# قصل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D8%B5%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قصل

قصله يقصله قصلا: قطعه من وسطه أو أسفل منه قطعا وحيا، كاقتصله، فانقصل، واقتصل، كلاهما مطاوعان، وأنشد الصاغاني:
  مع اقتصال القصر العرادم قصل البر قصلا: داسه. قصل عنقه: ضربها، عن اللحياني. قصل الدابة، وقصل عليها: إذا علفها القصيل، وهو كأمير: ما اقتصل من الزرع أخضر. والجمع قصلان، سمي به لسرعة اقتصاله من رخاصته. وسيف قاصل، ومقصل، كمنبر وشداد: أي قطاع. ولسان مقصل، كمنبر: ماض، وهو مجاز. والقصل، محركة وبالفتح وبالكسر، الفتح عن اللحياني، القصالة كثمامة: ما عزل من البر إذا نقي فيرمى به، وذلك إذا كان أجل من التراب والدقاق قليلا، عن اللحياني، وفي الصحاح: القصالة: ما يعزل من البر إذا نقي ثم يداس الثانية. والقصل في الطعام: الزؤان، قال:
  يحملن حمراء رسوبا بالنقـل
  قد غربلت وكربلت من القصل وقال الفراء: في الطعام قصل، وزؤان، وغفى، منقوص، وكل هذا مما يرمى به. قال أبو عمرو: القصل، بالكسر: الفسل الضعيف، وأنشد لمالك بن مرداس:
  ليس بقصل حلس حلسم
  عند البيوت راشن مقم

  أيضا: الأحمق الذي لا خير فيه، أو من لا يتمالك حمقا، وبه فسر البيت المذكور أيضا. القصلة، بهاء: الحمقاء. أيضا: الجماعة من الإبل نحو الصرمة، أو هي من العشرة إلى الأربعين، فإذا بلغت الستين فهي الكدحة. قصل كزفر: رجل من جهينة له ذكر في كتاب من عاش بعد الموت، كذا في العباب، والكتاب المذكور لابن أبي الدنيا، قال شيخنا: ولم أر فيه ما ذكره، ولعله آخر لغيره، أو سقط في الذي رأيناه، والله أعلم، انتهى. وفي حديث الشعبي: أغمي على رجل من جهينة فلما أفاق قال: ما فعل قصل?، وتقدم في ف-ص-ل وهذا محل ذكره. والقصيلة، بالكسر وفتح الياء المثناة التحتية واللام المشددة، ولو قال: كقرشبة لسلم من هذا التطويل: القصير العريض من الإبل والناس. أيضا: الأبجر من الرجال المكتنز اللحم. القصيل، كأمير: الجماعة. والقصل، بالفتح: زهر السلم. يقال: شجرة قصلة: أي رخوة. أو القصلة: الطائفة المنقصلة من الزرع جمعها قصل، وقد ذكر. أيضا: الصرمة من الإبل، ويكسر، وقد ذكر. القصال، كشداد: الأسد، نقله الصاغاني. واقصأل به كاشمعل: قبض عليه. واقصأل بالمكان: أقام. ومما يستدرك عليه: جمل مقصل، كمنبر: يحطم كل شيء بأنيابه. والقصل، محركة: تبن الفول خاصة. ويقال: ما فلان إلا قصالة وحثالة: أي سفلة، وهو مجاز.

### Türkçe

**قصله** onu **يقصله** **قصلا**: Onu ortasından yahut alt tarafından, keserek ve canlı iken kesti; **كاقتصله** (gibi); böylece **فانقصل** ve **واقتصل**; ikisi de mutâvaattır. Sâğânî inşâd etti:
  عرâdim kasrların **اقتصال**ı ile birlikte

**قصل البر قصلا**: Onu çiğnedi. **قصل عنقه**: Onu vurdu; Lihyânî’den. **قصل الدابة** ve **قصل عليها**: Ona **القصيل** yedirdiği zaman; o da **كأمير**: ekinden yeşil olarak koparılan şeydir. Çoğulu **قصلان**’dır; yumuşaklığından dolayı çabuk **اقتصال** edilmesi sebebiyle onunla adlandırıldı. Ve **سيف قاصل** ve **مقصل**، **كمنبر وشداد**: yani kesici. Ve **لسان مقصل**، **كمنبر**: keskin; bu mecazdır. Ve **القصل**; harekeli olarak, fetha ile ve kesra ile; fetha Lihyânî’dendir. **القصالة**، **كثمامة**: temizlendiğinde buğdaydan ayrılan ve atılan şey; bu, toprak ve ince kırıntı az olduğunda olur; Lihyânî’den. Ve Sıhâh’ta: **القصالة**: buğday temizlendiğinde ondan ayrılan, sonra ikinci defa çiğnenen şeydir. Ve yemekte **القصل**: **الزؤان**’dır. Dedi ki:
  يحملن حمراء رسوبا بالنقـل
  قد غربلت وكربلت من **القصل**
Ferrâ dedi: Yemekte **قصل** ve **زؤان** ve **غفى** vardır; **منقوص**; bütün bunlar atılan şeylerdendir. Ebû Amr dedi: **القصل** (kesra ile): zayıf, güçsüz **الفسل**. Mâlik b. Mirdâs’tan inşâd etti:
  ليس ب**قصل** حلس حلسم
  عند البيوت راشن مقم

  Yine: kendisinde hayır olmayan ahmak; yahut ahmaklıkta kendini tutamayan kimse; zikredilen beyit bununla da tefsir edilmiştir. **القصلة** (ه ile): ahmak kadın. Yine: deve topluluğu; **الصرمة** gibi; yahut o, ondan kırka kadardır; altmışa ulaştığında ise o **الكدحة**’dır. **قصل**، **كزفر**: Cüheyne’den bir adam; “ölümden sonra yaşayanlar” kitabında zikri vardır; Abbâb’da böyle. Zikredilen kitap İbn Ebî’d-Dünyâ’nındır. Şeyhimiz dedi: Onun zikrettiğini onda görmedim; belki başkasına ait başka bir kitaptır; yahut gördüğümüzde düşmüştür; Allah daha iyi bilir; bitti. Şa‘bî’nin hadisinde: Cüheyne’den bir adama baygınlık geldi; ayılınca dedi ki: “**قصل** ne yaptı?”; **ف-ص-ل**’de geçti; burası onun zikredilme yeridir. **والقصيلة**; kesra ile, alttaki ikili noktalı **الياء**’ın fethasıyla ve şeddeli **اللام** ile; “**كقرشبة**” deseydi bu uzatmadan selâmette olurdu: develerden ve insanlardan kısa, geniş olan. Yine: erkeklerden, eti toplanmış, şişkin karınlı olan. **القصيل**، **كأمير**: topluluk. Ve **القصل** (fetha ile): **السلم**’in çiçeği. Denir: **شجرة قصلة**: yani yumuşak. Yahut **القصلة**: ekinden kopmuş taife; onun çoğulu **قصل**’dür; zikredildi. Yine: develerden **الصرمة**; kesra ile de gelir; zikredildi. **القصال**، **كشداد**: aslan; Sâğânî nakletti. **واقصأل به**، **كاشمعل**: onu yakaladı. **واقصأل بالمكان**: ikamet etti. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **جمل مقصل**، **كمنبر**: dişleriyle her şeyi kırıp parçalayan. Ve **القصل**; harekeli: özellikle bakla samanı. Ve denir: “Falanca ancak **قصالة** ve **حثالة**’dır”: yani aşağı tabaka; bu mecazdır.
