# قشف (ق-ش-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B4%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ش - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

بالقاف والشين والفاء معهما
ق ش ف، ف ش ق، ش ف ق، ق ف ش مستعملات قشف: القَشَفُ: القذر على الجلد، ورجل مُتَقِشِّفٌ: لا يتعاهد الغسل والنظافة، فهو قَشِفٌ، ويخفف أيضاً فيسكن الشين.
وقَشُفَ قَشافةً وقَشِفَ قَشَفاً فيمن ثعل أي لا يبالي ما تلطخ بجسده.
فشق: الفَشَقُ: المباغتة، ويقال: هو انتشار الحرص.
والفَشْق: ضرب من الأكل في شدة.
شفق: الشَّفَقُ: الرديء من الأشياء وقلما يجمع. وأَشْفَقْتُ أي جئت به شَفَقاً.
وأَشْفَقْتُ العطاء وشفقته تَشفيقاً: جعلته شَفَقاً.
وملحفة شَفَقٌ، وثوب شَفَقٌ سواء.
والشَّفَقُ: الخوف، وهو مُشفِقٌ أي خائف.
والشَّفَقُ والشفقة: أن يكون الناصح من النصح خائفاً على المنصوح، وأشْفَقْتُ عليه أن يناله مكروه.
والشَّفيقُ: الناصح الحريص على صلاح المنصوح.
وقوله تعالى: "إنا كنا قبل في أهلنا مُشْفِقينَ، أي خائفين من هذا اليوم".
والشَّفَقُ: الحمرة من غروب الشمس إلى وقت العشاء "الأخيرة".
قفش: "القَفْش، ساكن الفاء، ضرب من الأكل في شدة".
والقَفْشُ لا يستعمل إلا في الافتعال كالعنكبوت ونحوها إذا انجحر وضم إليه جراميزه وقوائمه، قال:
كالنعكبوت اقتَفَشَتْ في الجحر
ويقال: اقفَنْشَشتْ مكان اقتَفَشَتْ.

##### Türkçe

**بالقاف والشين والفاء معهما**
**ق ش ف**, **ف ش ق**, **ش ف ق**, **ق ف ش** kullanımdadır. **قشف**: **القَشَفُ**: derinin üzerindeki pislik; ve **مُتَقِشِّفٌ** adam: yıkanmayı ve temizliği gözetmez; o hâlde o **قَشِفٌ**tir; ayrıca hafifletilir de, böylece **الشين** sükûnlu kılınır.
Ve **قَشُفَ** **قَشافةً** ve **قَشِفَ** **قَشَفاً**; **ثعل** olan kimse hakkında, yani bedenine ne bulaştığına aldırmaz.

**فشق**: **الفَشَقُ**: ansızın basma; ve denilir ki: o, hırsın yayılmasıdır.
Ve **الفَشْق**: şiddet içinde yemenin bir türüdür.

**شفق**: **الشَّفَقُ**: şeylerin kötüsü; ve nadiren çoğul yapılır. Ve **أَشْفَقْتُ**: yani onu **شَفَقاً** olarak getirdim.
Ve **أَشْفَقْتُ** bağışı ve onu **شفقته** **تَشفيقاً**: onu **شَفَقاً** kıldım.
Ve **ملحفة شَفَقٌ**, ve **ثوب شَفَقٌ** eşittir.
Ve **الشَّفَقُ**: korkudur; ve o **مُشفِقٌ**tir, yani korkan.
Ve **الشَّفَقُ** ve **الشفقة**: öğüt verenin, öğütten dolayı öğüt verilene karşı korkar olmasıdır; ve **أشْفَقْتُ** ona, ona bir hoşlanılmayanın erişmesinden (korktum).
Ve **الشَّفيقُ**: öğüt verilene ıslahı için hırslı öğüt veren.
Ve Yüce Allah’ın sözü: “إنا كنا قبل في أهلنا مُشْفِقينَ، أي خائفين من هذا اليوم”: yani bu günden korkanlar.
Ve **الشَّفَقُ**: güneşin batışından yatsı vaktine, “**الأخيرة**”ye kadar olan kızıllık.

**قفش**: “**القَفْش** (fâ’sı sükûnlu), şiddet içinde yemenin bir türüdür”.
Ve **القَفْشُ** ancak ifti‘âl babında kullanılır; örümcek ve benzerleri gibi, yuvasına girdiğinde ve ona **جراميزه**ni ve ayaklarını topladığında; dedi ki:

كالنعكبوت اقتَفَشَتْ في الجحر

Ve denilir ki: **اقفَنْشَشتْ**, **اقتَفَشَتْ** yerine.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رجلٌ قَشِفٌ. وقد قَشِفَ بالكسر قَشَفاً، إذا لوَّحته الشمس أو الفقر فتغيَّرَ. يقال: أصابهم من العيش قَشَفٌ. والمُتَقَشِّفُ: الذي يتبلَّعُ بالقوت وبالمُرَقَّعِ.

