# قشع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B4%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قشع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قشع

القَشْعُ والقَشْعةُ: بيت من أَدَمٍ، وقيل: بيت من جِلْد، فإِن كان من أَدَمٍ فهو الطِّراف؛ قال متمم بن نويرة يرثي أَخاه:
ولا برَم تُهْدِي النساءُ لِعِرْسِه،
إِذا القَشْعُ من بَرْدِ الشتاءِ تَقَعْقَعا
وربما اتخذ من جُلُودِ الإِبل صِواناً لما فيه من المتاعِ، والجمع قِشْعٌ؛ وقول الراجز:
فَخَيَّمَتْ في ذَنَبانٍ مُنْقَفِعْ،
وفي رُفُوضِ كَلإٍ غيرِ قَشِعْ
أَي رطْبٍ لم يَقْشَعْ، والقَشِعُ: اليابسُ، والمُنْقَفِعُ: المُتَقَبِّضُ. والقَشْعُ: الرجل الكبير الذي انْقَشَعَ عنه لحمه من الكِبَرِ؛ قال أَبو منصور: القَشْع الذي في بيت متمم هو الشيخ الذي انقشع عنه لحمه من الكِبَرِ فالبرد يؤذيه ويَضُرُّ به. والقَشْعُ والقَشْعةُ: قِطْعة نِطَعٍ خَلَقٍ، وقيل: هو النطع نفسه. والقَشْعُ أَيضاً: الفَرْوُ الخلَقُ، وجمع كل ذلك قُشُوعٌ. والقَشْعةُ والقِشْعةُ: القطعة الخلَقُ اليابسةُ من الجلد، والجمع قِشَعٌ، وقيل: إِن واحده قَشْعٌ على غير قياس لأَن قياسه قشعة مثل بَدْرةٍ وبِدَرٍ إِلا أَنه هكذا يقال. ابن الأَعرابي: القِشَعُ الأَنْطاعُ المُخْلِقةُ. وفي حديث سلمة بن الأَكوع في غزاة بني فَزارةَ قال: أَغرنا عليهم فإِذا امرأَة عليها قَشْعٌ لها فأَخذتها فقدمت بها المدينة؛ قال ابن الأَثير: أَراد بالقَشْع الفَرْوَ الخَلَق، وأَخرجه الهروي عن أَبي بكر قال: نَفَّلَنِي رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، جارية عليها قَشْعٌ لها. وفي الحديث: لا أَعْرِفَنَّ أَحدَكم يَحْمِلُ قَشْعاً من أَدَمٍ فينادِي: يا محمد فأَقول: لا أَملِك لك من الله شيئاً، قد بَلَّغْتُ، يعني أَدِيماً أَو نِطَعاً، قاله في الغُلولِ، وقال ابن الأَثير: أَراد القِرْبةَ البالية وهو إِشارة إِلى الخيانةِ في الغنيمةِ أَو غيرها من الأَعمال؛ قيل: مات رجل بالبادية فأَوصَى أَن ادفنوني في مكاني ولا تنقلوني عنه، ثم قال:
لا تَجْتَوِي القَشْعةُ الخَرْقاءُ مَبْناها؛
الناسُ ناسٌ، وأَرضُ اللهِ سَوّاها
قوله مبناها: حيث تنبُتُ القَشْعةُ
(* قوله« حيث تنبت القشعة» لعل
المراد بها الكشوثاء ففي القاموس والقشعة الكشوثاء وان كان شارحه استشهد به على القشعة بمعنى المرأَة)، والاجْتِواء: أَن لا يوافقك المكان ولا ماؤُه.وقَشِعَ الشيءُ قَشَعاً: جَفَّ كاللحم الذي يسمى الحُساسَ. والقُشاعُ: داءٌ يُؤْيِسُ الإِنسانَ. والقِشاعُ: الرُّقْعةُ التي توضعُ على النِّجاش عند خَرْزِ الأَدِيمِ.
