# قشع (ق-ش-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B4%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ش - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و القاف والشين
) ع ش ق، ق ع ش، ق ش ع، ش ق ع مستعملات( عشق: عَشِقَها عَشَقاً والاسم العِشْقُ، قال رؤبة:
فَعَفَّ عن إسرارِها بعد العَسَقْ		ولم يُضِعَها بين فَرْك وعَشَقْ
وفلانٌ عَشِيقُ فُلاَنةُ، وفُلانةُ عشيقَتُهُ، وهؤلاء عُشَّاق وعَشَاشيقُ فُلانةٍ.
قعش: القَعْشُ: عَطْفُ الشَّيء كالقعص. قَعَشْتُ العَصَا من الشَّجَرَة إذا عَطَفْت رُؤوسها إلَيْكَ. والقُعُوش من مراكِب النِّساء، قال رؤبة: جَدْبَاءُ فَكَّتْ أُسُرَ القُعُوشِ يصفُ سنة جَدْبَاءَ باردة أحَوجَتْ إلى أن حَلّوا قُعُوشهم فاسْتَوْقَدوا حَطَبَهَا.
قشع: القَشْعُ: بَيْت من أَدَم. ورُبَّما اتُّخِذَ من جُلُودِ الإبل صوانا للمتاع، ويُجْمَعُ على قُشُوع، قال متممٍ:
إذا القَشْعُ من بَرْدِ الشِّتاء تَقَعْقَعا
والقَشْعة: قطعةُ سحاب تَبْقَى في نواحي الأُفُق بعدما يَنْقَشِعُ الغيْمُ. وكُل شيءُ يغْشَى وجْه ثمَّ يذْهَبُ فقد انقشعَ وانقشعَ الهَمُّ عن القلب. وانْقَشع البلاءُ والبَرْدُ: أي ذهب، وقَشَعَتِ الرِّيحُ السَّحاب فَتَقَشَّع وانقشع: أذَهَبَتْهُ فذهب، والقِشَعُ: السِّحابُ الذَّاهِبُ عن وجْه السَّماء. وأقْشَع القَوْمُ عنه: أي تَفَرَّقُوا بعد اجتماعهم عليه، والقشْعَةُ العجوز التي قد انْقَشَع عنها لحمُها، قال الشاعر:
لا تَجْتَوي القَشْعَةُ الخَرْقاءُ مَبْنَاها		النّاسُ ناس وأرْضُ الله سَرّاها
قوله: مبناها: حيثُ تَنْبُتُ القَشْعَةُ. والاجتواء: ألا يوافِقُكَ المكانُ ولا هواؤه شقع: شَقَعَ في الإناء: كَرَعَ فيه. ومثله قَبَعَ وقَمَعَ ومَقَعَ، وكُلُّهُ من شِدَّةِ الشُّرْبِ.

##### Türkçe

باب **العين** و **القاف** و**الشين**
(**ع ش ق**، **ق ع ش**، **ق ش ع**، **ش ق ع** kullanımdadır) **عشق**: **عَشِقَها** ona **عَشَقاً** ile âşık oldu; isim **العِشْقُ**tur. Rü’be dedi ki:
فَعَفَّ عن إسرارِها بعد العَسَقْ		ولم يُضِعَها بين فَرْك وعَشَقْ
Ve falan, falancanın **عَشِيقُ**udur; falanca da onun **عشيقَتُهُ**dur; ve bunlar **عُشَّاق** ve falancanın **عَشَاشيقُ**udur.

**قعش**: **القَعْشُ**: şeyin bükülmesi; **القعص** gibi. **قَعَشْتُ العَصَا**: değneği ağaçtan (koparırken), başlarını kendine doğru büktüğün zaman. Ve **القُعُوش** kadınların bineklerindendir. Rü’be dedi ki:
جَدْبَاءُ فَكَّتْ أُسُرَ القُعُوشِ
Soğuk, kıt bir seneyi vasfeder: (o sene) **قُعُوش**larını çözdüklerine, sonra onun odununu yakıt edindiklerine muhtaç kıldı.

**قشع**: **القَشْعُ**: deriden bir ev. Bazen de eşya için bir sandık olarak deve derilerinden edinilir; **قُشُوع** üzerine cem‘ olunur. Mutemmim dedi ki:
إذا القَشْعُ من بَرْدِ الشِّتاء تَقَعْقَعا
Ve **القَشْعة**: ufkun çevrelerinde, bulut dağıldıktan sonra kalan bir parça bulut. Ve yüzü örten sonra giden her şey, muhakkak **انقشعَ**; ve gam kalpten **انقشعَ**. Ve bela ve soğuk **انْقَشع**: yani gitti. Ve rüzgâr bulutu **قَشَعَتِ** de o **فَتَقَشَّع** ve **انقشع**: onu giderdi de o gitti. Ve **القِشَعُ**: göğün yüzünden giden bulut. Ve kavim ondan **أقْشَع** etti: yani onun üzerinde toplanmalarından sonra dağıldılar. Ve **القشْعَةُ**: eti kendisinden **انْقَشَع** etmiş olan yaşlı kadın. Şair dedi ki:
لا تَجْتَوي القَشْعَةُ الخَرْقاءُ مَبْنَاها		النّاسُ ناس وأرْضُ الله سَرّاها
Onun sözü: **مبناها**: **القَشْعَةُ**nın bittiği yer. Ve **الاجتواء**: yerin sana uymaması ve havasının (da uymaması).

**شقع**: **شَقَعَ** kapta: onda içti. Benzeri **قَبَعَ** ve **قَمَعَ** ve **مَقَعَ**dır; hepsi içmenin şiddetindendir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الأصمعيّ: القِشَعُ: الجلود اليابسة، الواحدةُ قَشْعٌ على غير قياس، لأن قياسه قَشْعَةٌ وقِشَعٌ. والقَشْعُ: بيتٌ من جلد، فإن كان من أَدَمٍ فهو الطِرافُ. قال متمِّم بن نويرة يرثي أخاه مالكاً:
ولا بَرَماً تُهْدي النساءُ لعِرسِـهِ		إذا القَشْعُ من بَرْدِ الشتاءِ تَقَعْقَعا
وقَشَعَتِ الريحُ السحابَ، أي كشفته، فانْقَشَعَ وتَقَشَّعَ وأقْشَعَ أيضاً. وقَشَعْتُهُ أنا. والقِشْعَةُ بالكسر: القطعة من السَحاب تبقى بعد انْقِشاع الغيم. وقَشَعْتُ القومَ فاَقْشَعوا وتَقَشَّعوا، أي فرَّقْتُهُمْ فتفرَّقوا. وأقْشَعَ القوم عن الماء: أقلعوا عنه.

##### Türkçe

الأصمعيّ: **القِشَعُ**: kuru deriler; tekili **قَشْعٌ**, kıyasa göre olmaksızın; çünkü onun kıyası **قَشْعَةٌ** ve **قِشَعٌ**dur. Ve **القَشْعُ**: deriden bir ev; eğer **أَدَمٍ**den ise o **الطِرافُ**tur. Mütemmim b. Nüveyre, kardeşi Mâlik’e mersiye söylerken dedi:
ولا بَرَماً تُهْدي النساءُ لعِرسِـهِ		إذا **القَشْعُ** من بَرْدِ الشتاءِ تَقَعْقَعا
Ve rüzgâr **قَشَعَتِ** bulutu; yani onu açtı/ortaya çıkardı; böylece **انْقَشَعَ** ve **تَقَشَّعَ** ve ayrıca **أقْشَعَ**. Ve ben onu **قَشَعْتُهُ**. Ve kesre ile **القِشْعَةُ**: bulutların dağılmasından sonra kalan buluttan parça. Ve ben kavmi **قَشَعْتُ**; böylece **اَقْشَعوا** ve **تَقَشَّعوا**; yani onları dağıttım da dağıldılar. Ve kavim sudan **أقْشَعَ**: ondan vazgeçtiler/çekildiler.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والقاف مع الشين
عقش ، عشق ، قشع ، قعش ، شقع : مستعملة .
عشق : سئل أبو العباس أحمد بن يحيى عن الحبّ والعِشْق أيهما أحمد ؟ فقال الحبّ ؛ لأن العِشق فيه إفراط . قال : وقال ابنُ الأعرابيّ : العُشُق المصلحون غُروسَ الرياحين ومُسوُّوها . قال : والعُشُق من الإبل : الذي يلزم طَروقتَه ولا يحنُّ إلى غيرها . قال : والعَشَق : اللَّبلابُ ، واحدتها عَشَقةٌ . قال والعُشُق : الأراك أيضاً . قال : وسمِّي العاشق عاشقاً لأنّه يذبُل من شدَّة الهوى كما تذبُل العَشقَة إذا قُطعت .
وقال أبو عبيد : امرأةٌ عاشقٌ بغير هاء ، ورجلٌ عاشقٌ مثله .
قلت : والعرب خذَفت الهاء من نعت المرأة من حُروف كثيرة . منها قولهم : ( تحسبها حَمقاء وهي باخس ) . ويقولون : امرأةٌ بالغٌ ، إذا أدركت . ويقولون للأمة خادم ، والرجلُ كذلك في هذه الحروف .
وقال الليث : يقال عَشِق يَعشَق عِشْقاً . قال والعَشَق المصدر والعِشْق الاسم . وقال رؤبة يصف العَير والأتان :
ولم يُضِعْها بين فِركٍ وعَشَق
وقال أبو تراب : العَشَق والعَسَق ، بالشين والسين : اللّزوم للشيء لا يفارقه ، ولذلك قيل للكَلِيفِ عاشقٌ للزومه هواه . والمَعْشَق
والعِشْقُ واحد وقال الأعشى :
وما بي من سُقْم وما بي مَعْشَقُ
عقش : أبو سعيد : العَقْش : أطراف قُضبان الكرم . وروى أبو العباس عن عمرو عن أبيه قال العَقَش : ثَمر الأراك ، وهو الحَثَر ، والجَهَاض ، والغَيْلة والكبَاث .
قعش : ثعلب عن ابن الأعرابي قال : القُعوش من مراكب النساء شبه الهوادج ، وقال رؤبة يصف السَّنَة :
حدباء فكّت أُسُر القُعوشِ
قال : واحدها قَعْش .
وقال الليث نحواً مما قاله ، قال : والقَعْش كالقَعْض وهو العطف .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : تَقَعْوَشَ البناء وتقعوَسَ ، إذا انهدمَ . قال : وانقعش الحائط ، إذا انقلع . وانقعشَ القومُ ، إذا انقلعوا فذهبوا .
قشع : روي عن أبي هريرة أنه قال : ( لو حدّثتكم بكلِّ ما أعلم لرميتموني بالقشع ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعيّ وغيره : القِشَع : الجلود اليابسة ، الواحد منها قَشْع .
قال أبو عبيد : وهذا على غير قياس العربية ولكنّه هكذا يقال . وأنشد قول متمِّم يرثي أخاه :
ولا بَرَمٍ تُهدِي النساءُ لعِرْسِهِ
إذا القَشْع من حِسِّ الشتاء تقعقعا
وقال ابن الأعرابيّ : القَشْعة : النُّخامة ، وجمعها قِشَع . كأنّه أراد رميتموني بها استخفافاً بي . وقال غيره : القَشْعة : ما تقلَّف من يابس الطِّين إذا نَشّت الغُدران عنه ورسَب فيها طينُ السَّيل فجفَّ وتشقَّق . وجمعها قِشَع . فكأنه أراد : لو حدثتكم بكلِّ ما أعلم لرميتموني بالحجر والمدر تكذيباً لحديثي . ويقال للجلد اليابس قَشْع وقِشْع .
أبو عبيد عن الكسائي : قشعت الريح السَّحابة فأقشعت . قال : وأقشع القومُ إذا تفرّقوا .
وقال الليث : القَشْع : السَّحاب المتقشِّع عن وجه السماء . قال : وانقشعَ الهمُّ عن القلب . قال : والقَشْعة : قطعةٌ من السحاب ، إذا انقشع الغيم تبقى القَشْعة في نواحي الأفُق . قال : والقَشْعة : بيتٌ من أدَمٍ يُتّخَد من جلود الإبل ، والجميع قَشْع . قال : وربّما اتُّخِد من جلود الإبل صِوانٌ للمتاع يسمَّى قَشْعاً .
قال شمر : قال ابن المبارك : القَشْعة : النِّطَع . قال : وقال غيره : هي القِربة البالية .
قال : ومات رجلٌ بالبادية فأوصى أن ادفنوني في مكاني هذا ولا تنقُلوني عنه ، فقال :
لا تَجْتَوِي القَشْعةُ الخرقاءُ مَبناها
الناس ناسٌ وأرض الله سَوَّاها
قال : الخرقاء : المتخرِّقة . وقوله مبناها ، يعني به حيث بُنِيت القَشْعة . قال : والاجتواء : ألاّ يوافقَك المكانُ ولا ماؤه .
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : القِشَع : الأنطاعُ المُخْلِقة . قال : وقول أبي
هريرة : ( لرميتموني القِشَع ) قال : القِشَع هاهنا : البُزَاق . وقال أبو سعيد : القِشَع : النُّخامة يقشمها الرجلُ من صدره ، أي يخرجها بالتنخُّم ، أي لبزقتم في وجهي .
شقع : قال الليث : يقال شَقَع الرجل في الإناء ، إذا كرَع فيه . ومثله قَمَع ، ومَقَع ، وقَبَع ، كلُّ ذلك من شدّة الشُّرب .
وقال غيرُه : شَقَعه بعينه ، إذا لَقَعَه .

