# قشب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B4%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قشب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قشب

القشب: الخلط، وكل ما خلط، فقد قشب وكذلك كل شيء يخلط به شيء يفسده، تقول: قشبته وأنشد الأصمعي للنابغة الذبياني:
  فبت كأن العائدات فرشنـنـي                      هراسا به يعلى فراشي ويقشب يقال القشب: سقى السم، وخلطه بالطعام. والمنقول عن ابن الأعرابي: القشب: خلط السم وإصلاحه حتى ينجع في البدن ويعمل. وقشب الطعام يقشبه قشبا، وهو قشيب. وقشبه، أي مشددا: خلطه بالسم. ونسر قشيب: قتل بالغلثي، أو خلط له في لحم يأكله سم، فإذا أكله قتله فيؤخذ ريشه. قال أبو خراش الهذلي:
  به ندع الكمى على يديه                      يخر تخاله نسرا قشيبا

  عن أبي عمرو: قشبت للنسر: هو أن تجعل السم على اللحم حتى يأكله فيموت، فيؤخذ ريشه، وقشب له: سقاه السم، وقشبه قشبا: سقاه السم. القشب: الإصابة بالمكروه من القول والمستقذر في نسختنا بالجر على أنه عطف عى المكروه، وصوابه بالرفع، والتقدير: والقشب المستقذر، بدليل ما يأتي؛ يقال: قشب الشيء، واستقشبه: استقذره: ويقال: ما أقشب بيتهم، أي: ما أقذر ما حوله من الغائط: وقشب الشيء: دنس، وكل قذر: قشب وقشب. وقشب الشيء: دنسه. القشب: الإفتراء يقال: قشبنا، أي: نهانا عن أمر لم يكن فينا،وأنشد:
  قشبتنا بفعال لست تـاركـه                      كما يقشب ماء الجمة الغرب القشب: اكتساب الحمد، وعليه اقتصر في بعض الأصول، وصوابه كما في نسختنا زيادة أو الذم، ومثله في الصحاح، وهو قول الفراء، وحكى عنه أبو عبيد كالاقتشاب يقال: قشب، واقتشب. القشب أيضا:الإفساد وكل شيء يخلط به شيء يفسده، تقول: قشبته وقد تقدم.
 ومن المجاز، القشب: اللطخ بالشيء، يقال: قشبه بالقبيح، قشبا لطخه. وفي نسخة أخرى هنا زيادة قوله: كالتقشيب، وهو وارد في كلامهم. من المجاز، القشب: التعيير، وذكر الرجل بالسوء. وقد وجد في بعض النسخ: التعبير، بالموحدة، وهو خطأ. في حديث عمر، رضي الله عنه، قال لبعض بنيه:  قشبك المال  من القشب، وهو الإفساد، وإزالة العقل، أي أفسدك، وذهب بعقلك. القشب: صقل السيف، يقال: قشبه: إذا جلاه وصقله، وفعل الكل قشب يقشب، كضرب يضرب.
 والقشب، بالكسر: النفس، وسيأتي.
 والقشب: والد مالك بن بحينة هكذا في نسختنا  بن  من غير ألف، وصوابه  ابن  لكون بحينة أمه. قال شيخنا: والمعروف أن القشب جد لعبد الله، وبحينة زوجة مالك، لا والدته ولا والده، لأنه عبد الله بن مالك بن القشب، وسيأتي في ب ح ن.
 القشب: نبات كالمغد يسمو من وسطه قضيب، فإذا طال، تنكس من رطوبته، وفي رأسه عقدة يقتل بها سباع الطير. القشب: الصدأ على الحديد. في حديث عمر، رضي الله عنه:  اغفر للأقشاب  جمع قشب، وهو من لا خير فيه. ومن ذلك قولهم: رجل قشب، وقد تقدم. القشب: السم، ويحرك، والجمع أقشاب. يقال: قشبت النسر، وهو أن تجعل السم على اللحم حتى يأكله، فيموت فيؤخذ ريشه. وقشب له: سقاه السم، وقشبه قشبا: سقاه السم، وقد تقدم قريبا. وسيف قشيب أي: مجلو، وعبارة الصحاح: حديث عهد بالجلاء؛ ومثله في فصيح ثعلب سيف قشيب: صدئ وعبارة الأساس: قذر، وفيه قشب: أي قذز، ضد. والقشيب: قصر باليمن. القشيب: الجديد، والخلق، كالقشب والقشيبة، ضد. القشيب: الأبيض، والنظيف يقال: ثوب قشيب، وريطة قشيب، أيضا والجمع قشب. قال ذو الرمة:
  كأنها خلل موشية قشب وقد قشب، ككرم، قشابة، وقال ثعلب: قشب الثوب: جد ونظف. وسيف قشيب: حديث عهد بالجلاء. وكل شيء جديد:قشيب، قال لبيد:
  فالماء يجلو متونهن كما                      يجلو التلاميذ لؤلؤا قشبا والقشبة بالكسر: الرجل الخسيس الدنيء الذي لا خير عنده، يمانية.

