# قصف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B5%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قصف

القَصْف: الكسر، وفي التهذيب: كسر القَناة ونحوها نِصفين. قَصَفَ الشيءَ يَقْصِفه قصْفاً: كسره. وفي حديث عائشة تَصِف أَباها، رضي اللّه عنهما: ولا قصَفُوا له قَناة أَي كسروا. وقد قَصِف قصَفاً، فهو قَصِفٌ وقصِيفٌ وأَقْصَفُ. وانقَصَف وتَقَصَّفَ: انكسر، وقيل: قَصِفَ انكسر ولم يَبِن. وانقَصَف: بان؛ قال الشاعر:
وأَسْمَرٌ غيرُ مَجْلُوزٍ على قَصَفِ
(* قوله «وأسمر إلخ» صدره كما في شرح القاموس:
سيفي جريء وفرعي غير مؤتشب)
وقَصَفتِ الرِّيحُ السفينة. والأَقْصَفُ: لغة في الأَقْصَم، وهو الذي انكسرت ثَنِيّته من النصف. وقصِفت ثنِيّتُه قَصَفاً، وهي قَصْفاء: انكسرت عَرْضاً؛ قال الأَزهري: الذي نعرفه في الذي انكسرت ثنيته من النصف الأَقصم. والقَصْفُ: مصدر قصَفْتُ العُود أَقْصِفُه قَصْفاً إذا كسرته. وقَصِفَ العودُ يَقْصَف قَصَفاً، وهو أَقْصَفُ وقَصِفٌ إذا كان خَوّاراً ضَعِيفاً، وكذلك الرجل رجل قَصِف سريع الانكسار عن النَّجْدةِ؛ قال ابن بري: شاهده قول قَيس بن رِفاعة:
أُولو أَناةٍ وأَحْلامٍ إذا غَضِبُوا،
لا قَصِفُونَ ولا سُودٌ رَعابيبُ
ويقال للقوم إذا خَلَوْا عن شيء فَترةً وخِذلاناً: انْقصَفوا عنه. ورجل قصِفُ البَطن عن الجوع: ضَعِيف عن احتماله؛ عن ابن الأعرابي. وريح قاصِف وقاصِفة: شديدة تُكَسِّر ما مرَّت به من الشجر وغيره. وروي عن عبيد اللّه بن عمرو: الرِّياحُ ثمان: أَربعٌ عذاب وأَربع رحمة، فأَما الرَّحمة فالناشِراتُ والذَّارِياتُ والمُرْسَلاتُ والمُبَشِّرات، وأَما العذاب فالعاصِفُ والقاصِفُ وهما في البحر، والصَّرْصَر والعَقيمُ وهما في البرِّ. وقوله تعالى: أَو يُرسِلَ عليكم قاصفاً من الرِّيح؛ أَي ريحاً تَقْصِف الأَشياء تَكْسِرُها كما تُقْصَف العِيدان وغيرها. وثوب قَصِيف: لا عَرْض له.
والقَصْفُ والقَصَفة: هدير البعير وهو شدّة رُغائه. قَصَف البعيرُ يَقْصِفُ قَصْفاً وقُصوفاً وقَصيفاً: صَرَفَ أَنيابه وهَدر في الشٍّقْشِقة. ورَعْدٌ قاصِفٌ: شديد الصوت. قال أَبو حنيفة: إذا بلَغ الرَّعد الغاية في الشدَّة فهو القاصف، وقد قصَف يقصِف قصْفاً وقَصيفاً. وفي حديث موسى، على نبينا وعليه الصلاة والسلام، وضَرْبه البحر: فانتَهى إليه وله قَصِيف مَخافة أَن يَضْرِبه بعَصاه، أَي صوت هائل يُشبه صوت الرَّعْد؛ ومنه قولهم: رَعْد قاصِف أَي شديد مُهْلك لصوته. والقَصْف: اللَّهْو واللَّعِب، ويقال: إنها مُولَّدة. والقَصْفُ: الجَلَبة والإعْلان باللهو. وقَصَفَ علينا بالطَّعام يَقْصِف قَصْفاً: تابَعَ. ابن الأَعرابي: القُصُوف الإقامة في الأَكل والشرب.