##### Türkçe

باب **العين** ve **القاف** ile **الشين**

**عقش** ، **عشق** ، **قشع** ، **قعش** ، **شقع** : kullanımdadır.

**عشق** : Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ’ya **الحبّ** ile **العِشْق** hakkında, hangisi daha övülmeye lâyıktır? diye soruldu; o da: **الحبّ**; çünkü **العِشْق**’te aşırılık vardır, dedi. Dedi ki: İbnü’l-A‘râbî de dedi: **العُشُق** reyhan fidanlarını ıslah edenler ve onları düzeltenlerdir. Dedi ki: Develerden **العُشُق**: dişisine (çiftleşme dişisine) yapışıp kalan ve başkasına özlem duymayandır. Dedi ki: **العَشَق**: sarmaşıktır; onun bir tanesi **عَشَقةٌ**’dır. Ve dedi: **العُشُق**: **الأراك** da (dır). Dedi ki: Âşık, âşık diye adlandırıldı; çünkü o, hevânın şiddetinden solar; tıpkı **العَشقَة** kesildiği zaman solduğu gibi.

Ebû Ubeyd dedi: **امرأةٌ عاشقٌ** (ه’siz), ve **رجلٌ عاشقٌ** da onun gibidir.

Ben dedim: Araplar, kadının sıfatından **الهاء**’yı birçok harften düşürmüşlerdir. Bunlardan, onların şu sözüdür: (تحسبها حَمقاء وهي باخس). Ve derler: **امرأةٌ بالغٌ**; idrâk ettiği zaman. Ve cariyeye **خادم** derler; erkek de bu harflerde böyledir.

Leys dedi: **عَشِق** **يَعشَق** **عِشْقاً** denir. Dedi ki: **العَشَق** mastardır, **العِشْق** isimdir. Rü’be, yaban eşeğini ve dişi eşeği vasfederken dedi:
ولم يُضِعْها بين فِركٍ وعَشَق

Ebû Turâb dedi: **العَشَق** ve **العَسَق**; **الشين** ve **السين** ile: bir şeye yapışıp kalmaktır, ondan ayrılmaz; bundan dolayı, hevâsına yapışıp kalmasından ötürü, **الكَلِيف**’e **عاشقٌ** denildi. Ve **المَعْشَق**
ve **العِشْقُ** birdir. A‘şâ dedi:
وما بي من سُقْم وما بي مَعْشَقُ

**عقش** : Ebû Sa‘îd: **العَقْش**: asma çubuklarının uçlarıdır. Ebü’l-Abbâs, Amr’dan, o da babasından rivayet etti; dedi ki: **العَقَش**: **الأراك**’ın meyvesidir; o da **الحَثَر**’dir, ve **الجَهَاض**’dır, ve **الغَيْلة** ve **الكبَاث**’tır.

**قعش** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den; dedi ki: **القُعوش** kadınların bineklerindendir; hevdeclere benzer. Rü’be, yılı (kıtlık yılını) vasfederken dedi:
حدباء فكّت أُسُر القُعوشِ
Dedi ki: onun bir tanesi **قَعْش**’tır.

Leys, onun dediğine benzer bir şey söyledi; dedi ki: **القَعْش** **القَعْض** gibidir; o da bükmedir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **تَقَعْوَشَ** bina ve **تقعوَسَ**; yıkıldığı zaman. Dedi ki: **انقعش** duvar; sökülüp çıktığı zaman. Ve **انقعشَ** kavim; sökülüp çıkıp gittikleri zaman.

**قشع** : Ebû Hureyre’den rivayet olundu; dedi ki: (لو حدّثتكم بكلِّ ما أعلم لرميتموني بالقشع).

Ebû Ubeyd dedi: Asma‘î ve başkaları dedi: **القِشَع**: kuru derilerdir; onun bir tanesi **قَشْع**’dır.

Ebû Ubeyd dedi: Bu, Arapçanın kıyasına göre değildir; fakat böyle söylenir. Ve Mütemmim’in, kardeşine mersiye olarak söylediği sözü okudu:
ولا بَرَمٍ تُهدِي النساءُ لعِرْسِهِ
إذا القَشْع من حِسِّ الشتاء تقعقعا

İbnü’l-A‘râbî dedi: **القَشْعة**: balgamdır; onun çoğulu **قِشَع**’dır. Sanki, beni hafife alarak onunla taşlarsınız, demek istedi. Başkası dedi: **القَشْعة**: kuru çamurun, gölcükler ondan sıyrılıp (çekilip) ve sel çamuru içinde çöküp, sonra kuruyup çatladığı zaman, ondan soyulan şeydir. Onun çoğulu **قِشَع**’dır. Sanki demek istedi: Bana bildiğim her şeyi anlatsaydım, sözümü yalanlayarak beni taş ve kesekle taşlardınız. Ve kuru deriye **قَشْع** ve **قِشْع** denir.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: Rüzgâr bulutu **قشعت**; böylece **أقشعت**. Dedi ki: Kavim **أقشع** etti; dağıldıkları zaman.

Leys dedi: **القَشْع**: göğün yüzünden dağılıp çekilen buluttur. Dedi ki: **انقشعَ** keder kalpten (çekildi). Dedi ki: **القَشْعة**: buluttan bir parçadır; bulut dağılıp çekildiği zaman, ufkun kenarlarında **القَشْعة** kalır. Dedi ki: **القَشْعة**: deve derilerinden yapılan bir deriden evdir; hepsi **قَشْع**’dır. Dedi ki: Bazen, eşyaya bir örtü (sandık/korunak) olarak deve derilerinden bir **صِوانٌ** yapılır; ona **قَشْعاً** denir.

Şemmer dedi: İbnü’l-Mübârek dedi: **القَشْعة**: **النِّطَع**’dır. Dedi ki: Başkası dedi: o, eski tulumdur.

Dedi ki: Bâdiyede bir adam öldü; “Beni şu bulunduğum yerde defnedin ve beni ondan nakletmeyin” diye vasiyet etti; sonra dedi:
لا تَجْتَوِي القَشْعةُ الخرقاءُ مَبناها
الناس ناسٌ وأرض الله سَوَّاها
Dedi ki: **الخرقاء**: yırtık (yırtılmış). Ve onun “**مَبناها**” sözü; bununla, **القَشْعة**’nın inşa edildiği yeri kastediyor. Dedi ki: **الاجتواء**: yerin ve suyunun sana uygun olmamasıdır.

Ebü’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den; dedi ki: **القِشَع**: eskimiş **الأنطاعُ**’dır. Dedi ki: Ebû Hureyre’nin sözü: (لرميتموني **القِشَع**) dedi ki: Burada **القِشَع**: tükürüktür. Ebû Sa‘îd dedi: **القِشَع**: adamın göğsünden **يقشمها** ettiği balgamdır; yani onu balgam çıkararak dışarı çıkarır; yani yüzüme tükürürdünüz.

**شقع** : Leys dedi: Adam kapta **شَقَع** etti denir; içinde höpürdeterek içtiği zaman. Onun benzeri **قَمَع** ve **مَقَع** ve **قَبَع**’dır; bunların hepsi, içmenin şiddetindendir.

