# قصص — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%B5/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B5%D8%B5/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%B5.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قصص

قَصَّ الشعر والصوف والظفر يقُصُّه قَصّاً وقَصّصَه وقَصّاه على التحويل: قَطعَه. وقُصاصةُ الشعر: ما قُصّ منه؛ هذه عن اللحياني، وطائر مَقْصُوص الجناح. وقُصَاصُ الشعر، بالضم، وقَصَاصُه وقِصاصُه، والضم أَعلى: نهايةُ منبته ومُنْقَطعه على الرأْس في وسطه، وقيل: قُصاصُ الشعر حدُّ القفا، وقيل: هو حيث تنتهي نبْتتُه من مُقدَّمه ومؤخَّره، وقيل: قُصاص الشعر نهايةُ منبته من مُقدَّم الرأْس. ويقال: هو ما استدار به كله من خلف وأَمام وما حواليه، ويقال: قُصاصَة الشعر. قال الأَصمعي: يقال ضربَه على قُصاصِ شعره ومقَصّ ومقاصّ. وفي حديث جابر: أَن رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، كان يسجد على قِصاص الشعر وهو، بالفتح والكسر، منتهى شعر الرأْس حيث يؤخذ بالمِقَصّ، وقد اقْتَصَّ وتَقَصّصَ وتقَصّى، والاسم القُصّةُ. والقُصّة من الفرس: شعر الناصية، وقيل: ما أَقْبَلَ من الناصية على الوجه. والقُصّةُ، بالضم: شعرُ الناصية؛ قال عدي بن زيد يصف فرساً: له قصّةٌ فَشَغَتْ حاجِبَيـ
ـه، والعيْنُ تُبْصِرُ ما في الظُّلَمْ
وفي حديث سَلْمان: ورأَيته مُقَصَّصاً؛ هو الذي له جُمّة. وكل خُصْلة من الشعر قُصّة. وفي حديث أَنس: وأَنتَ يومئذ غُلامٌ ولك قَرْنانِ أَو قُصّتانِ؛ ومنه حديث معاوية: تنَاوَلَ قُصّةً من شعر كانت في يد حَرَسِيّ. والقُصّة: تتخذها المرأَة في مقدمِ رأْسها تقصُّ ناحيتَيْها عدا جَبِينها.والقَصُّ: أَخذ الشعر بالمِقَصّ، وأَصل القَصِّ القَطْعُ. يقال: قصَصْت ما بينهما أَي قطعت.
والمِقَصُّ: ما قصَصْت به أَي قطعت. قال أَبو منصور: القِصاص في الجِراح مأْخوذ من هذا إِذا اقْتُصَّ له منه بِجِرحِه مثلَ جَرْحِه إِيّاه أَو قتْله به.
الليث: القَصُّ فعل القاصّ إِذا قَصَّ القِصَصَ، والقصّة معروفة. ويقال: في رأْسه قِصّةٌ يعني الجملة من الكلام، ونحوُه قوله تعالى: نحن نَقُصُّ عليك أَحسنَ القصص؛ أَي نُبَيّن لك أَحسن البيان. والقاصّ: الذي يأْتي بالقِصّة من فَصِّها.
ويقال: قَصَصْت الشيء إِذا تتبّعْت أَثره شيئاً بعد شيء؛ ومنه قوله تعالى: وقالت لأُخْته قُصّيه؛ أَي اتّبِعي أَثَرَه، ويجوز بالسين: قسَسْت قَسّاً.
والقُصّةُ: الخُصْلة من الشعر. وقُصَّة المرأَة: ناصيتها، والجمع من ذلك كله قُصَصٌ وقِصاصٌ. وقَصُّ الشاة وقَصَصُها: ما قُصَّ من صوفها. وشعرٌ قَصِيصٌ: مقصوصٌ. وقَصَّ النسّاجُ الثوبَ: قطَع هُدْبَه، وهو من ذلك. والقُصاصَة: ما قُصَّ من الهُدْب والشعر. والمِقَصُّ: المِقْراض، وهما مِقَصَّانِ. والمِقَصَّان: ما يَقُصّ به الشعر ولا يفرد؛ هذا قول أَهل اللغة، قال ابن سيده: وقد حكاه سيبويه مفرداً في باب ما يُعْتَمل به. وقصَّه يقُصُّه: قطَعَ أَطراف أُذُنيه؛ عن ابن الأَعرابي. قال: وُلدَ لِمَرْأَةٍ مِقْلاتٍ فقيل لها: قُصِّيه فهو أَحْرى أَن يَعِيشَ لكِ أَي خُذي من أَطراف أُذنيه، ففعلَتْ فعاش. وفي الحديث: قَصَّ اللّهُ بها خطاياه أَي نقَصَ وأَخَذ.
والقَصُّ والقَصَصُ والقَصْقَصُ: الصدر من كل شيء، وقيل: هو وسطه، وقيل: هو عَظْمُه. وفي المثل: هو أَلْزَقُ بك من شعرات قَصِّك وقَصَصِك. والقَصُّ: رأْسُ الصدر، يقال له بالفارسية سَرِسينه، يقال للشاة وغيرها. الليث: القص هو المُشاشُ المغروزُ فيه أَطرافُ شراسِيف الأَضلاع في وسط الصدر؛ قال الأَصمعي: يقال في مثل: هو أَلْزَمُ لك من شُعَيْراتِ قَصِّك، وذلك أَنها كلما جُزَّتْ نبتت؛ وأَنشد هو وغيره:
كم تمَشَّشْتَ من قَصٍّ وانْفَحَةٍ،
جاءت إِليك بذاك الأَضْؤُنُ السُّودُ
وفي حديث صَفْوانَ بن مُحْرز: أَنه كان إِذا قرأَ: وسيَعْلَمُ الذين ظَلَموا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبون، بَكى حتى نقول: قد انْدَقَّ قَصَصُ زَوْرِه، وهو منبت شعره على صدره، ويقال له القصَصُ والقَصُّ. وفي حديث المبعث: أَتاني آت فقدَّ من قَصِّي إِلى شِعْرتي؛ القصُّ والقَصَصُ: عظْمُ الصدر المغروزُ فيه شَراسِيفُ الأَضلاع في وسطه. وفي حديث عطاء: كَرِه أَن تُذْبَحَ الشاةُ من قَصِّها، واللّه أَعلم.
