: المُقاوِس والقَيّاسُ. وقام فلان على مِقوَسٍ أي على حفاظ، هذلية.
سقى: السُّقيا اسم السًّقي.
والسِّقاء: القربة للماء واللبن.
والسِّقاية: الموضع يتخذ فيه الشراب في المواسم وغيرها.
والسِّقاية: الصواع يشرب فيه الملك.
والسّاقِيةُ من سواقي الزرع ونحوه.
والمِسقاةُ: وقت السَّقي.
والاسِتقاءُ الأخذ من النهر والبئر.
واسقَيْنا فلاناً نهراً أي جعلناه له سُقْيا، وسَقَى وأسْقَى لغتان.
والسِّقْي: ما يكون في نفافيخ بيض في شحم البطن.
وسَقىَ يَسْقي بطنه سَقْياً.
والسِّقيُ: ماء أصفر يقع في البطن.
وفي الحديث: "سُقيتُ الشراب" أي ما اتخذ من خشب أو خزف أو قرع.
وقال القاسم: لا أعلمه إلا من الجلود.
ويقال للثوب إذا صبغ: سَقَيْتُه مناً من عصفرٍ.
ويقال: سُقِّي قلبه تَسْقِيةً إذا كرر عليه ما يكره.
والسَّقيُّ: البرديًُّ، الواحدة سقيةٌ، لا يفوتها الماء.
سوق: سُقتُه سوقاً، ورأيته يسوق سياقاً أي ينزع نزعاً يعني الموت.
والسّاقُ لكل شجر وإنسان وطائر.
وامرأة سَوْقاءُ أي تارة الساقيْنِ ذات شعر. والأسْوَقُ: الطويل عظم السّاقِ، والمصدر السَّوَقُ، قال:
قب من التعداء حقب في سَوَقْ
والسّاقُ: الذكر من الحمام.
والسُّوقُ معروفة، والسُّوقُ موضع البياعات.
وسُوقُ الحرب: حومة القتال.
والأساقةُ: سير الركاب للسروج.
والسُّوقةُ: أوساط الناس، والجميع السُّوَقُ.
وسق: الوَسْقُ: ضمك الشيء إلى الشيء بعضهما إلى بعض. والاتِّساق: الانضمام والاستواء كاتِّساقِ القمر إذا تم وامتلأ فاستوى.
واستَوْسَقَت الإبل: اجتمعت وانضمت، والراعي يَسِقُها أي يجمعها، وقوله تعالى: "والليل وما وَسَقَ" أي جمع.
وأوْسَقْتَ البعير: أوقرته.
والوَسيقةُ من الإبل كالرفقة من الناس.
ووَسيقةُ الحمار: عانته.

##### Türkçe

**القاف** ve **السين** ve onlarla birlikte **"وايء"**
ق و س، ق س و، و ق س، ق ي س، س ق ي، س و ق، و س ق kullanımdadır. **قوس**: **القَوْسِ**’un küçültmesi **قُويسٌ**’dir; çoğulu **أقواسٌ**’dır; sonra **قِياس** ve **قِسِيٌّ**.

Ve **شيخ أَقوَسُ**: sırtı eğri (olan); **قَوَّسَ** **تقويساً** (kavis yaptı), ve sırtı **تَقَوَّسَ** (kavisleşti); ve **حاجب مُتَقِّوسٌ** ve **نوى مُتَقَوِّسٌ** ve benzerleri: yay gibi bükülen şeylerdendir. Dedi ki:
ولا من رأين الشيب فيه وقَوَّسَا

Ve dedi ki:
ومُسْتَقْوِس قد خرم الدهر جدره

Ve **القُوْسُ**: sepette hurmanın artığı; ve **القَوْسُ**: manastır/kule başı.

Ve **قس**: **الوَقْسُ**: fuhuş ve onun zikri.

**قسو**: **القَسْوة**: her şeyde katılık; **قَسَا يَقْسُو**; o hâlde o **قاسٍ**’dır. Ve **ليلة قاسيةٌ**: şiddetli karanlık (olan).

Ve **المُقاساةُ**: işi ele alma ve ona katlanma; ve **المقايَسَةُ** bazen **المُقاساةِ**’nin gidişatı üzere cereyan eder; ve kıyastan olur.

**قيس**: **القَيْسُ**: **قِسْتُ**’nun mastarıdır. Ve **القَيسُ** ölçü/kap (kadar) menzilesindedir; ve **عود قَيسُ إصبع** yani bir parmak kadar. Ve **قِس** bunu şuna **قِياساً** ve **قَيساً**; ve **المِقياس**: miktar/ölçü.

Ve **المُقاوِسُ**: atları salıveren (kimse); ve atların koştuğu yer **مقوس** (dur).

Ve denir ki: bilakis o, iptir; uzatılır da ondan atlar salınır. Ve denir ki: **المُقاوِس** ve **القَيّاسُ**. Ve falan kimse **مِقوَسٍ** üzerinde durdu, yani koruma/tedbir üzere; Hüzeylî (lehçesi).

**سقى**: **السُّقيا**: **السًّقي**’nin adıdır.

Ve **السِّقاء**: su ve süt için tulum.

Ve **السِّقاية**: mevsimlerde ve başkalarında içecek yapılan yer.

Ve **السِّقاية**: kralın içtiği **الصواع**.

Ve **السّاقِيةُ**: ekin arklarından ve benzerlerinden (olan).

Ve **المِسقاةُ**: sulama vakti.

Ve **الاسِتقاءُ**: nehirden ve kuyudan alma.

Ve “falana bir nehir **اسقَيْنا**” yani ona bir **سُقْيا** kıldık. Ve **سَقَى** ve **أسْقَى** iki lehçedir.

Ve **السِّقْي**: karın yağında beyaz kabarcıklarda olan şey.

Ve **سَقىَ يَسْقي** karnını **سَقْياً** (sular).

Ve **السِّقيُ**: karında bulunan sarı su.

Ve hadiste: "**سُقيتُ الشراب**" yani ağaçtan yahut çömlekten yahut kabaktan yapılan (kap).

Ve **القاسم** dedi: onu derilerden (olması) dışında bilmem.

Ve elbise boyandığında denir: “ona aspirden bir **مناً** **سَقَيْتُه**.”

Ve denir: kalbi **سُقِّي** ona **تَسْقِيةً** (ile) — ona hoşlanmadığı şey tekrar tekrar yapıldığında.

Ve **السَّقيُّ**: saz/kamış; bir tanesi **سقيةٌ**; su onu kaçırmaz (susuz bırakmaz).

**سوق**: onu **سُقتُه** **سوقاً** (sürdüm). Ve onu **سياقاً** sürer gördüm; yani çekilip gitme ile çekilir; ölümü kastediyor.

Ve **السّاقُ** her ağaç, insan ve kuş içindir.

Ve **امرأة سَوْقاءُ**: yani iki bacaklı, saçlı (kadın). Ve **الأسْوَقُ**: bacak kemiği uzun (olan); mastarı **السَّوَقُ**. Dedi ki:
قب من التعداء حقب في سَوَقْ

Ve **السّاقُ**: güvercinin erkeği.

Ve **السُّوقُ** bilinir; ve **السُّوقُ** satışların yeri.

Ve **سُوقُ الحرب**: çarpışma alanı.

Ve **الأساقةُ**: bineklerin eyerlere yürüyüşü.

Ve **السُّوقةُ**: halkın orta tabakası; hepsi **السُّوَقُ**.

**وسق**: **الوَسْقُ**: bir şeyi bir şeye, birbirine bitişik olarak katmandır. Ve **الاتِّساق**: birleşme ve düzgünleşme; ayın tamamlanıp dolarak düzgünleşmesi gibi.

Ve develer **استَوْسَقَت**: toplandı ve birleşti; ve çoban onları **يَسِقُها** yani toplar. Ve Yüce Allah’ın sözü: "**والليل وما وَسَقَ**" yani topladı.

Ve sen deveyi **أوْسَقْتَ**: ona yük yükledin.

Ve **الوَسيقةُ** develerden, insanlardan **الرفقة** gibidir.

Ve **وَسيقةُ الحمار**: onun sürüsü.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- القسوة: غلظ القلب، وأصله من: حجر قاس، والمقاساة: معالجة ذلك. قال تعالى: ﴿ثم قست قلوبكم﴾ [البقرة/74]، ﴿فويل للقاسية قلوبهم من ذكر الله﴾ [الزمر/22]، وقال: ﴿والقاسية قلوبهم﴾ [الحج/53]، ﴿وجعلنا قلوبهم قاسية﴾ [المائدة/13]، وقرئ: ﴿قسية﴾ (وهي قراءة حمزة والكسائي. انظر: الإتحاف ص 198) أي: ليست قلوبهم بخالصة، من قولهم: درهم قسي وهو جنس من الفضة المغشوشة، فيه قساوة، أي: صلابة، قال الشاعر:
*صاح القسيات في أيدي الصياريف *
* (هذا عجز بيت، وشطره:
*لها صواهل في صم السلام كما*
وهو لأبي زبيد الطائي من أبيات له يرثي عثمان بن عفان، مطلعها:
على جنابيه من مظلومة قيم * تبادرتها مساح كالمناسسيف
وهو في ديوانه ص 650؛ وغريب الحديث 4/68؛ واللسان: (قسا) )

##### Türkçe

- **القسوة**: kalbin katılığıdır; aslı şundandır: **حجر قاس** (katı taş); **المقاساة**: bunun muamelesi/işlenmesidir. Yüce Allah dedi ki: ﴿ثم قست قلوبكم﴾ [البقرة/74], ﴿فويل للقاسية قلوبهم من ذكر الله﴾ [الزمر/22], ve dedi ki: ﴿والقاسية قلوبهم﴾ [الحج/53], ﴿وجعلنا قلوبهم قاسية﴾ [المائدة/13]; ve şöyle okunmuştur: ﴿قسية﴾ (bu, **حمزة** ve **الكسائي**’nin kıraatidir. Bkz.: **الإتحاف** s. 198); yani: onların kalpleri hâlis/katışıksız değildir; onların şu sözünden: **درهم قسي**; o, karışık (tağşişli) gümüşten bir cinstir; onda **قساوة** vardır; yani: sertlik. Şair dedi ki:
*صاح القسيات في أيدي الصياريف *
* (bu bir beytin ikinci yarısıdır; onun ilk yarısı:
*لها صواهل في صم السلام كما*
ve o, **أبي زبيد الطائي**’nindir; **عثمان بن عفان**’ı mersiyelediği beyitlerindendir; matla‘ı:
على جنابيه من مظلومة قيم * تبادرتها مساح كالمناسسيف
ve o, onun divanında s. 650’dedir; ve **غريب الحديث** 4/68; ve **اللسان**: (**قسا**) )