Başkası dedi: Onu gözüyle **شَقَعه** etti; onu **لَقَعَه** ettiği zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والشين وما يثلثهما)
(قشع)  القاف والشين والعين أصل صحيحٌ واحِد، أومأ إلى قياسِه أبو بكر فقال: "كلُّ شيءٍ خَفَّ فقد قَشِع وقَشَع يقْشَع قَشَعاً، مثل اللحم يجفف([1])". وهذا الذي قاله صحيح. ومنه انقشَعَ الغَيم وأقشع وتَقَشَّع([2])، والقِشْعة: القطعة من السَّحاب تَبقَى بعد انكشاف الغَيم. وذكر بعضُهم أنَّ الكُناسة قَُِشع([3]).
قال الكِسائيّ، قَشَعت الرِّيح السحابَ وانقشَعَ هو. وأقْشَعَ القومُ عن الماء، إذا أقلعوا. ويقال إنَّ القِشَعَ: ما يُرمى به عن الصَّدر من نُخَاعَة([4]). والقَشْع: ما قُشِع عن وجه الأرض. وكَلأٌ قشِيعٌ: متفرِّق. وشاةٌ قَشِعَةٌ: غَثَّةٌ، كأنَّ السِّمَن قد انقشَعَ عنها. ورجلٌ قَشِعٌ: لا يثبت على أمر. فأمّا القَشْع فيقال: بيتٌ من أَدَم، والجمع قُشُوع. قال:
* إذا القَشْعُ من رِيح الشِّتاء تَقعقَعا([5]) *
وهو القياس، لأنَّهم إذا سارُوا قَشَعوه. ويقال: القَشْع: النِّطْع. وهو ذلك القياس.
(قشف)  القاف والشين والفاء كلمةٌ واحدةٌ، وهي قولهم: قَشِف يَقْشَفُ، إذا لوَّحته الشمس فتغيَّر، ثمَّ قِيل لكلِّ من لا يتصنَّع للتجمُّل قَشِف، وهو يتقشَّف.
(قشب)  القاف والشين والباء أصلانِ يدلُّ أحدُهما على خَلْط شيءٍ بشيء، والآخَر على جِدَّةٍ في الشيء.
فالأوَّل: القَشْب، وهو خَلْط الشَّيء بالطَّعام، ولا يكاد يكون إلاّ مكروها.
من ذلك القِشْب([6])، هو السمُّ القاتل. قال الهُذَليّ([7]):
فَعَمَّا قليلٍ سقاها معاً *** بذِيفان مُذْعِفِ قِشْبٍ ثُمالِ([8])ويقال: قَشَب فلانٌ فلاناً بسُوءٍ، ذكَره به أو نسَبَه إليه. وقَشَبَه بقبيحٍ: لَطَخَه به. ورجل مُقشَّب الحسَب، إذا مُزِج حسبُه. قال ابن دريد([9]): القِشْبَة: الخسيس من النّاس، لغة يمانِيَة.
والأصل الآخَر: القَشِيب: الجديد من الثِّياب وغيرِها. والقَشيب: السَّيف الحديث العهد بالجِلاء.
(قشر)  القاف والشين والراء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على تنحيةِ الشّيء ويكونُ الشيءُ كاللِّباس ونحوه. من ذلك قولك: قشَرت الشَّيء أقشره. والقِشْرة: الجلدة المقشورة. [والقِشْر([10])]: لباس الإنسان، قال الشاعر:
[مُنِعَتْ حنيفةُ واللهازمُ منكمُ *** قِشرَ العراقِ وما يَلَذُّ الحنجرُ([11])]وفي [حديث([12])] قَيْلَةَ: "كنت إذا رأيتُ رجلاً ذا رُواء وذا قِشْرٍ طمَحَ بصري إليه". والمَطْرة القاشرة: التي تَقشِر وجهَ الأرض. وسنةٌ قاشورة: مُجْدبة تَقْشِر أموالَ القوم. قال:
فابعَثْ عليهم سنةً قاشورهْ *** تحتلق المالَ احتلاقَ النُّورهْ([13])ثم سمِّي كلُّ شيءٍ يَفْعَل ذلك قاشوراً، فيقولون للشُّؤم: قاشور. ويقولون في المثل: "أشأَم مِن قاشِر([14])"، وهو فحلٌ له حديث. ولهذا سُمِّي الفِسْكِل([15]) من الخيل الذي يَجيء في الحَلْبة آخِرَها قاشُوراً. وقولهم إنَّ الأقْشَر: الشَّديد الحُمرة، وإنَّما ذلك للشَّديد حُمرةِ الوجه، الذي يُرَى وجهُه كأنَّه يتقشّر. وقُشَيرٌ: [أبو قبيلة([16])] من العرب.
(قشم)  القاف والشين والميم أُصَيلٌ إن صحّ فهو من الأكل وما ضاهاه من المأكول. قالوا: القَشْم: الأكل. والقُشَام: ما يُؤكَل. وقال ابن دريد: "قُشَام المائدة: ما نُفِض منها من باقي خُبز وغيرهِ([17])". ويقال: ما أصابت الإبِلُ مَقْشَماً، أي لم تُصِب ما ترعاه.
ومما شذَّ من هذا الباب إنْ صحَّ قولُهم: قَشَمت الخُوصَ، إذا شقَقتَه، لتَسفَّهُ. وكلُّ ما شُقَّ منه فهو قُشَام.
--------------ـــ
([1]) إشارة إلى لغتي الكسر والفتح. والفتح لم يرد إلا هنا وفي اللسان، قال: "والقشع أن تيبس أطراف الذرة قبل إناها، يقال قشعت الذرة تقشع قشعاً". والذي في المجمل عن الجمهرة: "فقد قشع يقشع قشعاً"، بكسر عين الماضي. على أن الذي في الجمهرة (3: 61): "فقد قشع، مثل اللحم إذا جفف" فلم يرد فيها المضارع ولا المصدر.
([2]) في الأصل: "وقشع"، صوابه في المجمل واللسان.
([3]) بتثليث القاف، كما في القاموس. وفي اللسان: "والقَشع والقُِشع: كناسة الحمام والحجام، والفتح أعلى".
([4]) النخاعة، بالضم: ما تفله الإنسان، كالنخامة. وكذا وردت العبارة في المجمل. وفي اللسان والقاموس: "نخامة".
([5]) لمتمم بن نويرة، يرثي أخاه مالكاً. وصدره كما في المفضليات (2: 65) واللسان (قشع، برم) والأمالي (1: 19) وسمط اللآلئ 87 والعقد (3: 263):
* ولا برما تهدي النساء لعرسه *
([6]) يقال قشب، بالكسر، وقشب بالتحريك.
([7]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي. ديوان الهذليين (2: 186).
([8]) المزعف والمذعف: القاتل. ورواية الديوان: "بمزعف ذيفان".
([9]) الجمهرة (1: 293).
([10]) التكملة من المجمل واللسان.
([11]) التكملة من اللسان (قشر).
([12]) التكملة من اللسان. وفي المجمل: "وفي الحديث". وانظر حديث قيلة في مجمع الزوائد للهيثمي
(6: 9) طبع القدسي 1356، وهو في الإصابة مع تحريف شديد في ترجمة (قيلة بنت مخرمة).
([13]) الرجز للكذاب الحرمازي، كما في البيان والتبيين (3: 276)، وهو بدون نسبة في اللسان (تلب، قشر، حلق).
([14]) في الأصل: "قاشور"، صوابه في المجمل واللسان وأمثال الميداني (1: 346).
([15]) في الأصل: "ألف كل".
([16]) بمثلها يلتئم الكلام.
([17]) بعده في الجمهرة (3: 66): "وأحسبها مولدة".

ـ

##### Türkçe

(قاف, شين ve bunların üçüncüsü olan harflerin babı)

(**قشع**)  **القاف** ve **الشين** ve **العين** tek bir sahih asıldır; Ebû Bekir kıyasına işaret etti de şöyle dedi: “Her şey ki hafifledi, artık **قَشِع** olmuştur; ve **قَشَع** **يَقْشَع** **قَشَعاً** (olur); et gibi, kurutulur([1]).” Bu söylediği sahihtir. Ondandır: bulut **انقشَع** etti ve **أقشع** etti ve **تَقَشَّع** etti([2]); ve **القِشْعة**: bulutun açılmasından sonra kalan buluttan parça. Bazıları zikretti ki **الكُناسة** **قَُِشع**([3])’dır.

El-Kisâî dedi: rüzgâr bulutu **قَشَعت** etti, o da **انقشَع** etti. Ve kavim sudan **أقْشَعَ** etti; yani ayrıldıkları zaman. Ve denilir ki **القِشَعَ**: göğüsten atılan **نُخَاعَة**([4])’dır. Ve **القَشْع**: yer yüzünden **قُشِع** edilen şeydir. Ve **كَلأٌ قشِيعٌ**: dağınık. Ve **شاةٌ قَشِعَةٌ**: zayıf; sanki semizlik ondan **انقشَعَ** etmiş gibidir. Ve **رجلٌ قَشِعٌ**: bir iş üzerinde sebat etmez. Amma **القَشْع** için denilir: deriden bir ev; çoğulu **قُشُوع**. Dedi:
* إذا **القَشْعُ** من رِيح الشِّتاء تَقعقَعا([5]) *
Ve o kıyastır; çünkü onlar yürüdükleri vakit onu **قَشَع** ederler. Ve denilir: **القَشْع**: **النِّطْع**. Ve o, o kıyastır.

(**قشف**)  **القاف** ve **الشين** ve **الفاء** tek bir kelimedir; o da onların sözü: **قَشِف يَقْشَفُ**; güneş onu kavurduğu zaman da değiştiği vakit. Sonra süslenmek için yapmacıklık etmeyen her kimseye **قَشِف** denildi; ve o **يتقشَّف** eder.

(**قشب**)  **القاف** ve **الشين** ve **الباء** iki asıldır: ikisinden biri bir şeyi bir şeye karıştırmaya delalet eder; diğeri şeyde yeniliğe delalet eder.

Birincisi: **القَشْب**; o, şeyi yemeğe karıştırmaktır; ve neredeyse ancak hoş görülmeyen olur.
Bundan: **القِشْب**([6]); o, öldürücü zehirdir. El-Hüzelî([7]) dedi:
فَعَمَّا قليلٍ سقاها معاً *** بذِيفان مُذْعِفِ **قِشْبٍ** ثُمالِ([8])
Ve denilir: falan, falanı kötülükle **قَشَب** etti; onu onunla andı yahut onu ona nisbet etti. Ve onu çirkin bir şeyle **قَشَبَه** etti: onu onunla lekeledi. Ve **رجل مُقشَّب الحسَب**: hasebi karıştırıldığı zaman. İbn Düreyd([9]) dedi: **القِشْبَة**: insanlardan aşağı olan; Yemenî bir lügat.

Diğer asıl: **القَشِيب**: elbiseden ve başkasından yeni olan. Ve **القَشيب**: cilâ ile yeni ahitli kılıçtır.

(**قشر**)  **القاف** ve **الشين** ve **الراء** tek bir sahih asıldır; şeyin uzaklaştırılmasına delalet eder; ve şey elbise ve benzeri gibi olur. Bundan: senin sözün: şeyi **قشَرت** ettim, onu **أقشره** ederim. Ve **القِشْرة**: soyulmuş deridir. [Ve **القِشْر**([10])]: insanın elbisesidir; şair dedi:
[مُنِعَتْ حنيفةُ واللهازمُ منكمُ *** **قِشرَ** العراقِ وما يَلَذُّ الحنجرُ([11])]
Ve [**حديث**([12])] **قَيْلَةَ**’de: “Ben, **رُواء** sahibi ve **قِشْر** sahibi bir adam gördüğümde gözüm ona dikilirdi.” Ve **المَطْرة القاشرة**: yerin yüzünü soyan yağmurdur. Ve **سنةٌ قاشورة**: kavmin mallarını soyan kıtlık yılıdır. Dedi:
فابعَثْ عليهم سنةً قاشورهْ *** تحتلق المالَ احتلاقَ النُّورهْ([13])
Sonra bunu yapan her şeye **قاشوراً** adı verildi; uğursuzluğa **قاشور** derler. Ve meselde derler: “**قاشِر**([14])’den daha uğursuz”; ve o, kendisi için bir rivayet olan bir aygırdır. Ve bunun için, atlardan koşuda en sonunda gelen **الفِسْكِل**([15])’e **قاشُوراً** adı verildi. Ve onların sözü: **الأقْشَر** şiddetli kızıllıktır; ancak bu, yüzünün kızıllığı şiddetli olan içindir; yüzü sanki soyuluyormuş gibi görülen. Ve **قُشَيرٌ**: [**أبو قبيلة**([16])] Araplardan bir kabiledir.

(**قشم**)  **القاف** ve **الشين** ve **الميم**—sahih ise—yemekten ve yenilenden ona benzeyen şeydendir. Dediler: **القَشْم**: yemektir. Ve **القُشَام**: yenilen şeydir. İbn Düreyd dedi: “**قُشَام المائدة**: ondan silkelenen, kalan ekmek ve başkası([17]).” Ve denilir: develer bir **مَقْشَماً** elde etmedi; yani otladığı şeyi elde etmedi.