والقِصّة: الخبر وهو القَصَصُ. وقصّ عليّ خبَره يقُصُّه قَصّاً وقَصَصاً: أَوْرَدَه. والقَصَصُ: الخبرُ المَقْصوص، بالفتح، وضع موضع المصدر حتى صار أَغْلَبَ عليه. والقِصَص، بكسر القاف: جمع القِصّة التي تكتب. وفي حديث غَسْل دَمِ الحيض: فتقُصُّه بريقها أَي تعَضُّ موضعه من الثوب بأَسْنانها وريقها ليذهب أَثره كأَنه من القَصّ القطع أَو تتبُّع الأَثر؛ ومنه الحديث: فجاء واقْتصّ أَثَرَ الدم. وتقَصّصَ كلامَه: حَفِظَه. وتقَصّصَ الخبر: تتبّعه. والقِصّة: الأَمرُ والحديثُ. واقْتَصَصْت الحديث: رَوَيْته على وجهه، وقَصَّ عليه الخبَرَ قصصاً. وفي حديث الرؤيا: لا تقُصَّها إِلا على وادٍّ. يقال: قَصَصْت الرؤيا على فلان إِذا أَخبرته بها، أَقُصُّها قَصّاً. والقَصُّ: البيان، والقَصَصُ، بالفتح: الاسم. والقاصُّ: الذي يأْتي بالقِصّة على وجهها كأَنه يَتَتَبّع معانيَها وأَلفاظَها. وفي الحديث: لا يقصُّ إِلا أَميرٌ أَو مأْمورٌ أَو مُخْتال أَي لا ينبغي ذلك إِلا لأَمير يَعظُ الناس ويخبرهم بما مضى ليعتبروا، وأَما مأْمورٌ بذلك فيكون حكمُه حكمَ الأَمير ولا يَقُصّ مكتسباً، أَو يكون القاصّ مختالاً يفعل ذلك تكبراً على الناس أَو مُرائياً يُرائي الناس بقوله وعملِه لا يكون وعظُه وكلامه حقيقة، وقيل: أَراد الخطبة لأَن الأُمَراء كانوا يَلونها في الأَول ويَعظون الناس فيها ويَقُصّون عليهم أَخبار الأُمم السالفة. وفي الحديث: القاصُّ يَنْتظر المَقْتَ لما يَعْرِضُ في قِصَصِه من الزيادة والنقصان؛ ومنه الحديث: أَنّ بَني إِسرائيل لما قَصُّوا هَلَكوا، وفي رواية: لما هلكوا قَصُّوا أَي اتكَلوا على القول وتركوا العمل فكان ذلك سببَ هلاكهم، أَو العكس لما هلكوا بترك العمل أَخْلَدُوا إِلى القَصَص. وقَصَّ آثارَهم يَقُصُّها قَصّاً وقَصَصاً وتَقَصّصَها: تتبّعها بالليل، وقيل: هو تتبع الأَثر أَيَّ وقت كان. قال تعالى: فارتدّا على آثارهما قَصصاً. وكذلك اقْتَصَّ أَثره وتَقَصّصَ، ومعنى فارتدّا على آثارهما قَصَصاً أَي رَجَعا من الطريق الذي سلكاه يَقُصّان الأَثر أَي يتّبعانه؛ وقال أُمية بن أَبي الصلت:
قالت لأُخْتٍ له: قُصِّيهِ عن جُنُبٍ،
وكيف يَقْفُو بلا سَهْلٍ ولا جَدَدِ؟
قال الأَزهري: القصُّ اتِّباع الأَثر. ويقال: خرج فلان قَصَصاً في أَثر فلان وقَصّاً، وذلك إِذا اقْتَصَّ أَثره. وقيل: القاصُّ يَقُصُّ القَصَصَ لإِتْباعه خبراً بعد خبر وسَوْقِه الكلامَ سوقاً. وقال أَبو زيد: تقَصّصْت الكلامَ حَفِظته.
والقَصِيصَةُ: البعيرُ أَو الدابةُ يُتَّبع بها الأَثرُ. والقَصيصة: الزامِلةُ الضعيفة يحمل عليها المتاع والطعام لضعفها. والقَصيصةُ: شجرة تنبت في أَصلها الكَمأَةُ ويتخذ منها الغِسْل، والجمع قَصائِصُ وقَصِيصٌ؛ قال الأَعشى:
فقلت، ولم أَمْلِكْ: أَبَكْرُ بن وائلٍ
متى كُنْتَ فَقْعاً نابتاً بقَصائِصا؟
وأَنشد ابن بري لامرئ القيس:
تَصَيَّفَها، حتى إِذا لم يَسُغ لها
حَلِيّ بأَعْلى حائلٍ وقَصِيص
وأَنشد لعدي بن زيد:
يَجْنِي له الكَمْأَةَ رِبْعِيّة،
بالخَبْءِ، تَنْدَى في أُصُولِ القَصِيص
وقال مُهاصِر النهشلي:
جَنَيْتُها من مُجْتَنىً عَوِيصِ،
من مُجْتَنى الإِجْرِدِ والقَصِيصِ
ويروى:
جنيتها من منبِتٍ عَوِيصِ،
من مَنبت الإِجرد والقصيص
وقد أَقَصَّت الأَرضُ أَي أَنْبَتَتْه. قال أَبو حنيفة: زعم بعض الناس أَنه إِنما سمي قَصيصاً لدلالته على الكمأَة كما يُقْتَصّ الأَثر، قال: ولم أَسمعه، يريد أَنه لم يسمعه من ثقة. الليث: القَصِيص نبت ينبت في أُصول الكمأَة وقد يجعل غِسْلاً للرأْس كالخِطْمِيّ، وقال: القَصِيصة نبت يخرج إِلى جانب الكمأَة.
وأَقَصّت الفرسُ، وهي مُقِصّ من خيل مَقاصَّ: عظُم ولدها في بطنها، وقيل: هي مُقِصّ حتى تَلْقَح، ثم مُعِقٌّ حتى يَبْدو حملها، ثم نَتُوج، وقيل: هي التي امتنعت ثم لَقِحت، وقيل: أَقَصّت الفرس، فهي مُقِصٌّ إِذا حملت. والإِقْصاصُ من الحُمُر: في أَول حملها، والإِعْقاق آخره. وأَقَصّت الفرس والشاة، وهي مُقِصٌّ: استبان ولدُها أَو حملُها، قال الأَزهري: لم أَسمعه في الشاء لغير الليث. ابن الأَعرابي: لَقِحت الناقة وحملت الشاة وأَقَصّت الفرس والأَتان في أَول حملها، وأَعَقَّت في آخره إِذا استبان حملها. وضرَبه حتى أَقَصَّ على الموت أَي أَشْرف. وأَقْصَصْته على الموت أَي أَدْنَتْه. قال الفراء: قَصَّه من الموت وأَقَصَّه بمعنى أَي دنا منه، وكان يقول: ضربه حتى أَقَصَّه الموت. الأَصمعي: ضربه ضرباً أَقصَّه من الموت أَي أَدناه من الموت حتى أَشرف عليه؛ وقال:
فإِن يَفْخَرْ عليك بها أَميرٌ،
فقد أَقْصَصْت أُمَّك بالهُزال
أَي أَدنيتها من الموت. وأَقَصَّته شَعُوبٌ إِقْصاصاً:
أَشرف عليها ثم نجا.
والقِصاصُ والقِصاصاءُ والقُصاصاءُ: القَوَدُ وهو القتل بالقتل أَو الجرح بالجرح.
والتَّقاصُّ: التناصفُ في القِصَاص؛ قال:
فَرُمْنا القِصَاصَ، وكان التقا
صُّ حُكماً وعَدْلاً على المُسْلِمينا
قال ابن سيده: قوله التقاص شاذ لأَنه جمع بين الساكنين في الشعر ولذلك رواه بعضهم: وكان القصاصُ؛ ولا نظير له إلا بيت واحد أَنشده الأَخفش: ولولا خِداشٌ أَخَذْتُ دوا
بَّ سَعْدٍ، ولم أُعْطِه ما عليها
قال أَبو إِسحق: أَحسَب هذا البيت إِن كان صحيحاً فهو:
ولولا خداش أَخذت دوابِـ
ـب سعدٍ، ولم أُعْطِه ما عليها
