# قشر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B4%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: قشر

القاف والشين والراء معهما
ق ش ر، ش ق ر، ر ش ق، ش ر ق، ر ق ش، ق ر ش مستعملات قشر: القَشْرُ: سحفك القِشْرَ عن ذيه أي عن صاحبه.
والأقشَرُ: الذي اشتدت حمرته كأن بشرته متغيرة .
وحية قَشْراءُ، وشجرة قَشْراءُ أيضاً إذا كان بعضها قُشِرَ وبعضها لم يُقْشَرُ.
والقُشْرَة والقُشَرَةُ: مطرة تَقشِرُ الحصى عن وجه الأرض.
ومطرة قاشِرةٌ: ذات قِشْرةٍ.
والقاشُورُ: المشؤوم.
ويقال: قَشَرَهُم أي شأمهم قال:
اصببْ عليهم سنةً قاشُورَهْ
والقُشارةُ: ما يُقْشَر من شجرة أو غيرها من شيء دقيق.
والقَشُورُ: اسم دواء.
والقِشْرةُ اسم للثوب، وكل ملبوس قِشْرٌ وقَشَرَ الرجل لباسه.
ولعنت القاشِرةُ والمقشُورةُ، وهي التي تَقشِر عن وجهِها ليصفوا اللون.
والأقْشَرُ من اللحاء: ما قد انقشَرَتْ عنه سجاءته العليا، قال:
حتى تلوى باللحاء الأَقْشَرِ
تلويةَ الخاتِن زبَّ المُعذرِ
وبنو قُشَيْرِ بن كعب من قيس، وبنو قِشْرٍ من عكلٍ.
شقر: شَقِرَ شَقَراً وشُقْرةً فهو أَشْقَرُ أي أحمر، ودم أشقَرُ أي صار علقاً لم يعله غبار.
ورجل أشقَريٌّ: منسوب إلى الأَشاقِرِ، وهم حي من اليمن.
والشَّقِرَةُ: هو السنجرف أي السخرنج، قال
عليه دماء البدن كالشِّقِراتِ
وبنو شَقِرةَ: قبيلة.
والشُّقّارَى: نبات.
والشَّقِرانُ: "داء يأخذ الزرع، وهو مثل الورس يعلو الأذنة ثم يصعد في الحب والثمر".
والشِّقْرِقانُ: طائر بأرض الحرم في منابت النخل كقدر الهدهد مرقط بحمرة وخضرة وسوادٍ وبياض.
والشِّقِرّاقُ: طائر فيه حمرة مخالطها خضرة.
رشق: الرَّشْقُ والخزق بالرمي، ورَشَقناهُم بالسهام رَشْقاً.
وإذا رمى أهل النضال ما معهم من السهام ثم عادوا، فكل شوط من ذلك رِشْقٌ.
والرَّشْقُ والرِّشْقُ لغتان، وهما صوت القلم إذا كتب به، قال موسى عليه السلام: " كأني برَشْقِ القلم في مسامعي حين جرى على الألواح بكتبه التوراة".
ويقال للغلام والجارية إذا كانا في اعتدال: إنه لرَشيقٌ، وإنها لرشيقةٌ، ومُرْشِقٌ ومُرْشِقَةٌ، ورَشُقَ رَشاقةً.
ورَشَقْتُ القوم ببصري، وأَرْشَقْتُ فنظرت أي طمحت ببصري فنظرت، قال ذو الرمة:
كما أَرْشَقَتْ من تحت أرطى صريمةً
شرق: شَرِقَ فلان بريقه، والشَّرَقُ بالماء كالغص بالطعام، وهو أن يقع في غير مساغه، يقال: أخذته شَرْقةٌ فكاد يموت.