##### Türkçe

Bir adam **قَشِفٌ**dur. Ve (o) kesre ile **قَشِفَ** (fiilini) **قَشَفاً** (masdarıyla) (kullanırlar); güneş onu esmerleştirdiğinde yahut yoksulluk (onu) (bu hâle) soktuğunda da değiştiği zaman. Denir ki: Geçimden onlara **قَشَفٌ** isabet etti. Ve **المُتَقَشِّفُ**: azıkla ve **المُرَقَّعِ** ile (yetinip) yutkunan kimsedir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ش ف
قفش ، شفق ، شقف ، فشق ، قشف .
قشف : قال الليث : القَشفُ : قَذَرُ الجلْدِ ، رجل مُتَقَشِّفٌ لا يتعاهَدُ الغسلَ والنظافةَ فهو قَشفٌ .
وقال غيره : القَشفُ : رثاثةُ الهيئة وسوءُ الحالِ وحفوف البشرة وضيق العيشِ ، وإن كان مع ذلك يُطهِّرُ نفسه بالماء ، والاغتسال .
أبو عبيد عن الأصمعي : أصابهم من العيْش ضَفَفٌ وخَفَفٌ وقَشَفٌ وشظف كل هذا من شِدَّة الْعَيْشِ .
سلمة عن الفراء : عامٌ أقْشَف أقْشَر شديد .
شفق : قال الليث : الشَفَقُ : الرَّدِيءُ من الأشياء وقَلَّما يُجْمع ، وقد أشْفَقَ الْعطاءَ ، وشَفَّقَ الثَّوْبَ أي : جعلهُ في النَّسِج شَفَقاً ، والشَّفَقُ : الْخَوف ، تقولُ : أنَا مُشْفِقٌ عليك أي : خائفٌ وأنا مُشْفِقٌ من هذا الأمر أي : خائفٌ ، والشَّفَقُ أيضاً الشَّفَقَةُ وهو أن يكونَ الناصِحُ من بلوغ نُصْحِه خائفاً على المنصوح ، تقول : أشفَقْتُ عليه أن ينالهُ مكْروهٌ ، والشَّفِيقُ : النَّاصِحُ الحريصُ على صلاح المنصوح .
وقال الله عز وجلَّ : ( قَالُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ إِنَّا كُنَّا قَبْلُ فِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أَهْلِنَا ) ( الطور : 26 ) .
قال الليث : إنا كُنّا في أهْلِنا خائفينَ لهذا اليوم ، وقال جلَّ وعزَّ : ( بَصِيراً فَلاَ أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ ) ( الانشقاق : 16 ) .
قال : الشَفَقُ : الْحُمْرَة التي في المغْرِب من الشَّمْسِ ، قال : وكان بعضُ الفُقهَاء يقول : الشَفَقُ : الْبياضُ لأن الْحُمرةَ تذهبُ إذا أظْلَمتْ وإنَّما الشَّفَقُ البياضُ الذي إذا ذَهَبَ صلَّيْتَ الْعِشاءَ الآخرة والله أعلمُ بصواب ذلك .
قال الفراءُ : وسَمِعْت العرب يقول : عليه ثوبٌ مصبوغٌ كأنه الشَّفَقُ ، وكان أحمر فهذا شاهدٌ للحُمْرةِ .
وقال غيره : شَفِقْتُ من الأمر شَفَقَةً يعني أشْفَقْتُ ، وأنشد :
فإني ذُو مُحافَظَةٍ لقَوْمِي
إذا شَفِقَتْ عَلَى الرزْقِ الْعِيالُ
عمرو عن أبيه : الشَّفَقُ : الثوب المصبوغ بالْحُمرةِ القليلة ، والشَّفَقُ : الْحُمْرَةُ في السماء .
وفي ( نوادر الأعراب ) تقول : أنا في أَشْفاق من هذا الأمر أي : نَوَاحٍ منه .
ومِثْلُه أَنا في عروض منه وفي أعراض منه ، أي : في نواح .
شقف : أهمله الليث ، وقال عمرو عن أبيه : الشَّقَفُ : الْخَزَفُ المكَسَّرُ .
فشق : قال الليث : الفَشَقُ : الْمُبَاغتةُ .
وقال رؤبة :
فبات والنَّفْسُ من الْحرصِ الْفَشَقْ
وقال غيره : الْفَشَقُ : شِدَّة الْحِرْص .
وقال الليث : معناه : أنه يُبَاغت الْوِرْدَ لئِلا يفطن له الصياد .
وروى عمرو عن أبيه قال : الْفَشَقُ : تباعُدُ ما بين القَرْنين وتباعُدُ ما بين التَّوْأَبانِيَّينِ قال : والْفَشَقُ : العدوُ والهرَبُ .
وقال أبو حاتم في ( كتاب البقر ) : من قَرُون البَقر فَشِقٌ وهو الذي فَشِقَ ما بين قَرْنيْهِ أي تباعد .
قفش : قال الليث : القَفْشُ : ساكن الفاءِ ضَرْبٌ من الأكل في شدَّةٍ ، قال : والْقَفْشُ : لا يُسْتمل إلا في افتِعَال خاصةً ، يقال للعَنْكبوت ونحوها من سائرِ الْخَلْقِ إذا انْجَحَر وضَمَّ إليه جراميزهُ وقوائمُهُ قد اقْتفَشَ وأنشد :
كالْعنكَبوتِ اقْتَفَشَتْ في الجحْر
ويروى : اقْفَنْشَشَتْ .
وقال أبو حاتم : الْقَفْشُ في الْحَلْبِ سرعة نَفْضِ ما في الضَّرْعِ ، وكذلك الْهَمْرُ وَالْمَشْقُ .
وقال غيره : وقَعَ فلانٌ في الرَّفْشِ والْقَفْشِ ، فالرَّفْشُ أكلُ الطعام جَرْفاً والقَفْشُ كثرة النِّكاح .
ويقال للمِجْرَف الرَّفْشُ ، ومجداف السفينة يقال له الرَّفش ، ويقال للرَّجل يَعِزّ بعد الذّلّ ، أو يستغني بعد الفقر : من الرَّفْش إلى العرش ، أي : قعد على العرش بعد ضربه بالرَّفْش فلاّحاً .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : القَفْشُ : الْخُفُّ ، ومنه خبَرُ عيسى أنه لم يُخَلِّفْ إلا قَفْشَيْنِ ومِخْذَفَة ، قلت : الْقَفْشُ بمعنى : الْخفِّ دخيلٌ مُعرَّبٌ .
وهو المقطوع الذي يحكم عمله ، وأصله بالفارسية : كفج فعرّب .
عمرو عن أبيه قال : القَفْشُ : الدَّغَّارون من اللُّصُوص .

