# قصد — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%AF/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B5%D8%AF/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%AF.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: قصد

القاف والصاد والدال معهما
ق ص د، ص د ق يستعملان فقط قصد: القَصْدُ استقامة الطريقة، وقَصَدَ يقصِدُ قَصْداً فهو قاصد.
والقَصْدُ في المعيشة ألا تسرف ولا تقتر.
وفي الحديث: "ما عال مُقتَصِدٌ ولا يعيل".
والقَصيدُ: ما تم شطرا أبنيته من الشعر.
والقَصيدةُ: مخة العظم إذا خرجت وانقَصَدَتْ أي انفصلت من موضعها وخرجت.
وانقَصَدَ الرمح أي انكسر نصفين حتى يبين، وكل قطعة منه قِصدَةٌ، ويجمع على قِصَدٍ، ورمح قَصِدٌ أي قُصِمَ نصفين أو أكثر، بين القَصْدِ، قال:
أقرو إليهم أنابيب القنا قِصَدا
أي قطعاً.
وانقَصَدَ الرمح، وقلما يقال: قَصِدَ إلا أن كل نعت على فعل لا يمتنع صدوره من انفعل.
والقَصَدُ مشرة العضاه أيام الخريف تخرج بعد القيظ الورق في العضاه أغصان غضة رخاص تسمى كل واحدة منها قَصْدَةً.
والمُقتَصِدُ من الرجال الذي ليس بقصير ولا جسيم ويستعمل في غير الرجال، وكذلك المُقَصَّد من الرجال.
والإِقصادُ: القتل مكانه، قال:
يا عينُ ما بالي أرَى الدمعَ جامداً		وقد أَقْصَدَتْ ريبُ المنّية خالِدا
صدق: الصِّدْق: نَقيض الكذب.
ويقال للرجل الجواد والفرس الجواد: إنه لذو مَصْدَقٍ، أي صادِقُ الحملة.
وصَدَقْتَه: قلت له صِدْقاً، وكذلك من الوعيد إذا أوقعتهم قلت: صَدَقْتُهم. وهذا رجل صِدقٍ، مضاف، بمعنى نعم الرجل هو، وامرأة ِصْدقٍ، وقوم صِدْقٍ.
فإذا نعته قلت: هو الرجل الصَّدْقُ، وهي الصَّدْقَةُ، وقوم صَدْقُونَ، ونساء صَدْقاتٌ، قال:
مقذوذة الأذان صَدْقاتُ الحَدَقْ
أي نافذة الحدق.
وفلان صَديقي، وفلانة صديقتي، وإن قيل: هي له صَديقٌ على التكرار جاز، قال:
وإذ أم عمارٍ صديق مُساعِفٌ
والصَّدقُ: الكامل من كل شيء.
والصِّدِّيق من يُصَدِّقُ بكل أمر الله والنبي عليه السلام لا يتخالجه شك في شيء.
والصَّداقةُ مصدر الصَّديقِ، وقد صادَقَه مُصادقَةً أي يَصْدُقُه النصيحة والمودة.
والصِّداقُ والصُّدْقَةُ والصَّدُقَةُ: المهر.
والمُتَصَدِّقُ: المعطي للصدقة.
وأصَدَّقُ: آخذ الصدقات من الغنم، قال الأعشى:
ود المُصَدِّق من بني عمروٍ		أن القبائلَ كلهـا غَـنْـم

### Türkçe

**القاف** ve **الصاد** ve **الدال** bunlarla birlikte

**ق ص د**, **ص د ق** yalnızca kullanılırlar.

**قصد**: **القَصْدُ** yolun doğruluğudur; ve **قَصَدَ** **يقصِدُ** **قَصْداً**; o hâlde o **قاصد**tir.

Ve **القَصْدُ** geçimde, ne israf etmen ne de kısmaman (cimrilik etmemen)dir.

Ve hadiste: “**ما عال مُقتَصِدٌ ولا يعيل**”.