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق س و
حجر قاسٍ‏:‏ صلب ‏"‏ وهو أقسى من الصخر ‏"‏‏.‏
ومن المجاز‏:‏ قسا قلبه عليّ وفيه قسوة وقساوة‏.‏
وقاسيت الأمر‏:‏ عالجت شدّته‏.‏
وقست الدارهم تقسو‏:‏ ردؤت‏.‏
ودرهمٌ قسيٌّ ودراهم قسية‏:‏ لأن ما خلص فضّة فيه لين والردئ جاسٍ صلب‏.‏
قال أبو زبيد الطائيّ‏:‏ لها صواهل في صم السلام كما صاح القسيّات في أيدي الصياريف الضمير للمساحي التي حفر بها قبر عثمان رضي الله عنه‏.‏
وعن ابن مسعود رضي الله عنه أنه قال لأصحابه‏:‏ كيف يدرس العلم فقالوا‏:‏ كما يخلق الثوب ويقسو الدرهم فقال‏:‏ لا ولكن دروس العلم يموت العلماء‏.‏
ومن مجاز المجاز‏:‏ قول الشّعبيّ لأبي الزّناد‏:‏ تأتينا بهذه الأحاديث قسيّةً وتأخذها منّا طازجةً وهذا كلام قسيٌّ كما يقال‏:‏ كلامٌ زائفٌ وبهرجٌ‏.‏
ويوم قسيٌّ وليلٌ قسيّ‏:‏ شديد من بردٍ أو شدّة ظلمةٍ أو شرّ وهذه عشيةٌ قسيةٌ‏:‏ باردة وقسا ليلنا‏:‏ أظلم وعامٌ قسي‏:‏ قحط‏.‏
وسرنا سيراً قسياً‏.‏
وأرض قاسية‏:‏ لا تنبت شيئاً‏.‏

##### Türkçe

ق س و
**حجر قاسٍ**: sert; “ve o, kayadan daha serttir”.
Ve mecazdan: **قسا قلبه عليّ**: kalbi bana karşı katılaştı; ve onda **قسوة** ve **قساوة** vardır.
Ve **وقاسيت الأمر**: onun şiddetini tedavi ettim (uğraştım).
Ve **وقست الدارهم تقسو**: kötüleşti.
Ve **ودرهمٌ قسيٌّ** ve **دراهم قسية**: çünkü onda saf gümüş olan şeyde yumuşaklık vardır; kötü olan ise katı, serttir.
Ebû Zübeyd et-Tâî dedi:
لها صواهل في صم السلام كما صاح القسيّات في أيدي الصياريف
Zamir, Osman رضي الله عنه’un kabrinin onunla kazıldığı kazmalara göredir.
İbn Mes‘ûd رضي الله عنه’dan: o, ashabına dedi ki: “İlim nasıl eskir?” Dediler ki: “Elbise nasıl yıpranır ve dirhem nasıl katılaşırsa.” Dedi ki: “Hayır; fakat ilmin eskimesi, âlimlerin ölmesidir.”
Mecazın mecazından: eş-Şa‘bî’nin Ebû’z-Zinâd’a sözü: “Bize bu hadisleri **قسيّةً** olarak getiriyorsun ve onları bizden taze olarak alıyorsun.” Ve bu, **كلام قسيٌّ**dür; nitekim denilir: **كلامٌ زائفٌ** ve **بهرجٌ**.
Ve **يوم قسيٌّ** ve **ليلٌ قسيّ**: soğuktan yahut karanlığın şiddetinden yahut şerden şiddetli; ve bu **عشيةٌ قسيةٌ**: soğuk. Ve **قسا ليلنا**: karardı. Ve **عامٌ قسي**: kıtlık.
Ve **وسرنا سيراً قسياً**.
Ve **وأرض قاسية**: hiçbir şey bitirmez.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق س و * * قَسَا * قلبه غلظ واشتد يقسو * قَسَاءَ * بالفتح والمد و * قَسْوَةً * و * قَسَاوَةً * أيضا و * أقْسَاهُ * الذنب ويقال الذنب * مَقْسًاةُ * للقلب وحجر * قاس * أي صلب و * قاسَى * الأمر كابده ودرهم * قَسِيٌّ * وهو ضرب من الزيوف أي فضته صلبة رديئة وجمعه * قِسْيَانٌ * كصبي وصبيان ودراهم * قَسِيَّةٌ * و * قَسِيَّاتٌ

##### Türkçe

* ق س و * * **قَسَا** * kalbi kalınlaştı ve sertleşti; **يقسو**. * **قَسَاءَ** * fetha ile ve med ile; ve * **قَسْوَةً** * ve * **قَسَاوَةً** * da. Ve * **أقْسَاهُ** * günah; ve denilir ki günah, kalp için * **مَقْسًاةُ** *dur. Ve taş * **قاس** *; yani katı. Ve * **قاسَى** * işi; ona katlandı. Ve dirhem * **قَسِيٌّ** *; o, züyûftan bir türdür; yani gümüşü katı, kötü. Onun çoğulu * **قِسْيَانٌ** *dur; tıpkı **صبي** ve **صبيان** gibi. Ve dirhemler * **قَسِيَّةٌ** * ve * **قَسِيَّاتٌ** *.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!قَسَا قَلْبُه ) *!يَقْسُو ( *!قَسْواً *!وقَسْوَةً *!وقَساوَةً *!وقَساءً ) ، بالمدِّ : ( صَلُبَ وغَلُظً ) ، فهو *!قاسٍ ؛ وقولُه تعالى : ﴿ثم *!قَسَتْ قُلُوبُكم مِن بَعْد ذلكَ﴾ : أَي غَلُظتْ ويَبِسَتْ وعَسَتْ ، فتَأْوِيل *!القَسْوةِ في القَلْبِ ذَهاب اللِّيْن والرَّحْمة والخُشُوع منه .
وأَصْلُ *!القَسْوَة :

الصَّلابَةُ مِن كلِّ شيءٍ .
( و ) مِن المجازِ : *!قَسَا ( الدِّرْهَمُ ) *!يَقْسُو *!قَسْواً : ( زافَ ) ، أَي رَدأَ ؛ ( فهو *!قَسِيٌّ ) ، كغَنِيَ ، ( ج *!قِسْيانٌ ) ، كصَبِيَ وصِبْيانٍ ؛ قُلِبَتِ الواوُ للكسْرَةِ قَبْلها .
وقالَ الأصْمعِي : كأَنَّه إعْرابُ قاشِي ؛ ومثْلُهُ لابنِ السيِّدِ في كتابِ الفرقِ .
وظاهِرُ كلامِ المصنِّفِ وغيرِهِ أنَّه عَرَبيٌّ . قالَ شَيْخُنا : ووَجْهُه على أنَّه فَعِيل من *!القَسْوةِ أَي أَنَّه شَديدٌ صلبٌ لقلَّةِ فضَّتِه .
وقيلَ : دِرْهمٌ *!قَسِيٌّ ضَرْبٌ مِن الزُّيوفِ ، أَي فِضَّته صُلْبة رَدِيئةٌ ليسَتْ بلَيِّنةٍ . وفي الحديثِ : ( وكانت زُيوفاً *!وقِسْياناً ) ، وقالَ مُزَرِّد :
وما زَوَّدُوني غَيْرَ سَحْقِ عِمامَةٍ
وخَمْسِمِىءٍ منها *!قَسِيٌّ وزائِفُ ويقالُ أَيْضاً : دَرَاهِمُ *!قَسِيَّةٌ *!وقَسِيَّاتٌ ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِي لأبي ذُؤَيب :
لها صَواهِلُ في صُمِّ السِّلامِ كما
صاحَ *!القَسِيَّاتُ في أَيْدي الصَّياريفِ ( و ) يقالُ : ( الذَّنْبُ *!مَقْساةٌ للقَلْبِ ) ؛ ) نقلَهُ الجَوْهرِي ، ( أَي *!يُقْسِيهِ *!إقْساءً ) ؛ ) وقد *!أَقْساهُ الذَّنْبُ : أَي جَعَلَه قاسِياً . وعنْدِي *!مَقْساةٌ : أَي ما يَحْملُه على *!القَساوَةِ .
( و ) مِن المجازِ : ( *!قَاساهُ ) *!مُقاساةً : إذا ( كابَدَهُ ) وعالَجَ شِدَّته .
( ويَوْمٌ ) *!قَسِيٌّ ، ( وقَرَبٌ ) *!قَسِيٌّ ، ( وعامٌ *!قَسِيٌّ ، كغَنِيَ ) في الكُلِّ :

أَي ( شَديدٌ من حَرَ أَو بَرْدٍ أَوْ قَحْطٍ ونحوِه ) .
( وفي الصِّحاحِ : يومٌ قَسِيٌّ أَي شديدٌ مِن حَرْبٍ أَو شَرَ . وبخطِّ أَبي سَهْل : من حَرَ أَو شَرَ ؛ وقَرَبٌ *!قَسِيٌّ : شديدٌ ؛ قالَ أَبو نُخَيْلة :
وهُنَّ بَعْد القَرَبِ *!القَسِي ِّمُسْتَرْعِفاتٌ بشَمَرْذَليِّوعامٌ قَسِيٌّ : ذو قَحْطٍ ؛ نقلَهُ الأَزْهرِي ؛ وأَنْشَدَ للراجزِ :
ويُطْعِمُونَ الشحمَ في العامِ *!القَسِيّ قُدماً إذا ما احْمَرَّ آفاقُ السُّمِيّ وأَصْبَحَتْ مِثْلَ حَواشِي الأَتْحَمِيّ وقالَ شَمِرٌ : العامُ *!القَسِيُّ الشَّديدُ لا مَطَرَ فيه .
( *!وقَسَا : ة بمِصْرَ ) مِن أَعْمالِ جَزيرَةِ قويسنا .
( و ) أَيْضاً : ( قارَةٌ لتَمِيمٍ ) ؛ ) جاءَ في شِعْرٍ ، أَي في قوْلِ ابنِ أَحْمر :
بجَوَ من *!قَساً ذَفِرِ الخُزامى
تَهادى الجِرْبِياء به الحَنِيناوهو حَبْلٌ مِن حِبالِ الدَّهْناءِ ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِي لرجُلٍ من بَني ضبةَ :
لنا إبِلٌ لم تَدْرِ ما الذُّعْرُ بَيْتُها
بتِعْشارَ مَرْعاها *!قَسًا فصَرائِمُه هكذا هو في الصِّحاحِ .
وفي التَّهذِيب : قَسا ، غَيْر مجْرَى : اسْمُ مَوْضِعٍ ؛ وقال ذُو الرُّمّة :
سَرَتْ تَخْبِطُ الظَّلْماء من جانِبَيْ قَسا
وحُبَّ بها مِن خابِطِ الليلِ زائرُوقالَ أَيْضاً :

