# قشب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B4%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قشب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قشب

القِشْبُ: اليابس الصُّلْب.
وقِشْبُ الطعام: ما يُلْقَى منه مما لا خير فيه. والقَشْبُ، بالفتح: خَلْطُ السُّمِّ بالطعام. ابن الأَعرابي: القَشْب خَلْطُ السُّمِّ وإِصلاحُه حتى يَنْجَعَ في البَدن ويَعْمَلَ؛ وقال غيره: يُخْلَط للنَّسْر في اللحم حتى يقتله. وقَشَبَ الطعامَ يَقْشِـبُه قَشْباً، وهو قَشِـيبٌ، وقَشَّبَه: خَلَطَه بالسمِّ. والقَشْبُ: الخَلْط، وكلُّ ما خُلِطَ، فقد قُشِبَ؛ وكذلك كل شيء يُخْلَطُ به شيء يُفْسِدُه؛ تقول: قَشَّبْتُه؛ وأَنشد: مُرٌّ إِذا قَشَّبَه مُقَشِّبُه
وأَنشد الأَصمعي للنابغة الذبياني:
فَبِتُّ كأَنَّ العائداتِ فَرَشْنَنِـي *  هَراساً، به يُعْلى فِراشِي ويُقْشَبُ ونَسْرٌ قَشِـيبٌ: قُتِلَ بالغَلْثَى أَو خُلِطَ له، في لحم يأْكُلُه، سُمٌّ، فإِذا أَكلهُ قتَله، فيُؤْخَذ ريشُه؛ قال أَبو خراش الـهُذَليّ: بِه نَدَعُ الكَمِـيَّ، على يَدَيْهِ، *  يَخرُّ، تَخالهُ نَسْراً قَشِـيبا وقوله به: يعني بالسيف، وهو مذكور في بيت قبله؛ وهو:
ولولا نحنُ أَرْهَقَه صُهَيْبٌ، *  حُسامَ الـحَدِّ مُطَّرِداً خَشِـيبا والقِشْبُ والقَشَبُ: السُّمُّ، والجمع أَقْشابٌ.
يقال: قَشَبْتُ للنَّسْر، وهو أَن تَجْعل السُّمَّ على اللحم، فيأْكله فيموت، فيؤخذ ريشه.
وقَشَّبَ له: سَقاه السُّمَّ. وقَشَبَه قَشْباً: سَقاه السُّمَّ. وقَشَّبني ريحُه تَقْشِـيباً أَي آذاني، كأَنه قال: سَمَّني ريحُه. وجاء في الحديث: أَن رجلاً يَمُرُّ على جِسْر جهنم فيقول: يا رب! قَشَّبَنِـي ريحُها؛ معناه: سَمَّني ريحُها؛ وكلُّ مسموم قَشِـيبٌ ومُقَشَّبٌ. وَرُوِيَ عن عمر أَنه وَجَدَ من مُعاوية ريحَ طِـيبٍ، وهو مُحْرِمٌ، فقال: مَنْ قَشَبَنا؟ أَراد أَن ريحَ الطيب على هذه الحال مع الإِحرام ومُخالَفةِ السنة قَشْبٌ، كما أَن ريح النَّتْن قَشْبٌ، وكلُّ قَذَرٍ قَشْبٌ وقَشَبٌ.وقَشِبَ الشيءَ (1) (1 قوله «وقشب الشيء» ضبط بالأصل والمحكم قشب كسمع.
