# قشب — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%A8/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B4%D8%A8/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قشب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%A8.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: قشب

ق ش ب
قشب ، شقب ، شبق ، بشق .
قشب : في الحديث : ( أن رجلاً يمر على جسر جهنَّم فيقول : يا ربِّ قَشَّبنِي رِيحها ) معناه : سَمَّنِي رِيحُها وكلُّ مسْمومٍ قَشِيبٌ ومُقَشَّبُ .
وقال الليث : القَشْبُ : خلطُ السَّمِّ بالطعام ، والقِشْبُ : اسمٌ للسَّمِ ، وكذلك كلُّ شيءٍ يُخلَطُ به شيءٌ يفسده ، وتقول : قَشَّبْتُهُ . وأنشد :
مُرٌّ إذا قَشَّبَهُ مُقَشِّبُهْ
وقال النابغة :
هَرَاساً به يُعْلَى فِرَاشِي ويُقْشَبُ
أبو عبيد عن أبي عمرو : القِشبُ : السمُّ ، والجميع أقشابٌ وقد قشَّبَ له إذا سقاه .
وقال الأموي : رجل قَشِبٌ خَشبٌ لا خير فيهِ .
شمر عن ابن الأعرابي : التَّقشيبُ : خَلْطُ السمِّ ، وإصلاحهُ حتى يَنجعَ في البَدَنِ ويَعْمَلَ .
وقال غيره : يُخلَطُ للنسْرِ في اللحم حتى يَقْتلَهُ .
وروي عن عمر أنه وجدَ من مُعاوية رائحةَ طيب وهو مُحْرِمٌ فقال من قشبنا ، أرادَ أنَّ رِيحَ الطيبَ عَلَى هذه الحالِ قَشْبٌ كما أن رِيحَ النّتْنِ قَشبٌ .
ويقال : مَا أَقْشبَ بيتهم أي ما أقْذرَ ما حوله من الغائِطِ ، والقَشْبُ من الكلام الفِرَى .
ويقال : قَشَّبنَا فلانٌ أي : رَمانَا بأمْرٍ لم يكُن فِينَا ، وأنشد :
قَشَّبْتَنَا بِفعالٍ لست تارِكه
كما يُقشِّبُ ماءَ الجُمَّةِ الغرب
ورجل مُقشَّبٌ أي : مخلوطَ الحَسَبِ مَمزوجٌ باللُّؤم ، وروى الليث عن عمرو أنه قال لبعض بَنيهِ : قَشبكَ المال أي ذهبَ بِعَقلِكَ .
أبو عبيد عن الفراء : أقْشَبَ الرَّجُلُ : إذا اكتَسَبَ حَمْداً أوْ ذَمّاً واقتَشَبَ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : القاشِبُ الذِي يعيبُ الناسَ بما فيه ، يقالُ قشَبَه بِعَيْبِ نفسه ، والقاشبُ الذي قِشبُه ضاوِيٌّ أي : نفْسُه والقاشِبُ : الخياطُ الذي يلقُطُ أقشابهُ وهي عُقَدُ الخيوطِ ببُزَاقةِ إذا لفظَ بها .
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلبٍ عن ابن الأعرابي قال : القَشِيبُ : الجديدُ ، والقشِيبُ : الخَلَقُ .
وقال الليث : سيفٌ قشِيبٌ حديثُ الجلاءِ وثوبٌ قشيبٌ جديد ، وكلُّ شيء جديدٍ قَشيبٌ .
وأنشد للبيد :
فالماءُ يجلُو مُتُونهنَّ كما
يجلو التلاميذُ لؤلؤاً قَشِبا
شقب : قال الليث : الشِّقْبُ : مواضعُ دونَ الغيرانِ تكونُ في لُهوبِ الجِبالِ تُوكِرُ فيها الطيْرُ .
وأنشد :
فصبَّحَت والطيرُ في شِقابها
جُمَّة تيَّارٍ إذا ظَمَا بها
أبو عبيدٍ عن الأصمعي : الشِّقْبُ كالشَّقِّ يكون في الجبال ، وجَمعُه شِقَبَةٌ ، واللِّهْبُ مهواةُ ما بين كلِّ جبلَين ، واللِّصبُ الشِّعْبُ الصغيرُ في الجبل .
أبو عبيد عن الأصمعي يقال للطويلِ : الشوْقبُ .
وقال الليث : هوَ الطويل جدّاً من النَّعام والرجالِ والإبلِ .
بشق : في ( نوادرِ الأعراب ) : بشَقْتُه بالعَصَا وفَشَخْتُه .
شبق : الشبقُ : الغُلَمةُ وشدةُ الشهوَة يقالُ : رجلٌ شَبِقٌ وامرأةٌ شَبِقةٌ .
وروي عن ابن عباس أنه قال لرجل وطىء امرأته قبل الإفاضة : شبق شديد .