  القشبة: ولد القرد قال ابن دريد: ولا أدري ما صحته، والصحيح: القشة، وسيأتي ذكره. وقشاب كغراب: ع. في حديث: أنه مر النبي، صلى الله عليه وسلم، وعليه قشبانيتان بالضم، أي: بردتان خلقان، وفي نسخة: خلقتان، وقيل جديدتان، كما في النهاية. القشيب من الأضداد. حاصل كلام الزمخشري في الفائق، وابن الأثير في النهاية: أن قول الزاعم: إن بالكسر القشبان جمع قشيب، وإن القشبانية منسوبة إليه، أي: إلى الجمع، خارج عن القياس، غير مرضى من القول، ولا معول عليه؛ لأن الجمع لا ينسب إليه، ولكنه بناء مستطرف للنسب، كالأنبجاني. والقاشب: الخياط الذي يلقط أقشابه، وهي عقد الخيوط، ببزاقه إذا لفظ بها والقاشب: الذي قشبه ضاو، وهو الضعيف النفس. وقشبني ريحه: آذاني، كقشبني تقشيبا،:كأنه قال: سمني ريحه. وجاء في الحديث:  أن رجلا يمر على جسر جهنم، فيقول:يا رب، قشبني ريحها، وأحرقني ذكاؤها  معناه: سمنى. وكل مسموم: قشيب، ومقشب. كذا في النهاية. وفي التوشيح: قشبه الدخان: ملأ خياشيمة، وأخذ بكظمة. انتهى. وروى عن عمر:  أنه وجد من معاوية، رضي الله عنهما، ريح طيب، وهو محرم، فقال: من قشبنا?  أراد أن ريح الطيب على هذه الحال مع الإحرام ومخالفة السنة قشب، كما أن ريح النتن قشب، وكل قذر: قشب، وقشب. من المجاز: رجل مقشب، كمعظم، أي: ممزوج الحسب باللؤم غير خالص. ومما لم يذكره المصنف: القشب، بالكسر: اليابس الصلب. وقشب الطعام، بالكسر: ما يلقى منه مما لا خير فيه. وعن ابن الأعرابي: القاشب: الذي يعيب الناس بما فيه، يقال: قشبه بعيب نفسه. وقال غيره:و قشبه بشر: إذا رماه بعلامة من الشر يعرف بها. ولم يذكر المصنف  نسر قشيب  وهو في مصنفات الغريب، وقد قدمنا شرحه.

### Türkçe

**القشب**: karıştırma; ve karıştırılan her şey; artık **قشب** olmuştur; yine bunun gibi, kendisiyle bir şey karıştırılan her şey onu bozar; dersin ki: **قشبته**. Ve el-Asmaʿî, en-Nâbiğa ez-Zubyânî’den inşad etti:
  “Geceledim; sanki dönenler beni sermişler                      bir **هراس** ile; onunla döşeğim yükselir ve **يقشب**.”
Denilir: **القشب**: zehri içirdi; ve onu yiyecekle karıştırdı. İbnü’l-Aʿrâbî’den nakledilen: **القشب**: zehri karıştırmak ve onu, bedende tesir edip işleyecek şekilde düzeltmek. Ve **قشب الطعام يقشبه قشبا**; o, **قشيب**tir. Ve **قشبه**; yani şeddeli: onu zehirle karıştırdı. Ve **نسر قشيب**: **الغلثي** ile öldürülmüş; yahut ona, yiyeceği etin içine zehir karıştırılmıştır; onu yiyince onu öldürür; böylece tüyü alınır. Ebû Harâş el-Huzelî dedi:
  “Onunla yiğidi iki eli üzerine bırakırız                      düşer; onu **نسرا قشيبا** sanırsın.”