والقَصْفة: دَفْعة الخيل عند اللِّقاء. والقَصْفةُ: دَفْعة الناس وقَضَّتُهم وزَحْمتهم، وقد انْقَصَفوا، وربما قالوه في الماء. وقَصْفة القوم: تَدافُعُهم وازدحامهم. وفي الحديث يرويه نابغة بني جَعدةَ عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه قال: أَنا والنبيون فُرَّاطٌّ لقاصِفينَ، وذلك على باب الجنة؛ قال ابن الأَثير: هم الذين يزدحمون حتى يَقْصِف بعضهم بعضاً، من القَصْف الكسرِ والدَّفْعِ الشديد، لفَرْط الزِّحام؛ يريد أَنهم يتقدَّمون الأُممَ إلى الجنة وهم على إثرهم بِداراً مُتدافعين ومُزْدَحِمين. وقال غيره: الانْقِصافُ الانْدِفاع. يقال: انْقَصَفوا عنه إذا تركوه ومرُّوا؛ معنى الحديث أَن النبيين يتقدمون أُممهم في الجنة والأُمم على أَثرهم يبادرون دخولها فيَقْصِفُ بعضُهم بعضاً أَي يَزْحَمُ بعضُهم بعضاً بِداراً إليها. وقال ابن الأَنباري: معناه أَنا والنبيون متقدمون في الشفاعة كثيرين متدافعين مُزْدَحِمين. ويقال: سمعت قَصْفة الناسِ أَي دَفْعَتهم وزَحْمتَهم؛ قال العجاج:
كقَصْفةِ الناسِ من المُحْرَنْجِمِ
وروي في حديث عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم: لما يَهُمُّني من انْقِصافهم على باب الجنة أَهَمُّ عندي من تمام شفاعَتي؛ قال ابن الأَثير: أَي أَنّ اسْتِسْعادَهم بدخول الجنة وأَن يَتِمَّ لهم ذلك أَهمُّ عندي من أَن أَبلغ أَنا منزلة الشافعين المُشَفَّعين، لأَن قبول شفاعته كرامة له، فوصولهم إلى مبتغاهم آثَرُ عنده من نَيل هذه الكرامة لفَرْط شفَقته، صلى اللّه عليه وسلم، على أُمته. وفي حديث أَبي بكر، رضي اللّه عنه: كان يصلي ويَقرأُ القرآن فتَتَقَصَّفُ عليه نساء المشركين وأَبناؤهم أَي يَزْدَحِمون. وفي حديث اليهوديّ: لما قَدِمَ المدينة قال: تركت بني قَيْلة يَتَقاصَفون على رجل يزعم أَنه نبي. وفي الحديث: شَيَّبَتْني هُود وأَخواتُها قَصَّفْن عليَّ الأُمم أَي ذُكر لي فيها هلاك الأُمم وقُصّ عليَّ فيها أَخبارهم حتى تقاصَف بعضُها على بعض، كأَنَّها ازدحمت بِتتابُعها. ورجل صَلِفٌ قَصِفٌ:كأَنه يُدافع بالشرّ. وانْقَصفُوا عليه: تتابَعُوا. والقَصْفةُ: رِقَّةٌ تخرج في الأَرْطى، وجمعها قَصْفٌ، وقد أَقْصَفَ، وقيل: القَصْفة قِطعة من رمل تَتَقَصَّف من مِعْظَمِه؛ حكاه ابن دريد، والجمع قَصْف وقُصْفانٌ مثل تَمْرة وتَمْر وتُمْران، والقَصْفة: مِرْقاة الدرجة مثل القَصْمة، وتسمى المرأَة الضَّخْمة القِصاف. وفي الحديث: خرج النبي، صلى اللّه عليه وسلم، على صَعْدةٍ يتبعها حُذاقيٌّ عليها قوْصَفٌ لم يَبق منه إلا قَرْقَرُها؛ قال: والصَّعْدة الأَتانُ، الحُذاقيُّ الجَحْش، والقَوصَفُ القَطِيفة، والقَرْقر ظهرها.