##### Türkçe

ق ش ف
**قفش** , **شفق** , **شقف** , **فشق** , **قشف** .

**قشف** : Leys dedi: **القَشفُ**: derinin pisliği; yıkanmayı ve temizliği gözetmeyen **مُتَقَشِّفٌ** adam; o **قَشفٌ**tur.
Başkası dedi: **القَشفُ**: görünüşün perişanlığı, hâlin kötülüğü, derinin kabalaşması ve geçimin darlığıdır; bununla beraber kendini su ile ve yıkanmakla temizliyor olsa bile.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Onlara geçimden **ضَفَفٌ** ve **خَفَفٌ** ve **قَشَفٌ** ve **شظف** isabet etti; bunların hepsi geçimin şiddetindendir.
Seleme, Ferrâ’dan: **أقْشَف** **أقْشَر** şiddetli bir yıl.

**شفق** : Leys dedi: **الشَفَقُ**: şeylerin kötüsü; pek az çoğul yapılır; ve **أشْفَقَ** bağışı, ve **شَفَّقَ** elbiseyi, yani: onu dokumada **شَفَقاً** yaptı; ve **الشَّفَقُ**: korkudur; dersin ki: ben sana **مُشْفِقٌ**im, yani: korkanım; ve ben bu işten **مُشْفِقٌ**im, yani: korkanım; ve **الشَّفَقُ** ayrıca **الشَّفَقَةُ**dır; o da, öğüt verenin, öğüdünün ulaşmasından dolayı öğüt verilene karşı korkar olmasıdır; dersin: ona **أشفَقْتُ** ki ona bir **مكْروهٌ** erişmesin; ve **الشَّفِيقُ**: öğüt verilenin صلاح’ına hırslı öğüt verendir.
Azîz ve Celîl Allah dedi: ( قَالُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ إِنَّا كُنَّا قَبْلُ فِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أَهْلِنَا ) ( الطور : 26 ) .
Leys dedi: Biz, bu gün için ehlimizin içinde korkanlar idik; ve Celîl ve Azîz dedi: ( بَصِيراً فَلاَ أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ ) ( الانشقاق : 16 ) .
Dedi: **الشَفَقُ**: güneşten mağribde olan kızıllıktır; dedi: bazı fakihler derdi ki: **الشَفَقُ** beyazlıktır; çünkü kızıllık karardığında gider; ancak **الشَّفَقُ** beyazlıktır ki, gittiğinde yatsı namazını kılarsın; Allah bunun doğrusunu daha iyi bilendir.
Ferrâ dedi: Arapları şöyle derken işittim: üzerinde boyalı bir elbise var, sanki **الشَّفَقُ**; ve o kırmızı idi; bu, kızıllık için bir şâhiddir.
Başkası dedi: İşten **شَفِقْتُ** **شَفَقَةً**, yani **أشْفَقْتُ**; ve inşâd etti:
فإني ذُو مُحافَظَةٍ لقَوْمِي
إذا شَفِقَتْ عَلَى الرزْقِ الْعِيالُ
Amr, babasından: **الشَّفَقُ**: az kızıllıkla boyanmış elbisedir; ve **الشَّفَقُ**: gökteki kızıllıktır.
Ve ( **نوادر الأعراب** )’da: dersin: ben bu işten **أَشْفاق** içindeyim, yani: ondan **نَوَاحٍ** içindeyim.
Ve benzeri: ben ondan **عروض** içindeyim ve ondan **أعراض** içindeyim; yani: **نواح** içinde.

**شقف** : Leys onu ihmâl etti; Amr, babasından dedi: **الشَّقَفُ**: kırılmış çömlektir.

**فشق** : Leys dedi: **الفَشَقُ**: ansızın basmadır.
Rü’be dedi:
فبات والنَّفْسُ من الْحرصِ الْفَشَقْ
Başkası dedi: **الْفَشَقُ**: hırsın şiddetidir.
Leys dedi: manası: avcı ona uyanmasın diye suya gelişe ansızın baskın yapmasıdır.
Amr, babasından rivayet etti, dedi: **الْفَشَقُ**: iki boynuz arasının uzak olması ve iki **التَّوْأَبانِيَّينِ** arasının uzak olmasıdır; dedi: ve **الْفَشَقُ**: koşu ve kaçıştır.
Ebû Hâtim ( **كتاب البقر** )’da dedi: sığırın boynuzlarından **فَشِقٌ** olan, iki boynuzu arasını **فَشِقَ** etmiş olandır; yani uzaklaştırmış.