ولكنَّني أُفْلِتُّ مِن جانِبَيْ *!قَسا
أَزُورُ امْرأً مَحْضاً كرِيماً يَمانِيايُقْصَرُ ( ويُمَدُّ ) ، كِلاهُما عن ثَعْلب .
قال ابنُ سِيدَه : *!وقَساءٌ مَوْضِعٌ أَيْضاً ؛ وقد قيلَ : هو *!قَسًى بعَيْنِه .
( و ) *!قُساءٌ ، ( كغُرابٍ : جَبَلٌ ) ؛ ) عن ابنِ برِّي .
قالَ الوَزيرُ المَغْربي : قُساءُ اسْمُ موضِعٍ ، غيْرُ مَصْروفٍ .
قال ابنُ الأعْرابي : وكلُّ اسْمٍ على فُعالٍ فإنَّه يَنْصَرِفُ ، فأَمَّا قُساء فلا يَنْصرفُ لأنَّه في الأصْلِ *!قُسَواء على فُعَلاء . ( *!وأَقْسَى : سَكَنَهُ ) ، أَي هذا المَوْضِع ؛ عن ابنِ الأعرابي .
( و ) *!قِساءٌ ، ( ككِساءٍ : ع ) عنْدَ ذاتِ العُشَرِ من مَنازِلِ حاجِّ البَصْرَةِ بينَ ماوِيَةَ واليَنْسوعة ؛ كذا في التكْمِلَةِ ، وهو يَنْصرفُ ؛ قالَهُ الوَزيرُ .
وقالَ أبو عليَ القالِي : *!قِسَاءٌ اسْمُ جَبَلٍ ، يَنْصرفُ ؛ كذا قال ابنُ الأنْبارِي . وقد قَصَرَه ذو الرُّمّة فقالَ :
أولئك أشباه القلاصِ التي طوتْ
بنا البُعدَ من نعفى *!قَسَا فالمصانعِ ( *!والأَقْسَيانُ : نَبْتٌ .
( و ) أَيْضاً : ( عَلَمٌ .
( *!وقَسِيُّ بنُ مُنَبِّهٍ ، كغَنِيَ : أَخُو ثَقِيفٍ ) ؛ ) كذا في المُحْكم .
وفي الصِّحاح : لَقَبُ ثَقيفٍ . قالَ أَبو عبيدٍ : لأنَّه مَرَّ على أبي رِغال وكان مُصَدِّقاً فقَتَله فقيلَ : *!قَسَا قَلْبه فسُمِّي *!قَسِيًّا ؛ قالَ شاعِرُهم :
نحنُ *!قَسِيُّ *!وقَسا أَبُونا قُلْت : وهذا الذي ذَكَرَه

الجَوْهري وهو المُوافِقُ لقوْلِ أَئِمَّةِ النَّسَبِ .
قال أَبو عبيدٍ القاسِمُ بنُ سلام مِن النَّسَّابَة : وَلَد مُنَبِّهُ بنُ بكْرِ بنِ هوازن ثَقِيفاً ، واسْمُه *!قَسِيٌّ ، وأُمُّه أُمَيْمة بنْتُ سعْدِ بنِ هُذَيْل بنِ مدركة ، إلى آخِرِ ما قال .
( وذُو قَسِيَ ) ، كغَنِيَ : ( طَرِيقُ اليَمَنِ إلى البَصْرَةِ .
( *!وقُسَياءُ ، كشُرَكاءَ : جَبَلٌ ) أَو وادٍ باليَمامَةِ .
( *!وقُسَيَّانُ ، كعُلَيَّانَ : وادٍ ) قُرْبَ اليَمامَةِ ، ( أَو صَحْراءُ ) بها .
( و ) *!قُسَيانُ ، ( كعُثْمانَ : ع بالعَقِيقِ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
حَجَرٌ قاسٍ : صُلْبٌ .
وأَرضٌ *!قاسِيَةٌ : لا تُنْبتُ شيئاً .
ورجُلٌ *!قسياوة على فعلاوة ؛ حَكَاهُ أَبو حيَّان عن اللَّحياني .
*!والقَسِيَّةُ : الشَّديدَةُ .
وعَشِيَّةٌ *!قَسِيَّةٌ : بارِدَةٌ .
ولَيْلَةٌ *!قاسِيَةٌ : شَديدَةُ الظَّلْمةِ .
*!والقَسِيُّ : الشيءُ المَرْذُول .
ومِن مجازِ المجازِ قَوْلُ الشَّعْبي لأبي الزِّنادِ : تَأْتِينا بهذه الأحادِيث *!قَسِيَّة وتَأْخُذُها منَّا طازِجَةً ، أَي تأْتِينا رَدِيئةً وتأْخُذُها خالِصَةً مُنقَّاة .
وسِرْنا سَيْراً *!قَسِيًّا : أَي شَديداً .
وكلامٌ *!قَسِيٌّ كما يقالُ زائِفٌ وبَهْرجٌ .
وذُو *!قُساء ، بالضمِّ : جَبَلٌ عنْدَ ذاتِ العُشَرِ مَنْزِل لحاجِّ البَصْرَةِ بينَ ماوِية والينسوعة ؛ قالَ الفَرَزْدق :
وَقَفْتُ بأَعْلى ذِي قُساء مَطِيَّتيأُمَيِّلُ في مَرْوانَ وابنِ زِيادِوقالَ نَهْشلُ بنُ حَرِّيَ :

تَضَمَّنها مَشارِفُ ذِي *!قُساءٍ مَكانَ النَّصْلِ من بَدَنِ السِّلاحِوقُرِىءَ : ﴿وجَعَلْنا قُلُوبَهم *!قَسِيّة﴾ ، وهي التي ليسَتْ بخالِصَةِ الإيمانِ .
وفي ياقوت : *!القِسَى ، كإلَى : مَوْضِعٌ ؛ كذا عن ابنِ السيِّد .

##### Türkçe

: ( ve ( **قَسَا قَلْبُه** ) **يَقْسُو** ( **قَسْواً** ve **قَسْوَةً** ve **قَساوَةً** ve **قَساءً** ) — med ile: (katılaştı ve kalınlaştı), artık o **قاسٍ**’dir; ve O’nun (yüce) sözü: ﴿sonra **قَسَتْ قُلُوبُكم** bundan sonra﴾ : yani kalınlaştı ve kurudu ve sertleşti; böylece kalpteki **القَسْوة**’nin te’vili, ondan yumuşaklığın, merhametin ve huşûnun gitmesidir.
Ve **القَسْوَة**’nin aslı:

her şeyden katılıktır.
( ve ) mecazdan: **قَسَا** (dirhem) **يَقْسُو** **قَسْواً**: (zâf oldu), yani kötüleşti; (artık o **قَسِيٌّ**’dir), غَنِيَ gibi, (çoğulu **قِسْيانٌ**), صَبِيَ ve صِبْيانٍ gibi; ondan önceki kesre sebebiyle vav çevrilmiştir.
Ve الأصمعي dedi: sanki **قاشِي**’nin i‘rabıdır; benzeri, الفرق kitabında ابنُ السيِّد’indir.
Ve musannifin ve başkasının sözünün zahiri, onun Arapça olduğudur. Şeyhimiz dedi: ve onun vechi, **القَسْوة**’den فعيل olması üzerinedir; yani gümüşünün azlığından dolayı o şiddetli, katıdır.
Ve denildi: **قَسِيٌّ** dirhem, züyûf (kalp para)dan bir türdür; yani gümüşü katı, kötü olup yumuşak değildir. Ve hadiste: (ve züyûf ve **قِسْياناً** idi) ; ve مُزَرِّد dedi:
Ve bana bir sarığın aşınmışlığından başka azık vermediler
ve ondan beş yüz: **قَسِيٌّ** ve zâif.
Ve ayrıca denilir: **قَسِيَّةٌ** ve **قَسِيَّاتٌ** dirhemler; ve الجوهري, Ebû ذؤَيب’den okudu:
Onun, sağır kayalarda kişnemeleri vardır; tıpkı
**القَسِيَّاتُ**’ın sarrafların ellerinde seslenmesi gibi.
( ve ) denilir: (günah, kalp için **مَقْساةٌ**’dır); bunu الجوهري nakletti, (yani onu **يُقْسِيهِ** **إقْساءً** ile katılaştırır); ve günah onu **أَقْساهُ**: yani onu katı yaptı. Ve bende **مَقْساةٌ** vardır: yani onu **القَساوَة**’ye taşıyan şey.
( ve ) mecazdan: (**قَاساهُ**) **مُقاساةً**: (ona katlandı) ve onun şiddetini çektiği ve işlediği zaman.
( ve bir gün ) **قَسِيٌّ**, ( ve bir yakınlık ) **قَسِيٌّ**, ( ve bir yıl **قَسِيٌّ**, غَنِيَ gibi) hepsinde:

yani (sıcaklık veya soğukluk veya kıtlık ve benzeri bakımından şiddetli).
( Ve الصحاح’ta: **قَسِيٌّ** gün: savaş veya şer bakımından şiddetli, yani. Ve Ebû سهل’in hattıyla: sıcaklık veya şer’den; ve **قَسِيٌّ** yakınlık: şiddetli; Ebû نُخَيْلة dedi:
Ve onlar, **القَرَبِ القَسِي**’den sonra, şَمَرْذَليّ ile acele ettirenlerdir.
Ve **قَسِيٌّ** yıl: kıtlık sahibi; bunu الأزهري nakletti; ve recez söyleyene okudu:
Ve eski zamanlarda **العامِ القَسِيّ**’de yağı yedirirler, semî ufukları kızardığı zaman
ve أَتْحَمِي’nin kenarları gibi sabahladığı zaman.
Ve شمر dedi: **العامُ القَسِيُّ** şiddetli olandır; onda yağmur yoktur.
( **قَسَا**: Mısır’da ) قويسنا adasının amellerindendir.
( ve ) ayrıca: (Temîm’e ait bir kara tepe); şiirde geldi, yani ابنِ أَحْمر’in sözünde:
**قَساً**’dan bir çukurda, reyhanı keskin kokulu,
hanînâ ile onun içinde cırbıyâ salınır.
Ve o, الدَّهْناء iplerinden bir iptir; ve الجوهري, Benî ضبة’den bir adam için okudu:
Bizim develerimiz vardır; evleri korkunun ne olduğunu bilmez,
otlakları تِعْشار’da, **قَسًا**’dır; sonra onun sürüleri.
الصِّحاح’ta böyledir.
Ve التهذيب’de: **قَسا** — مجرى olmayan — bir yer adıdır; ve ذو الرُّمّة dedi:
Karanlığı, **قَسا**’nın iki yanından yürüyerek, çarpa çarpa geçti,
ve gecenin çarpıcısından bir ziyaretçi onunla sevildi.
Ve ayrıca dedi:

Fakat ben, **قَسا**’nın iki yanından kurtuldum,
saf, kerim, Yemenli bir adamı ziyaret ederim.
Kısaltılır (ve uzatılır); ikisi de ثعلب’den.
İbnُ سِيدَه dedi: **قَساءٌ** da bir yer adıdır; ve denildi: o, bizzat **قَسًى**’dır.
( ve ) **قُساءٌ**, (غُرابٍ gibi: bir dağ); İbnِ برِّي’den.
Vezir el-Mağribî dedi: **قُساءُ** bir yer adıdır, gayr-i munsarıftır.
İbnُ الأعرابي dedi: فُعال vezninde olan her isim munsarıf olur; fakat **قُساء** munsarıf olmaz; çünkü aslında فُعَلاء vezninde **قُسَواء**’dır.
( **أَقْسَى**: onun meskenidir), yani bu yer; İbnِ الأعرابي’den.
( ve ) **قِساءٌ**, (كِساءٍ gibi: bir yer) ذاتِ العُشَر yanında, Basra hacısının menzillerinden; ماوِيَة ile اليَنْسوعة arasında; التكملة’de böyle; ve o munsarıftır; vezir söyledi.
Ebû علي القالي dedi: **قِسَاءٌ** bir dağın adıdır, munsarıftır; İbnُ الأنْبارِي böyle dedi. Ve ذو الرُّمّة onu kısalttı da dedi:
Onlar, bizimle uzaklığı kat eden,
نعفى’dan **قَسَا**’ya, sonra المصانع’e giden, ince develerin benzerleridir.
( ve **الأَقْسَيانُ**: bir bitkidir.
( ve ) ayrıca: (bir özel addır).
( **قَسِيُّ بنُ مُنَبِّهٍ**, غَنِيَ gibi: ثَقِيف’in kardeşidir); المُحكم’de böyle.
Ve الصحاح’ta: ثَقيف’in lakabıdır. Ebû عبيد dedi: çünkü Ebû رِغال’ın yanından geçti; o, sadaka toplayıcı idi; onu öldürdü; bunun üzerine “**قَسَا قَلْبه**” denildi; böylece **قَسِيًّا** diye adlandırıldı; onların şairi dedi:
Biz **قَسِيُّ**’yiz; babamız da **قَسا**.
Dedim: bu, الجوهري’nin zikrettiği şeydir ve nesep imamlarının sözüne muvafıktır.
Nesep âlimlerinden Ebû عبيد القاسم بن سلام dedi: مُنَبِّهُ بنُ بكرِ بنِ هوازن, ثَقيف’i doğurdu; onun adı **قَسِيٌّ**’dir; annesi, مدركة بنِ هُذَيْل بنِ سعد’in kızı أُمَيْمة’dir; söylediğinin sonuna kadar.
( ve **ذُو قَسِيَ** ), غَنِيَ gibi: (Yemen yolu, Basra’ya).
( **قُسَياءُ**, شُرَكاءَ gibi: bir dağ) yahut Yemâme’de bir vadi.
( **قُسَيَّانُ**, عُلَيَّانَ gibi: bir vadi) Yemâme yakınında, (yahut bir çöl) onda.
( ve ) **قُسَيانُ**, (عُثْمانَ gibi: عقيق’te bir yer).
( Ve onun üzerine istidrâk edilenler:
Katı taş: sert.
**قاسِيَةٌ** toprak: hiçbir şey bitirmez.
فعلاوة vezninde **قسياوة** adam; bunu Ebû حيّان, اللَّحياني’den nakletti.
Ve **القَسِيَّةُ**: şiddetli olan.
**قَسِيَّةٌ** akşamüstü: soğuk.
**قاسِيَةٌ** gece: karanlığın şiddetlisi.
Ve **القَسِيُّ**: değersiz şey.
Mecazın mecazından, الشَّعْبي’nin Ebû الزِّناد’a sözü: bize bu hadisleri **قَسِيَّة** olarak getiriyorsun ve onları bizden taze olarak alıyorsun; yani bize kötü olarak getiriyorsun ve onları arı, ayıklanmış olarak alıyorsun.
**قَسِيًّا** yürüyüşle yürüdük: yani şiddetli.
Ve **قَسِيٌّ** söz; zâif ve behrec denildiği gibi.
Ve **قُساء** sahibi — damme ile: ذاتِ العُشَر yanında bir dağ; Basra hacısı için bir menzil; ماوِية ile الينسوعة arasında; الفرزدق dedi:
Binek hayvanımı ذِي قُساء’ın en üstünde durdurdum,
Mervân ve İbnِ زياد hakkında meylederim.
Ve نَهْشلُ بنُ حَرِّيَ dedi:

ذِي **قُساء**’ın yüksek yerleri onu, silah bedeninden ok ucunun yeri gibi içine aldı.
Ve şöyle okundu: ﴿ve onların kalplerini **قَسِيّة** kıldık﴾ ; o, imanın hâlis olmadığıdır.
Ve Yâkût’ta: **القِسَى**, إِلَى gibi: bir yer; İbnِ السيِّد’den böyle.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَسَا
قَسَا U ( n. ac. قَسْو 1 ,  قَسْوَة 1t ,  قَسَاْوَة 22t ),
a.  Was hard ( heart ).

b.  Was bad, spurious ( money ).

قَسَّوَ
قَسَّوَ II ,
a.  Hardened.

b.  [ acc. &  'Ala ], Hardened against ( heart ).

قَاْسَوَ
قَاْسَوَ III ,
a.  Endured, supported, bore.

b.  [ coll. ], Was hard, harsh with.

أَقْسَوَ
أَقْسَوَ IV ,
a.  see II (a) .

قَاسٍ
قَاسٍ [ 21 ] , ( pl. قُسَاة [ 9tA ] ),
a.  Hard; unfeeling; severe.

قَسَاوَة
قَسَاوَة [ 22t ],
a.  Hardness; hardheartedness; severity.

قَسِيّ
قَسِيّ [ 25I ] , ( pl. قِسْيَان [ 34I ] ),
a.  see 21 .

b.  Bad, spurious ( money ).

مَقْسَاة لِلْقَلْب
مَقْسَاة لِلْقَلْب
a.  Heart-hardening ( crime ).

قَسْوَر
قَسْوَر
a.  A certain plant.

b.  Lion.

قَسْوَرَة
قَسْوَرَة
a.  see supra (a) .

b.  ( pl. قَسَاْوِ٤ُ 47 ), Mighty, strong; courageous.

c.  Lion.

d.  Shooter, caster, slinger.

قِسْيَبّ
قِسْيَبّ
a.  see under قَسَبَ

##### Türkçe

قَسَا
**قَسَا** U ( i. mast. **قَسْو** 1 , **قَسْوَة** 1t , **قَسَاْوَة** 22t ),
a. (kalp) sert oldu.

b. (para) kötü, sahte oldu.

قَسَّوَ
**قَسَّوَ** II ,
a. Sertleştirdi.

b. [ mef‘ûl ile & **عَلَى** ile ], (kalbe) karşı sertleştirdi.

قَاْسَوَ
**قَاْسَوَ** III ,
a. Dayandı, tahammül etti, taşıdı.

b. [ müşterek ], ile sert, haşin oldu.

أَقْسَوَ
**أَقْسَوَ** IV ,
a. II (a)’ya bak.

قَاسٍ
**قَاسٍ** [ 21 ] , ( çoğ. **قُسَاة** [ 9tA ] ),
a. Sert; duygusuz; şiddetli.

قَسَاوَة
**قَسَاوَة** [ 22t ],
a. Sertlik; kalp katılığı; şiddet.

قَسِيّ
**قَسِيّ** [ 25I ] , ( çoğ. **قِسْيَان** [ 34I ] ),
a. 21’e bak.

b. (para) kötü, sahte.

مَقْسَاة لِلْقَلْب
**مَقْسَاة لِلْقَلْب**
a. Kalbi sertleştirici (suç).

قَسْوَر
**قَسْوَر**
a. Belli bir bitki.

b. Aslan.

قَسْوَرَة
**قَسْوَرَة**
a. Yukarıdaki (a)’ya bak.

b. ( çoğ. **قَسَاْوِ٤ُ** 47 ), güçlü, kuvvetli; cesur.

c. Aslan.

d. Atıcı, fırlatıcı, sapan atan.

قِسْيَبّ
**قِسْيَبّ**
a. **قَسَبَ** maddesi altında bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