والقَصِيف: هَشيم الشجر. والتَّقَصُّف: التكسُّر. ويقال: قَصِف النبْتُ يَقْصَفُ قَصَفاً، فهو قَصِفٌ إذا طال حتى انحنى من طُوله؛ قال لبيد: حتى تَزَيَّنَتِ الجِواءُ بفاخِرٍ
قَصِفٍ، كأَلوان الرِّجال، عَميم
أَي نَبْتٍ فاخِر. والبَرْدِيُّ إذا طال يقال له القَصِيفُ. وبنو قِصافٍ: بطن.

### Türkçe

**القَصْف**: kırmadır; ve **التهذيب**’de: **القَناة**’yi ve benzerini iki yarı olarak kırmadır. **قَصَفَ**
şeyi **يَقْصِفه** **قصْفاً**: onu kırdı. Ve Âişe’nin, Allah ikisinden de razı olsun, babasını vasfettiği hadisinde: “ve ona **قَناة** **قصَفُوا** etmediler” yani kırmadılar. Ve gerçekten o **قصَفاً** kırılmıştır; o hâlde o **قَصِفٌ**
ve **قصِيفٌ** ve **أَقْصَفُ**’tur. Ve **انقَصَف** ve **تَقَصَّفَ**: kırıldı; ve denildi ki: **قَصِفَ** kırıldı ve ayrılmadı
belirmedi. Ve **انقَصَف**: belirdi; şair dedi ki:
وأَسْمَرٌ غيرُ مَجْلُوزٍ على قَصَفِ
(* “وأسمر إلخ” sözü: **شرح القاموس**’ta olduğu üzere onun صدر’ı:
سيفي جريء وفرعي غير مؤتشب)
Ve rüzgâr gemiyi **قَصَفتِ**. Ve **الأَقْصَفُ**: **الأَقْصَم** hakkında bir dildir; o, ön dişi yarıdan kırılmış olandır. Ve onun ön dişi **قَصَفاً** **قصِفت**; ve o **قَصْفاء**’dır: enlemesine kırıldı; **الأَزهري** dedi ki: ön dişi yarıdan kırılmış olan hakkında bildiğimiz **الأَقصم**’dır. Ve **القَصْفُ**: “**قصَفْتُ** **العُود**’u **أَقْصِفُه** **قَصْفاً**” dediğimde, onu kırdığım zaman, mastardır. Ve **قَصِفَ**
**العودُ** **يَقْصَف** **قَصَفاً**; ve o **أَقْصَفُ** ve **قَصِفٌ**’tir, eğer çok zayıf
güçsüz olursa; ve aynı şekilde adam: **رجل قَصِف**; **النَّجْدةِ**’den çabuk kırılan (dayanaksız); **ابن بري** dedi ki:
onun şahidi **قَيس بن رِفاعة**’nin sözü:
أُولو أَناةٍ وأَحْلامٍ إذا غَضِبُوا،
لا قَصِفُونَ ولا سُودٌ رَعابيبُ
Ve kavme, bir şeyden bir süre gevşeklik ve yüzüstü bırakma ile boş kaldıklarında: ondan **انْقصَفوا** denir. Ve adam
açlıktan karınca **قصِفُ البَطن**: onu taşımaya karşı zayıftır; **ابن الأعرابي**’den.
