# قشش — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B4/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B4%D8%B4/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قشش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B4.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قشش

قَشَّ القومُ يَقُشُّون ويَقِشُّون قُشُوشاً، والضم أَعْلى: أَحْيَوْا بعد هُزال. وأَقَشُّوا إِقْشاشاً وانْقَشُّوا: انطلقوا وجَفَلوا، فجعلوا الفاء لغةً
(* يريد بقوله: جعلوا الفاء لغة أَي انهم قالوا أَفشوا،
بالفاء، بمعنى أَقشوا، بالقاف.)، فهم مُقِشُّون. قال: ولا يقال ذلك إلا للجميع فقط. والقَشُّ: ما يُكْنَسُ من المنازل أشو غيرها. والقَشُّ والتقْشَِيشُ والاقْتِشاشُ والتقَشّشُ: تطَلّبُ الأَكل من هنا وهنا ولَفُّ ما يُقْدر عليه. والقَشِيشُ والقُشَاشُ: ما اقْتَشَشْته، ورجل قَشَّان وقَشَّاش وقَشُوش ومِقَشّ. وقَشَّ الشيء يَقُشُّه قَشّاً: جمعه. وقَشَّ الماءُ قَشِيشاً: صَوَّتَ. وقَشَّشَهم بكلامه: سَبَعَهم وآذاهم.والقِشَّةُ: دُوَيْبّة شِبْه الخُنْفساء أَو الجُعَل. والقِشَّةُ، بالكسر: الأُنثى من ولد القُرود، وقيل: هي كل أُنثى منها؛ يمانية، والذكر رُبّاحٌ. وفي حديث جعفر الصادق، رضي اللَّه عنه: كونوا قِشَشاً؛ هي جمع قِشَّة وهي القرد، وقيل جِرْوُه، وقيل دُوَيْبّة تُشْبِه الجُعَلَ. والقِشَّةُ: الصَّبِيّةُ الصغيرةُ الجُثّةِ القصيرةُ الجُبَّةِ التي لا تكاد تَنْبُت ولا تَنْمي، يقال: إِنما هي قِشَّةٌ.
والقَشُّ: رَدِيءُ التمر نحو الدَّقَل، عُمانِيّة؛ قال:
يا مُقْرِضاً قَشّاً ويُقْضَى بَلْعَقا
والبَلْعَقُ مذكور في موضعه، وجمعه قُشُوشٌ. وقَشَّ الرجل من مَرَضِه يَقشُّ قُشُوشاً وتقَشْقَشَ: بَرأَ. قال ابن السكيت: يقال للقَرْح والجُدَرِيّ إِذا يَبِس وتَقَرَّفَ وللجَرَب في الإِبل إِذا قَفَل: قد تَوَسَّفَ جلدُه وتقَشَّر جلْدُه وتقَشْقَشَ جلدُه. والقَشْقَشَةُ: تَهيُّؤُُ البُرْء وقد تقَشْقَشَ. وتَقَشْقَشَ الجُرْحُ: تَقَرَّفَ قَرْحُه للبُرْء.والمُقَشْقِشَتان: قل هو اللَّه أَحد، وقل أَعوذ برب الناس، لأَنهما كانا يُبْرَأُ بهما من النفاق؛ قال أَبو عبيد: كما يُقَشْقِشُ الهِنَاءُ الجرَبَ فيُبْرِئُه، وقيل: هما: قل يا أَيها الكافرون، وقل هو اللَّه أَحد؛ وفي الحديث كان يقال لسورتي: قل هو اللَّه أَحد، وقل يا أَيها الكافرون، المُقَشْقِشَتان، سُمِّيتا مُقَشْقِشَتَين لأَنهما تُبرِئان من الشرك والنفاق إِبراءَ المريضِ من علَّته. قال أَبو عبيدة: إِذا بَرَأَ الرجل من عِلّته قيل: قد تَقَشْقَشَ، والعرب تقول للراتع الذي يلقُطُ الشيء الحقيرَ من الطعام فيأْكله: القَشّاشُ والرمّامُ، وقد قَشَّ يَقُشُّ قَشّاً. والقَشُّ: أَكْلُ كِسَرِ السؤال. والقَشُّ: أَكلُ ما على المزابِل مما يُلْقِيه الناسُ. وصُوفةُ الهِناءِ إِذا عَلِقَ بها الهِناءُ ودُلِك بها البعيرُ وأُلقِيَت، فهي قِشَّةٌ.
والقَشْقَشةُ: حكايةُ الصوت قبل الهَدير في مَخْض الشَقْشِقةِ قبل أَن يَزْغَدَ البَكْرُ بالهدير. قال الأَزهري: الذي قاله الليث في القَشْقَشةِ أَنه الصوت قبل الهدير فهو الكشْكَشةُ، بالكاف، وهو الكَشِيشُ، فإِذا ارتفع قليلاً فهو الكَتِيتُ. والقَشْقَشةُ: نَشِيشُ اللحم في النار. والقِشْقِشةُ: ثمرةُ أُمّ غَيْلان، والجمع قِشْقِش.