**قفش** : Leys dedi: **القَفْشُ**: **الفاءِ**’sı sâkin; şiddette bir çeşit yemedir; dedi: ve **الْقَفْشُ** ancak özellikle ifti‘âl’de kullanılır; örümceğe ve onun benzeri diğer yaratıklara, inine girip **جراميزهُ**’ni ve ayaklarını kendine topladığında **اقْتفَشَ** denir; ve inşâd etti:
كالْعنكَبوتِ اقْتَفَشَتْ في الجحْر
Ve şöyle rivayet olunur: **اقْفَنْشَشَتْ** .
Ebû Hâtim dedi: sağımda **الْقَفْشُ**, memede olanı hızlıca silkmedir; aynı şekilde **الْهَمْرُ** ve **الْمَشْقُ**.
Başkası dedi: falan kimse **الرَّفْشِ** ve **الْقَفْشِ** içine düştü; **الرَّفْشُ** yemeği kazıyarak yemektir; **القَفْشُ** ise çokça cinsel ilişkidir.
Ve **المِجْرَف**’e **الرَّفْشُ** denir; geminin küreğine **الرَّفش** denir; ve zelillikten sonra aziz olan, yahut fakirlikten sonra zenginleşen adama: **من الرَّفْش إلى العرش** denir; yani: onu **الرَّفْش** ile çiftçi olarak vurduktan sonra arşa oturdu.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القَفْشُ**: **الْخُفُّ**tur; ondan, Îsâ’nın ancak iki **قَفْشَيْنِ** ve bir **مِخْذَفَة** bıraktığı haberi vardır; dedim: **القَفْشُ**’un **الخفِّ** manasında oluşu, dâhil, mu‘arrebdir.
Ve o, kesik olandır ki işi sağlam yapılır; aslı Farsçada: **كفج**; sonra Arapçalaştırıldı.
Amr, babasından dedi: **القَفْشُ**: hırsızlardan **الدَّغَّارون**dur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والشين وما يثلثهما)
(قشع)  القاف والشين والعين أصل صحيحٌ واحِد، أومأ إلى قياسِه أبو بكر فقال: "كلُّ شيءٍ خَفَّ فقد قَشِع وقَشَع يقْشَع قَشَعاً، مثل اللحم يجفف([1])". وهذا الذي قاله صحيح. ومنه انقشَعَ الغَيم وأقشع وتَقَشَّع([2])، والقِشْعة: القطعة من السَّحاب تَبقَى بعد انكشاف الغَيم. وذكر بعضُهم أنَّ الكُناسة قَُِشع([3]).
قال الكِسائيّ، قَشَعت الرِّيح السحابَ وانقشَعَ هو. وأقْشَعَ القومُ عن الماء، إذا أقلعوا. ويقال إنَّ القِشَعَ: ما يُرمى به عن الصَّدر من نُخَاعَة([4]). والقَشْع: ما قُشِع عن وجه الأرض. وكَلأٌ قشِيعٌ: متفرِّق. وشاةٌ قَشِعَةٌ: غَثَّةٌ، كأنَّ السِّمَن قد انقشَعَ عنها. ورجلٌ قَشِعٌ: لا يثبت على أمر. فأمّا القَشْع فيقال: بيتٌ من أَدَم، والجمع قُشُوع. قال:
* إذا القَشْعُ من رِيح الشِّتاء تَقعقَعا([5]) *
وهو القياس، لأنَّهم إذا سارُوا قَشَعوه. ويقال: القَشْع: النِّطْع. وهو ذلك القياس.
(قشف)  القاف والشين والفاء كلمةٌ واحدةٌ، وهي قولهم: قَشِف يَقْشَفُ، إذا لوَّحته الشمس فتغيَّر، ثمَّ قِيل لكلِّ من لا يتصنَّع للتجمُّل قَشِف، وهو يتقشَّف.
(قشب)  القاف والشين والباء أصلانِ يدلُّ أحدُهما على خَلْط شيءٍ بشيء، والآخَر على جِدَّةٍ في الشيء.
فالأوَّل: القَشْب، وهو خَلْط الشَّيء بالطَّعام، ولا يكاد يكون إلاّ مكروها.
من ذلك القِشْب([6])، هو السمُّ القاتل. قال الهُذَليّ([7]):
فَعَمَّا قليلٍ سقاها معاً *** بذِيفان مُذْعِفِ قِشْبٍ ثُمالِ([8])ويقال: قَشَب فلانٌ فلاناً بسُوءٍ، ذكَره به أو نسَبَه إليه. وقَشَبَه بقبيحٍ: لَطَخَه به. ورجل مُقشَّب الحسَب، إذا مُزِج حسبُه. قال ابن دريد([9]): القِشْبَة: الخسيس من النّاس، لغة يمانِيَة.
والأصل الآخَر: القَشِيب: الجديد من الثِّياب وغيرِها. والقَشيب: السَّيف الحديث العهد بالجِلاء.
(قشر)  القاف والشين والراء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على تنحيةِ الشّيء ويكونُ الشيءُ كاللِّباس ونحوه. من ذلك قولك: قشَرت الشَّيء أقشره. والقِشْرة: الجلدة المقشورة. [والقِشْر([10])]: لباس الإنسان، قال الشاعر:
[مُنِعَتْ حنيفةُ واللهازمُ منكمُ *** قِشرَ العراقِ وما يَلَذُّ الحنجرُ([11])]وفي [حديث([12])] قَيْلَةَ: "كنت إذا رأيتُ رجلاً ذا رُواء وذا قِشْرٍ طمَحَ بصري إليه". والمَطْرة القاشرة: التي تَقشِر وجهَ الأرض. وسنةٌ قاشورة: مُجْدبة تَقْشِر أموالَ القوم. قال:
فابعَثْ عليهم سنةً قاشورهْ *** تحتلق المالَ احتلاقَ النُّورهْ([13])ثم سمِّي كلُّ شيءٍ يَفْعَل ذلك قاشوراً، فيقولون للشُّؤم: قاشور. ويقولون في المثل: "أشأَم مِن قاشِر([14])"، وهو فحلٌ له حديث. ولهذا سُمِّي الفِسْكِل([15]) من الخيل الذي يَجيء في الحَلْبة آخِرَها قاشُوراً. وقولهم إنَّ الأقْشَر: الشَّديد الحُمرة، وإنَّما ذلك للشَّديد حُمرةِ الوجه، الذي يُرَى وجهُه كأنَّه يتقشّر. وقُشَيرٌ: [أبو قبيلة([16])] من العرب.
(قشم)  القاف والشين والميم أُصَيلٌ إن صحّ فهو من الأكل وما ضاهاه من المأكول. قالوا: القَشْم: الأكل. والقُشَام: ما يُؤكَل. وقال ابن دريد: "قُشَام المائدة: ما نُفِض منها من باقي خُبز وغيرهِ([17])". ويقال: ما أصابت الإبِلُ مَقْشَماً، أي لم تُصِب ما ترعاه.
ومما شذَّ من هذا الباب إنْ صحَّ قولُهم: قَشَمت الخُوصَ، إذا شقَقتَه، لتَسفَّهُ. وكلُّ ما شُقَّ منه فهو قُشَام.
--------------ـــ
([1]) إشارة إلى لغتي الكسر والفتح. والفتح لم يرد إلا هنا وفي اللسان، قال: "والقشع أن تيبس أطراف الذرة قبل إناها، يقال قشعت الذرة تقشع قشعاً". والذي في المجمل عن الجمهرة: "فقد قشع يقشع قشعاً"، بكسر عين الماضي. على أن الذي في الجمهرة (3: 61): "فقد قشع، مثل اللحم إذا جفف" فلم يرد فيها المضارع ولا المصدر.
([2]) في الأصل: "وقشع"، صوابه في المجمل واللسان.
([3]) بتثليث القاف، كما في القاموس. وفي اللسان: "والقَشع والقُِشع: كناسة الحمام والحجام، والفتح أعلى".
([4]) النخاعة، بالضم: ما تفله الإنسان، كالنخامة. وكذا وردت العبارة في المجمل. وفي اللسان والقاموس: "نخامة".
([5]) لمتمم بن نويرة، يرثي أخاه مالكاً. وصدره كما في المفضليات (2: 65) واللسان (قشع، برم) والأمالي (1: 19) وسمط اللآلئ 87 والعقد (3: 263):
* ولا برما تهدي النساء لعرسه *
([6]) يقال قشب، بالكسر، وقشب بالتحريك.
([7]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي. ديوان الهذليين (2: 186).
([8]) المزعف والمذعف: القاتل. ورواية الديوان: "بمزعف ذيفان".
([9]) الجمهرة (1: 293).
([10]) التكملة من المجمل واللسان.
([11]) التكملة من اللسان (قشر).
([12]) التكملة من اللسان. وفي المجمل: "وفي الحديث". وانظر حديث قيلة في مجمع الزوائد للهيثمي
(6: 9) طبع القدسي 1356، وهو في الإصابة مع تحريف شديد في ترجمة (قيلة بنت مخرمة).
([13]) الرجز للكذاب الحرمازي، كما في البيان والتبيين (3: 276)، وهو بدون نسبة في اللسان (تلب، قشر، حلق).
([14]) في الأصل: "قاشور"، صوابه في المجمل واللسان وأمثال الميداني (1: 346).
([15]) في الأصل: "ألف كل".
([16]) بمثلها يلتئم الكلام.
([17]) بعده في الجمهرة (3: 66): "وأحسبها مولدة".

