# قصف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B5%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قصف

قصفه يقصفه قصفا: كسره وفي الصحاح: القصف الكسر، وفي التهذيب: كسر القناة ونحوها نصفين. ومن المجاز: قصف الرعد وغيره قصيفا كأمير، كما في الصحاح، وزاد الزمخشري وقصفا: اشتد صوته فهو قاصف، كأن السماء تنقصف به، وقال أبو حنيفة: إذا بلغ الرعد الغاية في الشدة فهو القاصف، وفي حديث موسى عليه السلام: وضربه البحر فانتهى إليه وله قصيف، مخافة أن يضربه بعصاه أي: صوت هائل يشبه صوت الرعد. وقل ابن دريد: في دعائهم: بعث الله عليه الريح العاصف، والرعد القاصف. وفي الحديث يرويه نابغة بني جعدة عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال:  أنا والنبيون فراط لقاصفين  هكذا هو في نسخ النهاية، ووقع في العباب: فراط القاصفين، قال: هم المزدحمون، كأن بعضهم يقصف بعضا أي: يكسر ويدفع شديدا لفرط الزحام بدارا إلى الجنة وهكذا نقله ابن الأثير أيضا، يقول: يتقدمون الأمم إلى الجنة، وهم على إثرهم، وقال ابن الأنباري في معنى الحديث: أي نحن متقدمون في الشفاعة لقوم كثيرين متدافعين مزدحمين. ومن المجاز: رعد قاصف: أي صيت وقد تقدم قريبا. والقصيف كأمير: هشيم الشجر نقله الجوهري. والقصيف: صريف الفحل وهو شدة رغائه وهديره في الشقشقة، وقد قصف قصفا وقصيفا وقصوفا وقصفة، وهو مجاز. وقصف، العود، كفرح يقصف قصفا فهو قصيف ككتف، وأقصف: صار خوارا ضعيفا، وكذلك الرجل وهو مجاز. وقصف النبت يقصف قصفا فهو قصف: طال حتى انحنى من طوله قال لبيد رضي الله عنه:

  حتى تزينت الجواء بفاخـر                      قصف كألوان الرحال عميم أي: نبت فاخر.
 وقال الليث: قصف الرمح يقصف قصفا، فهو قصف: إذا انشق عرضا، وأنشد:
  سيفي جرئ وفرعي غير مؤتشب                      وأسمر غير مجلوز على قصف وقصف نابه: إذا انكسر نصفه. وقصفت القناة قصفا: إذا انكسرت ولم تبن. وانقصفت: إذا بانت، هكذا فرق به بعضهم. والأقصف: من انكسرت ثنيته من النصف قال الأزهري: والمعروف فيه الأقصم، وقال الجوهري: هو لغة فيه. قال الليث: والأقصف، والقصيف، والقصف كأمير وكتف: ما انقصف نصفين من كل شيء. ومن المجاز: القصف ككتف: الرجل السريع الانكسار عن النجدة نقله الجوهري والزمخشري، وقال ابن بري: وشاهده قول قيس بن رفاعة:
  أولو أناة وأحلام إذا غضبـوا                      لا قصفون ولا سود رعابيب ورجل قصف البطن: من إذا جاع استرخى وفتر، ولم يحتمل الجوع. عن ابن الأعرابي. والقصوف بالضم: الإقامة في الأكل والشرب عن ابن الأعرابي. وأما القصف من اللهو واللعب فغير عربي ونص الصحاح: يقال: إنها مولدة، وقال ابن دريد في الجمهرة: فأما القصف من اللهو فلا أحسبه عربيا صحيحا، وهكذا نقله الصاغاني، ويقال: هو الجلبة والإعلان باللهو، وفي الأساس: هو الرقص مع الجلبة، ورأيتهم يقصفون ويلعبون، وإذا عرفت ذلك فقول شيخنا وسيذكروه في آخر المادة فيقول: التقصف: الاجتماع واللهو واللعب على الطعام، فيظهر لك تناقض كلامه، واختلال نظامه: فيه نظر ظاهر، ثم قال: وقد أورد هذا اللفظ وبسطه في شفاء الغليل، ونقل عن الراغب أنه مأخوذ من قولهم: رعد قاصف: في صوته تكسر، وقيل لصوت المعازف: قصف ثم تجوز به عن كل لهو. قلت: والذي يقتضيه سياق الزمخشري في الأساس أنه مأخوذ من قصف العيدان، ثم قال: وأنشد التلمساني يصف البان:
  تبسم ثغر البان عن طيب نـشـره                      وأقبل في حسن يجل عن الوصف
  هلموا إليه بـين قـصـف ولـدة                      فإن غصون البان تصلح للقصف والقصفة: مرفاة الدرجة مثل القصمة، نقله الجوهري. والقصفة من القوم: تدافعهم وتزاحمهم كما في الصحاح، وزاد في اللسان: وقد انقصفوا، وربما قالوه في الماء. ويقال: سمعت قصفة الناس: أي دفعتهم وزحمتهم، قال العجاج:
  كقصفة الناس من المحرنجم وهو مجاز.
 والقصفة: رقة تخرج في الأرطى وجمعها قصف وقد أقصف. والقصفة: قطعة من رمل تنقصف من معظمه حكاه ابن دريد ج: قصف وقصفان، كتمرة وتمر وتمران كما في الصحاح، قال ابن دريد: وهي بالمعجمة بزنة عنيبة وهو الصواب، وسيذكر عقيب هذا التركيب. وقصاف ككتاب: اسم رجل عن ابن دريد. والقصاف: فرس كان لبني قشير وفيه يقول زياد بن الأشهب:
  أتاني بالقصاف فقال خذه                      علانية فقد برح الخفاء