وانْقَشَعَ عنه الشيءُ وتَقشََّعَ: غَشِيَه ثم انجلى عنه كالظَّلام عن الصبح والهَمِّ عن القلبِ والسَّحابِ عن الجوِّ. قال شمر: يقال للشَّمالِ الجِرْبِياءُ وسَيْهَكٌ وقَشْعة لقَشْعِها السَّحاب. والقَشْعُ والقِشْعُ: السحابُ الذاهبُ المُتَقَشِّعُ عن وجه السماء، والقَشْعةُ والقِشْعةُ: قِطْعةٌ منه تبقى في أُفُقِ السماء إِذا تَقَشَّع الغيمُ. وقد انْقَشَع الغيمُ وأَقْشَعَ وتَقَشَّعَ وقَشَعَتْه الريحُ أَي كَشَفَتْه فانقشَع؛ قال ابن جني: جاءَ هذا معكوساً مخالفاً للمعتاد وذلك أَنك تجد فيها فعَل متعدِّياً وأَفعَل غير متعد، ومثله شَنَقَ البعِيرَ وأَشنَقَ هو، وأَجفَلَ الظَّلِيمُ وجَفَلَتْه الريحُ، وكل ذلك مذكور في موضعه. وفي حديث الاستسقاء: فَتَقَشَّعَ السحابُ أَي تصدَّع وأَقلع، وكذلك أَقْشَعَ، وقَشَعَتْه الريحُ.
وقَشَعْتُ القومَ فأَقْشَعوا وتقشَّعوا وانقشَعوا: ذهبوا وافترقوا. وأَقشَعَ القومُ: تفرَّقوا. وأَقْشَعُوا عن الماء: أَقْلَعوا، وعن مجلسهم: ارتفعوا؛ هذه عن ابن الأَعرابي. والقَشْعُ والقُشْعُ والقِشْعُ: كُناسةُ الحمَّامِ والحجَّامُ، والفتح أَعلى. والقَشْعةُ: العجوز التي انقطع عنها لحمها من الكِبَرِ. والقُشاعُ: صوت الضَّبُعِ الأُنثى؛ وقال أَبو مهراس: كأَنَّ نِداءَهُنَّ قُشاعُ ضَبعٍ،
تَفَقَّدُ من فَراعِلَةٍ أَكِيلا
والقِشْعةُ: النُّخامةُ، وجمعها قِشَعٌ، وبه فسر حديث أَبي هريرة، رضي الله عنه: لو حدثتكم بكل ما أَعلم لرميتموني بالقِشَع، وروي: بالقَشْعِ، وقال: القَشْعُ ههنا البُزاقُ؛ قال المفسر: أَي بَصَقْتُم في وجهي تَفْنِيداً لي؛ حكاه الهَرَوِيُّ في الغَرِيبَيْنِ، وقال ابن الأَثير: هي جمع قَشْعٍ على غير قياس، وقيل: هي جمع قَشْعةٍ وهي ما يُقْشَع عن وجه الأَرض من المدَر والحجر أَي يقلع كبَدْرةٍ وبِدَرٍ، وقيل: القِشْعةُ النُّخامة التي يَقْتَلِعُها الإِنسان من صدره ويُخْرِجُها بالتنخم، أَي لبصقتم في وجهي استخفافاً بي وتكذيباً لقولي؛ ويروى: لرميتموني بالقَشْعِ، على الإِفراد، وهو الجِلْد أَو من القَشْعِ الأَحمق أَي لجعلتموني أَحمَق. وقال أَبو منصور عقيب إِيراد هذا الحديث: القِشَعُ الجُلود اليابسة، وقال: قال بعض أَهل اللغة القَشْعةُ ما تَقَلَّفَ من يابِس الطينِ إِذا نَشَّتِ الغُدْرانُ وجفّت، وجمعها قِشَعٌ. والقَشْعُ: أَن تَيْبَسَ أَطرافُ الذّرةِ قبل إِناها، يقال: قَشَعَت الذُّرةُ تَقْشَعُ قَشْْعاً: الحِرْباءُ؛ وأَنشد: وبَلْدةٍ مُغْبَرّةِ المَناكِبِ،
القَشْعُ فيها أَخضَرُ الغَباغِبِ
وأَراكةٌ قَشِعةٌ: مُلْتَفّةٌ كثيرة الورق.
والمِقْشَعُ: الناوُوس، يمانية.