قسو
قَسَا - يَقْسُوْ - قَاسِي - قَاسِيَة - قَسْوَة
قَسَا - يَقْسُوْ + الكائن أو الشيء: يكون قاسياً: ضد " ليِّن ": يكون ذا قوام صلب لا يتشقق ولا ينثني ولا يُحْفَر فيه ولا يحرث بسهولة
قَاسِي: اسم فاعل صفة مشبهة من " قَسَا - يَقْسُوْ ": صلب لا يتشقق ولا يُحْفَر فيه ولا يحرث ولا يدخله شيء بسهولة
قَاسِيَة: مؤنث " قَاسِي"
قلب قاسٍ: متصلب على رأي ومواقف وأفكار لا تتغير ولا تخترق بسهولة
قَسْوَة: على وزن " فَعلة" اسم فعل للمرة من " قَسَا - يَقْسُوْ ": القساوة بطريقة محددة لأمر مراد
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اليبوسة والصلابة والقساوة "، وهي:
جَبَلَ - يَجْبِلُ (جَبَلَ - يَجْبُلُ)، قَسَطَ - يَقْسِطُ، يَبِسَ - يَيْبَسُ، قَسَا - يَقْسُوْ، صَلُبَ - يَصْلُبُ (صَلِبَ - يَصْلَبُ)، هَاجَ - يَهِيْجُ
قسا - يقسو
	﴿ثم قست قلوبكم من بعد ذلك فهي كالحجارة أو أشد قسوة وإن من الحجارة لما يتفجر منه الأنهار وإن منها لما يشقق فيخرج منه الماء وإن منها لما يهبط من خشية الله وما الله بغافل عما تعملون(74)﴾ البقرة ﴿فلولا إذ جاءهم بأسنا تضرعوا ولكن قست قلوبهم وزين لهم الشيطان ما كانوا يعملون(43)﴾ الأنعام
	﴿ألم يأن للذين آمنوا أن تخشع قلوبهم لذكر الله وما نزل من الحق ولا يكونوا كالذين أوتوا الكتاب من قبل فطال عليهم الأمد فقست قلوبهم وكثير منهم فاسقون(16)﴾ الحديد ﴿فبما نقضهم ميثاقهم لعناهم وجعلنا قلوبهم قاسية يحرفون الكلم عن مواضعه ونسوا حظا مما ذكروا به ولا تزال تطلع على خائنة منهم إلا قليلا منهم فاعف عنهم واصفح إن الله يحب المحسنين(13)﴾ المائدة
قاسية
﴿فبما نقضهم ميثاقهم لعناهم وجعلنا قلوبهم قاسية يحرفون الكلم عن مواضعه ونسوا حظا مما ذكروا به ولا تزال تطلع على خائنة منهم إلا قليلا منهم فاعف عنهم واصفح إن الله يحب المحسنين(13)﴾ المائدة ﴿ألم يأن للذين آمنوا أن تخشع قلوبهم لذكر الله وما نزل من الحق ولا يكونوا كالذين أوتوا الكتاب من قبل فطال عليهم الأمد فقست قلوبهم وكثير منهم فاسقون(16)﴾ الحديد
	﴿ليجعل ما يلقي الشيطان فتنة للذين في قلوبهم مرض والقاسية قلوبهم وإن الظالمين لفي شقاق بعيد(53)﴾ الحج ﴿أفمن شرح الله صدره للإسلام فهو على نور من ربه فويل للقاسية قلوبهم من ذكر الله أولئك في ضلال مبين(22)﴾ الزمر
قسوة
﴿ثم قست قلوبكم من بعد ذلك فهي كالحجارة أو أشد قسوة وإن من الحجارة لما يتفجر منه الأنهار وإن منها لما يشقق فيخرج منه الماء وإن منها لما يهبط من خشية الله وما الله بغافل عما تعملون(74)﴾ البقرة
مختار الصحاح
● [قسا] ق س ا: قَسَا قلبه غلظ واشتد يقسو قَسَاءَ بالفتح والمد و قَسْوَةً و قَسَاوَةً أيضا و أقْسَاهُ الذنب ويقال الذنب مَقْسًاةُ للقلب وحجر قاس أي صلب و قاسَى الأمر كابده ودرهم قَسِيٌّ وهو ضرب من الزيوف أي فضته صلبة رديئة وجمعه قِسْيَانٌ كصبي وصبيان ودراهم قَسِيَّةٌ و قَسِيَّاتٌ
الراغب
قسو
- القسوة: غلظ القلب، وأصله من: حجر قاس، والمقاساة: معالجة ذلك. قال تعالى: }ثم قست قلوبكم﴿[البقرة/74]،﴾فويل للقاسية قلوبهم من ذكر الله﴿[الزمر/22]، وقال:﴾والقاسية قلوبهم﴿[الحج/53]،﴾وجعلنا قلوبهم قاسية﴿[المائدة/13]، وقرئ:﴾قسية{ (وهي قراءة حمزة والكسائي. انظر: الإتحاف ص 198) أي: ليست قلوبهم بخالصة، من قولهم: درهم قسي وهو جنس من الفضة المغشوشة، فيه قساوة، أي: صلابة، قال الشاعر:
- 367 - صاح القسيات في أيدي الصياريف * (هذا عجز بيت، وشطره:
لها صواهل في صم السلام كما
وهو لأبي زبيد الطائي من أبيات له يرثي عثمان بن عفان، مطلعها:
على جنابيه من مظلومة قيم * تبادرتها مساح كالمناسسيف
وهو في ديوانه ص 650؛ وغريب الحديث 4/68؛ واللسان: (قسا) )
ملخص اللسان:
1.     قَسا القَلبُ يَقْسُو قَساء.والقَسْوَةُ: الصَّلابةُ في كل شيء.
2.     وحجَر قاسٍ: صُلْب.
3.     وأَرض قاسيةٌ: لا تُنبت شيئاً.
4.     قَسَتْ قلوبُكم ؛ غَلُظت ويَبِست وعَسَت، فتأْويل القَسْوة في القلب ذَهاب اللِّين والرحمة والخشوع منه.
5.     قَسا قلبُه وهو  غِلَظ القلب وشدَّته،
6.     والقَسِيَّةُ: الشديدة.
7.     وليلة قاسِيةٌ: شديدةُ  الظُّلمة.
8.     والمُقاساةُ: مكابدة الأَمر الشديد. وقاساه أَي كابَده.
9.     وقد قَسَتِ الدراهم تَقْسُو إِذا زافت. القَسِيُّ: هو الدرهم الرديء والشيء المرذول.
لسان العرب
● - قسا: القَساء: مصدر قَسا القَلبُ يَقْسُو قَساء.والقَسْوَةُ: الصَّلابةُ  في كل شيء. وحجَر قاسٍ: صُلْب. وأَرض قاسيةٌ: لا تُنبت شيئاً. وقال أَبو  إِسحق في قوله تعالى: ثم قَسَتْ قلوبُكم من بعد ذلك؛ تأْويل قَسَت في  اللغة غَلُظت ويَبِست وعَسَت، فتأْويل القَسْوة في القلب ذَهاب اللِّين  والرحمة والخشوع منه. وقَسا قلبُه قَسْوة وقساوة وقَساء، بالفتح والمد، وهو  غِلَظ القلب وشدَّته، وأَقْساه الذنب، ويقال: الذنب مَقْساةٌ للقلب. ابن  سيده: قَسا القلب يَقْسُو قَسْوة اشتدَّ وعَسا، فهو قاسٍ، واستعمل أَبو  حنيفة القسوة في الأزمنة فقال: من أَحوال الأَزمنة في قَسَوْتَها ولِينها.  التهذيب: عام قَسِيٌّ ذو قَحْط؛ قال الراجز:  ويُطْعِمُونَ الشحمَ في العامِ القَسِيّْ  قُِدْماً، إِذا ما احْمَرّ آفاقُ السُّمِيّْ  وأَصْبَحَتْ مِثْلَ حَواشِي الأَتْحَمِيّْ  قال شمر: العامُ القَسِيُّ الشديد لا مطَرَ فيه. وعشية قَسِيَّةٌ:  باردة؛ قال ابن بري: ومنه قول العُجير السَّلُولي:  يا عَمْرُو يا أُكَيْرِمَ البَريَّهْ،  واللهِ لا أَكْذِبُكَ العَشِيَّهْ،  إِنا لَقِينا سَنةً قَسِيَّهْ،  ثم مُطِرْنا مَطْرةً رَوِيَّهْ،  فنَبَتَ البَقْلُ ولا رَعِيَّهْ  أَي ليس لنا مال يَرعاه. والقَسِيَّةُ: الشديدة. وليلة قاسِيةٌ: شديدةُ  الظُّلمة. والمُقاساةُ: مكابدة الأَمر الشديد. وقاساه أَي كابَده. ويوم  قَسِيٌّ، مثال شقي: شديد من حَرْب أَو شرّ. وقَرَبٌ قَسِيٌّ: شديد؛ قال  أَبو نخيلة:  وهُنَّ، بَعْد القَرَبِ القَسِيِّ،  مُسْتَرْعِفاتٌ بشَمَرْذَليِّ  القَسِيُّ: الشديد: ودِرْهَم قَسِيٌّ: رديء، والجمع قِسْيانٌ مثل صَبيّ  وصِبْيان، قلبت الواو ياء للكسرة قبلها كقِنْية، وقد قَسا قَسْواً. قال  الأَصمعي: كأَنه إِعراب قاشِي؛ ،قيل: درهم قَسِيٌّ ضَرْبٌ من الزُّيوف أَي  فِضته صُلبة رديئة ليست بلينة. وفي حديث عبد الله بن مسعود: أَنه باع  نُفاية بيت المال وكانت زيُوفاً وقِسْياناً بدون وزنها، فذُكر ذلك لعُمر  فنهاه وأَمره أَن يرُدَّها؛ قال أَبو عبيد: قال الأَصمعي واحد القِسْيان درهم  قَسِيٌّ مخفف السين مشدد الياء على مثال شَقِيٍّ؛ ومنه الحديث الآخر: ما  ىَسُرُّني دينُ الذي يأْتي العَرَّاف بدرهم قَسِيٍّ. ودراهمُ قَسِيَّةٌ  وقَسِيَّاتٌ وقد قَسَتِ الدراهم تَقْسُو إِذا زافت. وفي حديث الشعبي: قال  لأَبي الزِّناد تأْتينا بهذه الأَحاديث قَسِيَّة وتأْخذها منا طازَجةً  أَي تأْتينا بها رديئة وتأْخذها خالصة مُنقّاة؛ قال أَبو زبيد يذكر  المَساحي:  لهَا صَواهِلُ في صُمِّ السِّلامِ، كما  صاحَ القَسِيَّاتُ في أَيْدي الصَّياريفِ  ومنه حديث آخر لعبد الله أَنه قال لأَصحابه: أَتدرون كيف يَدْرُسُ  العِلمُ؟فقالوا: كما يَخْلُقُ الثوبُ أَو كما تَقْسُو الدراهم، فقال: لا ولكنْ  دُرُوسُ العِلم بموت العُلماء؛ ومنه قول مُزَرِّد:  وما زَوَّدُوني غَيْرَ سَحْقِ عِمامةٍ،  وخَمْسِمِئٍ منها قَسِيٌّ وزائِفُ  وفي خطبة الصدِّيق، رضي الله عنه: فهو كالدرهم القَسِيِّ والسَّراب  الخادع؛ القَسِيُّ: هو الدرهم الرديء والشيء المرذول. وسارُوا سيراً قَسِيّاً  أَي سيراً شديداً.  وقَسِيُّ بن مُنَبِّه: أَخو ثَقِيف. الجوهري: قَسِيٌّ لقب ثقيف، قال  أَبو عبيد: لأَنه مرَّ على أَبي رِغالٍ وكان مُصَدِّقاً فقتله فقيل قَسا  قلبه فسمي قَسِيّاً؛ قال شاعرهم:  نحنُ قَسِيٌّ وقَسا أَبونا  وقَسًى: موضع، وقيل: هو موضع بالعالية، قال ابن أَحمر:  بِجَوٍّ، من قَسًى، ذَفِرِ الخُزامى،  تَهادى الجِرْبِياء به الجَنِينا  (* قوله« يجوّ من قسى إلخ» اورده ابن سيده في اليائي بهذا اللفظ، واورده  الازهري وتبعه ياقوت بما لفظه:  بهجل من قسا ذفر الخزامى  تداعى الجربياء به الحنينا  وفيهما الحنينا بالحاء المهملة، وقال ياقوت: قسا منقول من الفعل.)  وأَنشد الجوهري لرجل من بني ضبة:  لنا إِبلٌ لم تَدْرِ ما الذُّعْرُ، بَيْتُها  بِتِعْشارَ، مَرْعاها قَسا فصَرائِمُهْ  وقيل: قَسا حَبْل رَمْل من رمال الدَّهناء؛ قال ذو الرمة:  سَرَتْ تَخْبِطُ الظَّلْماء من جانِبَيْ قَسا،  وحُبَّ بها، مِن خابِطِ الليلِ، زائر  وقال أَيضاً:  ولكنَّني أُفْلِتُ مِنْ جانِبَيْ قَسا،  أَزُورُ امرأً مَحْضاً كرِيماً يَمانِيا  ابن سيده: وقُساءٌ موضع أَيضاً، وقد قيل: هو قَسًى بعينه، فإِن قلت:  فلعل قَسًى مبدل من قُساءٍ والهمزة فيه هو الأَصل؟ قيل: هذا حَمْل على  الشذوذ لأَن إِبدال الهمز شاذ، والأَوّل أَقْوى لأَن إِبدال حرف العلة همزةً  إِذا وقع طرفاً بعد أَلف زائدة هو الباب.  ابن الأَعرابي: أَقْسَى إِذا سكن قُساء، وهو جبل، وكل اسم على فُعال فهو  ينصرف، فأَما قُساء  (* قوله« فأَما قساء إلخ» عبارة التكملة: فأما قساء فلا ينصرف لانه في  الأصل على فعلاء في الأَصل قُسَواء على فُعَلاء.) ، ولذلك لم يصرف؛ قال  ابن بري: قُساء، بالضم والمد، اسم جبل، ويقال: ذو قُساء؛ قال جِرانُ  العَوْدِ:  يُذكِّر أَيّاماً لَنا بِسُوَيْقَةٍ  وهَضْبِ قُساءٍ، والتَّذَكُّرُ يَشْعَفُ  وقال الفرزدق:  وقَفْتُ بأَعلى ذِي قُساء مَطِيَّتي،  أُمَيِّلُ في مَرْوانَ وابنِ زِيادِ  ويقال: ذو قُساء موضع؛ قال نَهْشَلُ بن حَرِّيٍّ:  تَضَمَّنها مشَارِفُ ذي قُساءٍ،  مَكانَ النَّصْلِ من بَدَنِ السِّلاحِ  قال الوزير: قِساء اسم موضع مصروف، وقُساء اسم موضع غير مصروف
مقاييس اللغة:
(قسي) القاف والسين والحرف المعتل يدلُّ على شِدَّة وصلابة. من ذلك الحجر القاسي. والقَسْوة: غِلَظ القَلْب، وهي من قسوة الحَجَر. قال الله تعالى: {ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَهِيَ كالحِجَارَةِ أوْ أَشَدُّ قَسْوةً[[البقرة 74]. [و] القاسية: اللَّيلة الباردة. ومن الباب المُقاساة: معالجَة الأمر الشَّديد. وهذا من القَسوة، لأنَّهُ يُظهِر أنّه أقسَى من الأمر الذي يُعالِجهُ. وهو على طريقة المُفاعَلة.
القاموس المحيط:
و قَسَا قَلْبُه قَسْواً وقَسْوَةً وقَساوَةً وقَساءً صَلُبَ، وغَلُظَ، و الدِّرْهَمُ زافَ، فهو قَسِيٌّ
ج: قِسْيانٌ. والذَّنْبُ مَقْساةٌ للقلبِ، أي: يُقْسِيهِ إقْساءً. وقاساهُ: كابَدَهُ. ويومٌ وقَرَبٌ وعامٌ قَسِيٌّ، كَغَنِيٍّ: شديدٌ من حَرٍّ أو بَرْدٍ أو قَحْطٍ ونحوِهِ. وقَسا: ة بِمِصْرَ، وقارَةٌ لتَمِيمٍ، ويُمَدُّ. وكغُرابٍ: جَبَلٌ. وأقْسَى: سَكَنَهُ. وككِساءٍ: ع. والأقْسَيانُ: نَبْتٌ، وعَلَمٌ. وقَسِيٌّ بنُ مُنَبِّهٍ، كغَنِيٍّ: أخُو ثَقيفٍ.
وذُو قَسِيٍّ: طريقُ اليمنِ إلى البَصْرَةِ. وقُسَياءُ، كشُركاءَ: جَبَلٌ. وقُسَيَّانُ، كعُلَيَّانَ: وادٍ، أو صَحْراءُ. وكعُثْمانَ: ع بالعَقِيقِ.
تاج العروس:
( وقسا قلبه ) يقسو ( قسوا وقسوة وقساوة وقساء ) بالمد ( صلب وغلظ ) فهو قاس وقوله تعالى ثم قست قلو بكم من بعد ذلك أي غلظت ويبست وعست فتأويل القسوة في القلب ذهاب اللين والرحمة والخشوع منه وأصل القسوة الصلابة من كل شئ ( و ) من المجاز قسا ( الدرهم ) يقسو قسوا ( زاف ) أي ردأ ( فهو قسى ) كغنى ( ج قسيان ) كصبى وصبيان قلبت الواو ياء للكسرة قبلها وقال الاصمعي كانه اعراب قاسى ومثله لابن السيد في كتاب الفرق وظاهر كلام المصنف وقيره انه عربي قال شيخنا ووجهه على انه فعيل من القسوة أي أنه شديد صلب لقلة فضته وقيل درهم قسى ضرب من الزيوف أي فضته صلبه رديئة ليست بلينة وفى الحديث وكانت زيوفا وقسيانا وقال مزرد وما زودوني غير سحق عمامة * وخمسمئى منها قسى وزائف ويقال أيضاا درهم قسية وقسيات وأنشد الجوهرى لابي ذؤيب لها صواهل في صم السلام كما * صاح القسيات في أبدى الصباريف ( و ) يقال ( الذنب مقساة للقلب ) نقله الجوهرى ( أي يقسيه اقساء ) وقد أقساه الذنب أي جعله قاسيا وعندي مقساة أي ما يحمله على القساوة ( و ) من المجاز ( قاساه ) مقاساة إذا ( كابده ) وعالج شدته ( ويوم ) قسى ( وقرب ) قسى ( وعام قسى كغنى ) في الكل أي ( شديد من حر أو برد أو قحطو نحوه ) وفى الصحاح يوم قسى أي شديد من حرب أو شر وبخط أبى سهل من حر أو شر وقرب قسى شديد قال أبو نخيلة وهن بعد القرب القسى * مستر عفان بشمر ذلى وعام قسى ذو قحط نقله الازهرى وأنشد للراجز وطعمون الشحم في العام القسى * قدما إذا ما احمر آفاق السمى * وأصبحت مثل حواشى الا تحمى وقال شمر العام القسى الشديد لا مطر فيه ( وقساة بمصر ) من أعمال جزيرة قوبسنا ( و ) أيضا ( قارة لتميم ) جاء في شعر أي في قول ابن أحمر بجو من قسا ذخر الخزامى * تهادى الجر بياء به الحنينا
وهو حبل من حبال الدهناء وأنشد الجوهرى لرجل من بنى ضبة لنا ابل لم تدر ما الذعر بيتها * بتعشار مرعاها قسا فصرائمه هكذا هو في الصحيح وفى التهذيب قسا غير مجرى اسم موضع وقال ذو الرمة سرت تخيط الظلماء من جانبى قسا * وحب بها من خابط الليل زائر وقال أيضا ولكننى أفلت من جانبى قسا * أزور امر أمحضا كريما يمانيا يقصر ( ويمد ) كلاهما عن ثعلب قال ابن سيده وقساء موضع أيضا وقد قيل هو قسى بعينه ( و ) قساء ( كغراب جبل ) عن ابن برى قال الوزير المغربي قساء اسم موضع غير مصروف قال ابن الاعرابي وكل اسم على فعال فانه ينصرف فأما قساء فلا ينصرف لانه في الاصل قسواء على فعلاء ( وأقسى سكنه ) أي هذا الموضع عن ابن الاعرابي ( و ) قساء ( ككساء ع ) عند ذات العشر من منازل حاج الرصرة بين ماوية والينسوعة كذا في التكملة وهو ينصرف قاله الوزير قال أبو على القالى قساء اسم جبل ينصرف كذا قال ابن الانباري وقد قصره ذو الرمه فقال أولئك أشباه القلاص التى طوت * بنا البعد من نعفى قسا فالمصانع ( والا قسيان نبت و ) أيضا ( علم وقسى بن منبه كغنى أخو ثفيف ) كذا في المحكم وفى الصحاح لقب ثقيف قال أبو عبيد لانه مر على أبى رغال وكان مصدقا فقتله فقيل قسا قلبه فسمى قسيا قال شاعرهم * نحن قسى وقسا أبونا * قلت وهذا الذى ذكره الجوهرى هو الموافق لقول أئمة النسب قال أبو عبيد القاسم بن سلام من النسابة ولد منبه بن بكر بن هوازن ثقيفا واسمه قسى وأمه أميمة بنت سعد بن هذيل بن مدركة الى آخر ما قال ( وذو قسى ) كعنى ( طريق اليمن الى البصرة وقسياء كشركاء جبل ) أو واد باليمامة ( وقسيان كعليان واد ) قرب اليمامة ( أو صحراء ) بها ( و ) قسيان ( كعثمان ع بالعقيق ) * ومما يستدرك عليه حجر قاس
صلب وأرض قاسية لا تنبت شيأ ورجل قسياوة على فعلاوة حكاه أبو حيان عن اللحياني والقسية الشديدة وعشية قسية باردة وليلة قاسية شديدة الظلمة والقسى الشئ المرذول ومن مجاز قول الشعبى لابي الزناد تأتينا بهذه الاحاديث قسية وتأحذها منا طازجة أي تأتينا بها رديئة وتأخذها خالصه منقاة وسرنا سير اقسيا أي شديدا وكلام قسى كما يقال زائف وبهرج وذو قساء بالضم جبل عند ذات العشر منزل لحاج البصرة بين ماوية والينسوعة قال الفرزدق وقفت باعلى ذى قساء مطيتي * أميل في مروان وابن زياد وقال نهشل بن حرى تضمنها مشارف ذى قساء * مكان النصل من بدن السلاح وقرئ وجعلنا قلوبهم قسية وهى التى ليست بخالصة الايمان وفى ياقوت القسى كالى موضع كذا عن ابن السيد