  وأنكر أبو الندى هذه الرواية، وقال: الرواية أتاني بالفطير وقال: البيت للرقاد. وقال النضر: تسمى المرأة الضخمة القصاف. وبنو قصاف: بطن من العرب. والقوصف كجوهر: القطيفة ومنه الحديث: خرج النبي صلى الله عليه وسلم على صعدة، يتبعها حذاقي، عليها قوصف، ولم يبق منها إلا قرقرها الصعدة: الأتان، والحذاقي: الجحش، والقوصف: القطيفة، والقرقر: ظهرها. قلت: وقد تقدم أنه روى أيضا: قرصف بالراء. والتقصف: التكسر وهو مطاوع قصفه قصفا. والتقصف: الاجتماع والازدحام، ومنه الحديث: كان أبو بكر رضي الله عنه يصلي بفناء داره فيتقصف عليه نساء المشركين وأبناؤهم، يعجبون منه، ينظرون إليه ي: يزدحمون ويجتمعون كالتقاصف ومنه حديث سلمان رضي الله عنه: قال يهودي إن بني قيلة يتقاصفون على رجل بقباء يزعم أنه نبي، أي: من شدة ازدحامهم يكسر بعضهم بعضا. والتقصف: اللهو واللعب على الطعام والشراب، نقله الصاغاني. وأبو تقاصف بضم المثناة من فوق: اسم رجل من خناعة ظلم قيس بن العجوة الهذلي فدعا عليه قيس فاستجيب له، وقد تقدم ذلك بتمامه في: ع و د. وانقصف: اندفع ومن الحديث: لما يهمني من انقصافهم على باب الجنة أهم عندي من تمام شفاعتي أي: اندفاعهم، قاله ابن الأثير. ويقال: انقصف القوم عن فلان: إذا تركوه ومروا كما في العباب، والذي في اللسان: ويقال للقوم إذا خلوا عن شيء فترة وخذلانا: انقصفوا عنه.
 ومما يستدرك عليه: ريح أقصف: أي قصيف. وانقضف: انكسر. وعصفت الريح فقصفت السفينة. وقصف ظهره، ورجل مقصوف الظهر. ورمح مقصف، كمعظم.: قصد. وريح قاصف، وقاصفة: شديدة تكسر ما مرت به من الشجر وغيره، وبه فسر قوله تعالى:  فيرسل عليكم قاصفا من الريح  وثوب قصيف، كأمير: لا عرض له، وهو مجاز، وفي الأساس: قليل العرض، وهو سماعي. والقصفة، محركة: هدير البعير، وصرف أنيابه، كالقصوف بالضم. وقصف علينا بالطعام قصفا: تابع. والقصفة، بالفتح: دفعة الخيل عند اللقاء. وانقضفوا عليه: تتابعوا. والقصيف، كأمير: البردي إذا طال، هكذا في اللسان. وفي التكملة القنصف، أي: كزبرج عن أبي حنيفة، قال: هكذا زعمه بعض الرواة. وانقصفوا عنه: إذا خلوا عنه عجزا. وتقصفوا: ضجوا في خصومة ووعيد. ورجل قصاف، كشداد: صيت، وكل ذلك مجاز، كما في الأساس. والقصف: صوت المعازف، نقله الراغب. وككتاب: القصاف بنت عبد الرحمن بن ضمرة، تروي عن أبيها، وله صحبة، وعنها أخوها يزيد بن عبد الرحمن بن ضمرة.