لأَن إِظهار التضعيف جائز في الشعر، أَو: أَخذت رواحل سعد. وتقاصَّ القومُ إِذا قاصَّ كل واحد منهم صاحبَه في حساب أَو غيره. والاقْتِصاصُ: أَخْذُ القِصاصِ. والإِقْصاصُ: أَن يُؤْخَذ لك القِصاصُ، وقد أَقَصَّه. وأَقَصَّ الأَمير فُلاناً من فلان إِذا اقْتَصَّ له منه فجرحه مثل جرحه أَو قتَلَه قوَداً. واسْتَقَصَّه: سأَله أَن يُقِصَّه منه. الليث: القِصاصُ والتَّقاصُّ في الجراحات شيءٌ بشيء، وقد اقْتَصَّ من فلان، وقد أَقْصَصْت فلاناً من فلان أَقِصّه إِقْصاصاً، وأَمْثَلْت منه إِمْثالاً فاقتَصَّ منه وامْتَثَل. والاسْتِقْصاص: أَن يَطْلُب أَن يُقَصَّ ممن جرحه. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: رأَيت رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، يُقِصّ من نفسه. يقال: أَقَصَّه الحاكم يُقِصّه إِذا مكَّنَه من أَخذ القِصاص، وهو أَن يفعل به مثل فعله من قتل أَو قطع أَو ضرب أَو جرح، والقِصَاصُ الاسم؛ ومنه حديث عمر: رأَيت رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، أُتِيَ بشَارِبٍ فقال لمُطيع بن الأَسود: اضرِبْه الحَدَّ، فرآه عمرُ وهو يَضْرِبُه ضرباً شديداً فقال: قتلت الرجل، كم ضَرَبْتَه؟ قال سِتِّينَ فقال عُمر: أَقِصّ منه بِعِشْرِين أَي اجعل شدة الضرب الذي ضرَبْتَه قِصاصاً بالعشرين الباقية وعوضاً عنها.
وحكى بعضهم: قُوصَّ زيد ما عليه، ولم يفسره؛ قال ابن سيده: وعندي أَنه في معنى حوسِبَ بما عليه إِلا أَنه عُدِّيَ بغير حرف لأَن فيه معنى أُغْرِمَ ونحوه. والقَصّةُ والقِصّة والقَصُّ: الجَصُّ، لغة حجازية، وقيل: الحجارة من الجَصِّ، وقد قَصّصَ دارَه أَي جَصّصَها. ومدينة مُقَصَّصة: مَطْليّة بالقَصّ، وكذلك قبر مُقَصَّصٌ. وفي الحديث: نهى رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، عن تَقْصِيص القُبور، وهو بناؤها بالقَصّة. والتَّقْصِيصُ: هو التجْصِيص، وذلك أَن الجَصّ يقال له القَصّة. يقال: قصّصْت البيتَ وغيره أَي جَصّصْته. وفي حديث زينب: يا قَصّةً على مَلْحودَةٍ؛ شَبَّهت أَجسامَهم بالقبور المتخذة من الجَصّ، وأَنفُسَهم بجِيَف الموتى التي تشتمل عليها القبورُ. والقَصّة: القطنة أَو الخرقةُ البيضاء التي تحْتَشي بها المرأَة عند الحيض. وفي حديث الحائض: لا تَغْتَسِلِنَّ حتى تَرَيْنَ القَصّة البَيْضاءَ، يعني بها ما تقدم أَو حتى تخرج القطنة أَو الخرقة التي تحتشي بها المرأَة الحائض، كأَنها قَصّة بيضاء لا يُخالِطُها صُفْرة ولا تَرِيّةٌ، وقيل: إِن القَصّة كالخيط الأَبيض تخرج بعد انقطاع الدم كله، وأَما التَّريّة فهو الخَفِيّ، وهو أَقل من الصفرة، وقيل: هو الشيء الخفي اليسير من الصفرة والكُدْرة تراها المرأَة بعد الاغتسال من الحيض، فأَما ما كان من أَيام الحيض فهو حَيض وليس بِتَرِيّة، ووزنها تَفْعِلة، قال ابن سيده: والذي عندي أَنه إِنما أَراد ماء أَبيض من مَصَالة الحيض في آخره، شبّهَه بالجَصّ وأَنّتَ لأَنه ذهب إِلى الطائفة كما حكاه سيبويه من قولهم لبَنة وعَسَلة.
والقَصّاص: لغة في القَصّ اسم كالجيَّار. وما يَقِصُّ في يده شيء أَي ما يَبْرُدُ ولا يثبت؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
لأُمِّكَ وَيْلةٌ وعليك أُخْرى،
فلا شاةٌ تَقِصّ ولا بَعِيرُ
والقَصَاصُ: ضرب من الحمض. قال أَبو حنيفة: القَصاصُ شجر باليمن تَجْرُسُه النحل فيقال لعسلها عَسَلُ قَصَاصٍ، واحدته قَصَاصةٌ. وقَصْقَصَ الشيء: كَسَره.
والقُصْقُصُ والقُصْقُصة، بالضم، والقُصَاقِصُ من الرجال: الغليظُ الشديد مع قِصَر. وأَسد قُصْقُصٌ وقُصْقُصةٌ وقُصاقِصٌ: عظيم الخلق شديد؛ قال:قُصْقُصة قُصاقِص مُصَدَّرُ،
له صَلاً وعَضَلٌ مُنَقَّرُ
وقال ابن الأَعرابي: هو من أَسمائه. الجوهري: وأَسد قَصْقاصٌ، بالفتح، وهو نعت له في صوته. والقَصْقاصُ: من أسماء الأَسد، وقيل: هو نعت له في صوته. الليث: القَصْقاصُ نعت من صوت الأَسد في لغة، والقَصْقاصُ أَيضاً: نَعْتُ الحية الخبيثة؛ قال: ولم يجئ بناء على وزن فَعْلال غيره إِنما حَدُّ أَبْنِيةِ المُضاعَفِ على وزن فُعْلُل أَو فُعْلول أَو فِعْلِل أَو فِعْلِيل مع كل مقصور ممدود منه، قال: وجاءت خمس كلمات شواذ وهي: ضُلَضِلة وزُلزِل وقَصْقاص والقلنقل والزِّلزال، وهو أَعمّها لأَن مصدر الرباعي يحتمل أَن يبنى كله على فِعْلال، وليس بمطرد؛ وكل نَعْتٍ رُباعِيٍّ فإِن الشُّعَراء يَبْنُونه على فُعالِل مثل قُصَاقِص كقول القائل في وصف بيت مُصَوَّرٍ بأَنواع التَّصاوير:
فيه الغُواةُ مُصَوَّرو
ن، فحاجِلٌ منهم وراقِصْ
والفِيلُ يرْتكبُ الرِّدَا
ف عليه، والأَسد القُصاقِصْ
التهذيب: أَما ما قاله الليث في القُصَاقِص بمعنى صوت الأَسد ونعت الحيّة الخبيثة فإِني لم أَجِدْه لغير الليث، قال: وهو شاذٌ إِن صَحَّ. وروي عن أَبي مالك: أَسد قُصاقِصٌ ومُصَامِصٌ وفُرافِصٌ شديد. ورجل قُصَاقِصٌ فُرافِصٌ: يُشَبَّه بالأَسد. وجمل قُصاقِصٌ أَي عظيمٌ. وحيَّة قَصْقاصٌ: خبيث. والقَصْقاصُ: ضرْبٌ من الحمض؛ قال أَبو حنيفة: هو ضعيف دَقِيق أَصفر اللون. وقُصاقِصا الوَرِكَين: أَعلاهما.
وقُصاقِصَةُ: موضع. قال: وقال أَبو عمرو القَصقاص أُشْنان الشَّأْم. وفي حديث أَبي بكر: خَرَجَ زمَنَ الرِّدّة إِلى ذي القَصّةِ؛ هي، بالفتح، موضع قريب من المدينة كان به حصىً بَعَثَ إِليه رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، محمدَ بن مَسْلمة وله ذكر في حديث الردة.