ـ

##### Türkçe

(قاف, شين ve bunların üçüncüsü olan harflerin bâbı)

(قشع) **القاف** ve **الشين** ve **العين** tek bir sahih asıldır; Ebû Bekir kıyasına işaret etti de şöyle dedi: “Her şey hafifledi mi, artık **قَشِع** olur; ve **قَشَع** **يَقْشَع** **قَشَعاً**; meselâ et kurutulur([1]).” Bu söylediği sahihtir. Ondandır: bulut **انقشَع** etti ve **أقشع** ve **تَقَشَّع**([2]); ve **القِشْعة**: bulutun açılmasından sonra kalan buluttan parça. Bazıları, süpürüğün **قَُِشع**([3]) olduğunu zikretti.

El-Kisâî dedi: rüzgâr bulutu **قَشَعت** etti, o da **انقشَع** etti. Ve kavim sudan **أقْشَعَ** etti; yani çekilip gittikleri zaman. Ve denilir ki **القِشَعَ**: göğüsten atılan **نُخَاعَة**([4])dır. Ve **القَشْع**: yer yüzünden **قُشِع** edilen şeydir. Ve **كَلأٌ قشِيعٌ**: dağınık. Ve **شاةٌ قَشِعَةٌ**: zayıf; sanki semizlik ondan **انقشَعَ** etmiş gibidir. Ve **رجلٌ قَشِعٌ**: bir iş üzerinde sebat etmez. Amma **القَشْع** için denilir: deriden bir ev; çoğulu **قُشُوع**. Dedi ki:
* إذا **القَشْعُ** من رِيح الشِّتاء تَقعقَعا([5]) *
Ve bu kıyastır; çünkü yürüdükleri zaman onu **قَشَع** ederler. Ve denilir: **القَشْع**: **النِّطْع**. Ve o, şu kıyastır.

(قشف) **القاف** ve **الشين** ve **الفاء** tek bir kelimedir; o da onların sözü: **قَشِف يَقْشَفُ**; güneş onu kavurup da değiştirince. Sonra süslenmek için yapmacıklık etmeyen herkes için **قَشِف** denildi; o da **يتقشَّف** eder.