Ebû ʿAmr’dan: **قشبت للنسر**: zehri etin üzerine koymandır; ta ki onu yesin de ölsün; böylece tüyü alınır. Ve **قشب له**: ona zehir içirdi. Ve **قشبه قشبا**: ona zehir içirdi. **القشب**: sözden hoşlanılmayanla ve iğrenç olanla isabet etme; nüshamızda cer ile, hoşlanılmayana atıf olmak üzere; doğrusu ref ile; takdir: ve **القشب** olan iğrenç; gelecek olana delil olarak. Denilir: **قشب الشيء** ve **استقشبه**: onu iğrenç gördü. Ve denilir: **ما أقشب بيتهم**; yani: etrafındaki dışkıdan ne kadar da pis! Ve **قشب الشيء**: kirlendi. Ve her pislik: **قشب** ve **قشب**. Ve **قشب الشيء**: onu kirletti. **القشب**: iftira; denilir: **قشبنا**; yani: bizde olmayan bir işten bizi men etti. Ve inşad edildi:
  “Bizi, terk etmeyeceğin fiillerle **قشبتنا**                      nasıl ki batı, havuzun suyunu **يقشب**.”
**القشب**: övgü kazanma; bazı asıllarda bununla yetinildi; doğrusu, nüshamızdaki gibi, “yahut yergi” ziyadesidir; bunun benzeri **الصحاح**’tadır; bu, el-Ferrâ’nın sözüdür. Ebû ʿUbeyd ondan, **كالاقتشاب** olarak nakletti; denilir: **قشب** ve **اقتشب**. **القشب** ayrıca: bozma; ve kendisiyle bir şey karıştırılan her şey onu bozar; dersin ki: **قشبته**; ve geçti.
Ve mecazdan: **القشب**: bir şeyle lekelenme; denilir: **قشبه بالقبيح**; **قشبا**: onu lekeledi. Başka bir nüshada burada, “**كالتقشيب**” sözü ziyade edilmiştir; ve bu, onların sözünde vârid olmuştur. Mecazdan: **القشب**: ayıplama; ve adamı kötülükle anma. Bazı nüshalarda: **التعبير** (muvahhada ile) bulunmuştur; bu hatadır. Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun, oğullarından birine dedi: **قشبك المال**; **القشب**’tandır; o da bozmadır ve aklı gidermedir; yani: seni bozdu ve aklını götürdü. **القشب**: kılıcı parlatma; denilir: **قشبه**: onu cilalayıp parlattığında. Ve fiil bütünü: **قشب يقشب**; **ضرب يضرب** gibi.
Ve **القشب** (kesre ile): nefis; ileride gelecek.
Ve **القشب**: Mâlik b. Buhayna’nın babası; nüshamızda böyle: **بن** elifsiz; doğrusu **ابن**’dir; çünkü Buhayna onun annesidir. Şeyhimiz dedi: bilinen, **القشب**’ın Abdullah’a dede olduğudur; ve Buhayna, Mâlik’in eşidir; ne annesidir ne de babasıdır; çünkü o, Abdullah b. Mâlik b. **القشب**’tır; ve **ب ح ن**’de gelecek.
**القشب**: **المغد** gibi bir bitki; ortasından bir dal yükselir; uzayınca, rutubetinden dolayı aşağı sarkar; başında bir düğüm vardır; onunla yırtıcı kuşlar öldürülür. **القشب**: demir üzerindeki pas. Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: **اغفر للأقشاب**; **قشب**’ın cemidir; o da kendisinde hayır olmayan kimsedir. Bunun cümlesinden onların sözü: **رجل قشب**; ve geçti. **القشب**: zehir; ve harekelenir; cem‘i **أقشاب**. Denilir: **قشبت النسر**; o, zehri etin üzerine koymandır; ta ki onu yesin; sonra ölür; böylece tüyü alınır. Ve **قشب له**: ona zehir içirdi. Ve **قشبه قشبا**: ona zehir içirdi; az önce geçti. Ve **سيف قشيب**; yani: cilalı. **الصحاح**’ın ibaresi: cilalanmaya yeni uğramış; bunun benzeri **فصيح ثعلب**’dadır: **سيف قشيب**: paslı. **الأساس**’ın ibaresi: pis; ve onda: **قشب**; yani: pis oldu; zıddı. Ve **القشيب**: Yemen’de bir kasır. **القشيب**: yeni; ve eski; **القشب** ve **القشيبة** gibi; zıdd. **القشيب**: beyaz ve temiz; denilir: **ثوب قشيب** ve **ريطة قشيب**; ayrıca; cem‘i **قشب**. Zü’r-Rumme dedi:
  “Sanki o, süslü deliklerdir; **قشب**.”
Ve **قشب** ( **كرم** gibi): **قشابة**. Saʿleb dedi: **قشب الثوب**: yeni oldu ve temizlendi. Ve **سيف قشيب**: cilalanmaya yeni uğramış. Ve her yeni şey: **قشيب**. Lebîd dedi:
  “Su, sırtlarını cilalar; nasıl ki                      öğrenciler, **قشبا** inciyi cilalar.”
Ve **القشبة** (kesre ile): kendisinde hayır olmayan aşağılık, değersiz adam; Yemenîdir.