### Türkçe

ق ش ب
**قشب** , **شقب** , **شبق** , **بشق** .

**قشب** : Hadiste: (Cehennem köprüsü üzerine bir adam geçer de şöyle der: “Ey Rabbim, onun rüzgârı beni **قَشَّبَنِي**!”) mânâsı: Onun rüzgârı beni semirtti. Her zehirlenmiş kimse **قَشِيبٌ** ve **مُقَشَّبُ**’dur.

Leys dedi: **القَشْبُ**: zehri yemekle karıştırmaktır; **القِشْبُ**: zehir için bir addır. Yine bunun gibi, kendisiyle bir şey karıştırılan ve onu bozan her şey; ve dersin ki: “Onu **قَشَّبْتُهُ**.” Ve inşad etti:
مُرٌّ إذا قَشَّبَهُ مُقَشِّبُهْ

Nâbiga dedi:
هَرَاساً به يُعْلَى فِرَاشِي ويُقْشَبُ

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **القِشبُ**: zehirdir; çoğulu **أقشابٌ**’dır. Ona içirdiği zaman onun için **قشَّبَ** etti denir.

Ümevî dedi: **رجل قَشِبٌ خَشبٌ**: onda hayır yoktur.

Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: **التَّقشيبُ**: zehri karıştırmak ve onu, bedende tesir edip işleyecek şekilde ıslah etmektir.

Başkası dedi: Akbaba için ette karıştırılır; ta ki onu öldürsün.

Ömer’den rivayet edildi: Muâviye’den, o ihramlı iken, güzel koku kokusu buldu da “Bizi kim **قشبنا** etti?” dedi; muradı: bu hâl üzere güzel kokunun kokusu **قَشْبٌ**’dur; tıpkı pis kokunun kokusunun **قشبٌ** olması gibi.

Ve denir: “Evleri ne kadar **أقْشبَ**!” yani: etrafında dışkıdan ne kadar iğrençlik var. Ve **القَشْبُ** sözden: iftiradır.

Ve denir: “Falan bize **قَشَّبنَا** etti” yani: bizde olmayan bir şeyle bize attı. Ve inşad etti:
قَشَّبْتَنَا بِفعالٍ لست تارِكه
كما يُقشِّبُ ماءَ الجُمَّةِ الغرب

Ve **رجل مُقشَّبٌ**: yani soyu karışık, alçaklıkla karıştırılmış, yoğrulmuş. Leys, Amr’dan rivayet etti: O, oğullarından birine dedi ki: “Mal seni **قَشبكَ** etti” yani: aklını götürdü.

Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: Adam **أقْشَبَ** eder: hamd veya zem kazanırsa; ve **اقتَشَبَ**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القاشِبُ**: insanları, kendisinde olan şeyle ayıplayan kimsedir. “Onu, kendi ayıbıyla **قشَبَه**” denir. Ve **القاشبُ**: **قِشبُه** zayıf olan kimsedir; yani: nefsi. Ve **القاشِبُ**: tükürüğüyle, dışarı attığında, iplik düğümleri olan **أقشاب**’ını toplayan terzidir.

Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den, dedi ki: **القَشِيبُ**: yenidir; ve **القشِيبُ**: eskimiştir.

Leys dedi: **سيفٌ قشِيبٌ**: cilası yeni olan; ve **ثوبٌ قشيبٌ**: yeni. Her yeni şey **قَشيبٌ**’dir.

Lebîd’e ait olarak inşad etti:
فالماءُ يجلُو مُتُونهنَّ كما
يجلو التلاميذُ لؤلؤاً قَشِبا

**شقب** : Leys dedi: **الشِّقْبُ**: mağaralardan aşağıda olan yerlerdir; dağların yamaçlarında olur; kuşlar orada yuva yapar.

Ve inşad etti:
فصبَّحَت والطيرُ في شِقابها
جُمَّة تيَّارٍ إذا ظَمَا بها

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الشِّقْبُ** dağlarda yarık gibi olandır; çoğulu **شِقَبَةٌ**’dır. **اللِّهْبُ**: iki dağ arasındaki her bir yerin uçurumudur. **اللِّصبُ**: dağdaki küçük vadiciktir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Uzuna **الشوْقبُ** denir.

Leys dedi: O, devekuşu, erkekler ve develerden pek uzun olandır.

**بشق** : (Arapların Nâdirleri)’nde: “Onu sopayla **بشَقْتُه** ve onu **فَشَخْتُه**.”

**شبق** : **الشبقُ**: azgınlık ve şehvetin şiddetidir. Denir ki: **رجلٌ شَبِقٌ** ve **امرأةٌ شَبِقةٌ**.

İbn Abbâs’tan rivayet edildi: İfâzadan önce karısıyla cima eden bir adama dedi ki: “Şiddetli **شبق**.”