##### Türkçe

قسو
**قَسَا - يَقْسُوْ - قَاسِي - قَاسِيَة - قَسْوَة**

**قَسَا - يَقْسُوْ** + varlık veya şey: sert olur: “**ليِّن**”in zıddı: çatlamayan, bükülmeyen, içine oyuk açılmayan ve kolayca sürülmeyen katı bir kıvam sahibi olur.

**قَاسِي**: “**قَسَا - يَقْسُوْ**”dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: katı; çatlamaz, içine oyuk açılmaz, sürülmez ve içine bir şey kolayca girmez.

**قَاسِيَة**: **قَاسِي**’nin müennesi.

Sert kalp: değişmeyen ve kolayca nüfuz edilmeyen bir görüş, tutumlar ve fikirler üzerinde katılaşmış.

**قَسْوَة**: “**فَعلة**” vezninde, “**قَسَا - يَقْسُوْ**”dan bir defalık (marraya) fiil ismi: istenen bir iş için belirli bir tarz üzere katılık.

Lafız, “**اليبوسة والصلابة والقساوة**” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**جَبَلَ - يَجْبِلُ** (**جَبَلَ - يَجْبُلُ**)، **قَسَطَ - يَقْسِطُ**، **يَبِسَ - يَيْبَسُ**، **قَسَا - يَقْسُوْ**، **صَلُبَ - يَصْلُبُ** (**صَلِبَ - يَصْلَبُ**)، **هَاجَ - يَهِيْجُ**

قسا - يقسو
	﴿Sonra bunun ardından kalpleriniz katılaştı; artık taşlar gibi, yahut daha da katı; ve taşlardan öylesi vardır ki ondan ırmaklar fışkırır; ve onlardan öylesi vardır ki yarılır da ondan su çıkar; ve onlardan öylesi vardır ki Allah korkusundan aşağı iner; Allah yaptıklarınızdan gafil değildir (74)﴾ البقرة ﴿Öyle ya, kendilerine azabımız geldiği vakit yalvarsalardı; fakat kalpleri katılaştı ve şeytan onlara yapmakta olduklarını süsledi (43)﴾ الأنعام
	﴿İman edenler için, kalplerinin Allah’ın zikrine ve haktan inene huşû duymasının vakti gelmedi mi? Ve daha önce kendilerine kitap verilenler gibi olmasınlar; üzerlerinden süre uzadı da kalpleri katılaştı; onların çoğu fasıktır (16)﴾ الحديد ﴿Sözleşmelerini bozmaları sebebiyle onları lanetledik ve kalplerini katı yaptık; kelimeyi yerlerinden saptırırlar ve kendilerine hatırlatılanın bir payını unuttular; onlardan azı hariç, onlardan bir hainliğe daima muttali olursun; öyleyse onları affet ve hoş gör; şüphesiz Allah muhsinleri sever (13)﴾ المائدة

قاسية
﴿Sözleşmelerini bozmaları sebebiyle onları lanetledik ve kalplerini katı yaptık; kelimeyi yerlerinden saptırırlar ve kendilerine hatırlatılanın bir payını unuttular; onlardan azı hariç, onlardan bir hainliğe daima muttali olursun; öyleyse onları affet ve hoş gör; şüphesiz Allah muhsinleri sever (13)﴾ المائدة ﴿İman edenler için, kalplerinin Allah’ın zikrine ve haktan inene huşû duymasının vakti gelmedi mi? Ve daha önce kendilerine kitap verilenler gibi olmasınlar; üzerlerinden süre uzadı da kalpleri katılaştı; onların çoğu fasıktır (16)﴾ الحديد
	﴿Şeytanın attığını, kalplerinde hastalık olanlar ve kalpleri katı olanlar için bir fitne kılması için; şüphesiz zalimler uzak bir ayrılık içindedir (53)﴾ الحج ﴿Allah kimin göğsünü İslâm’a açarsa, o Rabbinden bir nur üzeredir; artık Allah’ın zikrinden kalpleri katı olanlara yazıklar olsun; işte onlar apaçık bir sapıklık içindedir (22)﴾ الزمر

قسوة
﴿Sonra bunun ardından kalpleriniz katılaştı; artık taşlar gibi, yahut daha da katı; ve taşlardan öylesi vardır ki ondan ırmaklar fışkırır; ve onlardan öylesi vardır ki yarılır da ondan su çıkar; ve onlardan öylesi vardır ki Allah korkusundan aşağı iner; Allah yaptıklarınızdan gafil değildir (74)﴾ البقرة

مختار الصحاح
● [**قسا**] ق س ا: **قَسَا** kalbi: kalınlaştı ve şiddetlendi; **يَقْسُو**; **قَسَاءَ** (fetha ile ve med ile) ve **قَسْوَةً** ve **قَسَاوَةً** dahi; günah onu katılaştırdı; ve denir ki: günah kalp için **مَقْسًاةُ**’dır; ve **حجر قاس**: yani katı; ve **قاسَى** işi: ona katlandı; ve **درهم قَسِيٌّ**: o, züyûftan bir darptır; yani gümüşü katı, kötü; cem‘i **قِسْيَانٌ** (sabi ve sibyân gibi); ve **دراهم قَسِيَّةٌ** ve **قَسِيَّاتٌ**.