Ve bu babdan şâz olanlardandır—sahih ise—onların sözü: hurma yaprağını **قَشَمت** ettim; onu yardığım zaman, onu örmek için. Ve ondan yarılan her şey **قُشَام**’dır.

--------------ـــ
([1]) Kırma ve açma lügatlerine işarettir. Açma ancak burada ve Lisân’da geldi; dedi: “**والقشع**: darının uçlarının olgunlaşmasından önce kurumasıdır; denilir: darı **قشعت** etti, **تقشع** eder, **قشعاً**.” Mücmel’de Cemhere’den olan ise: “artık **قشع** oldu, **يقشع قشعاً**,” geçmişin ayn’ını kesre ile. Şu da var ki Cemhere’de (3: 61): “artık **قشع** oldu; et gibi, kurutulduğu zaman” denildi; onda ne muzâri ne de masdar gelmedi.
([2]) Asılda: “**وقشع**”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dadır.
([3]) **القاف**’ın üçlenmesiyle; Kâmûs’ta olduğu gibi. Lisân’da: “**والقَشع والقُِشع**: hamamcının ve hacamatçının süpürgesi; fetih daha üstündür.”
([4]) **النخاعة** damme ile: insanın tükürdüğü şey; **النخامة** gibi. İbare Mücmel’de böyle geldi. Lisân ve Kâmûs’ta: “**نخامة**”.
([5]) Mütemmim b. Nüveyre’nindir; kardeşi Mâlik’e mersiye söyler. Sadrı, Mufaddaliyât (2: 65) ve Lisân (**قشع**, **برم**) ve Emâlî (1: 19) ve Simtu’l-Leâlî 87 ve el-‘İkd (3: 263)’te olduğu üzere:
* ولا برما تهدي النساء لعرسه *
([6]) Denilir: **قشب** kesre ile; ve **قشب** hareke ile.
([7]) O, Ümeyye b. Ebî ‘Âiz el-Hüzelî’dir. Dîvânu’l-Hüzeliyyîn (2: 186).
([8]) **المزعف** ve **المذعف**: öldürücü. Dîvân rivayeti: “**بمزعف ذيفان**”.
([9]) Cemhere (1: 293).
([10]) Tekmile Mücmel ve Lisân’dandır.
([11]) Tekmile Lisân (**قشر**)’dendir.
([12]) Tekmile Lisân’dandır. Mücmel’de: “Ve hadiste.” Heysemî’nin Mecma‘u’z-Zevâid’inde **حديث قيلة**’ye bak (6: 9) Kudüsî baskısı 1356; o, İṣâbe’dedir; (قيلة بنت مخرمة) tercümesinde şiddetli bir tahrifle.
([13]) Recez, yalancı el-Harmâzî’nindir; Beyân ve’t-Tebyîn (3: 276)’da olduğu gibi; Lisân’da (**تلب**, **قشر**, **حلق**) nisbesizdir.
([14]) Asılda: “**قاشور**”; doğrusu Mücmel ve Lisân ve Meydânî’nin Emsâl’inde (1: 346)’dır.
([15]) Asılda: “**ألف كل**”.
([16]) Onun gibisiyle söz tamam olur.
([17]) Ondan sonra Cemhere’de (3: 66): “Ve ben onu muvelled sayarım.”

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ش ع
انقشع الغيم وتقشّع وأقشع وقشعته الريح‏.‏
ومن المجاز‏:‏ انقشع الظلام والبرد‏.‏
واجتمعوا عليه ثم انقشعوا‏.‏
وانقشعوا عن الماء وتقشّعوا‏:‏ تفرّقوا‏.‏
وانقشع الهمّ عن القلب‏.‏
وانقشع البلاء عن البلاد‏.‏
وانقشعوا عن أماكنهم‏:‏ جلوا عنها‏.‏
وفلان يقشع بنخامته‏:‏ يرمى بها ويرمى بقشاعته‏.‏
والنور يقشع الظلام‏.‏
قال‏:‏ كهولاً وشبّاناً على قسماتهم قواشع نورٍ أو بروق أوالق و ‏"‏ طارت به أم قشعم ‏"‏ أي المنية‏.‏
وفلان لم تتقشع جاهليّته‏.‏
قال القطاميّ‏:‏ إذ باطلي لم تقشع جاهليته عنّي ولم يترك الخلاّن تقوادي قودي إلى الباطل‏.‏

##### Türkçe

ق ش ع
**انقشع** bulut ve **تقشّع** ve **أقشع**; rüzgâr onu **قشعته**.

Mecazdan: karanlık ve soğuk **انقشع**.

Onun üzerine toplandılar, sonra **انقشعوا**.

Sudan **انقشعوا** ve **تقشّعوا**: dağıldılar.

Keder kalpten **انقشع**.

Bela ülkeden **انقشع**.

Yerlerinden **انقشعوا**: ondan çekilip gittiler.

Falan, balgamıyla **يقشع**: onu atar ve **بقشاعته** ile atar.

Nur, karanlığı **يقشع**.

Dedi: yaşlılar ve gençler olarak, simaları üzerinde bir nurun **قواشع**’ı yahut şimşekler yahut parıltılar. Ve “Onu **أم قشعم** uçurdu” yani ölüm.

Ve falanın cahiliyyesi **تتقشع** olmadı.

**القطاميّ** dedi: Zira benim bâtılımın cahiliyyesi benden **تقشع** olmadı ve dostlar, beni bâtıla sevk edişimi bırakmadı; beni bâtıla sevk ettiler.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَشْعُ والقَشْعةُ: بيت من أَدَمٍ، وقيل: بيت من جِلْد، فإِن كان من أَدَمٍ فهو الطِّراف؛ قال متمم بن نويرة يرثي أَخاه:
ولا برَم تُهْدِي النساءُ لِعِرْسِه،
إِذا القَشْعُ من بَرْدِ الشتاءِ تَقَعْقَعا
وربما اتخذ من جُلُودِ الإِبل صِواناً لما فيه من المتاعِ، والجمع قِشْعٌ؛ وقول الراجز:
فَخَيَّمَتْ في ذَنَبانٍ مُنْقَفِعْ،
وفي رُفُوضِ كَلإٍ غيرِ قَشِعْ
أَي رطْبٍ لم يَقْشَعْ، والقَشِعُ: اليابسُ، والمُنْقَفِعُ: المُتَقَبِّضُ. والقَشْعُ: الرجل الكبير الذي انْقَشَعَ عنه لحمه من الكِبَرِ؛ قال أَبو منصور: القَشْع الذي في بيت متمم هو الشيخ الذي انقشع عنه لحمه من الكِبَرِ فالبرد يؤذيه ويَضُرُّ به. والقَشْعُ والقَشْعةُ: قِطْعة نِطَعٍ خَلَقٍ، وقيل: هو النطع نفسه. والقَشْعُ أَيضاً: الفَرْوُ الخلَقُ، وجمع كل ذلك قُشُوعٌ. والقَشْعةُ والقِشْعةُ: القطعة الخلَقُ اليابسةُ من الجلد، والجمع قِشَعٌ، وقيل: إِن واحده قَشْعٌ على غير قياس لأَن قياسه قشعة مثل بَدْرةٍ وبِدَرٍ إِلا أَنه هكذا يقال. ابن الأَعرابي: القِشَعُ الأَنْطاعُ المُخْلِقةُ. وفي حديث سلمة بن الأَكوع في غزاة بني فَزارةَ قال: أَغرنا عليهم فإِذا امرأَة عليها قَشْعٌ لها فأَخذتها فقدمت بها المدينة؛ قال ابن الأَثير: أَراد بالقَشْع الفَرْوَ الخَلَق، وأَخرجه الهروي عن أَبي بكر قال: نَفَّلَنِي رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، جارية عليها قَشْعٌ لها. وفي الحديث: لا أَعْرِفَنَّ أَحدَكم يَحْمِلُ قَشْعاً من أَدَمٍ فينادِي: يا محمد فأَقول: لا أَملِك لك من الله شيئاً، قد بَلَّغْتُ، يعني أَدِيماً أَو نِطَعاً، قاله في الغُلولِ، وقال ابن الأَثير: أَراد القِرْبةَ البالية وهو إِشارة إِلى الخيانةِ في الغنيمةِ أَو غيرها من الأَعمال؛ قيل: مات رجل بالبادية فأَوصَى أَن ادفنوني في مكاني ولا تنقلوني عنه، ثم قال:
لا تَجْتَوِي القَشْعةُ الخَرْقاءُ مَبْناها؛
الناسُ ناسٌ، وأَرضُ اللهِ سَوّاها
قوله مبناها: حيث تنبُتُ القَشْعةُ
(* قوله« حيث تنبت القشعة» لعل
المراد بها الكشوثاء ففي القاموس والقشعة الكشوثاء وان كان شارحه استشهد به على القشعة بمعنى المرأَة)، والاجْتِواء: أَن لا يوافقك المكان ولا ماؤُه.وقَشِعَ الشيءُ قَشَعاً: جَفَّ كاللحم الذي يسمى الحُساسَ. والقُشاعُ: داءٌ يُؤْيِسُ الإِنسانَ. والقِشاعُ: الرُّقْعةُ التي توضعُ على النِّجاش عند خَرْزِ الأَدِيمِ.
وانْقَشَعَ عنه الشيءُ وتَقشََّعَ: غَشِيَه ثم انجلى عنه كالظَّلام عن الصبح والهَمِّ عن القلبِ والسَّحابِ عن الجوِّ. قال شمر: يقال للشَّمالِ الجِرْبِياءُ وسَيْهَكٌ وقَشْعة لقَشْعِها السَّحاب. والقَشْعُ والقِشْعُ: السحابُ الذاهبُ المُتَقَشِّعُ عن وجه السماء، والقَشْعةُ والقِشْعةُ: قِطْعةٌ منه تبقى في أُفُقِ السماء إِذا تَقَشَّع الغيمُ. وقد انْقَشَع الغيمُ وأَقْشَعَ وتَقَشَّعَ وقَشَعَتْه الريحُ أَي كَشَفَتْه فانقشَع؛ قال ابن جني: جاءَ هذا معكوساً مخالفاً للمعتاد وذلك أَنك تجد فيها فعَل متعدِّياً وأَفعَل غير متعد، ومثله شَنَقَ البعِيرَ وأَشنَقَ هو، وأَجفَلَ الظَّلِيمُ وجَفَلَتْه الريحُ، وكل ذلك مذكور في موضعه. وفي حديث الاستسقاء: فَتَقَشَّعَ السحابُ أَي تصدَّع وأَقلع، وكذلك أَقْشَعَ، وقَشَعَتْه الريحُ.
وقَشَعْتُ القومَ فأَقْشَعوا وتقشَّعوا وانقشَعوا: ذهبوا وافترقوا. وأَقشَعَ القومُ: تفرَّقوا. وأَقْشَعُوا عن الماء: أَقْلَعوا، وعن مجلسهم: ارتفعوا؛ هذه عن ابن الأَعرابي. والقَشْعُ والقُشْعُ والقِشْعُ: كُناسةُ الحمَّامِ والحجَّامُ، والفتح أَعلى. والقَشْعةُ: العجوز التي انقطع عنها لحمها من الكِبَرِ. والقُشاعُ: صوت الضَّبُعِ الأُنثى؛ وقال أَبو مهراس: كأَنَّ نِداءَهُنَّ قُشاعُ ضَبعٍ،
تَفَقَّدُ من فَراعِلَةٍ أَكِيلا
والقِشْعةُ: النُّخامةُ، وجمعها قِشَعٌ، وبه فسر حديث أَبي هريرة، رضي الله عنه: لو حدثتكم بكل ما أَعلم لرميتموني بالقِشَع، وروي: بالقَشْعِ، وقال: القَشْعُ ههنا البُزاقُ؛ قال المفسر: أَي بَصَقْتُم في وجهي تَفْنِيداً لي؛ حكاه الهَرَوِيُّ في الغَرِيبَيْنِ، وقال ابن الأَثير: هي جمع قَشْعٍ على غير قياس، وقيل: هي جمع قَشْعةٍ وهي ما يُقْشَع عن وجه الأَرض من المدَر والحجر أَي يقلع كبَدْرةٍ وبِدَرٍ، وقيل: القِشْعةُ النُّخامة التي يَقْتَلِعُها الإِنسان من صدره ويُخْرِجُها بالتنخم، أَي لبصقتم في وجهي استخفافاً بي وتكذيباً لقولي؛ ويروى: لرميتموني بالقَشْعِ، على الإِفراد، وهو الجِلْد أَو من القَشْعِ الأَحمق أَي لجعلتموني أَحمَق. وقال أَبو منصور عقيب إِيراد هذا الحديث: القِشَعُ الجُلود اليابسة، وقال: قال بعض أَهل اللغة القَشْعةُ ما تَقَلَّفَ من يابِس الطينِ إِذا نَشَّتِ الغُدْرانُ وجفّت، وجمعها قِشَعٌ. والقَشْعُ: أَن تَيْبَسَ أَطرافُ الذّرةِ قبل إِناها، يقال: قَشَعَت الذُّرةُ تَقْشَعُ قَشْْعاً: الحِرْباءُ؛ وأَنشد: وبَلْدةٍ مُغْبَرّةِ المَناكِبِ،
القَشْعُ فيها أَخضَرُ الغَباغِبِ
وأَراكةٌ قَشِعةٌ: مُلْتَفّةٌ كثيرة الورق.
والمِقْشَعُ: الناوُوس، يمانية.