**القشبة**: maymun yavrusu. İbn Düreyd dedi: onun sıhhatini bilmiyorum; doğru olan: **القشة**’dir; zikri gelecek. Ve **قشاب** ( **غراب** gibi): bir yer adı. Hadîste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, geçti; üzerinde **قشبانيتان** (zamme ile) vardı; yani: iki eski **بردة**. Bir nüshada: iki eskimiş. Ve denildi: iki yeni; **النهاية**’de olduğu gibi. **القشيب** zıtlardandır. Zemahşerî’nin **الفائق**’teki ve İbnü’l-Esîr’in **النهاية**’deki sözünün hâsılı: iddia edenin “kesre ile **القشبان** **قشيب**’in cemidir ve **القشبانية** ona nisbetlidir; yani ceme” sözü, kıyasın dışındadır; sözden razı olunmuş değildir; ve ona dayanılmaz; çünkü ceme nisbet edilmez; fakat bu, nisbet için garip bir binadır; **كالأنبجاني** gibi. Ve **القاشب**: **أقشاب**ını toplayan terzi; onlar, iplik düğümleridir; onları, ağzından attığında tükürüğüyle (toplar). Ve **القاشب**: **قشبه**’si zayıf olan; o da nefsi zayıf olandır. Ve **قشبني ريحه**: bana eziyet etti; **قشبني تقشيبا** gibi; sanki dedi ki: kokusu beni zehirledi. Hadîste geldi: **أن رجلا يمر على جسر جهنم، فيقول:يا رب، قشبني ريحها، وأحرقني ذكاؤها**; manası: beni zehirledi. Ve her zehirlenmiş: **قشيب** ve **مقشب**. **النهاية**’de böyle. **التوشيح**’te: **قشبه الدخان**: burun deliklerini doldurdu ve boğazını sıktı. Bitti. Ömer’den rivayet edildi: Muâviye’den, Allah ikisinden de razı olsun, güzel koku kokusu buldu; o ihramlı idi; dedi: **من قشبنا?**; muradı: ihramla beraber bu hâl üzere güzel koku kokusu ve sünnete muhalefet **قشب**’tır; nasıl ki pis koku **قشب**’tır; ve her pislik: **قشب** ve **قشب**. Mecazdan: **رجل مقشب** ( **معظم** gibi); yani: soyu, alçaklıkla karışmış; hâlis değildir. Musannifin zikretmediği şeylerden: **القشب** (kesre ile): kuru, sert. Ve **قشب الطعام** (kesre ile): ondan atılan, kendisinde hayır olmayan şey. İbnü’l-Aʿrâbî’den: **القاشب**: kendisinde olanla insanları ayıplayan; denilir: **قشبه بعيب نفسه**. Başkası dedi: ve **قشبه بشر**: onu, kendisiyle bilinen bir şer alametiyle attı. Musannif, **نسر قشيب**’i zikretmedi; o, garîb musanneflerinde vardır; ve biz onun şerhini öne aldık.