### Türkçe

**قصفه** **يقصفه** **قصفا**: onu kırdı. Ve **الصحاح**’ta: **القصف** kırmadır. Ve **التهذيب**’te: mızrağı ve benzerini ikiye kırmaktır.

Mecazdan: **قصف** gök gürültüsü ve başkası **قصيفا** ( **أمير** vezninde), **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **الزمخشري** artırdı: ve **قصفا**: sesi şiddetlendi; o hâlde o **قاصف**tir; sanki gök onunla kırılıyormuş gibi. Ve Ebû Hanîfe dedi: gök gürültüsü şiddette nihayete vardığında o **القاصف**tir. Ve Mûsâ عليه السلام hadîsinde: “Deniz ona vurdu da ona ulaştı; onda **قصيف** vardı; onu asasıyla vurmasından korktu” yani: gök gürültüsü sesine benzeyen dehşetli bir ses.

Ve İbn Düreyd dedi: onların dualarında: “Allah onun üzerine **الريح العاصف**i ve **الرعد القاصف**i gönderdi.”

Ve hadîste, Benî Cü‘de’nin Nâbiğa’sı Peygamber صلى الله عليه وسلم’den rivayet eder ki o dedi:
“Ben ve peygamberler, **لقاصفين** için önden gidenleriz.”
Bu, **النهاية** nüshalarında böyledir. Ve **العباب**’da: “**فراط القاصفين**” vâki oldu. Dedi: onlar sıkışanlardır; sanki bazısı bazısını **يقصف** eder, yani: kırar ve şiddetle iter; cennete koşmak için aşırı sıkışıklıktan. Ve İbnü’l-Esîr de bunu böyle nakletti. Der ki: ümmetlerin cennete doğru önüne geçerler; onlar da onların peşindedir. Ve İbnü’l-Enbârî hadîsin mânasında dedi: yani biz, çok sayıda birbirini iten, sıkışan bir kavim için şefaatte öne geçenleriz.

Mecazdan: **رعد قاصف**: yani şöhret/ses; az önce geçti.

Ve **القصيف** ( **أمير** gibi): ağaç kırıntısı/çöpü; Cevherî nakletti.

Ve **القصيف**: aygırın **صريف**i; o, onun böğürmesinin ve **الشقشقة**’daki homurtusunun şiddetidir. Ve o, **قصف** etti: **قصفا** ve **قصيفا** ve **قصوفا** ve **قصفة**; bu mecazdır.

Ve **قصف**; **العود** ( **فرح** gibi) **قصفا** **يقصف** eder; o hâlde o **قصيف**tir ( **كتف** gibi). Ve **أقصف**: zayıf, güçsüz oldu; aynı şekilde adam; bu da mecazdır.

Ve **قصف النبت** **قصفا** **يقصف** eder; o hâlde o **قصف**tır: uzadı da uzunluğundan eğildi. Lebîd رضي الله عنه dedi:

حتى تزينت الجواء بفاخـر
قصف كألوان الرحال عميم

yani: üstün/nefîs bitki.

Ve Leys dedi: **قصف الرمح** **قصفا** **يقصف** eder; o hâlde o **قصف**tır: enlemesine yarıldığında. Ve şu beyit okundu:

سيفي جرئ وفرعي غير مؤتشب
وأسمر غير مجلوز على قصف

Ve **قصف نابه**: yarısı kırıldığında.

Ve **قصفت القناة قصفا**: kırıldığında ve ayrılıp kopmadığında. Ve **انقصفت**: ayrılıp koptuğunda; bazıları bununla ayırdı.

Ve **الأقصف**: dişinin ikincisi yarıdan kırılan kimsedir. Ezherî dedi: bilinen onda **الأقصم**dır. Cevherî dedi: o, onda bir dildir (lehçedir).