### Türkçe

**القَشْعُ** ve **القَشْعةُ**: deriden bir ev; ve denildi ki: ciltten bir ev; eğer
deriden ise o **الطِّراف**’tır; **متمم بن نويرة** kardeşine mersiye söylerken dedi:

Ve kadınlar onun düğünü için bir **بَرَم** hediye etmez,
kışın soğuğundan **القَشْعُ** takırdadığı zaman.

Ve bazen, içinde eşya bulunduğundan, deve derilerinden eşya sandığı edinilir; çoğulu
**قِشْعٌ**’dır; ve **الراجز**’in sözü:

Derken **ذَنَبانٍ**’da **مُنْقَفِعْ** olarak çadır kurdu,
ve **رُفُوضِ**’da, **قَشِعْ** olmayan bir otlakta

Yani: kurumamış, **يَقْشَعْ** olmamış nemli; ve **القَشِعُ**: kuru olan; ve **المُنْقَفِعُ**:
büzülmüş olan. Ve **القَشْعُ**: yaşlılıktan eti kendisinden çekilip gitmiş büyük adam; dedi
**أَبو منصور**: **متمم**’in beytindeki **القَشْع** yaşlılıktan eti kendisinden çekilip gitmiş ihtiyardır;
bu yüzden soğuk ona eziyet eder ve ona zarar verir. Ve **القَشْعُ** ve **القَشْعةُ**: eski
**نِطَعٍ** parçası; ve denildi ki: o, **النطع**’ın kendisidir. Ve **القَشْعُ** ayrıca: eski
kürk; bütün bunların çoğulu **قُشُوعٌ**’dur. Ve **القَشْعةُ** ve **القِشْعةُ**: deriden eski kuru parça;
çoğulu **قِشَعٌ**’dır; ve denildi ki: onun tekili, kıyasa aykırı olarak **قَشْعٌ**’dır; çünkü onun kıyası
**قشعة**’dır; **بَدْرةٍ** ve **بِدَرٍ** gibi; ancak böyle söylenir. **ابن الأَعرابي**: **القِشَعُ**
eskiyen **الأَنْطاعُ**’dır. **سلمة بن الأَكوع**’un **بني فَزارةَ** gazvesindeki hadiste dedi:
Onlara baskın yaptık; bir de baktık ki bir kadının üzerinde kendisine ait bir **قَشْعٌ** var; onu aldım,
sonra onunla Medine’ye geldim; dedi **ابن الأَثير**: **القَشْع** ile eski kürkü kastetti. Ve **الهروي** onu
**أَبي بكر**’den çıkardı; dedi: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, bana, üzerinde kendisine ait bir
**قَشْعٌ** bulunan bir cariye ganimet payı verdi. Ve hadiste: “Sizden birinizi, deriden bir **قَشْعاً**
taşıyıp da ‘Ya Muhammed!’ diye seslenirken tanımayayım; ben de ‘Allah’tan sana karşı hiçbir şeye malik
değilim; tebliğ ettim’ derim” (buyurmuştur); yani bir **أَدِيماً** yahut bir **نِطَعاً**; bunu **الغُلولِ**
hakkında söyledi. Ve dedi **ابن الأَثير**: eski su kırbasını kastetti; bu, ganimette yahut amellerden
başkasında hıyanete bir işarettir. Denildi ki: çölde bir adam öldü; “Beni bulunduğum yerde gömün ve beni
oradan taşımayın” diye vasiyet etti; sonra dedi:

**القَشْعةُ الخَرْقاءُ** yapıldığı yere alışmaz;
insanlar insandır, Allah’ın yeri de eşittir.

Onun “**مبناها**” sözü: **القَشْعةُ**’nın bittiği yer.

(* “**حيث تنبت القشعة**” sözü: belki bununla **الكشوثاء** kastedilmiştir; çünkü **القاموس**’ta
**القشعة** **الكشوثاء**’dır; her ne kadar şârihi, **القشعة**’yı kadın anlamında delillendirmek için onunla
istişhad etmişse de). Ve **الاجْتِواء**: yerin ve suyunun sana uygun olmamasıdır. Ve **قَشِعَ** şey
**قَشَعاً**: kurudu; **الحُساسَ** denilen et gibi. Ve **القُشاعُ**: insanı ümitsiz bırakan bir hastalık.
Ve **القِشاعُ**: deriyi dikmede **الأَدِيمِ**’i delirken **النِّجاش** üzerine konulan yama.