الراغب
قسو
- **القسوة**: kalbin kalınlığı; aslı: **حجر قاس**’tandır; ve **المقاساة**: bunun muamelesi/işlenmesi. Yüce Allah dedi ki: ﴿**ثم قست قلوبكم**﴾ [البقرة/74]، ﴿**فويل للقاسية قلوبهم من ذكر الله**﴾ [الزمر/22]، ve dedi: ﴿**والقاسية قلوبهم**﴾ [الحج/53]، ﴿**وجعلنا قلوبهم قاسية**﴾ [المائدة/13]؛ ve şöyle okunmuştur: ﴿**قسية**﴾ (bu, حمزة ve الكسائي kıraatidir. bk. الإتحاف s. 198) yani: kalpleri hâlis değildir; onların sözü: **درهم قسي**’den; o, karışık gümüş cinsinden bir cinstir; onda **قساوة** vardır; yani: katılık. Şair dedi ki:
- 367 - **صاح القسيات في أيدي الصياريف**
( Bu, bir beytin aczidir; ve şatrı:
**لها صواهل في صم السلام كما**
ve o, Ebû Zübeyd et-Tâî’nindir; Osman b. Affân’ı mersiyelediği beyitlerindendir; matla‘ı:
**على جنابيه من مظلومة قيم * تبادرتها مساح كالمناسسيف**
ve o, divanında s. 650’dedir; ve Garîbü’l-hadîs 4/68; ve Lisân: (**قسا**) )

ملخص اللسان:
1.     **قَسا** kalp **يَقْسُو** **قَساء**. Ve **القَسْوَةُ**: her şeyde katılıktır.
2.     Ve **حجَر قاسٍ**: katıdır.
3.     Ve **أَرض قاسيةٌ**: hiçbir şey bitirmez.
4.     **قَسَتْ قلوبُكم**; kalınlaştı ve kurudu ve sertleşti; böylece kalpte **القَسْوة**’nin te’vili, ondan yumuşaklığın, rahmetin ve huşûnun gitmesidir.
5.     **قَسا** kalbi; o, kalbin kalınlığı ve şiddetidir.
6.     Ve **القَسِيَّةُ**: şiddetli olandır.
7.     Ve **ليلة قاسِيةٌ**: şiddetli karanlıktır.
8.     Ve **المُقاساةُ**: şiddetli işe katlanmadır. Ve **قاساه**: yani ona katlandı.
9.     Ve dirhemler **قَسَتِ** **تَقْسُو**; zayıf/kalp (zâif) oldukları vakit. **القَسِيُّ**: kötü dirhemdir ve değersiz şeydir.

لسان العرب
● - **قسا**: **القَساء**: **قَسا** kalp **يَقْسُو** **قَساء**’ın masdarıdır. Ve **القَسْوَةُ**: her şeyde katılıktır. Ve **حجَر قاسٍ**: katıdır. Ve **أَرض قاسيةٌ**: hiçbir şey bitirmez. Ebû İshak, Yüce Allah’ın sözü hakkında: ﴿**ثم قَسَتْ قلوبُكم من بعد ذلك**﴾; dedi ki: dilde **قَسَت**’in te’vili: kalınlaştı, kurudu ve sertleşti; böylece kalpte **القَسْوة**’nin te’vili, ondan yumuşaklığın, rahmetin ve huşûnun gitmesidir. Ve **قَسا** kalbi: **قَسْوة** ve **قساوة** ve **قَساء** (fetha ile ve med ile); o, kalbin kalınlığı ve şiddetidir. Ve günah onu katılaştırdı; ve denir ki: günah kalp için **مَقْساةٌ**’dır. İbn Sîde: **قَسا** kalp **يَقْسُو** **قَسْوة**: şiddetlendi ve sertleşti; o hâlde o **قاسٍ**’dır. Ebû Hanîfe, zamanlarda **القسوة**’yi kullandı ve dedi ki: zamanların hâllerinden, onların katılığı ve yumuşaklığı. Tehzîb: **عام قَسِيٌّ**: kıtlık sahibi yıl; râciz dedi ki:
  **ويُطْعِمُونَ الشحمَ في العامِ القَسِيّْ
  قُِدْماً، إِذا ما احْمَرّ آفاقُ السُّمِيّْ
  وأَصْبَحَتْ مِثْلَ حَواشِي الأَتْحَمِيّْ**
Şemmer dedi ki: **العامُ القَسِيُّ**: içinde yağmur olmayan şiddetli yıldır. Ve **عشية قَسِيَّةٌ**: soğuk; İbn Berrî dedi ki: ondan, el-Uceyr es-Selûlî’nin sözü:
  **يا عَمْرُو يا أُكَيْرِمَ البَريَّهْ،
  واللهِ لا أَكْذِبُكَ العَشِيَّهْ،
  إِنا لَقِينا سَنةً قَسِيَّهْ،
  ثم مُطِرْنا مَطْرةً رَوِيَّهْ،
  فنَبَتَ البَقْلُ ولا رَعِيَّهْ**
yani: onu güdecek malımız yoktur. Ve **القَسِيَّةُ**: şiddetli olandır. Ve **ليلة قاسِيةٌ**: şiddetli karanlıktır. Ve **المُقاساةُ**: şiddetli işe katlanmadır. Ve **قاساه**: yani ona katlandı. Ve **يوم قَسِيٌّ** (şakî misali): savaş veya şerden şiddetli. Ve **قَرَبٌ قَسِيٌّ**: şiddetli; Ebû Nuhayle dedi ki:
  **وهُنَّ، بَعْد القَرَبِ القَسِيِّ،
  مُسْتَرْعِفاتٌ بشَمَرْذَليِّ**
**القَسِيُّ**: şiddetli. Ve **دِرْهَم قَسِيٌّ**: kötü; cem‘i **قِسْيانٌ** (sabi ve sibyân gibi); kendisinden önceki kesre sebebiyle vav yâ’ya çevrildi; **قِنْية** gibi. Ve **قَسا** **قَسْواً**. el-Asmaî dedi ki: sanki **قاشِي**’nin i‘râbıdır; denildi ki: **درهم قَسِيٌّ** züyûftan bir darptır; yani gümüşü katı, kötü; yumuşak değildir. Abdullah b. Mes‘ûd hadîsinde: Beytülmâl döküntüsünü sattı; o, züyûf ve **قِسْيان** idi, ağırlıklarının altında; bu, Ömer’e zikredildi de onu men etti ve ona onları geri vermesini emretti. Ebû Ubeyd dedi ki: el-Asmaî dedi: **القِسْيان**’ın teki, sîn’i muhaffef, yâ’sı müşedded, **شَقِيّ** misali üzere **درهم قَسِيٌّ**’dir. Ondan diğer hadîs: “Kâhine bir **درهم قَسِيٍّ** ile gelenin dinarı beni sevindirmez.” Ve **دراهمُ قَسِيَّةٌ** ve **قَسِيَّاتٌ**; ve dirhemler **قَسَتِ** **تَقْسُو**: zâif oldukları vakit. Şa‘bî hadîsinde: Ebû’z-Zinâd’a dedi: “Bize bu hadisleri **قَسِيَّة** getiriyorsun ve onları bizden taze alıyorsun”; yani bize onları kötü getiriyorsun ve onları bizden hâlis, arıtılmış alıyorsun. Ebû Zübeyd, kazmaları zikrederek dedi:
  **لهَا صَواهِلُ في صُمِّ السِّلامِ، كما
  صاحَ القَسِيَّاتُ في أَيْدي الصَّياريفِ**
Ondan, Abdullah’a ait başka bir hadîs: ashabına dedi: “İlmin nasıl silindiğini biliyor musunuz?” Dediler ki: “Elbisenin eskimesi gibi yahut dirhemlerin katılaşması gibi.” Dedi ki: “Hayır; fakat ilmin silinmesi âlimlerin ölümü iledir.” Ondan, Muzarrid’in sözü:
  **وما زَوَّدُوني غَيْرَ سَحْقِ عِمامةٍ،
  وخَمْسِمِئٍ منها قَسِيٌّ وزائِفُ**
Sıddîk’ın hutbesinde (Allah ondan razı olsun): “O, **الدرهم القَسِيِّ** ve aldatıcı serap gibidir.” **القَسِيُّ**: kötü dirhemdir ve değersiz şeydir. Ve “**سارُوا سيراً قَسِيّاً**”: yani şiddetli yürüyüş. Ve **قَسِيُّ بن مُنَبِّه**: **ثَقِيف**’in kardeşidir. el-Cevherî: **قَسِيٌّ** Sakîf’in lakabıdır. Ebû Ubeyd dedi ki: çünkü Ebû Rigâl’a uğradı; o, sadaka memuru idi; onu öldürdü; “kalbi katılaştı” denildi; böylece **قَسِيّاً** diye adlandırıldı. Şairleri dedi ki:
  **نحنُ قَسِيٌّ وقَسا أَبونا**
Ve **قَسًى**: bir yerdir; ve denildi ki: o, **العالية**’de bir yerdir; İbn Ahmer dedi ki:
  **بِجَوٍّ، من قَسًى، ذَفِرِ الخُزامى،
  تَهادى الجِرْبِياء به الجَنِينا**
(“**بجوّ من قسى إلخ**” sözü: İbn Sîde onu yâî babında bu lafızla rivayet etti; Ezherî onu rivayet etti ve Yâkût onu şu lafızla takip etti:
  **بهجل من قسا ذفر الخزامى
  تداعى الجربياء به الحنينا**
İkisinde de **الحنينا** hâ-i mu‘ceme ile; Yâkût dedi ki: **قسا** fiilden nakledilmiştir.) el-Cevherî, Benî Dabba’dan bir adam için inşad etti:
  **لنا إِبلٌ لم تَدْرِ ما الذُّعْرُ، بَيْتُها
  بِتِعْشارَ، مَرْعاها قَسا فصَرائِمُهْ**
Ve denildi ki: **قَسا** Dehnâ’nın kumlarından bir kum ipidir; Zü’r-Rumme dedi ki:
  **سَرَتْ تَخْبِطُ الظَّلْماء من جانِبَيْ قَسا،
  وحُبَّ بها، مِن خابِطِ الليلِ، زائر**
Ve yine dedi ki:
  **ولكنَّني أُفْلِتُ مِنْ جانِبَيْ قَسا،
  أَزُورُ امرأً مَحْضاً كرِيماً يَمانِيا**
İbn Sîde: **وقُساءٌ** da bir yerdir; ve denildi ki: o, bizzat **قَسًى**’dır. Eğer dedin ki: belki **قَسًى**, **قُساءٍ**’dan ibdâldir ve ondaki hemze asıldır? Denildi ki: bu, şâz üzerine hamldir; çünkü hemzenin ibdâli şâzdır; birincisi daha kuvvetlidir; çünkü illet harfinin, ziyade bir eliften sonra uçta vâki olunca hemzeye ibdâli, bâbdır. İbnü’l-A‘râbî: **أَقْسَى**: **قُساء**’da (o bir dağdır) ikamet ettiğinde; ve **فُعال** üzere olan her isim munsariftir; fakat **قُساء** (* “**فأما قساء إلخ**” sözü: Tekmile’nin ibaresi: “Fakat **قساء** munsarif değildir; çünkü aslında **فعلاء** üzeredir; aslında **قُسَواء** **فُعَلاء** üzeredir.”) bu sebeple munsarif olmadı. İbn Berrî dedi ki: **قُساء** (damme ile ve med ile) bir dağın adıdır; ve denilir: **ذو قُساء**; Cirânü’l-‘Avd dedi ki:
  **يُذكِّر أَيّاماً لَنا بِسُوَيْقَةٍ
  وهَضْبِ قُساءٍ، والتَّذَكُّرُ يَشْعَفُ**
Ve el-Ferezdak dedi ki:
  **وقَفْتُ بأَعلى ذِي قُساء مَطِيَّتي،
  أُمَيِّلُ في مَرْوانَ وابنِ زِيادِ**
Ve denilir: **ذو قُساء** bir yerdir; Nehşel b. Harriy dedi ki:
  **تَضَمَّنها مشَارِفُ ذي قُساءٍ،
  مَكانَ النَّصْلِ من بَدَنِ السِّلاحِ**
Vezir dedi ki: **قِساء** munsarif bir yer adıdır; **قُساء** munsarif olmayan bir yer adıdır.