Ve **ريح قاصِف** ve **قاصِفة**: şiddetlidir; geçtiği ağaç ve başkası gibi şeylerden, geçtiği şeyi kırar. Ve rivayet edildi
**عبيد اللّه بن عمرو**’dan: rüzgârlar sekizdir: dördü azap ve dördü rahmettir; rahmet olanlar: **الناشِراتُ** ve **الذَّارِياتُ** ve **المُرْسَلاتُ** ve **المُبَشِّرات**; azap olanlar ise: **العاصِفُ** ve **القاصِفُ** ve ikisi denizdedir; ve **الصَّرْصَر** ve **العَقيمُ** ve ikisi karadadır. Ve Yüce Allah’ın sözü: “أَو يُرسِلَ عليكم قاصفاً من الرِّيح”; yani eşyayı **تَقْصِف** eden, onları kıran bir rüzgâr; tıpkı **العِيدان** ve başkası **تُقْصَف** edildiği gibi. Ve **ثوب قَصِيف**:
ona en (genişlik) yoktur.
Ve **القَصْفُ** ve **القَصَفة**: devenin uğultusudur; o, böğürmesinin şiddetidir. Deve **قَصَف**
**يَقْصِفُ** **قَصْفاً** ve **قُصوفاً** ve **قَصيفاً**: azı dişlerini çevirdi ve **الشٍّقْشِقة**’de uğuldadı.
Ve **رَعْدٌ قاصِفٌ**: sesi şiddetli. **أَبو حنيفة** dedi ki: gök gürültüsü şiddette nihayete ulaştığında o **القاصف**’tır; ve gerçekten **قصَف** **يقصِف** **قصْفاً** ve **قَصيفاً**. Ve Musa’nın, nebimiz ve onun üzerine salât ve selâm olsun, denizi vurması hadîsinde: “ona vardı ve onda **قَصِيف** vardı; onu asasıyla vurmasından korku” yani gök gürültüsü sesine benzeyen dehşetli bir ses; ve ondan onların sözü: **رَعْد قاصِف** yani sesiyle şiddetli helâk edici. Ve **القَصْف**: eğlence ve oyundur; ve denilir: o, sonradan türetilmiştir. Ve **القَصْفُ**: eğlence ile gürültü ve ilândır. Ve bize yemekle **قَصَفَ**
**يَقْصِف** **قَصْفاً**: ardı ardına yaptı. **ابن الأَعرابي**: **القُصُوف** yemek ve içmekte ikamet (ısrarla sürdürme)dir.
Ve **القَصْفة**: karşılaşma anında atların bir hamlesidir. Ve **القَصْفةُ**: insanların bir hamlesi
ve onların itişip kakışmaları ve sıkışmalarıdır; ve gerçekten **انْقَصَفوا**; ve bazen onu suda da söylerler. Ve **قَصْفة القوم**:
onların birbirini itmesi ve sıkışmasıdır. Ve hadiste, onu **نابغة بني جَعدةَ** Peygamber’den, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet eder: “Ben ve peygamberler, **لقاصِفينَ** için öncüleriz; bu, cennet kapısı üzerindedir”; **ابن الأَثير** dedi ki: onlar, birbirlerini kıracak derecede sıkışanlardır; **القَصْف**’tan, yani kırma ve şiddetli itmeden; aşırı sıkışıklıktan dolayı; muradı: onların, ümmetleri cennete doğru ilerlerken, onların önüne geçmeleri ve onlar da onların ardından aceleyle, birbirini iterek ve sıkışarak (gelmeleri)dir. Ve başkası dedi ki: **الانْقِصافُ** atılmadır. Denir: ondan **انْقَصَفوا**; onu terk ettiklerinde
ve geçip gittiklerinde; hadisin manası: peygamberler ümmetlerini cennette öne geçirirler ve ümmetler onların ardından
ona girmeye koşarlar; böylece onların bazısı bazısını **يَقْصِفُ** eder, yani bazısı bazısını sıkıştırır
ona doğru aceleyle. Ve **ابن الأَنباري** dedi ki: manası: ben ve peygamberler şefaatte öne geçenleriz;