Ve **انْقَشَعَ** ondan şey ve **تَقشََّعَ**: onu kapladı, sonra ondan açılıp gitti; karanlığın sabahtan,
kederin kalpten, bulutun havadan açılması gibi. Dedi **شمر**: kuzey rüzgârına **الجِرْبِياءُ** ve **سَيْهَكٌ**
ve **قَشْعة** denir; bulutu söküp götürmesinden dolayı. Ve **القَشْعُ** ve **القِشْعُ**: göğün yüzünden
çekilip giden, dağılıp uzaklaşan bulut; ve **القَشْعةُ** ve **القِشْعةُ**: buluttan bir parça; bulut
dağılıp çekildiğinde göğün ufkunda kalan. Ve bulut **انْقَشَعَ** etti, **أَقْشَعَ** etti ve **تَقَشَّعَ**
etti; ve rüzgâr onu **قَشَعَتْه**; yani onu açtı da o çekilip gitti. Dedi **ابن جني**: bu, alışılmışın
aksine ters çevrilmiş olarak gelmiştir; çünkü onda **فعَل**’i geçişli, **أَفعَل**’i geçişsiz bulursun.
Bunun benzeri: **شَنَقَ** deveyi ve o **أَشنَقَ** etti; ve devekuşu **أَجفَلَ** etti ve rüzgâr onu
**جَفَلَتْه**; bunların hepsi kendi yerinde zikredilmiştir. Ve yağmur duası hadîsinde:
“Bulut **فَتَقَشَّعَ** etti”; yani yarıldı ve çekildi; bunun gibi **أَقْشَعَ** da; ve rüzgâr onu
**قَشَعَتْه**.

Ve “Kavmi **قَشَعْتُ** ettim” de: onlar **فأَقْشَعوا** ve **تقشَّعوا** ve **انقشَعوا** ettiler: gittiler ve
dağıldılar. Ve **أَقشَعَ** kavim: dağıldılar. Ve “Sudan **أَقْشَعُوا**”: çekildiler; ve meclislerinden:
yükselip kalktılar; bu, **ابن الأَعرابي**’dendir. Ve **القَشْعُ** ve **القُشْعُ** ve **القِشْعُ**:
hamamın süprüntüsü ve hacamatçıdır; fetha (açık okunuş) daha üstündür. Ve **القَشْعةُ**: yaşlılıktan eti
kesilmiş yaşlı kadın. Ve **القُشاعُ**: dişi sırtlanın sesi; ve dedi **أَبو مهراس**:

Sanki onların çağrısı, bir dişi sırtlanın **قُشاعُ**’ıdır,
**فَراعِلَةٍ**’den yenmiş olanı yoklar.

Ve **القِشْعةُ**: balgam; çoğulu **قِشَعٌ**’dır; bununla, **أَبي هريرة** hadisi tefsir edilmiştir,
Allah ondan razı olsun: “Size bildiğim her şeyi anlatsaydım, beni **بالقِشَع** ile taşlardınız”; ve
“**بالقَشْعِ** ile” diye de rivayet edilmiştir. Ve dedi: buradaki **القَشْعُ** tükürüktür. Dedi müfessir:
yani beni değersizleştirmek için yüzüme tükürürdünüz; bunu **الهَرَوِيُّ** **الغَرِيبَيْنِ**’de hikâye etti.
Ve dedi **ابن الأَثير**: bu, kıyasa aykırı olarak **قَشْعٍ**’ın cem‘idir. Ve denildi ki: bu, **قَشْعةٍ**’nın
cem‘idir; o da yerin yüzünden çamur ve taş olarak sökülüp atılan şeydir; yani koparılır; **بَدْرةٍ** ve
**بِدَرٍ** gibi. Ve denildi ki: **القِشْعةُ** insanın göğsünden koparıp boğaz temizleyerek çıkardığı
balgamdır; yani beni hafife alarak ve sözümü yalanlayarak yüzüme tükürürdünüz. Ve “Beni **بالقَشْعِ**
taşlardınız” diye, tekil olarak da rivayet edilir; o da deridir; yahut **القَشْعِ** (yani) ahmak
olan(la): yani beni ahmak yapardınız. Ve **أَبو منصور**, bu hadisi zikrettikten sonra dedi: **القِشَعُ**
kuru derilerdir. Ve dedi: dil ehlinden bazıları dedi ki: **القَشْعةُ**, su birikintileri kuruyup
kuruduğunda kuru çamurdan kabuk kabuk soyulan şeydir; çoğulu **قِشَعٌ**’dır. Ve **القَشْعُ**: darının
uçlarının, olgunlaşmasından önce kurumasıdır; “Darı **قَشَعَت** eder, **تَقْشَعُ قَشْْعاً**” denir.
**الحِرْباءُ**; ve şu beyit okunmuştur:

Omuzları tozlu bir beldede,
orada **القَشْعُ** **الغَباغِبِ**’in yeşilidir.

Ve **أَراكةٌ قَشِعةٌ**: sarılmış, yaprağı çok olan.

Ve **المِقْشَعُ**: **الناوُوس**; Yemen lehçesindendir.