ومقتضى القاموس انه من باب ضرب.) واسْتَقْشَبه: اسْتَقْذَره. ويقال: ما أَقْشَبَ بَيْتَهم أَي ما أَقْذَر ما حولَه من الغَائط ! وقَشُبَ الشيءُ: دَنُسَ. وقَشَّبَ الشيءَ: دَنَّسَه. ورجل قِشْبٌ خِشْبٌ، بالكسر: لا خير فيه. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: اغْفِرْ للأَقْشاب، جمع قِشْبٍ، وهو مَنْ لا خير فيه. وقَشَبه بالقبيح، قَشْباً: لَطَّخَه به، وعَيَّرَه، وذكره بسُوء. التهذيب: والقَشْبُ مِن الكلام الفِرَى؛ يقال: قَشَّبَنا فلانٌ أَي رَمانا بأَمر لم يكن فينا؛ وأَنشد: قَشَّبْتَنا بفَعالٍ لَسْتَ تارِكَه، *  كما يُقَشِّبُ ماءَ الجُمَّةِ الغَرَبُ ويروى ماء الـحَمَّة، بالحاء المهملة، وهي الغدير.
ابن الأَعرابي: القاشِبُ الذي يَعِـيبُ الناسَ بما فيه؛ يقال: قَشَبَه بعَيْبِ نَفْسه. والقاشِبُ: الذي قِشْبُه ضَاوِيٌّ أَي نَفْسُه. والقاشِبُ: الخَيَّاط الذي يَلْقُطُ أَقشابه، وهي عُقَدُ الخُيوط، ببُزاقه إِذا لَفظ بها. ورجل مُقَشَّبٌ: مَمْزُوجُ الـحَسَبِ باللُّؤْم، مَخْلوط \<ص:674>
 الـحَسَب. وفي الصحاح: رجل مُقَشَّبُ الـحَسَب إِذا مُزِجَ حَسَبُه. وقَشَبَ الرجلُ يَقْشِبُ قَشْباً وأَقْشَبَ واقْتَشَبَ: اكْتَسَبَ حَمْداً أَو ذَمّاً. وقَشَبَه بشَرٍّ إِذا رماه بعلامة من الشَّرِّ، يُعْرَفُ بها. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه، قال لبعض بنيه: قَشَبَكَ المالُ أَي أَفْسَدَك وذَهَبَ بعَقْلك. والقَشِبُ والقَشِـيبُ: الجَديدُ والخَلَقُ. وفي الحديث: أَنه مَرَّ وعليه قُشْبَانِـيَّتانِ؛ أَي بُرْدتانِ خَلَقانِ، وقيل: جديدتان. والقَشِـيبُ: من الأَضداد، وكأَنه منسوب إِلى قُشْبانٍ، جمع قَشِـيبٍ، خارجاً عن القياس، لأَنه نسب إِلى الجمع؛ قال الزمخشري: كونه منسوباً إِلى الجمع غير مَرْضِـيٍّ، ولكنه بناء مستطرف للنسب كالأَنْبَجانيّ. ويقال: ثوب قَشِـيبٌ، ورَيْطَةٌ قَشِـيبٌ أَيضاً، والجمع قُشُبٌ؛ قال ذو الرمة: كأَنها حُلَلٌ مَوْشِـيَّةٌ قُشُبُ
وقد قَشُبَ قَشابةً. وقال ثعلب: قَشُبَ الثوبُ: جَدَّ ونَظُفَ. وسيف قَشِـيبٌ: حديث عَهْدٍ بالجِلاءِ. وكلُّ شيءٍ جديدٍ: قَشيبٌ؛ قال لبيد: فالماءُ يَجْلُو مُتُونَهُنَّ، كما  *  يَجْلُو التلاميذُ لُؤْلُؤاً قَشِـبا والقِشْبُ: نبات يُشْبِهُ الـمَقِرَ (1)
(1 قوله «يشبه المقر» كذا بالأصل والمحكم بالقاف والراء وهو الصبر وزناً ومعنى. ووقع في القاموس المغد بالغين المعجمة والدال وهو تحريف لم يتنبه له الشارح يظهر لك ذلك بمراجعة المادّتين.) ، يَسْمُو من وَسَطِه قَضيبٌ، فإِذا طال تَنَكَّسَ مِنْ رُطُوبته، وفي رأْسه ثَمرةٌ يُقْتَلُ بها سِـباعُ الطَّيْرِ. والقِشْبة: الخَسيسُ من الناس، يَمانية. والقِشْبةُ: ولد القِرْدِ؛ قال ابن دريد: ولا أَدري ما صحّتُه، والصحيح القِشَّةُ، وسيأْتي ذكره.