çokça, birbirini iten, sıkışanlar olarak. Ve denir: insanların **قَصْفة**’sini işittim, yani onların hamlesini
ve sıkışmalarını; **العجاج** dedi ki:
كقَصْفةِ الناسِ من المُحْرَنْجِمِ
Ve Peygamber’den, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, bir hadiste rivayet edildi: “cennet kapısı üzerinde onların
**انْقِصاف**’ından beni kaygılandıran şey, şefaatimin tamam olmasından daha kaygı vericidir”; **ابن الأَثير** dedi ki: yani
onların cennete girişle saadete erdirilmeleri ve bunun onlar için tamam olması, benim yanımda, şefaat edenlerin
şefaati kabul olunanlarının mertebesine benim ulaşmamdan daha önemlidir; çünkü onun şefaatinin kabulü ona bir ikramdır;
onların isteklerine ulaşmaları, onun yanında bu ikramı elde etmekten daha tercih edilmiştir; ümmetine olan aşırı şefkatinden dolayı,
Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun. Ve Ebû Bekir’in, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: namaz kılar
ve Kur’an okurdu; müşriklerin kadınları ve çocukları onun üzerine **تَتَقَصَّفُ** ederdi, yani sıkışırlardı.
Ve yahudinin hadîsinde: Medine’ye geldiğinde dedi ki: **بني قَيْلة**’yi, peygamber olduğunu iddia eden bir adam üzerine
**يَتَقاصَفون** hâlinde bıraktım. Ve hadiste: “Beni **هُود** ve onun kızkardeşleri ihtiyarlattı;
ümmetler bana **قَصَّفْن** ettiler” yani onda ümmetlerin helâki bana zikredildi ve onda onların haberleri bana anlatıldı;
ta ki bazısı bazısı üzerine **تقاصَف** etti; sanki ardı ardına gelmeleriyle sıkışmış gibidir. Ve adam **صَلِفٌ**
**قَصِفٌ**: sanki şer ile itişir. Ve onun üzerine **انْقَصفُوا**: ardı ardına geldiler.
Ve **القَصْفةُ**: **الأَرْطى**’da çıkan bir inceliktir; onun çoğulu **قَصْف**’tır; ve gerçekten **أَقْصَفَ**; ve denildi:
**القَصْفة** kumdan bir parçadır; onun çoğundan **تَتَقَصَّف** eder; bunu **ابن دريد** nakletti;
ve çoğul **قَصْف** ve **قُصْفانٌ**’dır; **تَمْرة** ve **تَمْر** ve **تُمْران** gibi. Ve **القَصْفة**: basamak merdiveninin
bir basamağıdır; **القَصْمة** gibi. Ve iri kadın **القِصاف** diye adlandırılır. Ve hadiste: Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, bir **صَعْدةٍ** üzerine çıktı; onu bir **حُذاقيٌّ** takip ediyordu; onun üzerinde **قوْصَفٌ** vardı; ondan
sırtı (**قَرْقَرُها**) dışında bir şey kalmamıştı; dedi ki: **الصَّعْدة** dişi eşektir; **الحُذاقيُّ** sıpadır;
**القَوصَفُ** kadifedir; **القَرْقر** onun sırtıdır.
Ve **القَصِيف**: ağacın kırıntısıdır (ufalanmış kuru dal). Ve **التَّقَصُّف**: kırılıp parçalanmadır. Ve denir: bitki **قَصِف**
**يَقْصَفُ** **قَصَفاً**; o hâlde o **قَصِفٌ**’tir, eğer uzayıp uzunluğundan dolayı eğilirse; **لبيد** dedi ki:
حتى تَزَيَّنَتِ الجِواءُ بفاخِرٍ
قَصِفٍ، كأَلوان الرِّجال، عَميم
yani: görkemli bir bitki. Ve **البَرْدِيُّ** uzadığında ona **القَصِيفُ** denir.
Ve **بنو قِصافٍ**: bir koldur.