وشَرِقَ شَرَقاً إذا اشتدت حمرته بدمٍ أو بحسن لون أحمر، قال:
وتَشْرَقُ بالقول الذي قد أذعته
وصريع شَرِقٌ بدمه.
والشَّرْقُ خلاف الغرب، والشُّروقُ كالطلوع، وشَرقَ يَشُرُقُ شُروقاً، ويقال لكل شيء طلع من قبل المَشْرِقِ. وأما المستعمل فللشمس والقمر، ويجيء في الأشعار حتى الكواكب.
والشَّرقيُّ: الأحمر من الصبغ.
والشرقيّ من الأرض والشجر ما تطلع عليه الشمس من لدن شروقها إلى نصف النهار، فإذا تجاوز فهو الغربي.
والجانب الشَّرقيّ: الصقع الذي يلي المشرِقَ.
واشتِقاقُ أيام التَّشريقِ من تشريقهم اللحم في الشمس بمنى.
ويقال: أخذ من شُروق الشمس وذلك وقت صلاته.
والمُشرِق: المنير، "وأَشرَقَتِ الأرض بنور ربها" أضاءت بنورٍ يسطع فيها، قال الشاعر:
أَشْرَقَتْ دارنا وطاب فنانـا		واسترحنا من الثقيل الفراش
والفناء ممدود فقصرها هنا.
وأَشرَقَ وجه فلان أي تلألأ حسناً من الفرح والجمال.
وشَرِقَ فلان أي صار لونه كالدم حياء وخجلاً.
والمَشْرَقَةُ: مُتَشَرَّقُ القوم في الشمس.
وفي الحديث: "لا تَشريقَ ولا جمعة إلا في مصرٍ جامع" وأشرَقَ القوم: صاروا في وقت شُروقِ الشمس.
وقوله تعالى: "فأخذتهم الصيحة مُشرِقينَ" أي حيث طلعت عليهم الشمس. والشَّرْقُ طائر بين الصقر والشاهين، يصيد، قال رؤبة:
أجدل أو شَرْقٌ من الشُرُوقِ
وشَرَقُ الموتى إذا ارتفعت الشمس عن الطلوع، وتقول: تلك ساعة شَرَقِ الموتى.
وشاة شَرْقاءُ: مشقوقة الأذنين نصفين.
قرش: القَرْشُ: الجمع من هاهنا وهاهنا، يضم بعضه إلى بعض، وسميت قُرَيشٌ لتجمعها إلى مكة حيث غلب عليها قصي بن كلاب، والنسبة إليهم قُرَشِيٌّ وقُرَيْشِيٌّ، قال:
بكلِّ قُرَيْشِيٍّ عليه مهابة
والمُقَرِّشَةُ: السنة الشديدة لاجتماع الناس وانضمام حواشيهم وقواصهم، ويجمع مُقَرِّشاتٍ، قال:
مُقَرِّشات الزمنِ المَحْذُورِ
وقَرَشْتُ واقتَرَشْتُ مثل كسبت واكتسبت.
والقِرْشُ: سمك بالحجاز يقال له: كلب الماء.
رقش: الأَرْقَشُ: لون فيه كدورة وسواد كلون الأفعى الرَّقْشاء، والجندب الأَرْقَشِ الظهر.
وشِقْشِقةٌ رَقْشَاءُ.
والتَّرقيشُ: الكتابة، ورَقَّشْتُ الكتاب: كتبته، قال مُرَقِّشٌ:
رَقَّشَ، في ظهرِ الأديمِ، قَلَمْ
وبه سمي مرقشاً والتَّرقيشُ: التّسطيرُ أيضاً.
والجلاد يَرقُشُ في ظهر المجلود إذا سطر فيه.
والتَّرقيش: الصخب والمعاتبة، قال رؤبة:
عاذل قد أولعتِ بالترقيشِ
والخباز يُرَقِّشُ الخبز بالمِرْقَشِ، وهو أصول الريش.
ورَقاشِ: حي من ربيعة.