(قشب) **القاف** ve **الشين** ve **الباء** iki asıldır: birisi bir şeyi bir şeye karıştırmaya delâlet eder; diğeri şeyde yeniliğe.

Birincisi: **القَشْب**; o, şeyi yemeğe karıştırmaktır; ve neredeyse ancak hoş görülmeyen olur.
Bundan: **القِشْب**([6]); o öldürücü zehirdir. El-Huzelî([7]) dedi:
فَعَمَّا قليلٍ سقاها معاً *** بذِيفان مُذْعِفِ **قِشْبٍ** ثُمالِ([8])
Ve denilir: falan, falanı kötülükle **قَشَب** etti; onu onunla andı yahut onu ona nisbet etti. Ve onu çirkin bir şeyle **قَشَبَه** etti: onu onunla lekeledi. Ve **رجل مُقشَّب الحسَب**: soyu karıştırılmış olduğu zaman. İbn Düreyd([9]) dedi: **القِشْبَة**: insanlardan aşağı olan; Yemenî bir dildir.

Diğer asıl: **القَشِيب**: elbiseden ve başkasından yeni olan. Ve **القَشيب**: cilâdan yeni çıkmış kılıç.

(قشر) **القاف** ve **الشين** ve **الراء** tek bir sahih asıldır; şeyin uzaklaştırılmasına delâlet eder; ve şey elbise ve benzeri gibi olur. Bundan: senin sözün: şeyi **قشَرت** ederim, onu **أقشره**. Ve **القِشْرة**: soyulmuş deri. [Ve **القِشْر**([10])]: insanın elbisesi; şair dedi:
[مُنِعَتْ حنيفةُ واللهازمُ منكمُ *** **قِشرَ** العراقِ وما يَلَذُّ الحنجرُ([11])]
Ve [**حديث**([12])] **قَيْلَةَ**’de: “Ben, görünüş sahibi ve **قِشْر** sahibi bir adam gördüğümde, gözüm ona doğru yükselirdi.” Ve **المَطْرة القاشرة**: yerin yüzünü soyan yağmur. Ve **سنةٌ قاشورة**: kavmin mallarını soyan kıtlık yılı. Dedi ki:
فابعَثْ عليهم سنةً قاشورهْ *** تحتلق المالَ احتلاقَ النُّورهْ([13])
Sonra bunu yapan her şeye **قاشوراً** adı verildi; uğursuzluğa **قاشور** derler. Ve meselde derler: “**قاشِر**’den daha uğursuz”; o, bir aygırdır; onun bir hadisi vardır. Bunun için, atlardan koşuda en sonunda gelen **الفِسْكِل**([15])e **قاشُوراً** adı verildi. Ve onların sözü: **الأقْشَر** şiddetli kızıllıktır; bu ancak yüzün şiddetli kızıllığı içindir; yüzü sanki soyuluyormuş gibi görülen kimse. Ve **قُشَيرٌ**: Araplardan [bir kabilenin babası([16])].

(قشم) **القاف** ve **الشين** ve **الميم**—sahih ise—yemekten ve yenilenden ona benzeyen şeydendir. Dediler: **القَشْم**: yemek. Ve **القُشَام**: yenilen şey. İbn Düreyd dedi: “**قُشَام المائدة**: ondan silkelenen, kalan ekmek ve başkası([17]).” Ve denilir: develer bir **مَقْشَماً**a isabet etmedi; yani otladığı şeyi bulmadı.

Bu bâbdan şâz olan şeylerdendir—sahih ise—onların sözü: hurma yaprağını **قَشَمت** ettim; yani onu yardım ki onu lif lif edeyim. Ve ondan yarılan her şey **قُشَام**dır.

--------------ـــ
([1]) Kesre ve fetha lugatlarına işarettir. Fetha ancak burada ve Lisân’da geldi; dedi ki: “**القشع**: mısırın uçlarının olgunlaşmasından önce kurumasıdır; ‘mısır **قشعت** etti, **تقشع** eder, **قشعاً**’ denilir.” Mücmel’de Cemhere’den olan ise: “artık **قشع** olur, **يقشع** eder, **قشعاً**”; mâzînin ayn’ını kesre ile. Şu da var ki Cemhere’de (3: 61): “artık **قشع** olur; meselâ et kurutulduğu zaman” gelmiştir; onda ne muzâri ne de masdar gelmedi.
([2]) Asılda: “**وقشع**”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dadır.
([3]) **القاف**’ın üçlü harekesiyle; Kāmûs’ta olduğu gibi. Lisân’da: “**القَشع** ve **القُِشع**: hamamcının ve hacamatçının süprüntüsü; fetha daha üstündür.”
([4]) **النخاعة** damme ile: insanın tükürdüğü şey; **النخامة** gibi. İbare Mücmel’de böyle geldi. Lisân ve Kāmûs’ta: “**نخامة**”.
([5]) Mutemmim b. Nuveyra’nındır; kardeşi Mâlik’e mersiye söyler. Sadrı, Mufaddaliyât (2: 65) ve Lisân (**قشع**، **برم**) ve Emâlî (1: 19) ve Simtu’l-Leâlî 87 ve el-‘İkd (3: 263)’te olduğu üzere:
* ولا برما تهدي النساء لعرسه *
([6]) **قشب** denilir; kesre ile; ve **قشب** hareke ile.
([7]) O, Ümeyye b. Ebî ‘Âiz el-Huzelî’dir. Dîvânu’l-Huzeliyyîn (2: 186).
([8]) **المزعف** ve **المذعف**: öldürücü. Dîvân rivayeti: “**بمزعف ذيفان**”.
([9]) Cemhere (1: 293).
([10]) Mücmel ve Lisân’dan tekmiledir.
([11]) Lisân’dan tekmiledir (**قشر**).
([12]) Lisân’dan tekmiledir. Mücmel’de: “Ve hadiste.” Heysemî’nin Mecma‘u’z-Zevâid’inde **قيلة** hadisine bakınız (6: 9) Kudüsî baskısı 1356; o, İṣâbe’dedir; (قيلة بنت مخرمة) tercümesinde şiddetli tahrifle.
([13]) Recez, el-kezzâb el-Harmâzî’nindir; el-Beyân ve’t-Tebyîn (3: 276)’da olduğu gibi; Lisân’da (**تلب**، **قشر**، **حلق**) nisbesizdir.
([14]) Asılda: “**قاشور**”; doğrusu Mücmel ve Lisân ve Meydânî’nin Emsâl’inde (1: 346)’dır.
([15]) Asılda: “**ألف كل**”.
([16]) Onun gibisiyle söz tamam olur.
([17]) Ondan sonra Cemhere’de (3: 66): “Ve ben onu muvelled sayıyorum.”