### Türkçe

**قَصَّ** **الشعر** ve **الصوف** ve **الظفر**; onu **يقُصُّه** **قَصّاً** ve **قَصّصَه** ve **قَصّاه** (dönüştürme üzere): onu kesti. Ve **قُصاصةُ الشعر**: ondan kesilen şey; bu, **اللحياني**’dendir; ve kanadı kesilmiş kuş: **مَقْصُوص الجناح**. Ve **قُصَاصُ الشعر** (ötre ile) ve **قَصَاصُه** ve **قِصاصُه**; ötre daha üstündür: başın ortasında, baş üzerindeki bitişinin ve kesilişinin sonu; ve denildi ki: **قُصاصُ الشعر** ensenin sınırıdır; ve denildi ki: o, önünden ve arkasından bitişi sona erdiği yerdir; ve denildi ki: **قُصاص الشعر** başın ön kısmından bitişinin sonudur. Ve denilir: o, arkadan ve önden ve çevresinden bütünüyle onunla yuvarlaklaşan şeydir; ve denilir: **قُصاصَة الشعر**. **الأَصمعي** dedi: denilir: onu saçının **قُصاصِ**’ı üzerine vurdu; ve **مقَصّ** ve **مقاصّ**. **جابر** hadîsinde: Allah’ın Elçisi, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **قِصاص الشعر** üzerine secde ederdi; o, fetih ve kesre ile, baş saçının sonudur; **المِقَصّ** ile alındığı yer; ve **اقْتَصَّ** ve **تَقَصّصَ** ve **تقَصّى**; isim **القُصّةُ**’dir. Ve attan **القُصّة**: perçem saçı; ve denildi ki: perçemden yüze doğru gelen şey. Ve **القُصّةُ** (ötre ile): perçem saçı; **عدي بن زيد** bir atı vasfederek dedi:

له قصّةٌ فَشَغَتْ حاجِبَيـ
ـه، والعيْنُ تُبْصِرُ ما في الظُّلَمْ

Ve **سَلْمان** hadîsinde: onu **مُقَصَّصاً** gördüm; o, tepeliği olan kimsedir. Ve saçtan her tutam **قُصّة**’dir. **أَنس** hadîsinde: ve sen o gün bir oğlandın; senin iki boynuzun yahut iki **قُصّتانِ** vardı; bundan **معاوية** hadîsi: bir muhafızımın elinde olan saçtan bir **قُصّة** aldı. Ve **القُصّة**: kadın onu başının ön kısmında yapar; alnı dışında iki yanını keser. Ve **القَصُّ**: **المِقَصّ** ile saç almak; **القَصِّ**’ın aslı kesmektir. Denilir: ikisinin arasını **قصَصْت**; yani kestim.

Ve **المِقَصُّ**: onunla **قصَصْت**; yani kestim. **أَبو منصور** dedi: yaralardaki **القِصاص** bundan alınmıştır; ona, yarasıyla onun yarası gibi yaralandığında yahut onunla onu öldürdüğünde.

**الليث**: **القَصُّ**, **القاصّ**’ın fiilidir; **قَصَّ** **القِصَصَ** ettiği zaman; ve **القصّة** bilinir. Ve denilir: onun başında bir **قِصّةٌ** var; yani sözün bir cümlesi; ve bunun benzeri, yüce Allah’ın sözü: **نحن نَقُصُّ عليك أَحسنَ القصص**; yani sana en güzel beyanı açıklarız. Ve **القاصّ**: **فَصِّ**’ından kıssayı getiren kimsedir.

Ve denilir: bir şeyi **قَصَصْت**; onu izini izleyerek, şeyden sonra şey; bundan yüce Allah’ın sözü: **وقالت لأُخْته قُصّيه**; yani onun izini takip et; ve **بالسين** ile caizdir: **قسَسْت قَسّاً**.

Ve **القُصّةُ**: saçtan tutam. Ve kadının **قُصَّة**’si: perçemi; bunun hepsinin çoğulu **قُصَصٌ** ve **قِصاصٌ**’dır. Ve koyunun **قَصُّ**’u ve **قَصَصُها**: yününden kesilen şey. Ve **شعرٌ قَصِيصٌ**: kesilmiş. Ve dokumacı **قَصَّ** elbiseyi: saçaklarını kesti; bu da ondandır. Ve **القُصاصَة**: saçaktan ve saçtan kesilen şey. Ve **المِقَصُّ**: **المِقْراض**; ikisi **مِقَصَّانِ**’dır. Ve **المِقَصَّان**: onunla saç kesilen şey; tekil yapılmaz; bu, dil ehlinin sözüdür. **ابن سيده** dedi: **سيبويه** onu “kendisiyle iş yapılan şey” babında tekil olarak rivayet etmiştir. Ve onu **قصَّه يقُصُّه**: iki kulağının uçlarını kesti; **ابن الأَعرابي**’den. Dedi: çok düşük yapan bir kadına bir çocuk doğdu; ona denildi: onu **قُصِّيه**; bu, senin için yaşamasına daha elverişlidir; yani iki kulağının uçlarından al; yaptı ve yaşadı. Hadîste: Allah onunla günahlarını **قَصَّ** etti; yani eksiltti ve aldı.

Ve **القَصُّ** ve **القَصَصُ** ve **القَصْقَصُ**: her şeyin göğüs kısmı; ve denildi ki: onun ortasıdır; ve denildi ki: onun kemiğidir. Meselde: o, sana **قَصِّك** ve **قَصَصِك** kıllarından daha yapışıktır.

Ve **القَصُّ**: göğsün başıdır; Farsçada ona **سَرِسينه** denir; koyun ve başkası için denilir. **الليث**: **القص** göğsün ortasında kaburgaların kıkırdak uçlarının saplandığı **المُشاشُ**’tır. **الأَصمعي** dedi: meselde denilir: o, senin **قَصِّك** kıllarından daha zorunludur; çünkü onlar her ne zaman kırpılsa biter; ve o ve başkası şu beyti okudu:

كم تمَشَّشْتَ من قَصٍّ وانْفَحَةٍ،
جاءت إِليك بذاك الأَضْؤُنُ السُّودُ

**صَفْوانَ بن مُحْرز** hadîsinde: o, **وسيَعْلَمُ الذين ظَلَموا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبون** okuduğu zaman ağlardı; ta ki “onun göğsünün **قَصَصُ زَوْرِه**’i parçalandı” derdik; o, göğsü üzerindeki saçının bitiş yeridir; ona **القصَصُ** ve **القَصُّ** denilir. **المبعث** hadîsinde: bana bir gelen geldi; **قَصِّي**’den **شِعْرتي**’me kadar yardı; **القصُّ** ve **القَصَصُ**: göğsün ortasında kaburgaların kıkırdaklarının saplandığı göğüs kemiğidir. **عطاء** hadîsinde: koyunun **قَصِّها**’sından boğazlanmasını kerih gördü; Allah daha iyi bilir.