### Türkçe

**القاف** ve **الشين** ve **الراء** onlarla birlikte

ق ش ر، ش ق ر، ر ش ق، ش ر ق، ر ق ش، ق ر ش kullanımdadır. **قشر**: **القَشْرُ**: “**القِشْرَ**”i onun “ذيه”inden, yani sahibinden sıyırmandır.

Ve **الأقشَرُ**: kızıllığı şiddetlenen, sanki derisi değişmiş olan.

Ve **قَشْراءُ** yılan; ve **قَشْراءُ** ağaç da; eğer onun bir kısmı soyulmuş, bir kısmı soyulmamış ise.

Ve **القُشْرَة** ve **القُشَرَةُ**: yeryüzünün yüzünden çakılı soyan bir yağmur.

Ve **قاشِرةٌ** yağmur: **قِشْرةٍ** sahibi olan.

Ve **القاشُورُ**: uğursuz.

Ve denir: **قَشَرَهُم** yani onları uğursuz kıldı; dedi ki:
Üzerlerine **قاشُورَهْ** bir yıl dök

Ve **القُشارةُ**: ağaçtan veya başkasından soyulan ince bir şey.

Ve **القَشُورُ**: bir ilacın adıdır.

Ve **القِشْرةُ** elbisenin adıdır; ve her giyilen **قِشْرٌ**dür; ve adam elbisesini **قَشَرَ**.

Ve **القاشِرةُ** ve **المقشُورةُ** lanetlendi; o, rengin saflaşması için yüzünden soyan kadındır.

Ve kabuktan **الأقْشَرُ**: üst örtüsü ondan soyulmuş olan; dedi ki:
**الأَقْشَرِ** kabukla bükülür
sünnetçinin, sünnet edilenin “زبَّ”ını bükmesi gibi

Ve Kays’tan Ka‘b oğlu Kuşeyr’in oğulları; ve ‘Akl’dan **قِشْرٍ** oğulları.

**شقر**: **شَقِرَ** **شَقَراً** ve **شُقْرةً**; o halde o **أَشْقَرُ**dur, yani kırmızıdır. Ve **أشقَرُ** kan: yani pıhtı oldu, üzerine toz çıkmadı.

Ve **أشقَريٌّ** adam: **الأَشاقِرِ**e nispetlidir; onlar Yemen’den bir kabiledir.

Ve **الشَّقِرَةُ**: o, zencefre’dir; yani “السخرنج”; dedi ki:
Üzerinde bedenlerin kanları **الشِّقِراتِ** gibi

Ve **شَقِرةَ** oğulları: bir kabile.

Ve **الشُّقّارَى**: bir bitki.

Ve **الشَّقِرانُ**: “ekinleri tutan bir hastalık; o, ‘ورس’ gibidir; önce başakçığın üzerine çıkar, sonra taneye ve meyveye yükselir”.

Ve **الشِّقْرِقانُ**: Harem arazisinde, hurma bitim yerlerinde bir kuş; ibibik kadar; kırmızılık, yeşillik, siyahlık ve beyazlıkla beneklidir.

Ve **الشِّقِرّاقُ**: içinde, ona karışan yeşillikle birlikte bir kızıllık bulunan bir kuş.

**رشق**: **الرَّشْقُ** ve **الخزق** atışla delmedir; ve onları oklarla **رَشْقاً** **رَشَقناهُم**.

Ve atış ehli yanlarındaki okları atıp sonra döndüklerinde, bunun her devresi bir **رِشْقٌ**tur.

Ve **الرَّشْقُ** ve **الرِّشْقُ** iki lehçedir; ve ikisi, onunla yazıldığı zaman kalemin sesidir. Musa عليه السلام dedi: “Sanki levhalar üzerinde Tevrat’ı yazarken kalemin **رَشْقِ**i kulaklarımda (işitiliyor)”.

Ve oğlan ve kız için, ikisi de ölçülülükte olduklarında denir: o elbette **رَشيقٌ**tir; ve o elbette **رشيقةٌ**dir; ve **مُرْشِقٌ** ve **مُرْشِقَةٌ**; ve **رَشُقَ** **رَشاقةً**.

Ve kavme bakışımla **رَشَقْتُ**; ve **أَرْشَقْتُ** da, yani bakışımla yükseldim de baktım; Zû’r-Rumme dedi ki:
Bir “صريمة”e, bir “أرطى”nın altından **أَرْشَقَتْ** gibi

**شرق**: Falan tükürüğüyle **شَرِقَ**; ve **الشَّرَقُ** suyla, yemekle boğulma gibidir; o, onun geçeceği yerin dışında düşmesidir. Denir: onu bir **شَرْقةٌ** aldı da neredeyse öldü.

Ve kanla yahut güzel kırmızı bir renkle kızıllığı şiddetlendiğinde **شَرِقَ** **شَرَقاً**; dedi ki:
Yaydığın sözle **تَشْرَقُ**
Ve kanıyla **شَرِقٌ** bir düşmüş (ölü).

Ve **الشَّرْقُ** batının zıddıdır; ve **الشُّروقُ** doğuş gibidir. Ve **شَرقَ** **يَشُرُقُ** **شُروقاً**. Ve doğudan çıkan her şey için söylenir. Ama kullanılanı güneş ve ay içindir; şiirlerde yıldızlara kadar gelir.