##### Türkçe

**القَشْعُ** ve **القَشْعةُ**: deriden bir ev; ve denildi ki: ciltten bir ev; eğer
deriden ise o **الطِّراف**’tır; **متمم بن نويرة** kardeşine mersiye söylerken dedi:

Ve kadınlar onun düğünü için bir **بَرَم** hediye etmez,
kışın soğuğundan **القَشْعُ** takırdadığı zaman.

Ve bazen, içinde eşya bulunduğundan, deve derilerinden eşya sandığı edinilir; çoğulu
**قِشْعٌ**’dır; ve **الراجز**’in sözü:

Derken **ذَنَبانٍ**’da **مُنْقَفِعْ** olarak çadır kurdu,
ve **رُفُوضِ**’da, **قَشِعْ** olmayan bir otlakta

Yani: kurumamış, **يَقْشَعْ** olmamış nemli; ve **القَشِعُ**: kuru olan; ve **المُنْقَفِعُ**:
büzülmüş olan. Ve **القَشْعُ**: yaşlılıktan eti kendisinden çekilip gitmiş büyük adam; dedi
**أَبو منصور**: **متمم**’in beytindeki **القَشْع** yaşlılıktan eti kendisinden çekilip gitmiş ihtiyardır;
bu yüzden soğuk ona eziyet eder ve ona zarar verir. Ve **القَشْعُ** ve **القَشْعةُ**: eski
**نِطَعٍ** parçası; ve denildi ki: o, **النطع**’ın kendisidir. Ve **القَشْعُ** ayrıca: eski
kürk; bütün bunların çoğulu **قُشُوعٌ**’dur. Ve **القَشْعةُ** ve **القِشْعةُ**: deriden eski kuru parça;
çoğulu **قِشَعٌ**’dır; ve denildi ki: onun tekili, kıyasa aykırı olarak **قَشْعٌ**’dır; çünkü onun kıyası
**قشعة**’dır; **بَدْرةٍ** ve **بِدَرٍ** gibi; ancak böyle söylenir. **ابن الأَعرابي**: **القِشَعُ**
eskiyen **الأَنْطاعُ**’dır. **سلمة بن الأَكوع**’un **بني فَزارةَ** gazvesindeki hadiste dedi:
Onlara baskın yaptık; bir de baktık ki bir kadının üzerinde kendisine ait bir **قَشْعٌ** var; onu aldım,
sonra onunla Medine’ye geldim; dedi **ابن الأَثير**: **القَشْع** ile eski kürkü kastetti. Ve **الهروي** onu
**أَبي بكر**’den çıkardı; dedi: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, bana, üzerinde kendisine ait bir
**قَشْعٌ** bulunan bir cariye ganimet payı verdi. Ve hadiste: “Sizden birinizi, deriden bir **قَشْعاً**
taşıyıp da ‘Ya Muhammed!’ diye seslenirken tanımayayım; ben de ‘Allah’tan sana karşı hiçbir şeye malik
değilim; tebliğ ettim’ derim” (buyurmuştur); yani bir **أَدِيماً** yahut bir **نِطَعاً**; bunu **الغُلولِ**
hakkında söyledi. Ve dedi **ابن الأَثير**: eski su kırbasını kastetti; bu, ganimette yahut amellerden
başkasında hıyanete bir işarettir. Denildi ki: çölde bir adam öldü; “Beni bulunduğum yerde gömün ve beni
oradan taşımayın” diye vasiyet etti; sonra dedi:

**القَشْعةُ الخَرْقاءُ** yapıldığı yere alışmaz;
insanlar insandır, Allah’ın yeri de eşittir.

Onun “**مبناها**” sözü: **القَشْعةُ**’nın bittiği yer.

(* “**حيث تنبت القشعة**” sözü: belki bununla **الكشوثاء** kastedilmiştir; çünkü **القاموس**’ta
**القشعة** **الكشوثاء**’dır; her ne kadar şârihi, **القشعة**’yı kadın anlamında delillendirmek için onunla
istişhad etmişse de). Ve **الاجْتِواء**: yerin ve suyunun sana uygun olmamasıdır. Ve **قَشِعَ** şey
**قَشَعاً**: kurudu; **الحُساسَ** denilen et gibi. Ve **القُشاعُ**: insanı ümitsiz bırakan bir hastalık.
Ve **القِشاعُ**: deriyi dikmede **الأَدِيمِ**’i delirken **النِّجاش** üzerine konulan yama.

Ve **انْقَشَعَ** ondan şey ve **تَقشََّعَ**: onu kapladı, sonra ondan açılıp gitti; karanlığın sabahtan,
kederin kalpten, bulutun havadan açılması gibi. Dedi **شمر**: kuzey rüzgârına **الجِرْبِياءُ** ve **سَيْهَكٌ**
ve **قَشْعة** denir; bulutu söküp götürmesinden dolayı. Ve **القَشْعُ** ve **القِشْعُ**: göğün yüzünden
çekilip giden, dağılıp uzaklaşan bulut; ve **القَشْعةُ** ve **القِشْعةُ**: buluttan bir parça; bulut
dağılıp çekildiğinde göğün ufkunda kalan. Ve bulut **انْقَشَعَ** etti, **أَقْشَعَ** etti ve **تَقَشَّعَ**
etti; ve rüzgâr onu **قَشَعَتْه**; yani onu açtı da o çekilip gitti. Dedi **ابن جني**: bu, alışılmışın
aksine ters çevrilmiş olarak gelmiştir; çünkü onda **فعَل**’i geçişli, **أَفعَل**’i geçişsiz bulursun.
Bunun benzeri: **شَنَقَ** deveyi ve o **أَشنَقَ** etti; ve devekuşu **أَجفَلَ** etti ve rüzgâr onu
**جَفَلَتْه**; bunların hepsi kendi yerinde zikredilmiştir. Ve yağmur duası hadîsinde:
“Bulut **فَتَقَشَّعَ** etti”; yani yarıldı ve çekildi; bunun gibi **أَقْشَعَ** da; ve rüzgâr onu
**قَشَعَتْه**.

Ve “Kavmi **قَشَعْتُ** ettim” de: onlar **فأَقْشَعوا** ve **تقشَّعوا** ve **انقشَعوا** ettiler: gittiler ve
dağıldılar. Ve **أَقشَعَ** kavim: dağıldılar. Ve “Sudan **أَقْشَعُوا**”: çekildiler; ve meclislerinden:
yükselip kalktılar; bu, **ابن الأَعرابي**’dendir. Ve **القَشْعُ** ve **القُشْعُ** ve **القِشْعُ**:
hamamın süprüntüsü ve hacamatçıdır; fetha (açık okunuş) daha üstündür. Ve **القَشْعةُ**: yaşlılıktan eti
kesilmiş yaşlı kadın. Ve **القُشاعُ**: dişi sırtlanın sesi; ve dedi **أَبو مهراس**:

Sanki onların çağrısı, bir dişi sırtlanın **قُشاعُ**’ıdır,
**فَراعِلَةٍ**’den yenmiş olanı yoklar.

Ve **القِشْعةُ**: balgam; çoğulu **قِشَعٌ**’dır; bununla, **أَبي هريرة** hadisi tefsir edilmiştir,
Allah ondan razı olsun: “Size bildiğim her şeyi anlatsaydım, beni **بالقِشَع** ile taşlardınız”; ve
“**بالقَشْعِ** ile” diye de rivayet edilmiştir. Ve dedi: buradaki **القَشْعُ** tükürüktür. Dedi müfessir:
yani beni değersizleştirmek için yüzüme tükürürdünüz; bunu **الهَرَوِيُّ** **الغَرِيبَيْنِ**’de hikâye etti.
Ve dedi **ابن الأَثير**: bu, kıyasa aykırı olarak **قَشْعٍ**’ın cem‘idir. Ve denildi ki: bu, **قَشْعةٍ**’nın
cem‘idir; o da yerin yüzünden çamur ve taş olarak sökülüp atılan şeydir; yani koparılır; **بَدْرةٍ** ve
**بِدَرٍ** gibi. Ve denildi ki: **القِشْعةُ** insanın göğsünden koparıp boğaz temizleyerek çıkardığı
balgamdır; yani beni hafife alarak ve sözümü yalanlayarak yüzüme tükürürdünüz. Ve “Beni **بالقَشْعِ**
taşlardınız” diye, tekil olarak da rivayet edilir; o da deridir; yahut **القَشْعِ** (yani) ahmak
olan(la): yani beni ahmak yapardınız. Ve **أَبو منصور**, bu hadisi zikrettikten sonra dedi: **القِشَعُ**
kuru derilerdir. Ve dedi: dil ehlinden bazıları dedi ki: **القَشْعةُ**, su birikintileri kuruyup
kuruduğunda kuru çamurdan kabuk kabuk soyulan şeydir; çoğulu **قِشَعٌ**’dır. Ve **القَشْعُ**: darının
uçlarının, olgunlaşmasından önce kurumasıdır; “Darı **قَشَعَت** eder, **تَقْشَعُ قَشْْعاً**” denir.
**الحِرْباءُ**; ve şu beyit okunmuştur:

Omuzları tozlu bir beldede,
orada **القَشْعُ** **الغَباغِبِ**’in yeşilidir.