Ve **القِصّة**: haber; o da **القَصَصُ**’tur. Ve bana haberini **قصّ** etti; onu **يقُصُّه قَصّاً** ve **قَصَصاً**: onu aktardı. Ve **القَصَصُ**: anlatılmış haber; (fetha ile) mastarın yerine kondu; ta ki ona daha galip oldu. Ve **القِصَص** (kafın kesresiyle): yazılan **القِصّة**’nin çoğuludur. Hayız kanını yıkama hadîsinde: onu tükürüğüyle **فتقُصُّه**; yani elbisenin yerini dişleri ve tükürüğüyle ısırır ki izi gitsin; sanki **القَصّ** (kesme)den yahut iz sürmeden; bundan hadîs: sonra geldi ve kanın izini **واقْتصّ** etti. Ve sözünü **تقَصّصَ** etti: onu ezberledi. Ve haberi **تقَصّصَ**: onu takip etti. Ve **القِصّة**: iş ve söz. Ve hadîsi **واقْتَصَصْت**: onu olduğu üzere rivayet ettim; ve ona haberi **قَصَّ** etti, **قصصاً**. Rüya hadîsinde: onu ancak bir sevene **لا تقُصَّها**. Denilir: rüyayı falana **قَصَصْت**; ona onu haber verdiğim zaman; onu **أَقُصُّها قَصّاً**. Ve **القَصُّ**: beyan; ve **القَصَصُ** (fetha ile): isim. Ve **القاصُّ**: kıssayı olduğu üzere getiren kimsedir; sanki mânâlarını ve lafızlarını iz sürer. Hadîste: ancak bir emir yahut emredilmiş yahut kibirlenen **لا يقصُّ**; yani bu, ancak bir emir için uygundur: insanlara öğüt verir ve onlara geçmişi haber verir ki ibret alsınlar; ama bununla emredilmiş olana gelince, hükmü emirin hükmü gibidir ve kazanç için kıssa anlatmaz; yahut kıssa anlatan kibirlenen olur: bunu insanlara karşı büyüklük taslayarak yahut gösterişçi olarak yapar; sözü ve ameliyle insanlara gösteriş yapar; öğüdü ve sözü hakikat olmaz. Ve denildi ki: hutbeyi kastetti; çünkü emirler başlangıçta onu üstlenirlerdi; onda insanlara öğüt verirler ve onlara geçmiş ümmetlerin haberlerini anlatırlardı. Hadîste: kıssa anlatan, kıssalarında ortaya çıkan ziyade ve noksan sebebiyle buğzu bekler; bundan hadîs: İsrailoğulları kıssa anlattıklarında helâk oldular; bir rivayette: helâk olduklarında kıssa anlattılar; yani söze dayanıp ameli terk ettiler; bu, helâklerinin sebebi oldu; yahut tersine: ameli terk ederek helâk olduklarında **القَصَص**’a meylettiler.

Ve onların izlerini **قَصَّ** etti; onu **يَقُصُّها قَصّاً** ve **قَصَصاً**; ve onu **تَقَصّصَها**: geceleyin izledi; ve denildi ki: iz sürmektir; hangi vakit olursa olsun. Yüce Allah dedi: **فارتدّا على آثارهما قَصصاً**. Ve aynı şekilde onun izini **اقْتَصَّ** etti ve **تَقَصّصَ**; ve **فارتدّا على آثارهما قَصَصاً**’ın mânâsı: yürüdükleri yoldan geri döndüler; izi **يَقُصّان**; yani onu takip ederler; **أُمية بن أَبي الصلت** dedi:

قالت لأُخْتٍ له: قُصِّيهِ عن جُنُبٍ،
وكيف يَقْفُو بلا سَهْلٍ ولا جَدَدِ؟

**الأَزهري** dedi: **القصُّ** iz sürmektir. Ve denilir: falan, falanın izinde **قَصَصاً** ve **قَصّاً** çıktı; bu, onun izini **اقْتَصَّ** ettiği zamandır. Ve denildi ki: **القاصُّ** **القَصَصَ** anlatır; çünkü haberi haberden sonra izler ve sözü sürüşle sürer. **أَبو زيد** dedi: sözü **تقَصّصْت**: onu ezberledim.

Ve **القَصِيصَةُ**: iz sürmekle kendisiyle iz takip edilen deve yahut binek. Ve **القَصيصة**: zayıf yük devesi; zayıflığı sebebiyle üzerine eşya ve yiyecek yüklenir. Ve **القَصيصةُ**: kökünde **الكَمأَةُ** biten bir ağaç; ondan baş yıkama maddesi yapılır; çoğulu **قَصائِصُ** ve **قَصِيصٌ**; **الأَعشى** dedi:

فقلت، ولم أَمْلِكْ: أَبَكْرُ بن وائلٍ
متى كُنْتَ فَقْعاً نابتاً بقَصائِصا؟

Ve **ابن بري** **امرئ القيس**’ten okudu:

تَصَيَّفَها، حتى إِذا لم يَسُغ لها
حَلِيّ بأَعْلى حائلٍ وقَصِيص

Ve **عدي بن زيد**’e ait okudu:

يَجْنِي له الكَمْأَةَ رِبْعِيّة،
بالخَبْءِ، تَنْدَى في أُصُولِ القَصِيص

Ve **مُهاصِر النهشلي** dedi:

جَنَيْتُها من مُجْتَنىً عَوِيصِ،
من مُجْتَنى الإِجْرِدِ والقَصِيصِ

Ve şöyle rivayet edilir:

جنيتها من منبِتٍ عَوِيصِ،
من مَنبت الإِجرد والقصيص

Ve yer **أَقَصَّت**; yani onu bitirdi. **أَبو حنيفة** dedi: bazı insanlar, onun ancak **قَصيصاً** diye adlandırıldığını, **الكَمأَة**’ye delâlet ettiği için, tıpkı izin **يُقْتَصّ** edilmesi gibi, zannettiler; dedi: onu işitmedim; yani onu güvenilirden işitmediğini kasteder. **الليث**: **القَصِيص** bir bitkidir; **الكمأَة**’nin köklerinde biter; baş için **الخِطْمِيّ** gibi yıkama maddesi yapılabilir; ve dedi: **القَصِيصة** **الكمأَة**’nin yanına çıkan bir bitkidir.