Ve **الشَّرقيُّ**: boyadan kırmızı olan.

Ve yerin ve ağacın **الشرقيّ**si: güneşin doğuşundan öğleye kadar üzerine doğduğu şeydir; onu geçince o **الغربي**dir.

Ve **الجانب الشَّرقيّ**: doğuya bitişik olan yöredir.

Ve **أيام التَّشريقِ**in اشتقاقı, Mina’da eti güneşte “تشريق” etmelerindendir.

Ve denir: güneşin **شُروق**undan aldı; ve bu, onun namaz vaktidir.

Ve **المُشرِق**: aydınlatan. “**وأَشرَقَتِ الأرض بنور ربها**”: içinde parlayan bir nurla aydınlandı. Şair dedi ki:
Evimiz **أَشْرَقَتْ** ve avlumuz hoş oldu,
ve ağır döşekten rahatladık

Ve **الفناء** uzatılmıştır; burada onu kısalttı.

Ve falanın yüzü **أَشرَقَ**: yani sevinç ve güzellikten güzelce parladı.

Ve falan **شَرِقَ**: yani hayâ ve utançtan rengi kan gibi oldu.

Ve **المَشْرَقَةُ**: kavmin güneşte “مُتَشَرَّقُ”u (güneşe yöneldikleri yer).

Ve hadiste: “Bir şehir-cami içinde olmadıkça ne **تَشريقَ** vardır ne de cuma.” Ve kavim **أشرَقَ**: güneşin **شُروق** vaktinde oldular.

Ve Yüce Allah’ın sözü: “**فأخذتهم الصيحة مُشرِقينَ**” yani güneş onlara doğmuşken. Ve **الشَّرْقُ**: doğan ile şahin arasında bir kuştur; avlanır. Ru’be dedi ki:
Bir kartal yahut **شَرْقٌ**, **الشُرُوقِ**tan

Ve **شَرَقُ الموتى**: güneş doğuştan yükseldiğinde; ve dersin: o, ölülerin **شَرَق** saatidir.

Ve **شَرْقاءُ** koyun: kulakları iki yarım olarak yarılmış.

**قرش**: **القَرْشُ**: buradan ve buradan toplamaktır; bir kısmını bir kısmına katıp birleştirir. Ve **قُرَيشٌ** ona, Kusay b. Kilâb’ın Mekke’ye galip olduğu yerde onu (Mekke’ye) topladığı için adlandırıldı. Ve onlara nispet **قُرَشِيٌّ** ve **قُرَيْشِيٌّ**dir. Dedi ki:
Üzerinde heybet bulunan her **قُرَيْشِيٍّ** ile

Ve **المُقَرِّشَةُ**: insanların toplanması ve kenarlarının ve uçlarının birbirine katılması sebebiyle şiddetli yıldır; **مُقَرِّشاتٍ** diye çoğul yapılır. Dedi ki:
Korkulan zamanın **مُقَرِّشات**ı

Ve **قَرَشْتُ** ve **اقتَرَشْتُ**, “kazandım” ve “kazandım” gibidir.

Ve **القِرْشُ**: Hicaz’da bir balık; ona “su köpeği” denir.

**رقش**: **الأَرْقَشُ**: engereğin **الرَّقْشاء** rengi gibi, içinde bulanıklık ve siyahlık bulunan bir renktir; ve sırtı benekli çekirge.

Ve **شِقْشِقةٌ رَقْشَاءُ**.

Ve **التَّرقيشُ**: yazıdır; ve **رَقَّشْتُ** kitabı: onu yazdım. **مُرَقِّشٌ** dedi ki:
Bir kalem, derinin sırtında **رَقَّشَ**

Ve onunla “مرقش” diye adlandırıldı. Ve **التَّرقيشُ**: çizgilemedir de.

Ve cellât, çizgilediğinde dövülenin sırtında **يَرقُشُ**.

Ve **التَّرقيش**: gürültü ve azarlamadır. Ru’be dedi ki:
Kınayan, **بالترقيشِ**e tutulup alışmış

Ve fırıncı, ekmeği **المِرْقَشِ** ile **يُرَقِّشُ**; o, tüylerin kökleridir.

Ve **رَقاشِ**: Rebîa’dan bir kabiledir.