Ve **أَراكةٌ قَشِعةٌ**: sarılmış, yaprağı çok olan.

Ve **المِقْشَعُ**: **الناوُوس**; Yemen lehçesindendir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ش ع * * القِشَعُ * بوزن العنب الجلود اليابسة الواحدة * قَشْعٌ * بوزن فلس وهو في حديث سلمة بن الأكوع وفي حديث أبي هريرة رضي الله عنه ﴿لو حدثتكم بكل ما أعلم لرميتموني بالقشع﴾

##### Türkçe

* ق ش ع * * **القِشَعُ** * **العنب** vezninde: kuru deriler; tekili: **قَشْعٌ**; **فلس** vezninde. Ve o, Seleme b. el-Ekva‘ hadîsinde ve Ebû Hureyre رضي الله عنه hadîsindedir: ﴿Size bildiğim her şeyle haber verseydim, beni **القشع** ile taşlardınız﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القشع، بالفتح، وذكر الفتح مستدرك، كما نبهنا عليه غير مرة: الفرو الخلق، بلغة قشير، ونقله أبو زيد عنهم، وبه فسر ابن الأثير حديث سلمة بن الأكوع: فإذا امرأة عليها قشع لها، فأخذتها فقدمت بها المدينة وأخرجه الهروي عن أبي بكر القطعة منه بهاء والجمع قشوع.
 والقشع : كناسة الحمام نقله ابن فارس عن بعضهم، وزاد غيره، الحجام، ويثلث، عن ابن فارس الكسر، وزاد صاحب اللسان الفتح، وقال: والفتح أعلى، وأما الضم فلم أر من ذكره، فلينظر ذلك.
 والقشع، الأحمق، سمي به لأن عقله قد تقشع عنه: انكشف، وذهب، وبه فسر حديث أبي هريرة:  لو حدثتكم بكل ما أعلم لرميتموني بالقشع  فيمن رواه بالفتح، والمعنى لدعوتموني بالقشع، وحمقتموني.
 والقشع: ريش النعام، وهو مأخوذ من قول القشيريين في معنى القشع: الفرو الغليظ، قال الشاعر:
  جدك خرجاء عليها قشع ألا ترى إلى قول عنترة يصف الظليم:
  صعل يعود بذي العشيرة بيضـه                      كالعبد ذي الفرو الطويل الأصلم و القشع أيضا: النخامة التي ترمى، يقتلعها الإنسان من صدره، ويخرجها بالتنخم، وبه فسر حديث أبي هريرة السابق، أي لبصقتم في وجهي استخفافا بي، وتكذيبا لقولي، كالقشعة، بالكسر، وهي النخامة، وقد روي الحديث بالكسر أيضا، وفسر بالبزاق. حكاه الهروي في الغريبين.
 والقشاعة، كثمامة: بيت من جلد، هكذا في النسخ، وهو غلط، والصواب في العبارة: وبيت من جلد، ج: قشوع، كما هو نص الليث، إلا أنه قال: من أدم، نقله الجوهري والصاغاني على الصحة، فالقشاعة: لغة في القشعة، بمعنى النخامة، نقله الزمخشري، وقد سقط الواو من نسخ المصنف سهوا من النساخ، بدليل ما سيأتي من المعطوفات عليه، زاد الليث: وربما اتخذ من جلود الإبل صوانا للمتاع، وزاد الجوهري: فإن كان من أدم فهو الطراف، وأنشد لمتمم بن نويرة: رضي الله عنه يرثي أخاه مالكا:

  ولا برما تهدي النساء لعـرسـه                      إذا القشع من برد الشتاء تقعقعا زاد الصاغاني: ويروى من حس الشتاء وذلك أنه إذا ضربته الريح والبرد تقبض، فإذا حرك تقعقعت أثناؤه، أي نواحيه.
 قال ابن المبارك: القشع: النطع نفسه، أو قطعة من نطع خلق.
 وقيل: هي القربة اليابسة، هكذا في سائر النسخ، والصواب: البالية كما في العباب واللسان.
 وجمع كل ذلك قشوع.
 وبكل من النطع أو القطعة منه، والقربة فسر الحديث: لا أعرفن أحدكم يحمل قشعا من أدم، فينادي يا محمد، فأقول: لاأملك لك من الله شيئا، قد بلغت  يعني نطعا، أو قطعة من أديم، قاله الهروي في الغلول، وقال ابن الأثير: أراد القربة البالية، وهو إشارة إلى الخيانة في الغنيمة،أو غيرها من الأعمال.
 وقال الأزهري: القشع الذي في بيت متمم السابق هو الرجل المنقشع لحمه عنه كبرا، فالبرد يؤذيه ويضره، وهي بهاء، وأنشد الليث:
  لا تجتوي القشعة الخرقاء مبناها                      الناس ناس وأرض الله سواها قوله: مبناها، أي حيث تنبت القشعة، والاجتواء: أن لا يوافقك المكان ولا ماؤه، قاله رجل مات في البادية، فأوصى أن يدفن في مكانه، ولا ينقل عنه.
 والقشع: الحرباءن قال: وبلدة مغبرة المناكب القشع فيها أخضر الغباغب القشع: السحاب الذاهب المنقشع عن وجه السماء، ويكسر، والقطعة منه قشعة، وقشعة، ويذكره المصنف قريبا.
 وقال ابن عباد: القشع: الزنبيل.
 وأيضا: ما جمد من الماء رقيقا على شيء.
 ونقل الأزهري عن بعض أهل اللغة: القشع ما تقلف من يابس الطين إذا نشت الغدران وجفت، والقطعة منه قشعة، والجمع: قشع، كبدرة، وبه فسر حديث أبي هريرة السابق،فيمن رواه بكسر القاف وفتح الشين، أي لرميتموني بالحجر والمدر، نقله ابن الأثير.
 والقشع أيضا: ما تقشع أي تقلع من وجه الأرض بيدك أي تقلع من وجه الأرض من رسابة الطين وغيرها، ثم ترمي به، وهو قريب من الأول.
 وقيل: القشع: الجلد اليابس ج: كعنب، نقله الأصمعي، قال الجوهري: وهو على غير قياس لأن قياسه قشعة وقشع، مثل: بدرة وبدر، إلا أنه هكذا يقال، وبه فسر الجوهري حديث أبي هريرة السابق، والمعنى: لرميتموني بالجلود اليابسة.
 ويحتمل أن يراد بها الدرة أو السوط، ويروى الحديث أيضا بالإفراد، أي لرميتموني بالجلد اليابس، إنكارا علي، وتهاونا بي، فظهر مما تقدم أن الحديث قد فسر على خمسة أوجه، ذكر أحدها الجوهري وذكر المصنف الأربعة نقلا عن العباب والنهاية وغيرهما ، وتفصيل ذلك: فمن رواه بالفتح فبمعنى الأحمق، والنخامة، والجلد، ويابس الطين، ومن رواه بالكسر فبمعنى البزاق، ومن رواه بكسر ففتح، فبمعنى النخامة على أنه جمع قشعة بالكسر، أو الجلود اليابسة، وعند التأمل فيما ذكرنا يظهر لك الزيادة.
 وقشع القوم، كمنع: فرقهم، فأقشعوا: تفرقوا، قال العباس بن عبد المطلب: رضي الله عنه:
  نصرنا رسول الله في الحرب تسعة                      وقد فر من قد فر عنه فأقشعـوا نقله الجوهري، وهو نادر مثل: كببته فأكب، قاله الجوهري.

  قلت: وزاد الزوزني: عرضته فأعرض، وتقدم للمصنف ذلك، وقال ابن جني: جاء هذا معكوسا مخالفا للمعتاد، وذلك أنك تجد فيها فعل متعديا وأفعل غير متعد، ومثله شنق البعير وأشنق هو، وأجفل الظليم وجفلته الريح، وكل ذلك مذكور في موضعه.
 وقد مر البحث فيه في ك-ب-ب- فراجعه.
 وقشعت الريح السحاب، أي كشفته، كما في الصحاح، كأقشعته، كما في العباب، فأقشع السحاب نفسه، وانقشع، وتقشع، أي انكشف، وشاهد الأخير قول رؤبة:
  ومثل الدنيا لمن تروعا
  ضبابة لا بد أن تقشعا وفي المثل:
  سحابة صيف عن قليل تقشع يضرب في انقضاء الشيء بسرعة، وفي حديث الاستسقاء: فتقشع السحاب أي: تصدع وأقلع.
 وقشع الناقة: حلبها، نقله ابن القطاع.
 ويقال: هو أذل من القشعة، بالفتح، وهي الكشوثاء نقله ابن عباد، وبه سميت العجوز المنقطع عنها لحمها من الكبر قشعة، وقد سبق ذلك للمصنف، وذكرنا شاهده فهو تكرار.
 والقشعة، بالكسر والفتح: القطعة من السحاب تبقى في أفق السماء بعد انقشاع الغيم، أي انجلائه وانكشافه.
 والقشعة أيضا، بالوجهين: القطعة من الجلد اليابس، جمع المكسور قشع، كعنب وجمع المفتوح قشاع، كجبال.
 والذي يظهر من كلام الجوهري الذي نقله عن الأصمعي أن القشعن كعنب: جمع قشع، بالفتح، كما تقدم، وهو على غير قياس.
 وقال: هكذا يستعمل، ومقتضى كلامه أن غيره لول كان مطابقا للقياس لكنه غير مستعمل وفي التهذيب وغيره: أن القشعة والقشع بفتحهما جمعهما قشوع، فتأمل ذلك.
 وشاة قشعة، كفرحة: غثة. نقله الصاغاني.
 والقشع،ككتف: اليابس قال عكاشة السعدي يصف إبلا:
  فخيمت في ذنبان منقفع
  وفي رفوض كلأ غير قشع والقشع: الرجل لا يثبت على أمر.
 ويقال: أتى وما عليه قشاع، كقزاع زنة ومعنى، أي شيء من الثياب، نقله ابن عباد.
 وعن النضر: القشاع، كغراب: صوت الضبع الأنثى، هكذا هو في العباب واللسان.
 قال شيخنا: وكأنه جرى على رأي أن الضبع عام، وإلا فقد سبق أنه خاص بالأنثى، فلا يحتاج للوصف به، انتهى، وقال أبو مهراس:
  كأن نداءهن قشاع ضبع                      تفقد من فراعلة أكيلا وقشع الشيء. كسمع: جف كاللحم الذي يسمى الحساس، نقله ابن دريد.
 وكلأ قشيع، كأمير: متفرق وقال ابن الأعرابي: هو أقشع منه، أي أشرف.
 وأقشعوا: تفرقوا. وهذا قد تقدم للمصنف ومر شاهده من قول العباس رضي الله عنه، فهو تكرار.
 وأقشعوا عن الماء أقلعوا، وهو مجاز.
 ومما يستدرك عليه: القشاع، بالضم: داء يوبس الإنسان.
 والقشاع، بالكسر: رقعة توضع على النجاش عند خرز الأديم.
 وانقشع عنه الشيء، وتقشع: غشيه ثم انجلى عنه، كالظلام عن الصبح، والهم عن القلب، والبلاء عن البلاد، وهو مجاز.
 وقال شمر: يقال للشمال: الجربياء، وسيهك، وقشعة، لقشعها السحاب.
 وتقشع القوم: ذهبوا وافترقوا.
 وأقشعوا عن مجلسهم: ارتفعوا، وهذه عن ابن الأعرابي.