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ش ف
هو قشف ومتقشف‏:‏ لا يتنظّف وفيه قشف وهو يتقشّف في لباسه‏:‏ يتبلّغ بالمرقع والوسخ وهو في قشف من العيش في يبسٍ وقد قشّف الله عيشه ورأيته على حال قشفّةٍ وهذا عامٌ أقشف‏.‏

##### Türkçe

ق ش ف
O, **قشف** ve **متقشف**’tir: temizlenmez; onda **قشف** vardır. Ve o, elbisesinde **يتقشّف**: yamalı ve kirli ile geçinir. Ve o, yaşayışta **قشف** üzeredir: bir kuruluk içindedir. Ve Allah onun yaşayışını **قشّف** etti. Ve onu **قشفّة** bir hâl üzere gördüm. Ve bu, **عامٌ أقشف**’tir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَشَفُ: قَذَر الجلد. قَشِفَ يَقْشَفُ قشفاً وتَقَشَّفَ: لم يَتَعَهَّد الغَسْل والنَّظافة، فهو قَشِفٌ. ورجل مُتَقَشِّف: تارك النظافة والتَّرَفُّه. وفي الحديث: رأَى رجلاً قَشِفَ الهيئة أَي تاركاً للغسل والتنْظِيف. وقَشِفَ قشَفاً لا غير: تَغَيَّر من تلويح الشمس أَو الفَقْر. والقَشَفُ: يُبْس العَيْش، ورجل قَشِفٌ. وقيل: القَشَفُ رَثاثة الهيئة وسُوء الحال وضيق العيش. يقال: أَصابهم من العيش ضَفَفٌ وحَفَف وقَشَفٌ، كل هذا من شدّة العيش. والمُتَقَشِّف: الذي يَتَبَلَّغ بالقوت وبالمُرَقَّع. الفراء: عامٌ أَقْشفُ أَقْشر شديد.

##### Türkçe

**القَشَفُ**: derinin pisliği. **قَشِفَ يَقْشَفُ قشفاً وتَقَشَّفَ**: yıkamayı ve temizliği gözetmedi; o hâlde o, **قَشِفٌ**’tir. Ve **رجل مُتَقَشِّف**: temizliği ve refahı terk eden. Hadiste: “Bir adamı **قَشِفَ الهيئة** (yani yıkamayı ve temizlemeyi terk etmiş olarak) gördü.” Ve **قَشِفَ قشَفاً لا غير**: güneşin yakmasından yahut fakirlikten değişti. Ve **القَشَفُ**: geçimin kuruluğu; ve **رجل قَشِفٌ**. Ve denildi ki: **القَشَفُ** görünüşün perişanlığı, hâlin kötülüğü ve geçimin darlığıdır. Denir ki: “Geçimden onlara **ضَفَفٌ** ve **حَفَف** ve **قَشَفٌ** isabet etti”; bütün bunlar geçimin şiddetindendir. Ve **المُتَقَشِّف**: azıkla ve yamalı (elbise) ile geçinen kimsedir. **الفراء**: “**عامٌ أَقْشفُ أَقْشر شديد**.”

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ش ف * رجل * قَشِفٌ * إذا لوحته الشمس أو الفقر فتغير وبابه طرب ويقال أصابهم من العيش قشفُ و * المُتَقِّفُ * الذي يتبلغ بالقوت وبالمرقع

##### Türkçe

* ق ش ف * adam: **قَشِفٌ**, güneş onu esmerleştirdiğinde yahut yoksulluk (onu) (esmerleştirip) değiştirdiğinde; babı **طرب**’dır. Ve denilir: Geçimden onlara **قشفُ** isabet etti. Ve **المُتَقِّفُ**: azıkla ve yamalı (elbise) ile geçinip idare eden kimse.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القشف، محركة: قذر الجلد عن الليث. وقال غيره: القشف: رثاثة الهيئة، وسوء الحال، وضيق العيش، وإن كان مع ذلك يطهر نفسه بالماء والاغتسال يقال: أصابهم من العيش ضفف وشظف وقشف، بمعنى واحد؛ أي: شدة العيش. وقد قشف، كفرح وكرم قشفا محركة وقشافة وفيه لف ونشر مرتب فهو قشف بالفتح، ويحرك قاله الليث. ورجل قشف، ككتف: إذا لوحته الشمس أو الفقر، فتغير، وقد قشف قشفا، لا غير نقله الجوهري. وقال ابن عباد: القشاف كرمان، والواحدة بهاء: حجر رقيق أي لون كان. وقال الفراء: عام أقشف أقشر: أي شديد، والمتقشف: المتبلغ بقوت ومرقع نقله الجوهري. وقال الليث: المتقشف: من لا يبالي بما تلطخ بجسده.
 ومما يستدرك عليه: رجل متقشف: تارك النظافة والترفه. ورجل قشف الهيئة: تارك للتنظيف. وقشف الله عيشه تقشيفا. ورأيته على حالة قشفة. والقشف، محركة: ما يركب على أسفل قدمه من الوسخ. عامية.