### Türkçe

**القِشْبُ**: kuru, sert olan.

Ve **قِشْبُ الطعام**: ondan atılan, içinde hayır olmayan şey. Ve **القَشْبُ** (fetha ile): yemeğe zehir karıştırmaktır. İbnü’l-A‘râbî: **القَشْب** zehri karıştırmak ve onu, bedende tesir etsin ve iş görsün diye ıslah etmektir; başkası dedi: akbabaya et içinde karıştırılır, ta ki onu öldürsün. Ve **قَشَبَ الطعامَ يَقْشِـبُه قَشْباً**; o **قَشِـيبٌ**dur; ve **قَشَّبَه**: onu zehirle karıştırdı. Ve **القَشْبُ**: karıştırmadır; karıştırılan her şey, muhakkak **قُشِبَ** olmuştur; yine, kendisiyle bir şey karıştırılan ve onu bozan her şey; dersin: **قَشَّبْتُه**; ve inşad etti:
مُرٌّ إِذا قَشَّبَه مُقَشِّبُه

Ve el-Asma‘î, en-Nâbiğa ez-Zübyânî için inşad etti:
فَبِتُّ كأَنَّ العائداتِ فَرَشْنَنِـي *  هَراساً، به يُعْلى فِراشِي ويُقْشَبُ

Ve **نَسْرٌ قَشِـيبٌ**: **الغَلْثَى** ile öldürülmüş yahut ona, yediği et içinde, zehir karıştırılmıştır; onu yediği zaman onu öldürür; böylece tüyü alınır; Ebû Harâş el-Hüzelî dedi:
بِه نَدَعُ الكَمِـيَّ، على يَدَيْهِ، *  يَخرُّ، تَخالهُ نَسْراً قَشِـيبا

Ve “**به**” sözü: kılıç ile demektir; o, ondan önceki bir beyitte zikredilmiştir; o da:
ولولا نحنُ أَرْهَقَه صُهَيْبٌ، *  حُسامَ الـحَدِّ مُطَّرِداً خَشِـيبا

Ve **القِشْبُ** ve **القَشَبُ**: zehirdir; çoğulu **أَقْشابٌ**dur.

Denir: **قَشَبْتُ للنَّسْر**; o, zehri etin üzerine koymandır; onu yer
de ölür; böylece tüyü alınır.

Ve **قَشَّبَ له**: ona zehir içirdi. Ve **قَشَبَه قَشْباً**: ona zehir içirdi.

Ve **قَشَّبني ريحُه تَقْشِـيباً** yani bana eziyet etti; sanki dedi ki: rüzgârı beni zehirledi. Ve hadiste geldi: bir adam cehennem köprüsü üzerinden geçer de der ki: “Ya Rab! **قَشَّبَنِـي** onun rüzgârı”; manası: onun rüzgârı beni zehirledi; ve zehirlenmiş her kişi **قَشِـيبٌ** ve **مُقَشَّبٌ**dur. Ve Ömer’den rivayet edildi: Muâviye’den, o ihramlı iken, güzel koku rüzgârı buldu da dedi: “Bizi kim **قَشَبَ** etti?” İstedi ki: ihram ile ve sünnete muhalefet hâlinde bu güzel kokunun rüzgârı **قَشْبٌ**dur; nasıl ki pis kokunun rüzgârı **قَشْبٌ**dur; ve her pislik **قَشْبٌ** ve **قَشَبٌ**dur. Ve **قَشِبَ الشيءَ** (1)
(1 “**وقشب الشيء**” sözü: asıl ve el-Muḥkem’de **قشب** ( **سمع** gibi) ضبط edilmiştir. Ve el-Kāmûs’un gereği, onun **ضرب** bâbından olduğudur.) Ve **اسْتَقْشَبه**: onu pis gördü. Ve denir: “**ما أَقْشَبَ بَيْتَهم**” yani dışkıdan, onun çevresi ne kadar da pistir! Ve **قَشُبَ الشيءُ**: kirlendi. Ve **قَشَّبَ الشيءَ**: onu kirletti. Ve bir adam **قِشْبٌ خِشْبٌ** (kesra ile): onda hayır yoktur.

Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “**اغْفِرْ للأَقْشاب**”; **قِشْبٍ**in çoğuludur; o, onda hayır olmayan kimsedir. Ve **قَشَبه بالقبيح، قَشْباً**: onu onunla lekeledi; onu ayıpladı; onu kötü ile andı. **التهذيب**: ve **القَشْبُ** sözden **الفِرَى**dandır; denir: “**قَشَّبَنا** falan” yani bizde olmayan bir şeyle bizi attı; ve inşad etti:
قَشَّبْتَنا بفَعالٍ لَسْتَ تارِكَه، *  كما يُقَشِّبُ ماءَ الجُمَّةِ الغَرَبُ

Ve “**ماء الـحَمَّة**” diye rivayet edilir; **الحاء** (mu‘ceme olmayan) ile; o, gölcüktür.

İbnü’l-A‘râbî: **القاشِبُ** insanları, kendisinde olan şeyle ayıplayan kimsedir; denir: onu, kendi nefsinin ayıbıyla **قَشَبَه**. Ve **القاشِبُ**: onun **قِشْبُه** zayıftır, yani nefsi. Ve **القاشِبُ**: terzi; **أَقشابه**’ini toplar; o da iplik düğümleridir; onları, tükürüğüyle, onları attığı zaman (toplar). Ve bir adam **مُقَشَّبٌ**: soyu alçaklıkla karıştırılmış, karışık soyluluk. **الصحاح**’ta: bir adam **مُقَشَّبُ الـحَسَب**; soyu karıştırıldığı zaman. Ve **قَشَبَ الرجلُ يَقْشِبُ قَشْباً** ve **أَقْشَبَ** ve **اقْتَشَبَ**: övgü yahut yergi kazandı. Ve **قَشَبَه بشَرٍّ**: ona, kendisiyle tanınacağı bir şer alameti attı. Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: oğullarından birine dedi: “**قَشَبَكَ المالُ**” yani seni bozdu ve aklını götürdü.

Ve **القَشِبُ** ve **القَشِـيبُ**: yeni ve eski (yıpranmış)tır. Ve hadiste: onun üzerinde iki **قُشْبَانِـيَّتانِ** ile geçti; yani iki yıpranmış bürde; ve denildi: iki yeni. Ve **القَشِـيبُ**: zıtlardandır; sanki **قُشْبانٍ**a nisbet edilmiştir; **قَشِـيبٍ**in çoğuludur; kıyas dışı olarak; çünkü çoğula nisbet etti; ez-Zemahşerî dedi: onun çoğula nisbet edilmiş olması razı olunmuş değildir; fakat o, nisbet için nadir bir binadır; **الأَنْبَجانيّ** gibi. Ve denir: **ثوب قَشِـيبٌ** ve **رَيْطَةٌ قَشِـيبٌ** da; çoğulu **قُشُبٌ**dur; Zû’r-Rumme dedi:
كأَنها حُلَلٌ مَوْشِـيَّةٌ قُشُبُ

Ve **قَشُبَ قَشابةً** olmuştur. Ve Sa‘leb dedi: **قَشُبَ الثوبُ**: yenilendi ve temizlendi. Ve bir kılıç
**قَشِـيبٌ**: cilâ ile yeni ahitli (yeni parlatılmış). Ve yeni olan her şey: **قَشيبٌ**dur; Lebîd dedi:
فالماءُ يَجْلُو مُتُونَهُنَّ، كما  *  يَجْلُو التلاميذُ لُؤْلُؤاً قَشِـبا

Ve **القِشْبُ**: **الـمَقِرَ**e benzeyen bir bitkidir (1)
(1 “**يشبه المقر**” sözü: asıl ve el-Muḥkem’de **المقر** (kāf ve râ ile) böyledir; o, vezin ve mana olarak **الصبر**dır. El-Kāmûs’ta **المغد** (mu‘ceme **الغين** ve **الدال** ile) vâki olmuştur; o, bir tahriftir; şârih ona dikkat etmemiştir; bunu, iki maddeye müracaatla sana görünür.) ; ortasından bir çubuk yükselir; uzadığı zaman, rutubetinden dolayı aşağı sarkar; ve başında, onunla yırtıcı kuşların öldürüldüğü bir meyve vardır.

Ve **القِشْبة**: insanlardan aşağı olan; Yemânîcedir. Ve **القِشْبةُ**: maymun yavrusu; İbn Düreyd dedi: onun sıhhatini bilmiyorum; doğru olan **القِشَّةُ**dir; onun zikri gelecektir.