### Türkçe

**قَشَّ** kavim **يَقُشُّون** ve **يَقِشُّون** **قُشُوشاً**; ve zamme (ötre) daha üstündür:
Zayıflıktan sonra dirildiler. Ve **أَقَشُّوا** **إِقْشاشاً** ve **انْقَشُّوا**: çıktılar ve ürküp kaçtılar,
böylece **الفاء**’yı bir lehçe kıldılar
(*şu sözüyle kasteder: **الفاء**’yı bir lehçe kıldılar; yani onlar **أَفشوا** dediler, **الفاء** ile, **أَقشوا** manasında, **القاف** ile.)؛ böylece onlar **مُقِشُّون**’dur. Dedi: Bu ancak yalnızca topluluk için söylenir. Ve **القَشُّ**: evlerden süpürülen şeydir; başka şeyler de (buna) dahildir.
Ve **القَشُّ** ve **التقْشَِيشُ** ve **الاقْتِشاشُ** ve **التقَشّشُ**: buradan buraya yiyecek aramak ve gücü yettiği şeyi toplamak. Ve **القَشِيشُ** ve **القُشَاشُ**: senin **اقْتَشَشْته** (topladığın) şeydir; ve **رجل قَشَّان** ve **قَشَّاش** ve **قَشُوش** ve **مِقَشّ**. Ve **قَشَّ** şeyi **يَقُشُّه** **قَشّاً**: onu topladı. Ve **قَشَّ** su **قَشِيشاً**: ses çıkardı. Ve **قَشَّشَهم** sözüyle: onları azarladı ve onlara eziyet etti. Ve **القِشَّةُ**: böceğe yahut **الجُعَل**’a benzer bir küçük canlıdır. Ve **القِشَّةُ** (kesre ile): maymun yavrularının dişisi; ve denildi ki: onların her dişisi; Yemenîdir; erkeği ise **رُبّاحٌ**. Ve Ca‘fer es-Sâdık’ın, Allah ondan razı olsun, hadisinde: **كونوا قِشَشاً**; o, **قِشَّة**’nin çoğuludur ve o maymundur; ve denildi ki: onun yavrusudur; ve denildi ki: **الجُعَل**’a benzeyen bir küçük canlıdır.
Ve **القِشَّةُ**: gövdesi küçük, boyu kısa, cübbesi kısa olan, neredeyse bitmeyen ve büyümeyen küçük kız; denir ki: O ancak bir **قِشَّةٌ**’dir.
Ve **القَشُّ**: **الدَّقَل** gibi kötü hurmadır; Umânîdir; dedi ki:
يا مُقْرِضاً قَشّاً ويُقْضَى بَلْعَقا
Ve **البَلْعَقُ** kendi yerinde zikredilmiştir; çoğulu **قُشُوشٌ**’tur. Ve adam hastalığından **قَشَّ** **يَقشُّ** **قُشُوشاً** ve **تقَشْقَشَ**: iyileşti. İbn es-Sikkît dedi: Yara ve çiçek hastalığı kuruyup kabuk bağladığında ve develerdeki uyuz kapanıp (kabuk tutup) döndüğünde denir: derisi **تَوَسَّفَ** oldu ve derisi soyuldu ve derisi **تقَشْقَشَ** oldu. Ve **القَشْقَشَةُ**: iyileşmeye hazırlanmadır; ve (kişi) **قد تقَشْقَشَ** olmuştur. Ve **تَقَشْقَشَ** yara: iyileşmek için yarası kabuk bağladı. Ve **المُقَشْقِشَتان**: **قل هو اللَّه أَحد** ve **قل أَعوذ برب الناس**; çünkü onlarla nifaktan iyileşilirdi; Ebû Ubeyd dedi: tıpkı **الهِنَاءُ**’nın uyuzu **يُقَشْقِشُ** edip onu iyileştirmesi gibi; ve denildi ki: onlar **قل يا أَيها الكافرون** ve **قل هو اللَّه أَحد**’dir; ve hadiste, iki sûreye: **قل هو اللَّه أَحد** ve **قل يا أَيها الكافرون**’a **المُقَشْقِشَتان** denirdi; şirkten ve nifaktan, hastanın illetinden iyileşmesi gibi iyileştirdikleri için **مُقَشْقِشَتَين** diye adlandırıldılar. Ebû Ubeyde dedi: Adam illetinden iyileştiğinde denir: **قد تَقَشْقَشَ**; ve Araplar, otlayıp yiyecekten değersiz şeyi toplayıp yiyene: **القَشّاشُ** ve **الرمّامُ** derler; ve o **قد قَشَّ يَقُشُّ قَشّاً** (yapmıştır).
Ve **القَشُّ**: dilenciliğin kırıntılarını yemektir. Ve **القَشُّ**: insanların attığı şeylerden çöplüklerin üzerindekini yemektir. Ve **صُوفةُ الهِناءِ**; **الهِناءُ** ona yapıştığında ve onunla deve ovulup sonra atıldığında, o bir **قِشَّةٌ**’dir.
Ve **القَشْقَشةُ**: **الشَقْشِقةِ**’nin sağılmasında, deve yavrusu gürültülü böğürmeyle **يَزْغَدَ** etmeden önce, gürlemeden önceki sesin taklididir. El-Ezherî dedi: Leys’in **القَشْقَشةِ** hakkında söylediği, onun gürlemeden önceki ses olduğudur; o ise **الكشْكَشةُ**’dir, **الكاف** ile; ve o **الكَشِيشُ**’tir; biraz yükselince o **الكَتِيتُ**’tir. Ve **القَشْقَشةُ**: etin ateşte cızırdamasıdır. Ve **القِشْقِشةُ**: **أُمّ غَيْلان**’ın meyvesidir; çoğulu **قِشْقِش**.