  والقشع: أن تيبس أطراف الذرة قبل إناها،يقال: قشعت الذرة تقشع قشعا، هنا ذكره صاحب اللسان وابن القطاع، وخالفهم الصاغاني، فذكره في الفاء، وقلده المصنف، فوهما.
 وأراكة قشعة، كفرحة:ملتفة كثيرة الورق، كما في اللسان والمحيط.
 والقشاع، بالضم: ما يتلوى على الشجر، ذكره الزمخشري في الفاء، وهذا محل ذكره، وسيأتي أيضا في الغين المعجمة مع الفاء.
 والمقشع، كمنبر: الناووس، يمانية.
 والقشع، بالفتح: الفهم، شامية عامية، وقد يصح معناها بضرب من المجاز.
 والقشع، بالفتح: ريش منتشر.
 عن ابن عباد.
 وانقشعوا عن أماكنهم، جلوا عنها،و هو مجاز.
 وهو يقشع بقشاعته، أي يرمي بنخامته. وهو مجاز.
 والقاشع: الحساس، وهو سمك يجفف، يأكله أهل البحرين، ويطعمونه الإبل والبقر والغنم. نقله ابن دريد. وفلان لم تتقشع جاهليته. نقله الزمخشري، وهو مجاز.
 وانقشع الليل: أدبر وذهب، قال سويد:
  ويزجيها علـى إبـطـائهـا                      مغرب اللون إذا الليل انقشع وقشع بن عقيل، بالكسر: رجل من بني تميم، وهو جد صبيغ بن عسل الذي نفاه عمر رضي الله عنه إلى البصرة.

##### Türkçe

**القشع**; فتح ile; ve fethin zikri müstedrektir, nitekim buna birden çok kere dikkat çektik: **الفرو الخلق** (eskiyen kürk), **قشير** lügatinde; ve bunu Ebû Zeyd onlardan nakletti; ve İbnü’l-Esîr, Seleme b. el-Ekva‘ hadisini bununla tefsir etti: “Derken üzerinde kendisine ait bir **قشع** bulunan bir kadın (vardı); onu aldım, onunla Medine’ye geldim”; ve Herevî bunu Ebû Bekr’den, ondan bir parça olarak, sonunda **هاء** ile (yani **قشعة**) çıkardı; çoğulu **قشوع**.

Ve **القشع**: güvercinliğin süprüntüsü; İbn Fâris bunu bazılarından nakletti; başkası da artırdı: **الحجام** (hacamatçı); ve üç vecihlidir; İbn Fâris’ten kesre (ile), Lisân sahibi de fethi artırdı ve dedi ki: “Fetih daha yüksektir; amma dammeyi zikreden kimse görmedim; buna bakılsın.”

Ve **القشع**: ahmak; ona bu ad verildi; çünkü aklı ondan **تقشع** etmiştir: açığa çıkmıştır ve gitmiştir; ve bununla Ebû Hureyre hadisi tefsir edildi: “Eğer size bildiğimin hepsini anlatsaydım, mutlaka beni **القشع** ile taşlardınız”; onu fetih ile rivayet eden kimseye göre; mânâ: beni **القشع** diye çağırırdınız ve beni ahmak sayardınız.

Ve **القشع**: devekuşu tüyü; ve bu, **القشع** mânâsında Kuşeyrîlerin sözünden alınmıştır: **الفرو الغليظ** (kalın kürk); şair dedi ki:
  “جدك خرجاء عليها **قشع**”
Görmez misin, Antara’nın **الظليم**i vasfederken söylediğine:
  “صعل يعود بذي العشيرة بيضـه
                      كالعبد ذي **الفرو** الطويل الأصلم”
Ve **القشع** ayrıca: atılan balgam; insan onu göğsünden söker, **التنخم** ile çıkarır; ve bununla Ebû Hureyre’nin önceki hadisi tefsir edildi; yani beni küçümseyerek ve sözümü yalanlayarak yüzüme tükürürdünüz; **القشعة** gibi, kesre ile; o da balgamdır; hadis kesre ile de rivayet edilmiştir ve tükürük ile tefsir edilmiştir. Herevî bunu **الغريبين**’de hikâye etti.

Ve **القشاعة**; **كثمامة** gibi: deriden bir ev; nüshalarda böyle; o yanlıştır; ibarede doğrusu: “ve deriden bir ev”; çoğulu: **قشوع**; Leys’in nassı böyledir; ancak o “**أدم**’den” dedi; Cevherî ve Sâğânî bunu sahih olarak nakletti; öyleyse **القشاعة**: **القشعة**da bir lügattir; balgam mânâsında; Zemahşerî bunu nakletti; ve musannifin nüshalarından **الواو** müstensihlerin sehviyle düşmüştür; bunun delili, ileride ona atfedilenlerdir; Leys artırdı: “Bazen deve derilerinden eşya için bir muhafaza yapılır”; Cevherî artırdı: “Eğer **أدم**’den ise o **الطراف**tır”; Mütemmim b. Nüveyre’den, Allah ondan razı olsun, kardeşi Mâlik’e mersiye olarak şu beyit okundu:
  “ولا برما تهدي النساء لعـرسـه
                      إذا **القشع** من برد الشتاء تقعقعا”
Sâğânî artırdı: “**حس** kışın (soğuğundan) diye de rivayet edilir”; çünkü o, rüzgâr ve soğuk ona vurduğunda büzülür; hareket ettirilince onun **أثناؤه** (yani yanları) takırdar.

İbnü’l-Mübârek dedi ki: **القشع**: bizzat **النطع** (deri yaygı), yahut eski bir **نطع**tan bir parça.

Ve denildi ki: o, kurumuş kırbadır; diğer nüshalarda böyle; doğrusu: **البالية** (yıpranmış)tır; **العباب** ve **اللسان**’da olduğu gibi.

Bütün bunların çoğulu **قشوع**dur.

Ve hadiste, **النطع**tan yahut ondan bir parça ve **القربة** ile tefsir edildi: “Sizden birinizi, **أدم**’den bir **قشع** taşıyıp ‘Yâ Muhammed!’ diye seslenirken tanımayayım; ben de ‘Allah’tan sana hiçbir şeye malik değilim; tebliğ ettim’ derim”; yani bir **نطع**, yahut **أديم**’den bir parça; Herevî bunu **الغلول**’de söyledi. İbnü’l-Esîr dedi ki: muradı yıpranmış kırbadır; bu, ganimette yahut amellerin başkasında hıyanete işarettir.

Ezherî dedi ki: Mütemmim’in önceki beytindeki **القشع**, eti ondan yaşlılıkla çekilip gitmiş adamdır; soğuk ona eziyet eder ve zarar verir; ve o, sonunda **هاء** ile (yani **قشعة**)dır; Leys şu beyti okudu:
  “لا تجتوي **القشعة** الخرقاء مبناها
                      الناس ناس وأرض الله سواها”
Onun sözü: **مبناها**, yani **القشعة**’nın bittiği yer; ve **الاجتواء**: yerin yahut suyunun sana uymamasıdır; bunu, çölde ölen bir adam söyledi; bulunduğu yerde gömülmesini, ondan nakledilmemesini vasiyet etti.

Ve **القشع**: kertenkele (chameleon). Dedi ki: “Ve omuzları tozlu bir belde; onda **القشع**; **الغباغب** yeşildir.”
**القشع**: göğün yüzünden gidip açılan, **المنقشع** olan bulut; ve kesre ile de gelir; ondan bir parça **قشعة**dır; ve **قشعة**; musannif onu yakında zikreder.

İbn Abbâd dedi ki: **القشع**: **الزنبيل** (sepet).

Ve ayrıca: suyun bir şey üzerinde ince olarak donan kısmı.

Ezherî, ehl-i lugattan bazılarından nakletti: **القشع**, gölcükler çekilip kuruduğunda kuru çamurun soyulup dökülen şeyidir; ondan bir parça **قشعة**dır; çoğulu: **قشع**; **بدرة** gibi; ve bununla Ebû Hureyre’nin önceki hadisi, **القاف**ın kesresi ve **الشين**in fethi ile rivayet eden kimseye göre tefsir edildi; yani beni taş ve çamurla taşlardınız; İbnü’l-Esîr bunu nakletti.

Ve **القشع** ayrıca: **تقشع** eden, yani elinle yerin yüzünden koparıp attığın; yani çamur tortusu ve başkasından yerin yüzünden koparıp sonra onunla attığın şeydir; bu, birincisine yakındır.

Ve denildi ki: **القشع**: kuru deri; çoğulu, **كعنب** gibi; Asma‘î bunu nakletti. Cevherî dedi ki: bu kıyasa göre değildir; çünkü kıyası **قشعة** ve **قشع**dır; meselâ: **بدرة** ve **بدر** gibi; ancak böyle söylenir; ve Cevherî, Ebû Hureyre’nin önceki hadisini bununla tefsir etti; mânâ: beni kuru derilerle taşlardınız.

Ve muhtemeldir ki onunla **الدرة** yahut **السوط** murad edilsin; hadis tekil ile de rivayet edilir; yani beni kuru deri ile taşlardınız; bana karşı inkâr ederek ve beni hafife alarak. Böylece, geçenlerden, hadisin beş vecih üzere tefsir edildiği ortaya çıktı: bunlardan birini Cevherî zikretti; musannif de dördünü **العباب** ve **النهاية** ve başkalarından naklen zikretti. Bunun tafsili: onu fetih ile rivayet eden, ahmak, balgam, deri ve kuru çamur mânâsınadır; onu kesre ile rivayet eden, tükürük mânâsınadır; onu kesre sonra fetih ile rivayet eden ise, kesre ile **قشعة**’nın çoğulu olmak üzere balgam mânâsınadır, yahut kuru deriler mânâsınadır. Düşünmekle, zikrettiğimizdeki ziyade sana görünür.

Ve **قشع** kavim, **كمنع** gibi: onları ayırdı; böylece **أقشعوا**: ayrıldılar. Abbâs b. Abdülmuttalib, Allah ondan razı olsun, dedi ki:
  “نصرنا رسول الله في الحرب تسعة
                      وقد فر من قد فر عنه فأقشعـوا”
Cevherî bunu nakletti; ve bu, “**كببته فأكب**” gibi nadirdir; Cevherî bunu söyledi.

Dedim: Ve **الزوزني** artırdı: “Onu arz ettim de o yüz çevirdi”; ve bunun (benzeri) musannif için daha önce geçti. Ve **ابن جني** dedi: “Bu, alışılana aykırı olarak ters çevrilmiş (şekilde) gelmiştir; çünkü onda geçişli bir fiil ve **أفعل** (babı) geçişsiz bulursun. Bunun benzeri: **شنق** deveyi (astı) ve **أشنق** o (deve)dir; ve **أجفل** devekuşu erkeği ve rüzgâr onu **جفلته**; bütün bunlar kendi yerinde zikredilmiştir.”