Leys dedi: **الأقصف** ve **القصيف** ve **القصف** ( **أمير** ve **كتف** gibi): her şeyden ikiye kırılan şeydir.

Mecazdan: **القصف** ( **كتف** gibi): yiğitlikten çabuk kırılan adam; Cevherî ve Zemahşerî nakletti. İbn Berrî dedi: onun şahidi Kays b. Rifâ‘a’nın sözü:

أولو أناة وأحلام إذا غضبـوا
لا قصفون ولا سود رعابيب

Ve **رجل قصف البطن**: acıktığında gevşeyen ve zayıflayan, açlığa tahammül etmeyen kimse; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve **القصوف** (zammesiyle): yeme ve içmede ikamet/ısrar; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ama eğlence ve oyun mânasındaki **القصف** Arapça değildir. **الصحاح**’ın nassı: “denilir ki o, **مولدة**dir.” İbn Düreyd **الجمهرة**’de dedi: “Eğlenceden olan **القصف**a gelince, onun sahih Arapça olduğunu sanmıyorum.” Sâgânî bunu böyle nakletti. Ve denilir ki: o, eğlenceyle gürültü ve ilândır. Ve **الأساس**’ta: o, gürültü ile beraber raks etmektir. “Onları **يقصفون** ve oynuyorlar gördüm.” Bunu bildiğinde, şeyhimizin sözü—ve onu maddenin sonunda zikredecekler—şöyle der: **التقصف**: toplanma ve eğlence ve oyun, yemek üzerinde; böylece onun sözünün çelişkisi ve düzeninin bozukluğu sana görünür: onda açık bir bakış vardır. Sonra dedi: bu lafzı **شفاء الغليل**’de zikretti ve genişletti; ve Râgıb’dan nakletti ki o, onların “**رعد قاصف**” sözünden alınmıştır: sesinde kırılma vardır. Ve çalgıların sesine **قصف** denildi; sonra her eğlenceye mecaz yapıldı. Ben dedim: Zemahşerî’nin **الأساس**’taki siyakı gereğince o, **قصف العيدان**’dan alınmıştır. Sonra dedi: Tilmısânî, **البان**ı vasfederek şu beyitleri okudu:

تبسم ثغر البان عن طيب نـشـره
وأقبل في حسن يجل عن الوصف
هلموا إليه بـين قـصـف ولـدة
فإن غصون البان تصلح للقصف

Ve **القصفة**: derecenin yaması/rafûsu; **القصمة** gibi; Cevherî nakletti.

Ve **القصفة** kavimden: onların birbirini itmesi ve sıkışması; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **اللسان**’da artırdı: “ve **انقصفوا**.” Ve bazen onu suda söylerler.

Ve denilir: “İnsanların **قصفة**sini işittim” yani onları ittim ve sıkıştırdım. ‘Accâc dedi:

كقصفة الناس من المحرنجم

Bu mecazdır.

Ve **القصفة**: **الأرطى**’da çıkan bir incelik/zar; çoğulu **قصف**tır; ve **أقصف** etti.

Ve **القصفة**: kumdan bir parça; çoğundan kopup kırılır; İbn Düreyd hikâye etti. Çoğulu: **قصف** ve **قصفان**; **تمرة** ve **تمر** ve **تمران** gibi; **الصحاح**’ta olduğu gibi. İbn Düreyd dedi: o, **المعجمة** ile, **عنيبة** veznindedir; doğru olan budur; bu terkibin ardından zikredecektir.

Ve **قصاف** ( **كتاب** gibi): bir adam adı; İbn Düreyd’den.

Ve **القصاف**: Benî Kuşeyr’in bir atı idi; Ziyâd b. el-Eşheb onun hakkında şöyle der:

أتاني بالقصاف فقال خذه
علانية فقد برح الخفاء

Ebû’n-Nedâ bu rivayeti inkâr etti ve dedi: rivayet “**بالفطير** ile geldi”dir. Ve dedi: beyit **الرقاد**’ındır.

Ve Nadr dedi: iri kadın **القصاف** diye adlandırılır.

Ve **بنو قصاف**: Araplardan bir batın.