Ve kısrak **أَقَصّت**; o, **مُقِصّ**’tir; **خيل مَقاصَّ**’dandır: karnındaki yavrusu büyüdü; ve denildi ki: o, gebe kalıncaya kadar **مُقِصّ**’tir; sonra gebeliği belirinceye kadar **مُعِقٌّ**; sonra **نَتُوج**; ve denildi ki: o, kaçındı sonra gebe kaldı; ve denildi ki: kısrak **أَقَصّت**; o, **مُقِصٌّ**’tir; hamile kaldığı zaman. Ve eşeklerde **الإِقْصاصُ**: gebeliğinin başında; ve **الإِعْقاق**: sonunda. Ve kısrak ve koyun **أَقَصّت**; o, **مُقِصٌّ**’tir: yavrusu yahut gebeliği belli oldu. **الأَزهري** dedi: koyunda onu **الليث**’ten başkasından işitmedim. **ابن الأَعرابي**: deve gebe kaldı; koyun yüklendi; kısrak ve dişi eşek gebeliğinin başında **أَقَصّت**; sonunda **أَعَقَّت**; gebeliği belli olduğu zaman. Ve onu, ölüme **أَقَصَّ** edinceye kadar dövdü; yani yaklaştı. Ve onu ölüme **أَقْصَصْته**; yani onu yaklaştırdın. **الفراء** dedi: onu ölümden **قَصَّه** ve **أَقَصَّه** aynı mânâdadır; yani ona yaklaştı; ve derdi: onu dövdü, ta ki ölüm onu **أَقَصَّه** etti. **الأَصمعي**: onu bir dövüşle dövdü; onu ölümden **أَقصَّه** etti; yani onu ölüme yaklaştırdı, ta ki ona yaklaştı; ve dedi:

فإِن يَفْخَرْ عليك بها أَميرٌ،
فقد أَقْصَصْت أُمَّك بالهُزال

yani onu ölüme yaklaştırdım. Ve **شَعُوبٌ** onu **إِقْصاصاً** **أَقَصَّت**: ona yaklaştı, sonra kurtuldu.

Ve **القِصاصُ** ve **القِصاصاءُ** ve **القُصاصاءُ**: **القَوَدُ**’dur; o da öldürmeye karşılık öldürme yahut yaraya karşılık yaradır.

Ve **التَّقاصُّ**: **القِصَاص**’ta karşılıklı yarı yarıya olma; dedi:

فَرُمْنا القِصَاصَ، وكان التقا
صُّ حُكماً وعَدْلاً على المُسْلِمينا

**ابن سيده** dedi: “**التقاص**” sözü şâzdır; çünkü şiirde iki sâkini birleştirdi; bu yüzden bazıları onu “**وكان القصاصُ**” diye rivayet etti; onun benzeri yoktur; ancak **الأَخفش**’in okuduğu tek bir beyit hariç:

ولولا خِداشٌ أَخَذْتُ دوا
بَّ سَعْدٍ، ولم أُعْطِه ما عليها

**أَبو إِسحق** dedi: bu beyit sahih ise, ben onu şöyle sanırım:

ولولا خداش أَخذت دوابِـ
ـب سعدٍ، ولم أُعْطِه ما عليها

çünkü şiirde şeddeli harfi açıkça söylemek câizdir; yahut: “**أَخذت رواحل سعد**”. Ve kavim **تقاصَّ** etti; her biri, hesapta yahut başkasında, arkadaşına **قاصَّ** ettiği zaman. Ve **الاقْتِصاصُ**: **القِصاص**’ı almak. Ve **الإِقْصاصُ**: senin için **القِصاص**’ın alınması; ve onu **أَقَصَّه**. Ve emir, falanı falandan **أَقَصَّ** etti; onun için ondan **اقْتَصَّ** ettiği zaman; onu, onun yarası gibi yaralar yahut onu kısas olarak öldürür. Ve onu **اسْتَقَصَّه**: ondan, onu ondan **يُقِصَّه**’ini istedi. **الليث**: yaralarda **القِصاصُ** ve **التَّقاصُّ** bir şeyin bir şeye karşılığıdır; ve falandan **اقْتَصَّ** etti; ve falanı falandan **أَقْصَصْت**; onu **أَقِصّه إِقْصاصاً**; ve ondan **أَمْثَلْت**; **إِمْثالاً**; böylece o ondan **اقتَصَّ** etti ve **امْتَثَل**. Ve **الاسْتِقْصاص**: kendisini yaralayandan, kendisine kısas yapılmasını talep etmesidir. **عمر** hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Allah’ın Elçisi’ni, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, kendi nefsinden kısas yaptırırken gördüm. Denilir: hâkim onu **أَقَصَّه يُقِصّه**; kısası almaya onu imkânlı kıldığı zaman; o da, öldürme yahut kesme yahut vurma yahut yaralama olarak, onun yaptığı gibi ona yapmaktır; **القِصَاصُ** isimdir. Bundan **عمر** hadîsi: Allah’ın Elçisi’ni, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, bir içki içen getirildi; **مُطيع بن الأَسود**’a dedi: ona haddi vur; **عمر** onu şiddetli vururken gördü; dedi: adamı öldürdün; ona kaç vurdun? dedi: altmış; **عمر** dedi: ondan yirmi ile **أَقِصّ** et; yani vurduğun vuruş şiddetini, kalan yirmiye karşılık kısas ve onun yerine bedel kıl.

Bazıları nakletti: **قُوصَّ** Zeyd, üzerinde olan şey; onu açıklamadı. **ابن سيده** dedi: bence o, “üzerinde olanla hesaba çekildi” mânâsındadır; ancak, onda “borçlandırıldı” ve benzeri mânâ bulunduğu için, harfsiz geçişli kılındı. Ve **القَصّةُ** ve **القِصّة** ve **القَصُّ**: alçı; Hicaz lehçesi; ve denildi ki: alçıdan taşlar; ve evini **قَصّصَ** etti; yani onu alçıladı. Ve **مدينة مُقَصَّصة**: **القَصّ** ile sıvanmış; ve aynı şekilde **قبر مُقَصَّصٌ**. Hadîste: Allah’ın Elçisi, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, kabirlerin **تَقْصِيص**’ini yasakladı; o, onları **القَصّة** ile bina etmektir.