Ve onda araştırma **ك-ب-ب-**’de geçmiştir; ona müracaat et.

Ve rüzgâr bulutu **قشعت**; yani onu açtı/ortaya çıkardı; **الصحاح**’ta olduğu gibi; **أقشعته** gibi; **العباب**’da olduğu gibi. Böylece bulut kendi kendine **أقشع** etti; ve **انقشع** etti; ve **تقشع** etti; yani açığa çıktı. Sonuncusunun şahidi, **رؤبة**’nin sözü:

ومثل الدنيا لمن تروعا
ضبابة لا بد أن تقشعا

Ve meselde:

سحابة صيف عن قليل تقشع

Bir şeyin süratle sona ermesine darb-ı mesel yapılır. Ve yağmur isteme hadîsinde: “Bulut **تقشع** etti”; yani yarıldı ve çekildi.

Ve **قشع** deveyi: onu sağdı. Bunu **ابن القطاع** nakletti.

Ve denir ki: O, fetha ile **القشعة**’dan daha zelildir; o da **الكشوثاء**’dır; bunu **ابن عباد** nakletti. Ve bununla, yaşlılıktan eti kesilmiş olan kocakarıya **قشعة** adı verildi. Bu musannif için daha önce geçti; şahidini zikretmiştik; o hâlde tekrardır.

Ve **القشعة** kesra ve fetha ile: bulutların dağılmasından sonra göğün ufkunda kalan bulut parçası; yani bulutun açılması ve ortaya çıkması sonrasında.

Ve **القشعة** ayrıca, iki vecihle: kuru deriden parça. Kesralının çoğulu **قشع**’dır; **عنب** gibi; fethalının çoğulu **قشاع**’dır; **جبال** gibi.

**الجوهري**’nin **الأصمعي**’den naklettiği sözünden görünen: **القشعن** ( **عنب** gibi) fetha ile **قشع**’ın çoğuludur; daha önce geçtiği üzere; ve bu kıyasa göre değildir.

Ve dedi: “Böyle kullanılır.” Sözünün gereği: başkası kıyasa uygun olsaydı da kullanılmamıştır. Ve **التهذيب** ve başkasında: **القشعة** ve **القشع** fethalarıyla, ikisinin çoğulu **قشوع**’dur; buna dikkat et.

**شاة قشعة** ( **فرحة** gibi): zayıf/çelimsiz. Bunu **الصاغاني** nakletti.

Ve **القشع** ( **كتف** gibi): kuru. **عكاشة السعدي** develeri vasfederek dedi:

فخيمت في ذنبان منقفع
وفي رفوض كلأ غير قشع

Ve **القشع**: bir iş üzerinde sebat etmeyen adam.

Ve denir ki: “Geldi ve üzerinde **قشاع** yok”; **قزاع** gibi vezin ve mânâca; yani elbiseden bir şey. Bunu **ابن عباد** nakletti.

Ve **النضر**’dan: **القشاع** ( **غراب** gibi): dişi sırtlanın sesi. **العباب** ve **اللسان**’da böyledir.

Şeyhimiz dedi: “Sanki sırtlanın umumî olduğu görüşü üzere yürümüştür; yoksa daha önce onun dişiye mahsus olduğu geçti; o hâlde onunla vasfetmeye ihtiyaç yoktur.” Bitti. Ve **أبو مهراس** dedi:

كأن نداءهن قشاع ضبع                      تفقد من فراعلة أكيلا

Ve şeyi **قشع** etti ( **سمع** gibi): **الحساس** denilen et gibi kurudu. Bunu **ابن دريد** nakletti.

Ve **كلأ قشيع** ( **أمير** gibi): dağınık. Ve **ابن الأعرابي** dedi: “O, ondan daha **أقشع**’dır”; yani daha yüksek/şerefli.

Ve **أقشعوا**: dağıldılar. Bu musannif için daha önce geçti; **العباس** رضى الله عنه sözünden şahidi geçti; o hâlde tekrardır.

Ve “Sudan **أقشعوا**”: çekildiler; bu mecazdır.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **القشاع** damme ile: insanı kurutan hastalık.

Ve **القشاع** kesra ile: deriyi delip dikmede (kayış/deri) dikerken **النجاش** üzerine konulan yama/parça.

Ve ondan şey **انقشع** etti ve **تقشع** etti: onu kapladı, sonra ondan açıldı; sabahın karanlıktan, kalbin gamdan, beldelerin belâdan (açılması) gibi; bu mecazdır.

Ve **شمر** dedi: Kuzeye “**الجربياء**”, “**سيهك**” ve “**قشعة**” denir; bulutu **قشع** ettiği için.

Ve kavim **تقشع** etti: gittiler ve ayrıldılar.

Ve “Meclislerinden **أقشعوا**”: kalktılar/yükseldiler. Bu, **ابن الأعرابي**’dendir.

Ve **القشع**: mısırın uçlarının olgunlaşmasından önce kurumasıdır. Denir ki: Mısır **قشعت**; **تقشع** eder; **قشعا** (kurur). Burada bunu **صاحب اللسان** ve **ابن القطاع** zikretti; **الصاغاني** onlara muhalefet etti de onu **الفاء**’da zikretti; musannif de onu taklit etti; böylece ikisi yanıldı.

Ve **أراكة قشعة** ( **فرحة** gibi): sarılmış/dolanmış, yaprağı çok. **اللسان** ve **المحيط**’ta olduğu gibi.

Ve **القشاع** damme ile: ağaç üzerinde kıvrılıp dolaşan şey. Bunu **الزمخشري** **الفاء**’da zikretti; burası onun zikredilme yeridir; ayrıca **الغين** mu‘ceme ile **الفاء** beraberinde de gelecektir.

Ve **المقشع** ( **منبر** gibi): tabut; Yemenîdir.

Ve **القشع** fetha ile: anlayış; Şamlı avamîdir; mânâsı bir tür mecazla sahih olabilir.

Ve **القشع** fetha ile: yayılmış tüy.

**ابن عباد**’dan.

Ve “Yerlerinden **انقشعوا**”: onlardan çekildiler; bu mecazdır.

Ve o, **بقشاعته** **يقشع** eder; yani balgamını atar. Bu mecazdır.

Ve **القاشع**: **الحساس**; o, kurutulan bir balıktır; Bahreyn ehli onu yer; onu deveye, sığıra ve koyuna yedirirler. Bunu **ابن دريد** nakletti. Ve “Falanın câhiliyyesi **تتقشع** etmedi.” Bunu **الزمخشري** nakletti; bu mecazdır.

Ve gece **انقشع** etti: geri döndü ve gitti. **سويد** dedi:

ويزجيها علـى إبـطـائهـا                      مغرب اللون إذا الليل انقشع

Ve **قشع بن عقيل** kesra ile: **بني تميم**’den bir adamdır; o, **صبيغ بن عسل**’in dedesidir; **عمر** رضى الله عنه onu Basra’ya sürmüştü.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَشَعَتِ الرِّيحُ السَّحَابَ
1 قَشَعَتِ الرِّيحُ السَّحَابَ ذ The wind removed, or cleared off, the clouds; (S, K;) as also ↓ أَقْشَعَتْهُ. (K.)

أَقْشَعَ
4 أَقْشَعَ ذ and ↓ اِنْقَشَعَ and ↓ تقشّع It (a cloud) became removed, or cleared off. (S, K.) See 1.

5 تَقَشَّعَ see 4.

7 اـِنْقَشَعَ see 4.

##### Türkçe

**قَشَعَتِ الرِّيحُ السَّحَابَ**
1 **قَشَعَتِ الرِّيحُ السَّحَابَ** ذ Rüzgâr bulutları giderdi yahut dağıttı; (S, K;) bunun gibi ↓ **أَقْشَعَتْهُ**. (K.)

**أَقْشَعَ**
4 **أَقْشَعَ** ذ ve ↓ **اِنْقَشَعَ** ve ↓ **تقشّع** O (bir bulut) giderilmiş yahut dağıtılmış oldu. (S, K.) 1’e bak.

5 **تَقَشَّعَ** 4’e bak.

7 **اـِنْقَشَعَ** 4’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَشَعَ
قَشَعَ A ( n. ac. قَشْع 1 ),
a.  Dispersed, drove away.

قَشِعَ
قَشِعَ A ( n. ac. قَشَع 4 ),
a.  Was light, frivolous.

b.  [ coll. ], Saw, perceived.

أَقْشَعَ
أَقْشَعَ IV ,
a.  see I & V.

تَقَشَّعَ
تَقَشَّعَ V ,
a.  Became dispersed; cleared away ( clouds ); became scattered.

اِنْقَشَعَ
اِنْقَشَعَ VII ,
a.  see V .

b.  [ coll. ], Was seen, perceived.

قَشْع
قَشْع 1 ,
a.  Cloud.

b.  Sweepings of the baths.

c.  Stupid.

d.  Dry hides.

e.  Crust of ice.

قَشْعَة
قَشْعَة 1t , ( pl. قِشَاْع 23 ),
a.  Scattered clouds.

b.  Dry skin; hide.

قِشْع
قِشْع 2 ,
a.  see 1 (a) , ( b ).

قِشْعَة
قِشْعَة 2t , ( pl. قِشَع 7 ),
a.  see 1t .

قَشِع
قَشِع 5 ,
a.  Dry, arid.

b.  Fickle, inconstant; frivolous.

قِشَاْع
قِشَاْع 23 ,
a.  Rag.

قَشُّوْع
قَشُّوْع 31
a.  [ coll. ], Kid forsaken by its mother.

قَشڤعَ
N. P. قَشڤعَ I
a.  [ coll. ], Seen, perceived; visible.

##### Türkçe

قَشَعَ
قَشَعَ A ( n. ac. **قَشْع** 1 ),
a. Dağıttı, uzaklaştırdı.

قَشِعَ
قَشِعَ A ( n. ac. **قَشَع** 4 ),
a. Hafifti, laubaliydi.

b. [ coll. ], Gördü, algıladı.

أَقْشَعَ
أَقْشَعَ IV ,
a. I ve V’ye bak.

تَقَشَّعَ
تَقَشَّعَ V ,
a. Dağılmış oldu; (bulutlar) dağılıp açıldı; saçılmış oldu.

اِنْقَشَعَ
اِنْقَشَعَ VII ,
a. V’ye bak.

b. [ coll. ], Görüldü, algılandı.

قَشْع
قَشْع 1 ,
a. Bulut.

b. Hamamların süprüntüleri.

c. Ahmak.

d. Kuru deriler.

e. Buz kabuğu.

قَشْعَة
قَشْعَة 1t , ( pl. **قِشَاْع** 23 ),
a. Dağınık bulutlar.

b. Kuru deri; post.

قِشْع
قِشْع 2 ,
a. 1 (a), (b)’ye bak.

قِشْعَة
قِشْعَة 2t , ( pl. **قِشَع** 7 ),
a. 1t’ye bak.

قَشِع
قَشِع 5 ,
a. Kuru, çorak.

b. Dönek, kararsız; laubali.

قِشَاْع
قِشَاْع 23 ,
a. Paçavra.

قَشُّوْع
قَشُّوْع 31
a. [ coll. ], Anası tarafından terk edilmiş oğlak.

قَشڤعَ
N. P. **قَشڤعَ** I
a. [ coll. ], Görülen, algılanan; görünür.