Ve **القَصيدُ**: şiirin yapılarının iki yarısı tamam olan şeydir.

Ve **القَصيدةُ**: kemik iliğidir; çıktığı zaman ve **انقَصَدَتْ**; yani yerinden ayrıldı ve çıktı.

Ve **انقَصَدَ** mızrak; yani iki yarıya kırıldı, ta ki belli olsun; ve ondan her parça bir **قِصدَةٌ**dir; ve **قِصَدٍ** üzere çoğul yapılır. Ve **رمح قَصِدٌ**; yani iki yarıya yahut daha fazlasına kırıldı; **القَصْدِ**i açık (belli) olan. Dedi ki:
أقرو إليهم أنابيب القنا قِصَدا
yani parçalar.

Ve **انقَصَدَ** mızrak; ve nadiren denir: **قَصِدَ**; ancak her niteleme **فعل** üzere olursa, **انفعل**den çıkması (sudur etmesi) engellenmez.

Ve **القَصَدُ**: sonbahar günlerinde **العضاه**ın sürgünüdür; yaz sıcağından sonra **العضاه**da yaprak çıkar; taze, yumuşak dallar; bunların her birine **قَصْدَةً** denir.

Ve **المُقتَصِدُ** erkeklerden: ne kısa ne de iri olan kimsedir; ve erkekler dışında da kullanılır; ve yine erkeklerden **المُقَصَّد** böyledir.

Ve **الإِقصادُ**: onu bulunduğu yerde öldürmektir. Dedi ki:
يا عينُ ما بالي أرَى الدمعَ جامداً		وقد أَقْصَدَتْ ريبُ المنّية خالِدا

**صدق**: **الصِّدْق**: yalanın zıddıdır.

Ve cömert adama ve cömert ata denir: onun **مَصْدَقٍ** sahibi olduğu; yani حملenin (hücumun) doğrusu.

Ve **صَدَقْتَه**: ona **صِدْقاً** söyledim; ve aynı şekilde tehditten, onları gerçekleştirdiğin zaman dersin: **صَدَقْتُهم**. Ve bu bir **رجل صِدقٍ**dür; izafetli; “ne iyi adamdır o” anlamında; ve bir **امرأة ِصْدقٍ**; ve bir **قوم صِدْقٍ**.

Artık onu sıfat yaptığın zaman dersin: o **الرجل الصَّدْقُ**tur; ve o (kadın) **الصَّدْقَةُ**dir; ve bir kavim **صَدْقُونَ**; ve kadınlar **صَدْقاتٌ**. Dedi ki:
مقذوذة الأذان صَدْقاتُ الحَدَقْ
yani gözbebekleri delici (nüfuz edici) olanlar.

Ve falan benim **صَديقي**mdir; ve falanca benim **صديقتي**mdir. Ve eğer denilirse: o, onun için **صَديقٌ**tur; tekrar üzere (aynı lafzı kullanarak) caiz olur. Dedi ki:
وإذ أم عمارٍ صديق مُساعِفٌ

Ve **الصَّدقُ**: her şeyin tam olanıdır.

Ve **الصِّدِّيق**: Allah’ın ve Peygamber’in (ona selam olsun) her emrini tasdik eden; hiçbir şeyde ona bir şüphe karışmayan kimsedir.

Ve **الصَّداقةُ**: **الصَّديقِ**in masdarıdır; ve ona **صادَقَه مُصادقَةً**; yani ona öğüdü ve sevgiyi doğru söyler.

Ve **الصِّداقُ** ve **الصُّدْقَةُ** ve **الصَّدُقَةُ**: mehir.

Ve **المُتَصَدِّقُ**: sadakayı veren.

Ve **أصَدَّقُ**: koyunlardan sadakaları alan. **الأعشى** dedi ki:
ود المُصَدِّق من بني عمروٍ		أن القبائلَ كلهـا غَـنْـم