Ve **التَّقْصِيصُ**: o, alçılama (**التجْصِيص**)dır; çünkü alçıya **القَصّة** denir. Denilir: evi ve başkasını **قصّصْت**; yani onu alçıladım. **زينب** hadîsinde: “ey **قَصّةً** bir **مَلْحودَةٍ** üzerine!”; onların bedenlerini alçıdan yapılmış kabirlere, nefislerini de kabirlerin içine aldığı ölü leşlerine benzetti. Ve **القَصّة**: hayızda kadının içine koyduğu beyaz pamuk yahut beyaz bez parçası. Hayızlı hadîsinde: “**القَصّة البَيْضاءَ**”yı görmedikçe yıkanmayın; bununla, daha önce geçen şeyi kasteder; yahut hayızlı kadının içine koyduğu pamuk yahut bez parçası çıkıncaya kadar; sanki sarılık ve **تَرِيّةٌ** karışmayan beyaz bir **قَصّة**’dir. Ve denildi ki: **القَصّة** beyaz iplik gibidir; kanın tümü kesildikten sonra çıkar; ama **التَّريّة** gizlidir; sarılıktan daha azdır; ve denildi ki: o, hayızdan gusülden sonra kadının gördüğü sarılık ve bulanıklıktan gizli, az bir şeydir; hayız günlerinden olan ise hayızdır, **تَرِيّة** değildir. Vezni **تَفْعِلة**’dir. **ابن سيده** dedi: bence o, hayzın sonunda onun akıntısından beyaz suyu kastetti; onu alçıya benzetti ve onu dişilleştirdi; çünkü **سيبويه**’nin “**لبَنة** ve **عَسَلة**” sözünü naklettiği gibi, taifeye gitti.

Ve **القَصّاص**: **القَصّ** için bir dildir; **الجيَّار** gibi bir isim. Ve onun elinde bir şey **يَقِصُّ** etmez; yani soğumaz ve sabit kalmaz; **ابن الأَعرابي**’den; ve şu beyti okudu:

لأُمِّكَ وَيْلةٌ وعليك أُخْرى،
فلا شاةٌ تَقِصّ ولا بَعِيرُ

Ve **القَصَاصُ**: tuzlu-otlardan bir tür. **أَبو حنيفة** dedi: **القَصاصُ** Yemen’de bir ağaçtır; arılar onu otlar; balına **عَسَلُ قَصَاصٍ** denir; tekili **قَصَاصةٌ**’dır. Ve **قَصْقَصَ** şeyi: onu kırdı.

Ve **القُصْقُصُ** ve **القُصْقُصة** (ötre ile) ve erkeklerden **القُصَاقِصُ**: kısa boyla birlikte kalın, şiddetli olan. Ve **أَسد قُصْقُصٌ** ve **قُصْقُصةٌ** ve **قُصاقِصٌ**: iri yaratılışlı, şiddetli; dedi:

قُصْقُصة قُصاقِص مُصَدَّرُ،
له صَلاً وعَضَلٌ مُنَقَّرُ

**ابن الأَعرابي** dedi: o, onun adlarındandır. **الجوهري**: ve **أَسد قَصْقاصٌ** (fetha ile); bu, onun sesinde bir sıfattır. Ve **القَصْقاصُ**: aslanın adlarındandır; ve denildi ki: onun sesinde bir sıfattır. **الليث**: **القَصْقاصُ** bir dilde aslanın sesinden bir sıfattır; ve **القَصْقاصُ** ayrıca: habis yılanın sıfatıdır; dedi: onun dışında **فَعْلال** vezninde bir bina gelmedi; ancak ikizli kökün bina sınırı **فُعْلُل** yahut **فُعْلول** yahut **فِعْلِل** yahut **فِعْلِيل** üzerinedir; bunlardan her kısaltılmış ve uzatılmış olanla birlikte; dedi: beş kelime şâz geldi; onlar: **ضُلَضِلة** ve **زُلزِل** ve **قَصْقاص** ve **القلنقل** ve **الزِّلزال**; o, onların en umumîsidir; çünkü dörtlünün mastarı, tümüyle **فِعْلال** üzerine bina edilmeyi ihtimal eder; fakat düzenli değildir. Ve her dörtlü sıfatı şairler **فُعالِل** üzerine bina ederler; **قُصَاقِص** gibi; bir söyleyenin, türlü tasvirlerle tasvir edilmiş bir evi vasfında dediği gibi:

فيه الغُواةُ مُصَوَّرو
ن، فحاجِلٌ منهم وراقِصْ
والفِيلُ يرْتكبُ الرِّدَا
ف عليه، والأَسد القُصاقِصْ

**التهذيب**: **الليث**’in **القُصَاقِص**’i aslanın sesi mânâsında ve habis yılanın sıfatı mânâsında söylediğine gelince, ben onu **الليث**’ten başkası için bulmadım; dedi: sahih olursa şâzdır. **أَبي مالك**’ten rivayet edildi: **أَسد قُصاقِصٌ** ve **مُصَامِصٌ** ve **فُرافِصٌ**: şiddetli. Ve adam **قُصَاقِصٌ فُرافِصٌ**: aslana benzetilir. Ve deve **قُصاقِصٌ**; yani büyük. Ve yılan **قَصْقاصٌ**: habis. Ve **القَصْقاصُ**: tuzlu-otlardan bir tür; **أَبو حنيفة** dedi: o, zayıf, ince, sarı renklidir. Ve iki kalçanın **قُصاقِصا**’sı: ikisinin üst tarafıdır.

Ve **قُصاقِصَةُ**: bir yer. Dedi: ve **أَبو عمرو** dedi: **القَصقاص** Şam’ın **أُشْنان**’ıdır. **أَبي بكر** hadîsinde: ridde zamanında **ذي القَصّةِ**’ye çıktı; o, (fetha ile) Medine’ye yakın bir yerdir; orada çakıl vardı; Allah’ın Elçisi, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, oraya **محمدَ بن مَسْلمة**’yi göndermişti; ridde hadîsinde onun zikri vardır.