##### Türkçe

**القشف**، harekeli: derinin pisliği; **عن الليث**’ten. Ve başkası dedi: **القشف**: görünüşün perişanlığı, hâlin kötülüğü, geçimin darlığı; bununla beraber su ile ve yıkanmakla kendini temizliyor olsa bile. Denir: **أصابهم من العيش ضفف وشظف وقشف**; tek bir mânâ ile; yani: geçimin şiddeti. Ve gerçekten **قشف** etti; **كفرح وكرم**: harekeli **قشفا** ve **قشافة**. Ve onda tertipli bir sarma ve yayma vardır; o hâlde o, fetha ile **قشف**’tır; ve harekelenir; **قاله الليث**. Ve **رجل قشف**، **ككتف**: güneş yahut fakirlik onu esmerleştirip değiştirdiği zaman; ve **قشف قشفا** etmiştir; bundan başkası yoktur; **نقله الجوهري**. Ve İbn Abbâd dedi: **القشاف**، **كرمان**; ve bir tanesi, **بهاء** ile: rengi ne olursa olsun ince bir taş. Ve el-Ferrâ dedi: **عام أقشف أقشر**: yani şiddetli. Ve **المتقشف**: azık ve yama ile yetinen; **نقله الجوهري**. Ve el-Leys dedi: **المتقشف**: bedenine bulaşan şeye aldırmayan kimse.

Ve ondan üzerine istidrâk olunanlardandır: **رجل متقشف**: temizlik ve refahı terk eden. Ve **رجل قشف الهيئة**: temizlemeyi terk eden. Ve Allah onun geçimini **قشف** etti, **تقشيفا**. Ve onu **على حالة قشفة** üzere gördüm. Ve **القشف**، harekeli: ayağının altına binen pislikten olan şey. Âmmîdir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَشِفَ
1 قَشِفَ ذ , inf. n. قَشَفَ, He was coarse in his living: this is the original signification: he was neglectful of cleanliness: (Msb:) he was neglectful of washing and cleanliness; unfrequent in paying attention thereto; slovenly with respect to his person: (M, Msb:) and ↓ تَقَشَّفَ signifies the like. (Msb.) ― -b2- قَشِفَ, inf. n. قَشَفٌ, He became sunburnt. (M.)

5 تَقَشَّفَ see 1.

##### Türkçe

قَشِفَ
1 **قَشِفَ** **ذ** , mastar ismi **قَشَفَ**, O, yaşayışında kaba idi: bu, aslî anlamdır: temizliğe karşı ihmalkâr idi: (Msb:) yıkanmaya ve temizliğe karşı ihmalkâr idi; buna dikkat etmede seyrek; şahsı bakımından özensiz: (M, Msb:) ve ↓ **تَقَشَّفَ** benzerini ifade eder. (Msb.) ― -b2- **قَشِفَ**, mastar ismi **قَشَفٌ**, O, güneşte yanmış oldu. (M.)

5 **تَقَشَّفَ** bkz. 1.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَشِفَ
قَشِفَ A ( n. ac. قَشَف 4 ),
a.  Was squalid, dirty; lived in squalor, misery.

قَشُفَ
قَشُفَ U ( n. ac. قَشَاْفَة 22t ),
a.  see supra.

تَقَشَّفَ
تَقَشَّفَ V ,
a.  see I .

b.  [ coll. ], Mortified himself, practised asceticism.

قَشْف
قَشْف 1 ,
a.  Squalid, wretched; wan, pale.

قَشَف
قَشَف 4 ,
a.  Squalor, wretchedness.

b.  see 1 &  N. Ac. تَقَشَّفَ V .

قَشِف
قَشِف 5 ,
a.  see 1 .

تَقَشَّفَ
N. Ag. تَقَشَّفَ V ,
a.  see 1 .

b.  [ coll. ], Ascetic.

تَقَشَّفَ
N. Ac. تَقَشَّفَ V
a.  [ coll. ], Asceticism, mortification.

##### Türkçe

**قَشِفَ**
**قَشِفَ** A (mastar: **قَشَف** 4),
a. Sefil, pis idi; sefalet ve bedbahtlık içinde yaşadı.

**قَشُفَ**
**قَشُفَ** U (mastar: **قَشَاْفَة** 22t),
a. yukarıya bak.

**تَقَشَّفَ**
**تَقَشَّفَ** V,
a. I’e bak.

b. [topl.], Kendini riyazete soktu, zühd uyguladı.

**قَشْف**
**قَشْف** 1,
a. Sefil, bedbaht; solgun, sararmış.

**قَشَف**
**قَشَف** 4,
a. Sefalet, bedbahtlık.

b. 1’e ve **تَقَشَّفَ** V’nin mastarına bak.

**قَشِف**
**قَشِف** 5,
a. 1’e bak.

**تَقَشَّفَ**
İsm-i fâil: **تَقَشَّفَ** V,
a. 1’e bak.

b. [topl.], Zâhid.

**تَقَشَّفَ**
Mastar: **تَقَشَّفَ** V
a. [topl.], Zühd, riyazet.