Ve **القوصف** ( **جوهر** gibi): **القطيفة**. Ondan hadîs: Peygamber صلى الله عليه وسلم bir **صعدة** üzerine çıktı; onu **حذاقي**si takip ediyordu; üzerinde **قوصف** vardı; ondan yalnız **قرقر**ı kalmıştı. **الصعدة**: dişi eşek. **الحذاقي**: sıpa. **القوصف**: **القطيفة**. **القرقر**: onun sırtı. Ben dedim: daha önce onun ayrıca **قرصف** ( **الراء** ile) diye de rivayet edildiği geçti.

Ve **التقصف**: kırılmadır; **قصفه قصفا**’nın mutâvi‘idir.

Ve **التقصف**: toplanma ve sıkışmadır. Ondan hadîs: Ebû Bekir رضي الله عنه evinin avlusunda namaz kılardı; müşriklerin kadınları ve çocukları onun üzerine **يتقصف** ederdi; ondan hayret ederlerdi; ona bakarlardı; yani: **التقاصف** gibi sıkışırlar ve toplanırlardı. Ondan Selmân رضي الله عنه hadîsi: dedi: bir Yahudi, “Benî Kîle, Kubâ’da bir adamın üzerine **يتقاصفون**; onun peygamber olduğunu iddia ediyor” dedi; yani: sıkışıklıklarının şiddetinden bazısı bazısını kırar.

Ve **التقصف**: yemek ve içmek üzerinde eğlence ve oyun; Sâgânî nakletti.

Ve **أبو تقاصف** (üstten ikilinin zammesiyle): Hunâ‘a’dan bir adamın adıdır; Kays b. el-‘Acve el-Hüzelî’ye zulmetti; Kays ona beddua etti de duası kabul olundu; bunun tamamı daha önce **ع و د**’da geçti.

Ve **انقصف**: itildi/hamle etti. Ve hadîsten: “Cennet kapısında onların **انقصاف**ından beni meşgul eden şey, şefaatimin tamamlanmasından daha mühimdir” yani: onların itilişi; İbnü’l-Esîr söyledi.

Ve denilir: “Kavim falandan **انقصف** etti”: onu bıraktıklarında ve geçip gittiklerinde; **العباب**’da olduğu gibi. **اللسان**’da olan ise: “Bir şeyden bir müddet boş kalıp gevşeklik ve yardımsızlık içinde kaldıklarında kavme denilir: ondan **انقصفوا**.”

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **ريح أقصف**: yani **قصيف**. Ve **انقضف**: kırıldı. Ve rüzgâr şiddetlendi de gemiyi **قصفت**. Ve “sırtını **قصف** etti”; ve “**رجل مقصوف الظهر**.” Ve “**رمح مقصف** ( **معظم** gibi)”: **قصد**. Ve “**ريح قاصف**” ve “**قاصفة**”: geçtiği ağaç ve başkası gibi şeyleri kıran şiddetli (rüzgâr). Bununla şu yüce söz tefsir edildi: **فيُرسل عليكم قاصفا من الريح**.

Ve **ثوب قصيف** ( **أمير** gibi): eni yoktur; bu mecazdır. Ve **الأساس**’ta: eni azdır; bu semâ‘îdir.

Ve **القصفة** (harekeli): devenin homurtusu ve dişlerini sürtmesi; **القصوف** (zammesiyle) gibi.

Ve “Bize yemekle **قصف** etti **قصفا**”: peş peşe yaptı.

Ve **القصفة** (fethayla): karşılaşmada atların bir hamlesi/atılımı.

Ve “Onun üzerine **انقضفوا**”: peş peşe geldiler.

Ve **القصيف** ( **أمير** gibi): **البردي** uzadığında; **اللسان**’da böyledir.

Ve **التكملة**’de **القنصف**: yani **زبرج** gibi; Ebû Hanîfe’den. Dedi: bazı râviler böyle zannetmiştir.

Ve “Ondan **انقصفوا**”: acizlikten onu boş bıraktıklarında.

Ve “**تقصفوا**”: husumet ve tehditte gürültü ettiler.

Ve **رجل قصاف** ( **شداد** gibi): şöhretli/sesli. Bütün bunlar mecazdır; **الأساس**’ta olduğu gibi.

Ve **القصف**: çalgıların sesi; Râgıb nakletti.

Ve ( **كتاب** gibi): **القصاف** bint ‘Abdurrahmân b. Damra; babasından rivayet eder; onun sohbeti vardır; ondan da kardeşi Yezîd b. ‘Abdurrahmân b. Damra rivayet eder.