مقاييس اللغة:
(**قسي**) **القاف** ve **السين** ve illetli harf, şiddete ve katılığa delâlet eder. Ondan: sert taş. Ve **القَسْوة**: kalbin kalınlığıdır; o, taşın katılığındandır. Allah تعالى dedi ki: ﴿Sonra bunun ardından kalpleriniz katılaştı; artık taşlar gibi, yahut daha da katı﴾ [[البقرة 74]. Ve **القاسية**: soğuk gecedir. Bâbdan **المُقاساة**: şiddetli işi işlemek/ele almak. Bu, **القَسوة**’dendir; çünkü işlediği işten daha katı olduğunu gösterir. Ve o, **المُفاعَلة** yolu üzeredir.

القاموس المحيط:
Ve **قَسَا** kalbi **قَسْواً** ve **قَسْوَةً** ve **قَساوَةً** ve **قَساءً**: katılaştı ve kalınlaştı; ve dirhem zâif oldu; o hâlde o **قَسِيٌّ**’dir.
Cem‘i: **قِسْيانٌ**. Ve günah kalp için **مَقْساةٌ**’dır; yani onu **إقْساءً** ile katılaştırır. Ve **قاساهُ**: ona katlandı. Ve **يومٌ** ve **قَرَبٌ** ve **عامٌ قَسِيٌّ** (ganî gibi): sıcaklık veya soğukluk veya kıtlık ve benzeri şeylerden şiddetlidir. Ve **قَسا**: Mısır’da bir yer; ve Temîm’e ait bir **قارةٌ**; ve med edilir. Ve (gurâb gibi): bir dağ. Ve **أقْسَى**: ona yerleşti. Ve (kisâ’ gibi): bir yer. Ve **الأقْسَيانُ**: bir bitki; ve bir özel addır. Ve **قَسِيٌّ بنُ مُنَبِّهٍ** (ganî gibi): Sakîf’in kardeşidir.
Ve **وذُو قَسِيٍّ**: Yemen’in Basra’ya yolu. Ve **قُسَياءُ** (şurakâ’ gibi): bir dağ. Ve **قُسَيَّانُ** (‘uleyyân gibi): bir vadi; yahut bir çöl. Ve (‘Uthmân gibi): Akîk’te bir yer.

تاج العروس:
(**وقسا قلبه**) **يقسو** (**قسوا وقسوة وقساوة وقساء**) (med ile) (katılaştı ve kalınlaştı); o hâlde o **قاس**’tır. Yüce Allah’ın sözü: ﴿Sonra bunun ardından kalpleriniz katılaştı﴾ yani kalınlaştı, kurudu ve sertleşti; böylece kalpte **القسوة**’nin te’vili, ondan yumuşaklığın, rahmetin ve huşûnun gitmesidir. **القسوة**’nin aslı, her şeydeki katılıktan olan sertliktir. Ve mecazdan: **قسا** (dirhem) **يقسو** **قسوا**: zâif oldu; yani kötüleşti; o hâlde o **قسى**’dir (ganî gibi). (Cem‘i **قسيان**) (sabi ve sibyân gibi); kendisinden önceki kesre sebebiyle vav yâ’ya çevrildi. el-Asmaî dedi ki: sanki **قاسى**’nin i‘râbıdır; ve onun benzeri, İbnü’s-Seyyid’in “el-Fark” kitabında. Musannifin ve başkasının sözünün zahiri, onun Arapça olduğudur. Şeyhimiz dedi ki: onun vechi, **القسوة**’den **فعيل** olması üzeredir; yani gümüşünün azlığından dolayı şiddetli katıdır. Ve denildi ki: **درهم قسى** züyûftan bir darptır; yani gümüşü katı, kötü; yumuşak değildir. Hadîste: “züyûf ve **قسيانا** idi.” Muzarrid dedi ki:
  **وما زودوني غير سحق عمامة * وخمسمئى منها قسى وزائف**
Ve ayrıca denilir: **درهم قسية** ve **قسيات**. el-Cevherî, Ebû Züeyb için inşad etti:
  **لها صواهل في صم السلام كما * صاح القسيات في أبدى الصباريف**
Ve denilir: “günah kalp için **مقساة**’dır”; el-Cevherî nakletti. (Yani onu **اقساء** ile katılaştırır.) Ve günah onu katılaştırdı; yani onu katı yaptı. Ve “bende **مقساة** var”: yani beni katılığa sevk eden şey. Ve mecazdan: **قاساه** **مقاساة**: (ona katlandı) ve şiddetini işledi. Ve (**ويوم**) **قسى** ve (**وقرب**) **قسى** ve (**وعام قسى كغنى**) hepsinde: yani (sıcaklık veya soğukluk veya kıtlık ve benzeri şeylerden şiddetli). Sahih’te: **يوم قسى** yani savaş veya şerden şiddetli. Ebû Sehl’in hattıyla: sıcaklık veya şerden. Ve **قرب قسى**: şiddetli. Ebû Nuhayle dedi ki:
  **وهن بعد القرب القسى * مستر عفان بشمر ذلى**
Ve **عام قسى**: kıtlık sahibi yıl; Ezherî nakletti; râciz için inşad etti:
  **وطعمون الشحم في العام القسى * قدما إذا ما احمر آفاق السمى * وأصبحت مثل حواشى الا تحمى**
Şemmer dedi ki: **العام القسى**: içinde yağmur olmayan şiddetli yıldır. (**وقساة بمصر**) Cezîretu Kûbsenâ amellerindendir. Ve ayrıca (**قارة لتميم**) şiirde geldi; yani İbn Ahmer’in sözü:
  **بجو من قسا ذخر الخزامى * تهادى الجر بياء به الحنينا**
Ve o, Dehnâ’nın iplerinden bir iptir. el-Cevherî, Benî Dabba’dan bir adam için inşad etti:
  **لنا ابل لم تدر ما الذعر بيتها * بتعشار مرعاها قسا فصرائمه**
Böylece sahihte böyledir. Tehzîb’de: **قسا** (mecra olmayan) bir yer adıdır. Zü’r-Rumme dedi ki:
  **سرت تخيط الظلماء من جانبى قسا * وحب بها من خابط الليل زائر**
Ve yine dedi ki:
  **ولكننى أفلت من جانبى قسا * أزور امر أمحضا كريما يمانيا**
(kısaltılır) ve (med edilir): ikisi de Sa‘leb’den. İbn Sîde dedi ki: **وقساء** da bir yerdir; ve denildi ki: o, bizzat **قسى**’dır. Ve (**وقساء**) (gurâb gibi): bir dağ; İbn Berrî’den. el-Vezîr el-Mağribî dedi ki: **قساء** munsarif olmayan bir yer adıdır. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **فعال** üzere olan her isim munsariftir; fakat **قساء** munsarif değildir; çünkü aslında **قسواء** **فعلاء** üzeredir. (**وأقسى سكنه**) yani bu yer; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve (**وقساء**) (kisâ’ gibi): Zâtü’l-‘Aşr yanında bir yer; Basra hacısının menzillerindendir; Mâviye ile el-Yensû‘a arasında; Tekmile’de böyle. Ve o munsariftir; el-Vezîr söyledi. Ebû Ali el-Kâlî dedi ki: **قساء** munsarif bir dağ adıdır; İbnü’l-Enbârî böyle dedi. Zü’r-Rumme onu kısaltarak dedi:
  **أولئك أشباه القلاص التى طوت * بنا البعد من نعفى قسا فالمصانع**
Ve (**الا قسيان نبت**) ve ayrıca (bir özel ad). Ve (**وقسى بن منبه كغنى أخو ثفيف**) Muhkem’de böyledir. Sahih’te: Sakîf’in lakabıdır. Ebû Ubeyd dedi ki: çünkü Ebû Rigâl’a uğradı; o, sadaka memuru idi; onu öldürdü; “kalbi katılaştı” denildi; böylece **قسيا** diye adlandırıldı. Şairleri:
  **نحن قسى وقسا أبونا**
Dedim ki: el-Cevherî’nin zikrettiği bu, nesep imamlarının sözüne muvafıktır. Ebû Ubeyd el-Kâsım b. Sellâm (nesep âlimlerinden) dedi: Munebbih b. Bekr b. Hevâzin, Sakîf’i doğurdu; onun adı **قسى**’dır; annesi Umeyme bint Sa‘d b. Huzeyl b. Mudrike’dir… dediğinin sonuna kadar. Ve (**وذو قسى**) (‘anî gibi): Yemen’in Basra’ya yolu. Ve (**وقسياء كشركاء جبل**) yahut Yemâme’de bir vadi. Ve (**وقسيان كعليان واد**) Yemâme yakınında. (Yahut bir çöl) onda. Ve (**وقسيان كعثمان ع بالعقيق**). * Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerden: **حجر قاس**: katı. Ve **أرض قاسية**: hiçbir şey bitirmez. Ve **رجل قسياوة** **فعلاوة** üzere; Ebû Hayyân, el-Lihyânî’den hikâye etti. Ve **القسية**: şiddetli olandır. Ve **عشية قسية**: soğuk. Ve **ليلة قاسية**: şiddetli karanlık. Ve **القسى**: değersiz şey. Şa‘bî’nin Ebû’z-Zinâd’a mecazından: “Bize bu hadisleri **قسية** getiriyorsun ve onları bizden taze alıyorsun”; yani bize onları kötü getiriyorsun ve onları bizden hâlis, arıtılmış alıyorsun. Ve “**سرنا سير اقسيا**”: yani şiddetli. Ve “**كلام قسى**”: “zâif” ve “behrac” denildiği gibi. Ve **ذو قساء** (damme ile): Zâtü’l-‘Aşr yanında bir dağ; Basra hacısına menzil; Mâviye ile el-Yensû‘a arasında. el-Ferezdak dedi ki:
  **وقفت باعلى ذى قساء مطيتي * أميل في مروان وابن زياد**
Ve Nehşel b. Harriy dedi ki:
  **تضمنها مشارف ذى قساء * مكان النصل من بدن السلاح**
Ve “**وجعلنا قلوبهم قسية**” diye okunmuştur; o, imanı hâlis olmayan kalplerdir. Yâkût’ta: **القسى** (kâlî gibi) bir yer; İbnü’s-Seyyid’den böyle.
